Capitularia - Edition der fränkischen Herrschererlasse

Grat, Félix (Hg.) / Clémencet, Suzanne / Levillain, Léon / Vielliard, Jeanne (Bearb.), Annales de Saint-Bertin (Paris 1964)

Transkription der S. 60-63, 169, 172-173, 230-234


Transkription

Editorische Vorbemerkung zur Transkription

Die Transkription gibt den Obertext der Ausgabe von Grat 1964 wieder; im Apparat vermerkte Varianten sind nicht berücksichtigt.

Interpunktion

Die Interpunktionszeichen erfüllen hier nicht, wie in den Transkriptionen der handschriftlichen Überlieferung, die Funktion von Platzhaltern, sondern entsprechen den tatsächlich im Druck verwendeten Zeichen (moderne Interpunktion).

[p. 60] [1]
Hlotharius, Hludouuicus et Karolus apud Marsnam palatium conueniunt· Vbi etiam fraterne paucis diebus morati, haec communi procerum suorum consilio atque consensu decernunt propriorumque nominum monogrammatibus confirmant·  
CAPITULUM I·  
[BK 205 Abschnitt A c. 1]
Vt omnium preteritorum malorum et contrarietatum et supplantationum ac malarum machinationum seu nocimentorum in inuicem actorum abolitio ita inter nos fiat et a nostris cordibus penitus auellatur cum omni malitia et rancore, ut nec in memoriam ad retributionem mali uel contrarietatis uel inproperii de cetero exinde quiddam fiat·  
II·  
[BK 205 Abschnitt A c. 2]
Vt tanta inter nos Domino cooperante uerae caritatis benignitas abhinc semper maneat, de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, sine dolo et simulatione, ut nemo suo pari suum regnum aut suos fideles, uel quod ad [p. 61] salutem et prosperitatem ac honorem regium pertinet, discupiat aut forsconsiliet, aut per occultos susurrones libenter composita mendatia seu detractiones acceptet·  
III·  
[BK 205 Abschnitt A c. 3]
Vt unusquisque fideliter suum parem, ubicumque necessitas illi fuerit et ipse potuerit, aut per se aut per filium aut per fideles suos et consilio et auxilio adiuuet, ut regnum, fideles, prosperitatem atque honorem regium debite ualeat obtinere, et ueraciter unusquisque erga alterum certatim demonstret quia in fratris sui aduersitate, si euenerit, fraterno modo contristatur et in prosperitate illius laetatur· Et talem fidem, sicut inter nos modo abhinc in ante conseruaturos confirmatum habemus, sic unusquisque infantibus fratris sui, si obierit, ille qui superfuerit conseruabit·  
IIII·  
[BK 205 Abschnitt A c. 4]
Et quia per uagos et inreuerentes homines pax et tranquillitas regni perturbari solet, uolumus ut ad quemcumque nostrum talis uenerit et de his quae egit rationem et iustitiam subterfugere uelit, nemo ex nobis illum ad aliud recipiat uel retineat, nisi ut ad rectam rationem et debitam emendationem perducatur; et si rationem rectam subterfugerit, omnes in commune, in cuius regnum uenerit, illum persequamur, donec aut ad rationem perducatur aut de regno deleatur·  
V·  
[BK 205 Abschnitt A c. 5]
Similiter et de eo agendum est, qui pro aliquo capitali et publico crimine a quolibet episcopo corripitur uel excommunicatur, aut, ante excommunicationem crimen faciens, regnum et regis regimen mutat, ne debitam poenitentiam suscipiat aut susceptam legitime peragat; interdum etiam incestam propinquam suam aut sanctimonialem, uel raptam siue adulteram, quam illic ei non licebat habere, fugiens secum duxit: hic talis, cum episcopus ad cuius curam pertinebit nobis notum fecerit, diligenter perquiratur, ne morandi uel latendi locum in regno alicuius nostrum [p. 62] inueniat et Dei ac nostros fideles suo morbo inficiat, sed a nobis uel per ministros rei publicae constringatur et, ut simul cum diabolica praeda, quam secum duxit, ad episcopum suum redeat et de quocumque crimine publico debitam poenitentiam suscipiat aut susceptam legitime peragat, compellatur·  
VI·  
[BK 205 Abschnitt A c. 6]
Vt nostri fideles unusquisque in suo ordine et statu ueraciter sint de nobis securi, quia nullum abhinc inante contra legem et iustitiam, uel auctoritatem ac iustam rationem aut damnabimus aut dehonorabimus aut obprimemus uel indebitis machinationibus affligemus, et illorum, scilicet ueraciter nobis fidelium, communi consilio, secundum Dei uoluntatem et commune saluamentum, ad restitutionem sanctae Dei Ecclesiae et statum regni et ad honorem regium atque pacem populi commissi nobis pertinenti assensum praebebimus in hoc ut illi non solum non sint nobis contradicentes et resistentes ad ista exsequenda, uerum etiam sic sint nobis fideles et oboedientes ac ueri adiutores ac cooperatores uero consilio et sincero auxilio ad ista peragenda quae praemisimus, sicut per rectum unusquisque in suo ordine et statu suo principi et suo seniori esse debet·  
VII·  
[BK 205 Abschnitt A c. 7]
Vt sic simul coniuncti, et nos fratres ad inuicem et nos cum fidelibus nostris et fideles nostri nobiscum, et omnes simul cum Deo, nos reconiungamus et, ut nobis sit propitius, illi pro deuoto munere offeramus ut unusquisque omnium nostrorum absque sua propria excusatione aut iustificatione recognoscamus in quibus aut singillatim aut communiter contra illius mandata et decreta suorum sanctorum fecimus aut consensimus in ordine ecclesiastico et statu regni, et per singula in medium illa producamus, et nemo nostrum suo aut amico aut propinquo uel confederato, immo nec sibi saeculariter parcat, ut spirita[p. 63]liter et salubriter parcere possit; quin, sicut praemisimus in praecedenti capitulo, uero consilio et sincero auxilio illa in commune certatim emendare totis uiribus procuremus quanto citius rationabiliter poterimus·  
VIII·  
[BK 205 Abschnitt A c. 8]
Et si aliquis ex subditis in quocumque ordine et statu de hac conuenientia exierit aut se retraxerit uel huic communi decreto contradixerit, seniores cum ueraciter fidelibus suis haec secundum Dei uoluntatem et legem ac iustam rationem, uelit nolit ille qui diuino consilio et decreto et huic conuenientiae resistens et contradicens fuerit, exsequantur· Et si aliquis de senioribus de hac conuenientia exierit aut se retraxerit uel huic communi decreto, quod absit, contradixerit, cum plures seniorum nostrorum fideles et regnorum primores conuenerint in unum, eorum qui hec obseruauerint seniorum consilio et episcoporum iuditio ac communi consensu, qualiter de eo qui debite admonitus incorrigibilis perseuerauerit agendum sit, fauente Domino decernemus·  
[BK 205 Abschnitt A Epilog]
Et ut obnixius supradicta capitula a nobis auxiliante Domino inuiolabiliter obseruentur, et nos illa obseruaturos certius credatis, manibus propriis subter firmauimus·  
[p. 169] [12]
[BK 250 Abschnitt B]
Sic promitto ex parte senioris mei illus quod senior meus ille rex fratri suo illi regi talem portionem de regno Hlotharii regis consentit habere qualem aut ipsi iustiorem et aequiorem aut communes fideles eorum inter se inuenerint, nec eum in ipsa portione uel in regno quod antea tenuit per aliquam fraudem uel subreptionem decipiet aut forconsiliabit; si frater suus ille eandem firmitatem et fidelitatem, quam ex parte senioris mei illi habeo promis sam, frater suus ille seniori meo ex sua parte quamdiu uixerit inuiolabiliter seruauerit·  
[p. 172] [3]
Et haec diuisio quam sibi Hludouuicus accepit·  
[BK 251 Abschnitt A]
Coloniam, Treueris, Vtrecht, Stratburg, Basulam , abbatiam Suestre , Berch, Niumonasterium, Castellum, Indam, Sancti Maximini, Ephterniacum , Horream, Sancti Gangulfi, Fauerniacum, Polemniacum, Luxouium, Luteram, Balmam, Offonis uillam , Meienimonasterium, Sancti Deodati, Bodonis monasterium, Stiuagium, Romericimontem, Morbach, Sancti Gregorii, Maurimonasterium, Eboreshem, Honuua, Masonis monasterium, Homburch, Sancti Stapni Stratburch, Erenstein, Sancti Vrsi in Salodoro, Grandiuallem, Altam petram, Iustinnam, Vallem Clusae, Castellum Carnones, Heribodeshem, abbatiam de Aquis, Hoenchirche, Augustchirche, comitatum Testrebant, Batua, Hattuarias, [p. 173] Masau subterior de ista parte, item Masau superior quod de ista parte est, Liugas, quod de ista parte est, districtum Aquense, districtum Trectis, in Ribuarias comitatus V, Megenensium, Bedagouua, Nitachouua, Sarachouua suberior, Blesitchouua, Seline, Albechouua, Suentisium, Calmontis, Sarachouua superior, Odornense, quod Bernardus habuit, Solocense, Basiniacum, Elischouue, Vuarasch, Scudingum, Emaus, Basalchouua, in Elisatio comitatus II, de Frisia duas partes de regno quod Hlotharius habuit· Super istam diuisionem propter pacis et caritatis custodiam superaddimus istam adiectionem: civitatem Mettis cum abbatia Sancti Petri et Sancti Martini et comitatu Moslensi, cum omnibus uillis in eo consistentibus, tam dominicatis quam et uassallorum; de Arduenna, sicut flumen Vrta surgit inter Bislanc et Tumbas ac decurrit in Mosam, et sicut recta uia pergit in Bedensi, secundum quod communes nostri missi rectius invenerint, excepto quod de Condrusto est ad partem orientis trans Vrtam, et abbatias Prumiam et Stabolau cum omnibus uillis dominicatis et uassallorum·  
Et haec est divisio, quam Karolus de eodem regno sibi accepit·  
[BK 251 Abschnitt B]
Lugdunum, Vesontium, Viennam, Tungris, Tullum, Viridunum, Cameracum, Viuarias, Vceciam, Montemfalconis, Sancti Michahelis, Gillini monasterium, [p. 174] Sanctae Mariae in Bisintiono, Sancti Martini in eodem loco, Sancti Augentii, Sancti Marcelli, Sancti Laurentii Leudensi, Sennonem, abbatiam Niellam, Molburium, Laubias, Sancti Gaugerici, Sancti Saluii, Crispinno , Fossas, Marilias, Hunulfcurt, Sancti Seruasii, Maalinas, Ledi, Sunniacum, Antonium, Condatum, Merrebecchi, Ticliuinni, Luttosa, Calmontis, Sanctae Mariae in Deonant, Echa, Andana, Vuasloi, Altum montem, comitatum Texandrum, in Bracbanto comitatus IV, Cameracensem, Hainoum, Lomensem , in Hasbanio comitatus IIII, Masau superior de ista parte Mose, Masau subterior quod de ista parte est, Liugas quod de ista parte est Mosae et pertinet ad Veosatum, Scarponinse, Viridunense, Dulmense, Arlon, Vuaurense comitatus II, Mosminse, Castricium, Condrust, de Arduenna, sicut flumen Vrta surgit inter Bislanc et Tumbas ac decurrit ex hac parte in Mosam, et sicut recta uia ex hac parte occidentis pergit in Bedensi, secundum quod missi nostri rectius invenerint, Tullense, aliud Odornense, quod Tetmarus habuit, Barrense, Portense, Salmoringum, Lugdunense, Viennense, Vivarias, Vcecium, de Frisia tertiam partem·  
[p. 230] [19]
Conuentio quae inter gloriosos reges Hludouuicum , filium Karoli imperatoris, itemque Hludouuicum, filium >Hludouuici regis, in loco qui uocatur Furonis, kalendis nouembris, ipsis et communibus fidelibus ipsorum fauentibus et consentientibus, facta est, anno incarnationis domini [p. 231] cae DCCCLXXVIII, indictione XI, dicente rege Hludouuico filio Karoli:  
[BK 246 Prolog]
Sicut inter patrem meum Karolum et patrem uestrum Hludouuicum regnum Hlotharii diuisum fuit, uolumus, ut ita consistat· Et si aliquis nostrorum fidelium de regno paris sui ex hoc aliquid ursupatum habet, iussu nostro illud dimittat· De regno uero quod Hludouuicus imperator Italiae habuit, quia necdum ex illo aliqua diuisio facta est, quicumque modo illud tenet ita teneat, donec Domino uolente iterum simul uenientes cum communibus fidelibus nostris inueniamus et diffiniamus quid ex hoc melius et iustius nobis uisum fuerit· De regno autem Italiae, quia modo nulla ratio esse potest, omnes sciant, quia partem nostram de illo regno et requisiuimus et requirimus et Domino auxiliante requiremus·  
Ista sequenti die statuta sunt·  
Capitulum I·  
[BK 246 c. 1]
Vt, quia firmitas amicitiae et coniunctionis nostrae modo quibusdam prepedientibus causis, esse non potuit, usque ad illud placitum, quo simul ut conueniamus statutum habemus, talis enim amicitia inter nos manebit Domino auxiliante de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, ut nemo suo pari uitam, regnum aut fideles suos uel aliquid, quod ad salutem siue prosperitatem ac honorem regni pertinet discupiat aut forsconsiliet·  
Capitulum II·  
[BK 246 c. 2]
Vt si in cuiuscumque nostrum regno pagani siue pseudochristiani insurrexerint, unusquisque [p. 232] ueraciter suum parem, ubicumque necesse illi fuerit et ipse rationabiliter potuerit, aut per semetipsum aut per suos fideles et consilio et auxilio, prout melius potuerit, adiuuet·  
Capitulum III·  
[BK 246 c. 3]
Vt si ego uobis superstes fuero, filium vestrum Hludowicum adhuc paruulum et alios filios uestros, quos Dominus uobis donauerit, ut regnum paternum hereditario iure quiete tenere possint, et consilio et auxilio prout melius potuero, adiuuabo· Si autem uos mihi superstes fueritis, filios meos Hludowicum et Karlomannum et alios, quos diuina pietas mihi donare uoluerit, ut regnum paternum quiete tenere possint, similiter et consilio et auxilio prout melius potueritis, ut adiuvetis rogo·  
Capitulum IIII·  
[BK 246 c. 4]
Vt si aliqui susurrones et detractores et qui paci nostrae inuident et quietum regnum esse non patiuntur, inter nos lites et contentiones atque discordias seminare uoluerint, nullus nostrum hoc recipiat aut libenter acceptet, nisi forte hoc ad rationem coram nobis utrisque et communibus fidelibus nostris perducere uoluerit· Si uero hoc noluerit, cum nullo nostrum aliquam societatem habeat, sed omnes illum sicut mendacem et falsatorem et inter fratres uolentem seminare discordias communiter a nobis abiciamus, ne de cetero quisque talia mendacia auribus nostris inferre audeat·  
Capitulum V·  
[BK 246 c. 5]
Vt communiter, prout citius potuerimus, missos nostros ad Karlomannum et Karolum gloriosos reges, dirigamus, qui eos ad placitum, quod VIII idus februarii statutum habemus inuitent et ut nullatenus uenire differant obsecrent; et si secundum quod optamus uenire uoluerint, communiter nos ad Dei uoluntatem et sanctae Ecclesiae saluationem ac communem honorem nos [p. 233] trum ac profectum atque saluamentum totius populi christiani nobis commissi Domino cooperante ita coniungamus ut de cetero in eo qui unus est, unum simus et unum uelimus, et id ipsum dicamus secundum apostolum et faciamus omnes et non sint in nobis ulla scismata·  
Capitulum VI·  
[BK 246 c. 6]
Si autem illi obsecratione nostra uocati et inuitati aut missi eorum ad praefatum placitum uenire distulerint, nos, secundum quod statutum habemus, illuc omnino uenire et nos secundum Dei uoluntatem coniungere omnimodis non omittamus, nisi forte talis ineuitabilis necessitas euenerit pro qoa id fieri nullatenus possit· Et si hoc acciderit, ad tempus quisque pari suo hoc rescire faciat, et propterea amicitia nostra nec minuatur nec immutetur, donec Domino uolente congruo tempore perfecte confirmetur·  
Capitulum VII·  
[BK 246 c. 7]
Vt res ecclesiarum, in cuiuscumque regno caput fuerit, tam de episcopatibus quam de abbatiis sine ulla contradictione rectores ipsarum ecclesiarum illas possideant; et si aliquid ibi mali factum a quoquam est, in cuiuscumque regno illae res consistunt, legaliter exinde iustitiam reddere faciat·  
Capitulum VIII·  
[BK 246 c. 8]
Et quia per uagos et in tyrannica consuetudine inreuerentes homines pax et quies regni perturbari solet, uolumus ut ad quemcumque nostrum talis uenerit, ut de his quae egit rationem et iustitiam subterfugere possit, nemo ex nobis illum ad aliud recipiat uel retineat, nisi ut ad rectam rationem et debitam emendationem perducatur· Et si rationem rectam subterfugerit, omnes in commune in cuius regnum uenerit illum persequamur, donec aut ad rationem perducatur aut de regno expellatur uel deleatur·  
Capitulum VIIII·  
[BK 246 c. 9]
Volumus, ut hi qui merito proprietatem illorum in regno nostro perdiderint ita iudicentur, sicuti temporibus antecessorum nostrorum inuentum fuit; qui uero dicunt se iniuste proprietatem suam perdidisse, ueniant in nostram praesentiam et, et sicut iustum est, ita illis iudicetur et sua recipiant·