Vatikan, Biblioteca Apostolica Vaticana, Reg. Lat. 291

Beim hier interessierenden Teil der neuzeitlichen Handschrift waren zwei Hände am Werk, die sich in ihrer Schrift deutlich voneinander unterscheiden. Die Haupthand, die in einer flüchtigeren Kursive, dunkler Tinte und mit spitzer Feder schreibt, wird nur bei BK 204, 205 und 257 (foll. 141r-v) von einer in heller Tinte und mit dickerer Feder schreibenden anderen Hand abgelöst. Der Hauptschreiber vermeidet Wortrennungen am Zeilenende; wiederholt bricht er deshalb angefangene Wörter ab, wenn sie nicht mehr komplett auf die Zeile passen würden, streicht sie durch und beginnt neu in der folgenden Zeile. Hinsichtlich der Anzahl der Schäfte, vor allem bei Kombinationen mit m, n und u, besteht oft eine Diskrepanz zum Soll, besonders auffällig bei immunitatem, was bis zu imnitatem verkürzt erscheinen kann. Für Überschriften verwendet er häufig eine leicht vergrößerte, deutlich sorgfältiger und sauberer ausgeführte Kursive.

Foll. 104r-v (BK 7): Die Überschrift zum Stück ist in einfachen Majuskeln in schwarzer Texttinte gehalten. Dabei wurde links neben der Überschrift Platz freigehalten, auf dem sich heute der Stempel der BAV befindet. Der Prolog, c. 1 sowie der Anfang von c. 2 bilden ohne Zählung einen eigenen Absatz. Der übrige Text weist keine Absatzgliederung mehr auf, verfügt aber über Kapitelzählungen (in arabischen, selten auch römischen Zahlen) mit jeweils vorangestelltem Ca. oder Cap.. Die Kapiteleinteilung weicht dabei mehrfach von der bei BK ab. So ist der letzte Satz von c. 3 an den Beginn von c. 4 (gezählt als 4) gerutscht. C. 7 ist zweigeteilt (als 7 und 8), umgekehrt hingegen wurden c. 9-10 bzw. c. 11-13 jeweils verbunden, unter der Zählung X bzw. XI, bevor c. 14 (als 12 gezählt) das Stück beschließt; das Eschatokoll fehlt.

Foll. 104v-105r (BK 246): Mit einem neuen Absatz, aber ohne eine weitere besondere optische Hervorhebung setzt BK 246 ein. Nach Inskription und Prolog des Stücks, die als ein Block erscheinen, folgt als deutlich erkennbare Zwischenüberschrift Ista sequenti die statuta sunt. Dem schließen sich, zu einem einzigen Absatz verbunden, die neun Kapitel des Kapitulars an, die nur durch die unregelmäßig zwischen römischen und arabischen Zahlen wechselnden Kapitelzählungen voneinander abgesetzt sind; den Zählungen geht jeweils Ca. oder Cap. voraus. In c. 6 befindet sich eine Lücke von ca. 5 Buchstaben, die der Schreiber mit einer gestrichelten Linie gefüllt hat, um anzuzeigen, dass hier Text fehlt.

Foll. 105r-106r (BK 259): Nach einer Inskription folgt ein Exzerpt des Kapitulars, da nur cc. 1-2, 5-10 und 12 geboten werden. Der Text wurde bei allen Kapiteln teils stark verkürzt und teilweise anders formuliert. Die Kapitel sind nicht gezählt und optisch nur durch kleinere Zwischenräume voneinander getrennt. Alle Kapitel bis auf cc. 1-2 werden zusätzlich aber mit Item eingeleitet.

Fol. 106r (BK 206): Von diesem Kapitular werden nur cc. 2-3 der Adnuntiatio Lothars geboten, die mit einer entsprechenden Inskription eingeleitet werden. Die beiden Kapitel haben allerdings keine Zählung und erscheinen als ein zusammenhängender Textblock. Danach folgt ein Schreibervermerk auf die in der Vorlage folgende, hier aber ausgelassene Adnuntiatio Karls.

Foll. 106r-v (BK 260): Nach Inskription und Prolog des Stücks werden - eingeleitet durch eine Zwischenüberschrift - die cc. 1-9, 11 und 13 geboten, die in üblicher Manier z.T. sehr stark verkürzt sind. Die Kapitel 1-2 sind in einem Textblock vereint und weisen keine Zählung auf. Die restlichen Kapitel haben eine arabische Zählung bis auf c. 11, das römisch gezählt ist. Den Kapitelnummern ist jeweils Ca. oder Cap. vorgeschaltet.

Fol. 106v (BK 261): Nach der Inskription folgen die cc. 3-6, 8, 10, und 13 des Stücks, die z.T. erheblich gekürzt wurden. Die Kapitel 3 und 4 sind arabisch gezählt, der Rest römisch. Nur den Kapitelnummern 3 und 4 ist jeweils Cap. bzw. Ca. vorgeschaltet.

Foll. 106v-107r (BK 207): Das Kapitular wird nur in Auszügen und wiederum in gekürztem Wortlaut geboten. Nach einer allgemeinen Inskription folgt die Adnuntiatio Lothars mit den ersten beiden Kapiteln, danach diejenige Karls, ebenfalls nur die ersten beiden Kapitel. Alle Kapitel sind römisch gezählt, vor c. 1 steht zusätzlich Cap. vor der Nummer.

Fol. 107r (BK 295): Nach der Inskription folgt ein gekürzter Auszug aus dem Text des Kapitulars.

Foll. 107r-108r (BK 262): Das Kapitular, das nur auszugsweise und mit Textkürzungen geboten wird, beginnt mit einer Inskription, ehe die cc. 1-3, 5-11 und 13 folgen. Dabei ist c. 1 unnummeriert geblieben, c. 2 als Ca. II und c. 3 als Ca. 2 bezeichnet. Die Zählung ist bei c. 5-9 jeweils arabisch, bei c. 10-11 und 13 römisch ausgeführt, wobei c. 13 als XII gezählt ist. Den Nummern ist - bis auf XII - Ca. vorgeschaltet. Am Ende von c. 13 folgt der Hinweis des Schreibers: Alia multa quae (Mordek fälschlicherweise: quod) non transcripsi.

Foll. 108r-v (BK 263, 264, 265): Die drei Kapitularien BK 263, 264 und 265 folgen hintereinander weg und bieten jeweils nur Auszüge der jeweiligen Texte, die zudem teilweise gekürzt sind. Alle drei Stücke werden durch eigene, aber nach ähnlichem Schema formulierte Inskriptionen eingeleitet. BK 263 ist nur mit c. 3 vertreten, BK 264 mit cc. 3 und 6 und BK 265 mit einem gekürzten Text.

Foll. 108v-109r (BK 266): Nach dem kurzen Prolog folgen die cc. 1-2, 4, 8-9 des ersten Teils des Kapitulars. Kapitel 4 ist dabei römisch gezählt, der Rest arabisch, und nur die cc. 1-2 und 9 haben der Kapitelnummer ein Cap. oder Ca. vorgeschaltet. Nach einer Zwischenüberschrift folgen dann cc. 1-4 und 8-11 des dritten Teils des Kapitulars. Hier sind alle Kapitel ungezählt und werden nur durch größere Lücken optisch voneinander abgesetzt. Auch bei diesem Kapitular wurden die Texte gekürzt und teilweise zusammengefasst.

Foll. 109r-v (BK 268): Der Text des Kapitulars beginnt mit der Inskription. Danach folgen die cc. 1-3 der ersten Adnuntiatio Karls. Dabei ist c. 1 unnummeriert geblieben. Unter Cap. 5 werden die zweite und dritte Adnuntiatio Karls subsumiert, ehe - als Cap. 2 gezählt - c. 2 der zweiten Adnuntiatio Lothars das Kapitular abschließt. Alle Texte sind teils erheblich gekürzt.

Fol. 109v (BK 269): Nach der Inskription folgen die beiden leicht gekürzten Eide, die optisch durch eine Lücke voneinander getrennt sind.

Foll. 111r-112r (BK 242): Das Kapitular wird nur auszugsweise geboten, die Texte sind - wie üblich - gekürzt und teilweise umformuliert. Zuerst steht die durch eine Inskription eingeleitete Adnuntiatio Karls, ehe die Namensliste der Bischöfe und Laien folgt. Nach dem Eid Ludwigs werden die cc. 1-3, 5, 10 und 12 der anschließenden Kapitelliste geboten. Die Kapitel sind bis auf cc. 1 und 10 arabisch gezählt, vor der Nummer steht Ca. oder Cap. Danach folgt - deutlich durch eine Inskription eingeleitet - die Adnuntiatio Ludwigs mit den cc. 2, 4, 6-7. Kapitel 2 ist ungezählt, c. 7 römisch. Vor den restlichen arabischen Kapitelnummern steht Ca. Danach wird der Epilog des Stücks geboten, der in mehrere Abschnitte unterteilt ist.

Foll. 112r-v (BK 270): Das Stück wird durch die Inskription von Teil A eingeleitet. Darauf folgen cc. 1, 3-4, 6-9 dieses Teils. Die Kapitel 8 und 9 sind dabei unter der Nummer 8 in einem Textblock zusammengefasst. Vor den Kapitelnummern steht Ca.. Die Inskription und der Text von Teil B bilden einen einzigen Textblock, ehe sich die Zwischenüberschrift Capitula lingua Theodisca facta repetuntur anschließt, auf die c. 4 von Teil C des Kapitulars folgt. Alle Textteile werden jeweils in gekürzten Fassungen geboten.

Fol. 112v (BK 271): Nach der Inskription folgt der gekürzte Text des Kapitulars, der zudem offenbar schon in der Vorlage mittendrin abbrach, worauf die Schreibernotiz cetera deerant am Schluss hinweist.

Foll. 112v-113v (BK 243): Nach dem Prolog des Kapitulars folgen cc. 4-7 und 9-10, ehe sich die verschiedenen Adnuntiationes der Herrscher anschließen. Die Adnuntiatio Ludwigs bietet alle drei Kapitel, die erste Karls und diejenige Lothars nur die ersten beiden Kapitel, wovon das erste jeweils ohne Kapitelnummer bleibt. Alle Adnuntiationes werden durch eine Inskription eingeleitet. Es schließt sich ein auf zwei Absätze aufgeteilter Zusatz an, ehe die - wiederum als eigener Absatz - erscheinende zweite Adnuntiatio Karls folgt. Alle Textteile werden jeweils in gekürzten Fassungen geboten. Den bis auf einen Fall arabischen Kapitelnummern steht Ca. oder (einmal nur) Cap. voran.

Foll. 113v-119r (BK 273): Das lange Kapitular mit seinen drei Abschnitten wird eingeleitet mit der Inskription des ersten Abschnitts, der Adnuntiatio Karls, auf die alle drei Kapitel folgen. Das erste Kapitel bleibt ungezählt. Unter c. III sind das dritte Kapitel dieses Abschnitts sowie der Prolog zum zweiten Abschnitt subsumiert. Fast alle Kapitel dieses Abschnitts werden geboten, lediglich cc. 7 und 36 fehlen. Vom dritten Abschnitt sind nach der kurzen Inskription cc. 1-2 vorhanden. Fast alle Textteile begegnen in gekürzten Fassungen. Den überwiegend arabischen Kapitelnummern steht in den meisten Fällen Ca. oder (einmal) Cap. voran.

Foll. 119r-120r (BK 274): Das Stück wird mit einer Inskription eingeleitet. Danach folgen der Prolog und die Kapitel, wobei cc. 6, 9-10 fehlen. Der Text ist überwiegend erheblich gekürzt. Alle Kapitel werden arabisch durchgezählt, vor der Kapitelnummer steht jeweils Ca.

Fol. 120r (BK 244): Nach einer Inskription und dem Prolog in gekürzter Form folgen cc. 6-7 des Stücks, die ebenfalls gekürzt wurden. Beide Kapitel sind arabisch nummeriert und den Kapitelnummern geht Ca. voran.

Foll. 120r-v (BK 275): Nach der Inskription folgen cc. 1, 3, 5, 7-11 des ersten Abschnitts des Kapitulars. Nach einem deutlichen Absatz, aber ohne jegliche einleitenden Wörter, werden dann cc. 1 und 4 der Adnuntiatio Karls geboten. Die Kapitel sind in gewohnter Weise gekürzt und bis auf die korrigierte Nummer XI arabisch gezählt. Den Kapitelnummern steht Ca. voran.

Foll. 121v-122r (BK 250): Nach einer allgemeinen Inskription folgen als ein Block die Inskription und der Text des ersten Abschnitts. Davon hebt sich optisch die Inskription des zweiten Abschnitts ab, ehe alle restlichen Abschnitte des Kapitulars und eine Datumsangabe, die sich schon auf das folgende Kapitular BK 251 bezieht, als ein einziger Textblock geboten werden. Eine Zählung gibt es nicht.

Foll. 122r-v (BK 251): Eine Datumsangabe leitet noch vor der optisch deutlich abgehobenen Inskription des Stücks das Kapitular ein; diese Angabe ist Teil des vorangehenden Textblocks von BK 250. Danach folgt eine leicht gekürzte und in der Reihenfolge der Gebietsaufzählungen stark abweichende Version der Teilungsbestimmungen, die Ludwig betreffen.

Fol. 122v (BK 277): Nach der Inskription folgen die beiden Eide, die jeweils deutlich mit Überschriften eingeleitet werden.

Foll. 122v-123r (BK 278): Nach der Inskription folgen die Kapitel 1-3 des Stücks. Die (gekürzten) cc. 1-2 sind dabei unter Ca. 1 subsumiert. Das dritte Kapitel wurde dessen ungeachtet als Ca. 3 gezählt; auch dieses Kapitel wird nur in gekürzter Fassung geboten.

Foll. 123v-123bisr (BK 221): Nach der Inskription folgen die Kapitel 1-3, 6-9, 12 und 13; alle Kapitel werden in teils sehr verkürzter Form geboten. Die Kapitel 1-3 und 6-8 sind arabisch durchgezählt. Den Kapitelnummern steht Ca. voran. Die Kapitel 9, 12 und 13 folgen unmittelbar auf den Text von c. 8, sodass diese vier Kapitel optisch einen eigenen Textblock bilden.

Foll. 123bisv-127v (Ansegis mit Zusatzkapiteln): Im Rahmen umfangreicher Exzerpte aus einer Ansegis-Sammlung finden sich, jeweils in die Zählung eingereiht: Ans. 1, 69 = BK 22 c. 74 (auf fol. 124r), Ans. 2, 49 [49 korr. aus 48?] = Ben. Lev. 1, 186 (auf fol. 125v), Ans. 3, 91 = BK 191 c. 8 (auf fol. 126r) sowie Ans, 3, 92 = BK 167 c. 6 (auf fol. 126r-v).

Fol. 141r (BK 257, 293): Es wird nur das Vorwort zu diesem Stück überliefert. Dessen Text beginnt mitten in der Zeile, unmittelbar auf einen kurzen Auszug von BK 291 folgend, und wird durch ein Paragraphenzeichen - wohl eines späteren Benutzers - angezeigt. Anstelle des Haupttextes von BK 257 folgen in einem neuen Absatz sodann sechs, jeweils unterschiedlich stark verkürzte, Kanones aus BK 293 (= Konzil von Meaux/Paris), die eine Reduktion der in anderen Handschriften zu findenden, an BK 257 orientierten Zusammenstellung von 16 Kanones aus Meaux/Paris darstellen.

Foll. 141r-v (BK 204, 205): Das Kapitular setzt unmittelbar hinter den BK 293-Auszügen in gleicher Zeile ohne erkennbare Zäsur ein; allerdings hat erneut ein späterer Benutzer der Beginn durch ein Paragraphenzeichen markiert. Der Text beginnt mit der Inskription, ehe vom ersten Abschnitt des Kapitulars die Kapitel 1-3, 5-7 und 9 folgen. Daran schließen sich cc. 2-3 und 5 der Adnuntiatio Karls an. Die Kapitel sind allesamt ungezählt. Unmittelbar auf BK 204 folgt BK 205. Auch der Beginn dieses Kapitulars wird durch ein Paragraphenzeichen des späteren Benutzers angezeigt. Von dem Stück wird nur eine Inskription und c. 2 (ohne Kapitelzählung) geboten.

Fol. 142v (BK 258B): Von diesem Kapitular werden nur teils sehr kurze Auszüge der cc. 1-5 geboten. Bis auf c. 1 sind alle Kapitel arabisch durchgezählt. Vor den Kapitelnummern steht Ca., C. oder Cap.

Die Handschrift weist eine teils reiche Glossierung an den Seitenrändern auf, in der möglicherweise auch der Schreiber selbst im Text erwähnte Personen, Orte und Datierungen vermerkte sowie Schlagworte festhielt.

Foll. 104r-v am äußeren Rand oben kaschierte Löcher im Papier, die jeweils zu leichtem Textverlust geführt haben. Foll. 141-142 weisen am oberen Blattrand Beschädigungen auf, die an wenigen Stellen zu sehr geringem Textverlust geführt haben.

INCIPITEine Notiz auf dem oberen Seitenrand beschreibt knapp die verwendete Vorlage: Ex vestustis(simo) lib(ro) manuscripto q(ui) allatum est ex bibliotheca Bellouacensi In quo plures libri erant. DECRETIO CHILDEBERTI REGIS FRANCORVM . Cum nos in dei nomine omnes kl kalendas . mar martias de quascumque cone vna cum optimatibus pertractauimus ad vnumquemque volemus notitiam per Ita propitiante adniaco kl kalendas . mar martias anno 20 regni patri conuenit vepotis ex filio uel ex filia ad aviaticias res cum auunculis uel amitis sic venir hereditatem tamquam si pater aut mater viui fuissent . De illos tamen nepotes istud obseruare qui de filio . vel filia nascuntur , Non non qui de fratre In sequte hoc conuenit vna cum ~~nostris~~ leodis nostros de crinosis vt nullus incestum vsum sibi sociaret coniugio . Hoc est nec fratris suis ex vxorem . nec vxoris sui sororem , nec vxorem patris sui , aut parent i es consanguineis . capitulum 2 . Vxorem patris siquis acceperit mortis incurrat periculum . Et de praeteritis coniunctionibus quae incestae esse videntur per praedicationem episcoporum iussimus emendare . Qui vero episcopo suo noluerit audire et excommunicatus fuerit perennem conditione apud deum sustineat et ~~deploratione~~ de palatione nostro sit omnino extraneus et omnes res suas legitimis parentibus admittat . quia noluit audire sacerdotis sui medicamenta . capitulum 3 . Similiter treiecto conuenit po aut qualibet res ad vnum ducem et vnum iudicem pertinentes per decem annos vnusquisque inconcusso possedit . Nullam habeatur licentiam interciandi . Nisi tantum orfanorum vsque vigesimo anno licentiam tribuimus Quod si quis presumpserit interciandi XV sold solidos soluat et rem quae male interciauit amittat . capitulum 4 . De reliquis vero conditionibus omnis omnino lex tricennaria excludit . praeter id quod in alia regna hunc que deteinuit preconditione kl kalendas mar martias omnibus adunatis vt admodum quicunque presumpserit raptum facere vnde impiissimis vicius adcreuerat , vitae periculum feriatur , Et nullus de optimatibus praesumat pro ipso precare , sed ~~vnusqu~~ vnusquisque admodum inimicum dei persequatur . Qui vero vel edictum nostrum ~~contem~~ contemnere in cuiuslibet iudicis pago primitus admissum fuerit . ille iudex collecto solatio ipsum raptorem occidat et iaceat forbattutus , Et si ad eclesiam confugium fecerit reddendus ab episcopo absque vlla precatione separentur . Certe si ipsa mulier raptore consenserit ambo pariter in exilio transmittantur . Et si foras eclesia rapti fuerint ambo pariter occidantur et facultatem eorum parentibus legitimis detur et quod fisco nostro debetur adquiratur Capitulum 5 . De homicidiis ita iussimus obseruare vt cuicunque auso temerario alio sine causa occiderit vitae periculum feriatur Nam de non pretio d redemptionis se redimat aut componat forsitan conuenit vt ad solutionem quisque descendat Nullus de parentibus aut amicis ei quicquam adiuuet . Nisi qui praesumpserit aliquid adiuuare suum Widregildum omnino componat Quia iustum est qui nouit occidere discat morere . capitulum 7 6 . De farefaliis ita conuenit vt quicunque in Mallo praesumpserit farfalinis ita procul dubio . suum Witregildum componat . Nihilominus farfalius reprimatur forsitan vt assolet si iudex consenserit et forsitan adquiescit istum farfalium custodire ~~vid~~ vitae periculum per omnia sustineat . capitulum 7 . De furis et malefactoribus ita decres obseruare . vt si . V . aut 7 bonae fidei homines absque inimicitia interposita crim cum sacramenti interpositione esse dixerunt . quomodo sine lege iau sine lege moriatur . capitulum 8 . Si quis iudex comprehensum latronem nuictus fuerit relaxare , vitam suam admittat et disciplinam in populo modis bus obseruetur . Capitulum 9 . Similiter kl kalendas mar martias Coloniam conuenit Et ita panniuimus vt vnusquisque iudex criminosum latronem vt audierit ad casam suam ambulet et ipsum ligare faciat . Ita ut si francus fuerit ad nostram personam dirigatur et si debilioris persona fuerit in loco pendatur . Capitulum X . Si quis centenarium aut cuilibet vindice noluerit ad malefactorem ad prindendum adiuuare LX sold solidis omnimodis condamnetur , et cuicunque seruum criminosum habuerit et iudex rogauerit eum praesentare et noluerit suum Witregildum omnino componat Capitulum XI . Similiter conuenit vt si furtus factus fuerit capitale de praesente centena restituat et causa centenarius cum centena requirat : Pare conditione conuenit vt si centena posita aut quo fidelium nostrorum ipsum vestigium miserit . Et eum ad alia centena minimum expellere ~~poterit~~ potuerit aut conuictus reddat latronem aut de praesenti capitulo restituat et cum duodecim personas se ex hoc sacramento exsuat . Si seruus eclesiae aut fisco furtum admiserit , simili poena sustineat sicut et reliquorum seruorum francorum . capitulum 12 . Similiter placuit obseruare vt si quis ~~que~~ cunque ingenuus excepto quod ad coquendum uel ad manducandum pertinet alia opera in die dominico facere praesumpserit Si salicus fuerit solidos . XV . componat Romanus VII et s semis . Seruus vero aut tres solidos reddat aut de dorsum suum componat . N. n. assolet assolet . sic Et in medio et fine dichonum ponunt . non ~~puto~~ est signte N. n. assolet ... signate (?, gek. signte) als eigene, wohl nicht zum vorherigen Text gehörende Zeile; womöglich ein Kommentar des neuzeitlichen Kopisten. Vor dem getilgten puto ein Tilde-förmiges Zeichen, das hier als tironische Note für non gedeutet wurde. Eine leicht abweichende Transkription bei Mordek 1995, S. 811. Conuentio quae Inter gloriosos reges hludouuicum filium Karoli imper imperatoris et hludouuicum filium hludouuici regis in loco qui vocatur furonis Kl Kalendis nouemb nouembris . Ipsis et communibus fidelibus ipsorum fauentibus et consentientibus factae an anno Incar Incarnationis domic dominicae 879 . Indict Indictione VI . Sic inter patrem meum Karolum et patrem vestrum hludouuicum regnum hlotarii diuisum fuit volumus vt ita consistat Et si aliquis nostrorum fidelium de regno Paris sui ex hoc aliquid Purprisum habet ~~i s~~ iussu nostro illud dimittat . De regno vero q quod hludouuicus imper imperator Italiae habuit quia necdum ex illo aliqua diuisio facta , quicunque modo illud tenet ita teneat donec domino volente simul venientes cum communibus fidelibus nostris inueniamus et definiamus q quod ex hoc melius et iustius visum fuerit . De regno Italiae quia modo nulla ratio esse potest omnes sciant quia partem nostram de illo regno et requisiuimus et requirimus et domino auxili ~~ante~~ requiremus Ista sequenti die statuta sunt . Capitulum I . Vt quia firmitas amicitiae nostrae et coniunctionis modo quibusdam praepedientibus caussis esse non potuit i vsque ad illud placitum quo simul vt conueniamus statutum habemus . talis . talis amicitia inter nos maneat domino auxiliante de corde puro et conscientia bona et fide non ficta vt nemo suo pari , vitam , regnum , aut fideles suos vel aliquid q quod ad salutem siue prosperitatem ac honorem regni pertinet discupiat aut forconsiliet . Capitulum 2 . Vt si in cuiuscunque nostrum regno pagani siue pseudochristiani insurrexerint vnusquisque veraciter suum . parem vbicunque necessitas illi fuerit et ipse rationabiliter ~~poterit~~ potuerit aut per semetipsum aut per suos fideles et consilio et auxilio prout melius potuerit adiuuet . Capitulum 3 . Vt si ego vobis superstes fuero filium vestrum ~~hud~~ hludouuicum adhuc paruulum et alios filios vestros quos vobis dominus donauerit vt regnum paternum hereditario iure quiete tenere possint et consilio et auxilio prout melius potuero adiuuabo . Si autem vos mihi superstes fueritis filios meos hludouuicum et Carlomannum et alios quos diuina pietas mihi donare voluerit vt regnum paternum quiete tenere possint similiter et consilio et auxilio prout melius potueritis adiuuetis . Capitulum 4 aliqui susurrones et detractores et qui paci nostrae inuident et quietum um esse non patiuntur inter nos lites et contentiones et discordias seminare luerint . Nullus nostrum hoc recipiat aut libenter acceptet . Nisi forte hoc ad rationem qu coram nobis vtrisque et communibus fidelibus nostris perducere voluerit . Si vero hoc noluerit : cum nullo nostrum societatem habeat Sed omnes illum sicut mendacem et falsarium et inter fratres volentem seminare discordias communiter a nobis abiiciamus . Ne de cetero quisque talia mandatia auribus nostris inferre audeat . Capitulum V . Vt communiter prout citius potuerimus missos nostros ad Carlomannum et Karolum gloriosos reges dirigamus qu i eos ad placitum q quod VIII . Id Idus feb februarii . statutum habemus Inuitent , et vt nullatenus venire different obsecrent et si secundum q quod optamus venire voluerint communiter nos ad domini voluntatem et S Sanctae eclesiae saluationem ac communem honorem nostrum et profectum ac saluamentum totius populi christiani nobis commissi domino cooperante : ita coniungamus vt de caetero In to qui unnus . vnum simus et vnum velimus et id ipsum dicamus secundum apostolum et faciamus omnes et non sint in nobis vlla scismata . Capitulum VI . Si illi autem nostra obsecratione vocati et inuitati aut missi eorum ad praefatum placitum venire distulerint . hoc secundum q quod statutum habemus illud omnino venire et nos secundum dei voluntatem coniunngere omnimodis non omittamus nisi forte talis ineuitabilis necessitas euenerit pro quo id fieri nullatenus possit . Et si hoc ad acciderit ad tempus hoc rescire faciat et propterea amicitia nostra nec minuatur nec Immutetur Donec domino volente congruo tpe tempore profecti confirmetur . Capitulum 7 . Vt res eclesiarum in cuiuscunque regno caput fuerit tam de p episcopatibus q quam de abbatiis sine vlla contradictione rectores Ipsarum eclesiarum illas possideant et si aliquid ibi misfactum a quoq quoquam : in cuiuscunque regno illae res consistunt legaliter exinde r iusticiam reddere faciat . Capitulum 8 . Et quia per uagos et In tyranica consuetudine irreuerentes homines pax et quies regni perturbari solet . Volumus vt ad quemcumque nostrum talis venerit vt de his quae egit rationem et iusticiam subterfugere possit . Nemo ex nobis . illum ad aliud recipiat vel retineat nisi vt ad rectam rationem et debitam emendationem perducatur . Et si rationem rectam subterfugerit omnes in commune in cuius regnum venerit illum persequamur donec aut ad rationem perducatur aut de regno expellatur . vel ~~dellatur~~ deleatur Capitulum 9 . Volumus vt hi qui merito proprietatem illorum in nostro regno perdiderit Ita iudicetur . sicuti ~~tpo~~ temporibus antecessorum nostrorum inuentum fuit . Qui vero dicunt se inuicem proprietatem illorum perdidisse veniant in nrm nostram presentiam et ~~sicum~~ sicut iustum est ita illis iudicetur et sua recipiant . ExAm linken Seitenrand von der Hand des Schreibers die Notiz: Hic non transcripsi sed collegi. Superiora sunt transcripta. capitulis constitutis a Domno Carolo In synodis apud Suessionis ciuitatem in monasterio S Sancti Medardi Anno Incar Incarnationis 853 . In mense aprili . Vt missi nostri per ciuitates et singula monasteria tam canonicorum q quam monachorum siue sanctimonialium vna cum episcopo parrochiae in qua consistunt vitam ibi degentium et conuersationem inquirant et vbi necesse est corrigant ; et vbi desunt congruas officinas construere iubeant . et destructas instaurari iubeant Et victum ac potum et vestitum atque caetera necessaria pro qualitate et possibilitate loci et inhabitantium necessitate ordinent . Et hospitalitatem superuenientium hospitum Et receptionem pauperum ibidem ponant . Eclesiae quoque luminaria et ornatum debitum ordinent . InbreuientEs folgt in runde Klammern gesetzt: g. vt puto . quibus facent Inuentaire. quid Nortmannis per nrm nostram emendationem siue sine nostra emendatione datum sit . Quis numerus canonicorum et monachorum describant vt secundum loci qualitatem cum consilio episcoporum nostrorum vbi minor numerus fuerit addamus . Vbi vero superfuerit adiuuamus . Nuncient quoque vbi loca a Nortmannis d siue a quibuslibet aliis destructa sunt . Dilligenter inuestigent per singulas parroechias simul cum episcopo de monasteriis quae deum timentes in suis proprietatibus aedificauerunt et ne ab heredibus eorum diuiderentur , parentibus et praedecessoribus nostris sub immitatis defensione tradiderunt . et postea in Alodem sunt data vt cum fidelibus consideremus quid agendum sit . Item inuestigent cum episcopo et praelatis monasteriorum in vnaquaque parrochia de rebus eclesiasticis in alodem datis et nobis scribant . Item explorent per parrochias de rebus eclesiasticis vnde nonae et decimae solui debent et non soluuntur vt persolui faciant Nisi rationabilis sit contradictio et tunc praelatus et qui soluere ei non vult ad cum missis ad nos veniat vt optimum decernamus . Item Vt missi nostri per singulas parrochias comitibus et Reip Rei publicae ministris ex banno nostro praecipiant ne malla vel placita in exitibus et in atriis eclesiarum vel presbyterorum mansionibus . Neque in dominicis vel festiuis diebus tenere praesumant . Sed comes conuenientem locum consideret et inueniat vbi stationem ad mallum tenendum constituat Quia nefas est ibi reos puniri vbi respectu diuinae reuerentiae misericordiam consensu fidelium et decreto praedecessorum nostrorum consequuntur . Item iisdem praecipiant vt a quarta feria ante initium quadragesimae nec in ipsa quarta feria vsque post octab octabas paschae Mallum vel placitum publicum nisi de concordia et pacificatione discordantium tenere praesumant Similiter etiam quarta feria ante natiuitatem domini vsque post consecratos dies obseruent . Necnon et Ieiuniis quatuor temporum et in rogationibus simili obseruatione . Item missi per singulas parrochias denunciant quia si episcopus aut ministri episcoporum pro criminibus colonos flagellauerint cum virgis propter metum aliorum et vt ipsi criminosi corrigantur cum tali ~~disc~~ discretione sine vlla occasione indebita et vel inuiti penitentiam temporaliter et corporaliter agant ne aeternaliter pereant . Si seniores ipsorum colonum indigne tulerint et aliq aliquam vindictam inde exercere voluerint aut eosdem colonos ne distringantur contendere praesumpserint , sciant quia et bannum nostrum conponent Et simul cum excomunicatione eclesiastica nostram harmiscaram durissimam sustinebunt . Item omnibus reip rei publicae ministris denuncient vt comis vel reip rei publicae ministri simul cum episcopo vniuscuiusque parrochiae sint vt ministeriis eorum quando episcopus suam parrochiam circumierit cum episcopus eis notum fecerit . Et quos per excommuicationem episcopus adducere non potuit ipsi regia authoritate et ~~potestate ad satisfactionem adducant .~~ Item missi nostri omnibus per ~~missat~~ missaticum denuncient ne commutationes rerum vel mancipiorum quilibet praelatus earundem rerum eclesiasticarum sine licentia nostra facere praesumat . Neque mancipia eclesiastica quisq quisquam nisi ad libertatem transmutet videlicet vt mancipia quae quo eclesiastico dabuntur in eclesiae seruitute permaneant et eclesiasticus homo qui conmutatus fuerit perp ~~etua~~ libertate fruatur . Ex adnunciatione Domni Hlotharii In ualentianis men mense nouembrio . Vt vbi missatici simul venerint missi simul veniant Et etsi de vno regno in aliud , aut de vno missatico in aliud fugerint simul eos constringant . Et vbicunque fugerint illic indiculas transmitatur , vt comis illos distringat aut cum alode aut per qcuq quodcunque potest vt illuc reueniat et ~~ibi~~ emendet malum vbi fecit Sequitur adnunciatio Karoli . ex qua nil annotaui . Sequuntur capitula quae eodem anno et mense nouemb nouembrio Domnus Karolus consultu fidelium suorum in syluaco edidit et per regnum suum a missis suis obseruari praecepit . In nomine sanctae et indiuiduae trinitatis Karolus gratia dei rex dilectis et fidelibus missis nostris per regnum nostrum constitutis s salutem Sicut vobis notum esse credimus cum dilectissimo fratre nostro hlotario apud valentianas loquuti fuimus . et communi consilio cum fidelibus nostris communibus considerauimus vt inter caetera sanctae dei eclesiae et nostri principatus ac regni nobis a deo commissi negotia necessaria de his quae subsequuntur vos specialiter ammoneremus vt sicut hic ~~describitur~~ descripta habentur vna cum dei auxilio prout melius potueritis strenue exequi procuretis et hoc praesentaliter necessarium opus sine aliqua dilatione vel excusatione sicut in missaticis coniuncti et deputati estis simul conueniatis et hoc ad perficiendum quantotius incoetis et qtu quantum vel qualiter inde factum habueritis vnus vestrum ~~sicut in missatico~~ sicut in missatico constituti estis , de vnoquoque missatico nobis ad colloquium q quod in proximo cum fratribus nostris habebimus renuntiare procuret . Et si contigerit vt aliquis ~~vestris~~ vestrum rl reliqua Ista denuncianda sunt a Populo a missis nostris . Nostri seniores sicut audistis parabolauerunt simul cum communibus illorum fidelibus et statu regni et qualiter vos qui in regno consistis pacem habere possitis . rl reliqua Et ordinarunt de his qui res eclesiasticas ad eclesias persoluere ~~per~~ de tractant . vt inquirantur vt in capitularibus aui et patris illorum statutum habetur . Capitulum 3 . Item de collectis quas Theodisca lingua herizuph apellat . Capitulum 4 . Qui latronem celauerit si regis homo fuerit per fideiussores ad illius presentiam perducatur Si autem alterius homo fuerit senior cuius homo fuerit illum regi praesentet . Capitulum 5 . Commendauerunt etiam vt si alicui denunciatum fuerit vt ad accipiendum latronem adiutorium praestet Et aliquis sonum inde audierit vt ad latronem accipiendum concurratur et se inde retraxerit vt ad hoc adiutorium non praestet . Si liber homo fuerit bannum dominicum componat Et si colonus fuerit LX ictus accipiat . Et si latro ibi occisus fuerit qui eum occiderit leudem inde non soluat , Et nullus ei faidam inde portare praesumat Et si quis fecerit per certos fideiussores ad regis praesentiam perducatur . Capitulum 6 . Si latro forbannitus receptus fuerit a franco francus cum XII francis iuret se ignorare eum esse latronem . rl reliqua Hierüber steht, wohl als Verweis auf Ansegis 3, 23 (De latronibus), die Notiz: Lib. 3. c. 23. cap. . Capitulum 7 . Quando missi nostri latronem forbanierint hoc missis aliis et comitibus scire faciant Et si de vno missatico in alium fugerit si in vicinitatem venerit pro eo qui eum forbanniuit non dimittat vt eum non persequatur et comprehendat Et si longius fugerit missus in cuius missaticum fugerit si alodem habuerit illi tollat et illum constringi et ibi malum emendet vbi illum perpetrauit . Et si necesse fuerit vt iusticia non proteletur , aduocato denuncietur vt ipsum latronem reddat et eos qui eum contenderunt praesentet vt debitam inde disciplinam sustineant . Quodsi facere neglexer in i t bannum dominicum vsque ad secundam vicem inde componat , Et sic per fideiussores ad praesentiam eorum deducatur Capitulum 8 . Hoc etiam commendauerunt seniores nostri vt si latrones de vno regno in aliud fugerint missi illius de cuius regno fugerint ad alios missos in illo regno vbi fugerit hoc notum faciant et illi missi eos constringant vt ad illud regnum et ad illos missos reueniant v b t ibi distringantur . . Capitulum 9 . De aduenis qui opressione Nortmannorum vel Britannorum in partes istorum regnorum confugerunt , statuerunt seniores nostri vt a nullo Reip Reipublicae ministro violentiam patiantur . sed liceat eis conductum quaerere et habere donec ipsi redeant aut seniores illorum eos recipiant . Qui aliter fecerit bannum dominicum exinde componat . Capitulum XI . Capitula aui et patris nostri qui volet habere de scrinio nostro vel a Cancellario nostro accipiant . Capitulum 13 . Vt missi in illorum missaticis curam habeant ne homines nostri aut alii quilibet vicinos suos maiores vel minores tpe tempore aestatis quando ad herbam suos caballos mittunt vel tpe tempore hyemis quando marascalcos illorum ad frodrum dirigunt vicinos maiores vel minores depraedentur . Et si egerint missi nostri inuestigent et nobis renuncient vt in seniore hoc sic emendemus quatenus homines suos sic in potestate habeant et contenti sint debitis et indebita non appetant . Capitula quae sequuntur dedit missis suis Domnus Karolus anno 854 . In men mense Iunio quando apud Attiniacum cum fratre suo hlotario fuit locutus . vt illa vnusquisque missus in suo missatico per regnum illius exequi procuret . Capitulum 3 . De viis per aquas vbi nouiter clausae erant aperiendis . . Capitulum 4 . De pontibus restaurandis videlicet vt ~~secundum~~ vbi fuerunt antiquitus reficiantur ab his qui honores illos tenent de quibus ante pontes facti vel ~~rest~~ restaurati fuerunt . V . De nauibus quae vadunt ~~videlicet~~ sub pontibus videlicet . vt inde Teloneum non exigatur . VI . Repetit legem de Aduenis s supra c capitulum 9Verweis des Kopisten auf das 20 Zeilen zuvor abgeschriebene c. 9 von BK 260 De advenis. . addit : vel qui propter afflictionem aquita t nicam huc venerunt . VIII . De hominibus qui in banno et in paenitentia missi sunt , et peius semper faciunt scilicet vt a amissis capiantur . X . Res eclesiarum in alodem datae requirantur . XIII . De fidelitate regi promittenda id . est omnes per regnum illius franci fidelitatem illi promittant et qui dicunt se illam promisisse aut certis testibus hoc adprobent aut iurent illam se ante iurasse , aut illam ipsam fidelitatem promittant . Hae sunt ad adnunciationes quas Hlotharius et Karolus apud Leudicam adnunciauerunt an anno 854 . Hlotharius serenissimus imperator Capitulum I . Scire volumus uestram omnium fidelitatem quia frequenter praesenti anno dilectiss dilectissimum fratrem nostrum ~~Lhu~~ hludouuicum inuitauimus vt commune conloquium cum fidelibus nostris haberemus atque cum illis de dei voluntate qtu quantum ipse inspirare vellet ad ac de sanctae dei eclesiae vtilitate nostroque ac nostrorum communi profecto honore et necessitate tractaremus et ordinaremus . sed quia praedictus frater noster hactenus sicut optaueramus quibusdam impedientibus causis venire distulit nos illud omittere voluimus quin vtiliter coniungeremus . II . Nunc volumus vos certos reddere de nostra coniunctione quia christo propitio secundum deum ad salutem s sanctae dei eclesiae nostram ac vestram communem vtilitatem indissolubiliter corde et opere coniungere nos volumus vt vnum simus in christo et vos vnum sitis nobiscum . Karolus Gloriosissimus Rex . Capitulum I . Hanc siquidem coniunctionem facere idcirco v huc vsque distulimus quia volumus vt supradictus frater noster nobiscum pariter conueniens in eadem coniunctione se nobis associaret : Sed quia ille aliquibus impedimentis praepeditus venire omisit nos audita perturbatione q quam filius eius facere conatur consociare nos volumus . sciatis ergo q quod in aduersis et prosperis simul erimus . rl reliqua II . Q Quod si aliquis nostrum pari suo superstes fuerit q ipse qui remanserit nepotes suos vna cum regno patris sub tuitione et defensione habeat . Hoc est consilium q quod episcopi et caeteri fideles D Domni Karoli apud Bonoilum communiter illi dederunt anno 856 . In mense Augusti . Hortamur vt statum ~~eclesiarum~~ monasteriorum in regno vestro consistentium restituatis et conseruetis capitula quae vos ipse cum fidelibus vestris in Colonia villa manu propria confirmastis , et ea quae in beluaco et cum fratribus vestris secus Teudonis villam in loco qui dicitur iudicium aprobastis et ea quae in verno palatio et ea quae in sparnaco cum illustribus viris et sapientibus baronibus , obseruanda delegistis et ea quae cum fratribus vestris apud Marsnam manu propria confirmastis et illa quae in synodo suessonica acceptastis Haec quae sequuntur capitula misit D Domnus rex Karolus ad Francos Et aquitanos qui ab eo disciuerant an anno a christo 856 . non nonis Iul Iulii de Palatio Carisiaco per fideles missos suos Adalardum abbatem Rodulphum Richuinum Adalgarium et Berengarium Mandat vobis noster senior quia suus auunculus Rodulphus illi de vestra fidelitate nunciauit , et q quod vos illum praecastis vt ad vos suos denominatos fideles in sua mercede transmitteret et vos illi per illos ne vestram voluntatem et necessitatem mandare volebatis et si aliquid habebatis q quod necessitas fuisset emendare voluntarie per illorum consilium emendabatis et q quod vobis consilium donauerint ad nostri senioris fidelitatem et nostram saluationem voluntarie faceretis . Capitulum II . Et mandat vobis noster senior quia placet illi q quod suus auunculus de vestra fidelitate et bona voluntate nunciauit et secundum vestram depraecationem transmisit nos sicut praecastis ad vos et mandat vobis q quod si aliquis rl reliqua Capitulum 2 . Mandat vobis vt si aliquis de vobis rectam rationem ad illum et ante suos fideles praecauerit et inde in rectam rationem venerit voluntarie misericordiam facere paratus est . Capitulum 5 . Mandat vobis quia si illi vult semper hanc misericordiam conseruare i si ille Iterum talem aliam causam non commiserit pro qua iustum ~~ius~~ iudicium debeat sustinere . Capitulum 6 . Mandat vobis quia si aliquis de vobis talis est qui dicat quia propter paupertatem et necessitatem quia multos dies in illius seruitio misit et omnia h quae habuit dispendit ad talem coniunctionem vt aliquid impetrar q quod per seruitium impetrare non potuit se iunxit quia si hoc nostro seniori ante suos fideles demonstrare potuerit et hoc si verum inuentum fuerit q quod senioris nostri culpa fuerit q quod per necessitatem aliquis de vobis rationabilr rationabiliter de seruitio illius se tali modo substraxerit . quia senior noster hoc voluntarie recognoscet et cum consilio de suis fidelibus hoc q quam citius et rationabilius potuerit emendabit Capitulum 7 . Item si quis hoc q quod fecit non pro sua infidelitate fecit parcetur illi a seniore nostro rl reliqua Capitulum 8 . Et sciatis quia senior noster sicut subinde voluit rogauit fideles suos vt sine vlla mala suspicione de illius iracundia aut animi commotione communiter quaerant et inueniant atque describant hoc q quod ille secundum ministerium facere debet et quae facere illum non condeceant , et vbicunque inuentum fuerit q quod fecit q quod facere non debuit , paratus est vt cum dei adiutorio et fidelium suorum consilio hoc q quam citius cum ratione et possibilitate emendare potuerit emendet Capitulum 9 . Et vult vt nos quaeramus et describamus quid et qualiter nobis fidelibus suis in vnoquoque ordine contra illum conueniat facere et quid non conueniat vt illa quae conueniunt faciamus et illa quae non conueniunt caueamus . Capitulum X . Et sciatis quia sic est ille adunatus cum omnibus suis fidelibus in omni ordine et statu et nos omnes sui fideles ~~et nos~~ de omni ordine et et statu , vt si ille iuxta humanam fragilitatem aliquid contra tale pactum fecerit illum honeste et cum reuerentia sicut seniorem decet admoneamus vt vt ille hoc corrigat et emendet et vnicuique in suo ordine debitam legem ~~con~~ seruet . Et si aliquis de nobis in quocunque ordine contra istum pactum fecerit . Si talis est vt ille eum inde admonere voleat vt emendet et faciat . Et si talis est causa vt illum inde familiariter non ~~audeat~~ debeat admonere ante suos pares illum in rectam rationem mittat et ille qui pactum et rectam legem et debitam seniori reuerentiam non vult exibere et obseruare iustum iusticiae iudicium sustineat Et si sustinere noluerit et rebellis fuerit a nostra omnium societate et regno ab omnibus expellatur . et si senior noster legem vnicuique debitam et a se et a suis antecessoribus nobis et nostris antecessoribus perdonatam et rectam rationem vel misericordiam competentem vnicuique in suo ordine conseruare noluerit . Sciatis quia sic est ille nobiscum et nos cum illo adunati vt et sic sumus omnes per illius voluntatem et consensum confirmati episcopi atque abbates cum laicis et laici cum eclesiasticis vt nullus suum parem dimittat vt contra suam legem et rectam rationem et iustum iudicium etiamsi voluerit ( q quod absit) Rex noster alicui facere non possit . Capitulum XI . Et ad ad hoc querendum et statuendum et confirmandum cum nostro et caeterorum fidelium suorum consensu habet noster senior constitutum Locum Vormeriam palatium et tempus ac diem ~~Kl 1~~ 14 Kl Kalendas aug augusti et habet ex nomine descriptos fideles suos per quorum tractatum ipsa caussa ad perfectam perfectionem perueniat Et 7 Kl Kalendas aug augusti gnaliter generaliter omnes fideles suos conuocat vt omnibus suam voluntatem et perdonationem et nostram qui fideles illius sumus deuotionem adcognitet vt ista conuenientia q quam teste domino confirmabimus inante diebus vitae suae et diebus vitae nostrae conseruetur et ipse suis successoribus , et contra ~~nos~~ successores nostros et nos nostris successoribus suis successoribus conseruandam in dei nomine relinquamus . XII . Et mandat vobis senior noster quia si aliquis de vobis talis est cui suus senioratus non placet et illi simulat ad alium seniorem melius q quam ad illum acaptare possit . Veniat ad illum et ipse tranquillo et pacifico animo donat illi commeatum tantum vt ip in suo regno id suis fidelibus aliquod damnum aut aliq aliquam marritionem non faciat . Alia multa quae non transcripsit Ista capitula misit rex de Basiu per Hadabrannum et Bettonem . Capitulum 3 . Habet senior noster constitutum aliud placitum Kl Kalendis septb septembris , in villa nielfa vbi sui fideles ei occurrere debent propterea mandat vobis vt vos tali loco et vobis congruo et eidem praemisso loco proximo veniatis vbi tales ad vos fideles suos transmittere ad vos possit quos vobis mittendos postulaueritis . Istum missaticum misit Domnus rex Gloriosus per adolardum abatem et richuinum et rodulphum et Berengarium . Capitulum 3 . Mandat vt recordemini dei et vestrae christianitatis et condoleatis et compatiamini huic s sanctae eclesiae quae et a vobis et aliis miserabiliter est opressa et depraedata Et quae crudeliter ab altera parte persequitur a ~~christianis~~ paganis et non vos dissocietis ab vnitate et vnanimitate fidelium dei . sed acceleretis praesentaliter vos illi adunare et coniungere aliis dei suisque fidelibus ad defensionem s sanctae eclesiae et suam fidelitatem . rl reliqua . VI Et si aliqua pars ex vobis ad eius senioratum et ad eius fidelitatem reuerti voluerit , similiter est paratus eos benigne recipere . Istum missaticum transmisit rex per Hincmarum et yrminfridum episcopos et per . adalardum abbat em et rodulphum et richuinum et Berengarium . Mandat vobis senior noster salutes . Et mandat vobis quia pro dei amore et pro vestrae quondam fidelitatis seruitio sibi impenso omnes vos vult saluos esse et sine aliqua occasione omnes vos ad dei seruitium et ad suam fidelitatem adtrahere cupit Et omnes vos saluere sicut suos fideles et nullum ex vobis perdere vult . Et concedit vobis vt omnes in honoribus et in alodis vestris interim consistatis exceptis his quorum honores senior noster donatos habet . Et si aliqui . sunt ex vobis qui honores non hnt habent si volunt in alodibus consistere aut cum aliis eorum paribus vel amicis faciant , Et etiam si volueratis cum seniore nostro manere ita tn tamen vt cum pace viuant et ipsi et sui etiam hoc clementer concedit . Ea videlicet ratione vt vos securum de vobis faciatis illum et vt nullum suum fidelem aliquomodo de sua fidelitate substrahatis neque sollicitetis In nomine sanctae et indiuiduae trinitatis Karolus dei gratia rex dilectis ac fidelibus missis suis ill illis comitibus nostris s salutem Capitulum 1 . Notum sit fidelitati vestrae quia 16 . Kl Kalendas mar martii secundum sacram authoritatem synodum episcoporum ac . conuentum fidelium nostrorum apud Carisiacum fecimus conuenire . i Cum quibus inter caetera de depopulationibus et rapinis quomodo sedari possent egimus . Capitulum 2 . Episcopi quique in suis parrochiis et missi in illorum missaticis comitesque in eorum comitatibus pariter placita teneant quo omnes Reip Reipublicae ministri et vassi dominici omnesque quicunque vel quorumcunque homines in eisdem parrochiis vel comitatibus commanent sine vlla personarum exceptione vel excusatione aut dilatione conueniant . IIII . Missi quoque legales sententias sicut eas cognitas hnt habent adnotent et tales depraedationes interdicant et missi ac comites nostri cunctis ex nostro regio banno prohibere studeant . 8 . Et si aliquis comes fuerit qui in hoc suo comitatu fecerit aut ibi talia crescere permiserit vt aut ipse illa non emendet aut nobis nota non fecerit vt nostra authoritas talia corrigat sciat ~~nos~~ quia sententiam sustinebit sicut ~~tpe tempore antecessorum nostrorum~~ Capitulum 9 . Et si aliqui iterantes depraedationes per regnum nostrum fecerint et episcopi ac missi vel comites hoc emendare non potuerint , hoc notum nobis faciant vt iubeamus eos cum nostro . misso venire et omnia quae male egerunt legaliter emendare , et talem harmscaram sicut nobis visum fuerit , aut ~~iudicium sicut cum fidelibus nostris considerauerimus sustinere~~ Sequuntur Capitula Domni Karoli et Hludouici imperatorum . Vobis vero comitibus dicimus vosque commonemus quia ad vestrum ministerium maxime pertinet vt reuerentiam s sanctae dei eclesiae exibeatis et cum episcopis vestris concorditer viuatis a E t eis adiutorium ad suum ministerium peragendum praebeatis Vt et vos ipsi in ministeriis vestris pacem et iusticiam faciatis , vt quae nostra authoritas fieri publice decernit vt in ministeriis vestris studiose perficiatur studeatis . Proinde monemus vestram fidelitatem vt memores sitis fidei vestrae nobis promissae . et in parte ministerii nostri vobis commissi in pace scilicet et iusticia facienda vosmetipsos coram deo et coram hominibus tales exibeatis vt et nostri veri adiutores et populi conseruatores iuste dici et vocari possitis . Et nulla quelibet causa aut munerum acceptio aut amicitia cuiuslibet . vel odium aut timor aut gratia ab statu rectitu t dinis vos deuiare compellat quin inter proximum et proximos semper iuste dicens . Pupillorum vero et viduarum et ceterorum . pauperum adiutores sitis . Illos qui furtis et rapinis communem pacem populi perturbare moliuntur vestra correctione sicut decet compescite . Et si aliqua persona in aliquo vobis impedimentum fuerit quin ea quae dicimus facere non valeatis nobis illud notum fiat vt nostra adiuti authoritate ministerium vestrum iuste adimplere possitis . Omnes vero Laicos monemus vt honorem episcopis exibeant et ieiunia ab eis communiter indicta reuerenter conseruent et dies dominicus obseruetur et vt liberius fieri possint mercata et placita a comitibus illo die prohibeantur . De pace vero in exercitali itinere seruanda vsque ad marcham hoc omnibus notum fieri volumus q quod quicunque auctorem damni sibi praeterito anno inlato nominatim agnoscit vt iusticiam de illo quaerat et accipiat . Deinde volumus vt vnusquisque cognoscat omnes qui in suo obsequio in tali itinere pergunt vt eorum rationem reddat . Primum vt pacis violator puniatur Et senior qui secum talem duxerit quem aut constringere noluit aut . non potuit honore suo priuetur . Si quis domum alienam cuiuslibet infregerit quicquid exinde per vim extraxerit aut furatus fuerit secundum legem eam illi cuius domus fuerit infracta et spoliata in triplum componat et insuper bannum dominicum soluat . Si seruus hoc fecerit sententiam superiorem accipiat et insuper secundum suam legem compositionem faciat . Si quislibet homo aliquid tale damnum alicui fecerit pro quo plenam compositionem facere non valeat semetipsum inuadioDas Wort ist unterstrichen, dazu auf dem linken Seitenrand die Notiz: Alias in uuadio. --> pro seruo dare studeat vsque dum plenam compositionem adimpleat . Si quis messes aut annonas in hoste super bannum dominicum rapuerit vel pauerit aut cum caballis vastauerit aestimato damno secundum legem in triplum componat . Et si liber homo hoc fecerit bannum dominicum pro hac re componere ~~studeat~~ cogatur . Seruus vero secundum legem tripla compositione damnum in locum restituat et pro damno disciplina corporali subiaceat . Si quis in exercitu infra regnum sine iussione dominica per vim hostilem aliquid prędari voluerit aut fenum tollere aut granum siue pecora maiora vel minora domosque infringere vel incendere haec ne fiant omnino prohibemus Q Quod si ab aliquo factum fuerit LX . solidis si liber est sit culpabilis et omnia similia restituat aut d cum 12 . testibus se purget . si seruus capitali crimini subiaceat et dominus omnia similia restituat quia seruum non correxit Qm Quoniam ~~si nos ipsos comedimus cito deficiemus .~~ Si quis infra regnum rapinam fecerit aut cuiq cuiquam nostro fideli eiusque homini aliquid vi abstulerit in triplo cui aliquid abstulit legibus componat , et insuper bannum nostrum Id est solidos LX nobis persoluat Postmodum vero a comite ante nos adducatur vt in bastonicoDas Wort ist unterstrichen, dazu auf dem linken Seitenrand die Notiz: Alias Bastinico. retrusus vsque dum nobis placuerit paenas luat . Nam si publice actum fuerit publicam indiget paenitentiam . Adnunciatio Karoli et nepotis sui Hlotharii apud s sanctum Quintinum Kl Kalendis ma mar martiis an anno 857 . Postq Postquam dominus nostrum seniorem vocauit de isto saeculo semper inueni tale consilium in meo fratre hludouuico sicut mihi necesse fuit et illius adhortatione deuenit inter me et bonae memoriae fratrem meum ~~Lho~~ hlotarium sicut inter fratres esse debebat . Capitulum 2 . Post obitum eius propter paganos et alias occupationes nostras vsque modo non potui cum nepote parabolaue parabolauerit Capitulum 3 . Euenit autem locus congruus quia iste meus nepos cum dilectiss dilectissimo fratre meo hludouuico parabolauit . Et nunc quando mecum parabolauit dixit mihi : q quod il in illa firmitate q quam ego cum patre suo bonae memoriae fratre meo feci et illum suscepi in ipsa susceptione vellet perseuerare et illam firmitatem q quam suus pater meus frater contra me fecerat vellet adiuuante deo obseruare . Capitulum 5 . Volumus propter istas rapinas et depraedationes quae in regno nostro increuerunt synodum episcoporum et nostrorum aliquorum fidelium conuocare . Vt per omne regnum nostrum episcopi et missi nostri ac comites in singulis parrochiis et comitatibus placita teneant et ad illa placita omnis homo qui placitum custodire debet et in illis comitatibus commanet sine exeptione custodiat Et episcopi demonstrent q quam graue sit peccatum et missi nostri capitula legis e et antecessorum nostrorum de hoc omnibus ostendant et tantam miseriam interdicant . Deus nobis donet vt vestrum adiutorium quae semper contra nos cum omni barnatu demonstrastis si mereri possimus sicut antecessores nostri vestris antesessoribus bene meruerunt . Capitulum 2 . Sciatis quia sicut ~~dominus~~ per mei senioris bonitatem ac meos fideles adiutorium meo seniori in regno successi etiam in obseruatione de illis capitulis quos meus senior cum ~~meis~~ suis fratribus meis auunculis ad Marsnam fecit manere volo . Haec acta sunt apud Carisiacum palatium an anno a christo . 858 . Regni Domni Karoli . 18 . Indictio . 12 6 . 12 kl kalendas april aprilis . Quantum sciero et potuero domino adiuuante absque vlla dolositate aut seductione et consilio et auxilio secundum meum ministerium et secundum meam personam fidelis vobis adiutor ero vt illam potestatem q quam in regio nomine et regni vobis deus concessit ita ad ipsius voluntatem et ad vestram ac fidelium vestrorum saluationem cum debito et honore et vigore tenere et gubernare possitis et pro vllo homine non me inde retraham qtum quantum mihi dominus intellectum et possibilitatem mihi dederit . Et ego quantum sciero et potuero vnumquemque vestrum secundum suum ordinem et personam honorabo et saluabo et absque dolo conseruabo Et vnicuique competentem legem et iusticiam conseruabo Et qui illam necesse habuerit et rationabiliter potuerit rationabilem misericordiam exibebo sicut fidelis rex suos fideles per rectum honorare et saluare et vnicuique competentem legem et iusticiam v in vnoquoque ordine conseruare Et pro nullo homine quantum dimittit humana ~~flr~~ fragilitas ab hoc deuiabo . et si per fragilitatem contra hoc mihi subreptum fuerit cum hoc recognouero voluntarie illud emendare curabo . Adnunciatio Domni Karoli Vos scitis quomo quidam nostrum fratrem hludouuicum sollicitauerunt vt in regnum nostrum taliter veniret . Post a hoc laborauit nepos noster vt inter nos pax fieret Propterea transmisit ad vos (episcopos) suos missos et mandauit primum nobis tale missaticum q quod nobis impossibile visum fuit Deinde quia illud missaticum non suscepimus aliud vobis missaticum sui missi dixerunt q quod quia et secundum deum salubre et secundum saeculum nobis vtile videtur cum vestro consilio ~~volumus illud recipere .~~ Haec sunt nomina episcoporum qui anno 860 . non nonis iun iuniis in secretario basilicae s sancti Castoris considerauerunt . cum nobilibus laicis firmitatem q quam gloriosi reges nostri hludouuicus et Karolus ~~inter~~ atque hlotharius inter se fecerunt . Hincmarus , Guntharius , Altfridus Salomon rl reliqua nomina laicorum Chuonradus , Eurardus , Adalardus Arnustus , Huto , Bosso , Hartmannus , Richuinus . rl reliqua Amodo et qdiu quamdiu vixero fratrem meum Karolum et nepotes meos hludouicum ho hlotharium et karolum ad dei voluntatem et s sanctae dei eclesiae statum et honorem atque defensionem et ad nostram salutem communem et populi christiani nobis commissi pacem quantum mihi deus scire et posse donauerit Adiutor ero ad regnum illorum continendum , et nec in vita nec in membris nec in regno illorum eos forconsiliabo . modo ipse mihi similem promissionem faciant et conseruent Capitulum I . Vt omnium praeteritorum malorum et contrarietatum et supplantationum inuicem actarum abolitio ita inter nos sit vt nostris cordibus penitus auellatur cum omni malitia et rancore . Capitulum 2 Vt haec charitas semper inter nos permaneat vt nemo suo pari suum regnum aut suos fideles discupiat aut forconsiliet . Capitulum 3 . Vt vnusquisque fideliter suum fratrem vbicunque necessitas illi fuerit et ipse potuerit aut per filium aut per fideles suos et consilio et auxilio iuuet . Capitulum 5 . De incestuosis qui Ideo in aliud regnum fugerunt . Capitulum X . Vt nostri fideles vnusquisque in suo ordine et statu veraciter sint de nobis securi quia nullum contra legem et iusticiam aut damnabimus aut dehonorabimus . Capitulum 12 . Et si aliquis de ~~senioribus~~ subditis in quocunque ordine et statu de hac conuenientia exierit aut se retraxerit huic seniores cum fidelibus suis exequantur Et si aliquis de senioribus de hac conuenientia se retraxerit a senioribus multis et episcopis admonitus si perseuerarit au quid agendum deliberabitur . Adnunciatio Domni hludouici regis apud Confluentes lingua Theodisca . Nos fratres adunati nunc simus et cum isto nepote nostro . Capitulum 4 . Et volumus vt episcopi et dei homines clerici et monachi et nonnae talem mundeburdem et honorem habeant sicut tpe tempore antecessorum habuerunt . Capitulum 6 . Sed de istis rapinis et depraedationibus quae iam pro lege multi per consuetudinem tenent , ab hoc die et deinceps de dei banno et de nostro verbo bannimus vt nemo hoc amplius presumat . Sed quisque cum pace consistat . Et in hostem vel ad placitum siue ad curtem veniens de suo sic vuarnitus de et de domo sua moneat , vt cum pace venire et nobiscum stare et ad domum suam redire . possit . VII . De raptis faeminarum tam viduarum q quam puellarum atque nonnarum bannimus ex dei et nostro verbo vt nullus in his regnis agere praesumat et si quis praesumpserit hoc emendare cogatur . haec eadem Domnus karolus romana lingua et ex maxima parte lingua Theodisca recapitulauit . Post haec domnus hludouuicus ad domnum karolum fratrem suum lingua romana dixit . Nunc si vobis placet vestrum verbum here habere volo de illis hominibus qui ad meam fidem venerunt . et domnus karolus excelsiore voce lingua Romana ~~dit~~ dixit . Illis hominibus qui contra me sic misfeceruntmis mit Einfügungszeichen ergänzt. Zuerst wurde die Silbe mis über der Zeile zwischen sic und fecerunt ergänzt, dann aber durchgestrichen. Auf den linken Seitenrand wurde anschließend misfe geschrieben. et ad meum fratrem venerunt propter deum et propter illius amorem , et pro illius gratia totum eis perdono q quod contra me fecerunt . Et illorum alodes de hereditate et de conquisitu et q quod de donatione nostri senioris habuerunt excepto eo q quod de donatione mea acceperunt illis concedo . Si mihi firmitatem fecerint q quod in regno meo pacifici sint . in hoc si frater meus meis fidelibus qui contra illum nihil misfecerunt et me qn quando mihi opus fuit adiuuerunt et illorum alodes quos in regno illius hnt habent concesserit . Sed et de illis alodibus quos de mea donatione habuerunt et etiam de honoribus illis qui ad me se retournabunt voluntarie faciam . Et domnus hlotharius lingua theodisca in s supra adnunciatis capitulis se consentire dixit et se obseruaturum promisit . Et tunc domnus karolus iterum lingua romana de pace commonuit et adnunciationibus finem imposuit . Haec quae sequuntur D Domnus karolus reuersus a Confluente cum consilio fidelium suorum per regnum suum denuncianda et obseruanda direxit . Haec missi discurrentes faciant . Capitulum I . D omnibus in suo missatico firmitatem quae inter nos ~~est~~ et charissimum fratrem nostrum atque dilectos nepotes nostros facta est notam faciant . Capitulum 3 . etiam vtitur hoc verbo : qui contra nos misfecerunt . Item notum faciant omnibus qui contra nos misfecerunt de quibus frater noster petiit qui alodes in regno nostro here habere volunt sicut scriptum est recipiant . Ita tamen vt si maiores homines voluerint ad nos veniant et in praesentia nostra ipsam firmitatem faciant . Homines vero illorum ante missos nostros eandem firmitatem faciant . Capitulum 4 . Vt missi nostri eis qui firmitatem n fecerint Alodes illorum quos hereditate et dotali conquisitu qui de nostra donatione non venit habuerunt et quos senior noster eis dedit . si praecepta ostendent . Capitulum 5 6 . De rapinis missi nostri pacificare procurent Et si de ipsa pacificatione Wadii ad nostram partem venerint ex toto perdonent . Capitulum 7 . De raptoribus si vuadii ad nostram partem exierint missi nostri inbreuient . Capitulum 8 . Vt pax in regno nostro per illorum missatico obseruetur . Et si per se adimplere non potuerint ad missos maiores per ipsum missaticum constitutos referant vt eorum consilio et auxilio adimpleant . firmitas autem q quam a praedictis hominibus missi nostri debent recipere ista est . De ista die inante karoli hludouuici imperatoris filii regnum illi non forconsiliabo neque vuerribo si me deus adiuuet et Istae sanctae relliquiae . Confirmatio seniorum nostrorum regum modo apud Confluentes facta est ista : Q Quod ad dei voluntatem et sanctae eius eclesiae statum et honorem et ad eorum communem salutem et honorem et ad populi christiani illic missi saluamentum et pacem ad leges ac iusticiae conseruationem quantum illi deus scire et posse donauerit vero consilio et secundum q quod illis rationalibiliter et possibil ~~iter~~ e fuerit syncero auxilio adiutoris sibi inuicem ad regnum illorum continendum erit Et nec in vita nec in membris neque in regno aliquis eorum suum parem forconsiliabit . Capitula lingua Theodisca facta repetuntur De raptis faeminarum , conspirationibus qui hoc fecerit hoc emendare cogatur . Et in compositione i et in Harscara et in pęnitentia et ab episcopo illius parrochiae suscipienda . Hoc edictum constituit domnus Karolus in Carisiaco an anno 8 861 In nomine s sanctae trinitatis Karolus gratia dei rex omnibus regni nostri fidelibus . Pervenit ad nos quia q quod ad timorem incutiendum ne aliquis bonum denarium id est merum et bene pensantem reiicere audeat commendauimus . Aliqui missi ad hoc constitutum ~~exe~~ exequendum minus intelligentes de voluntatem nostram quasdam inuentiones et in mallatione et in exactione intromittunt Propterea necessarium duximus vt commendationem nostram scribere rogaremus quae ex more in nostro palatio apud Cancellarium retineatur . Et inde per missos nostros dirigatur vt nemo per ignorantiam ab ea valeat deuiare . Vn Vnde volumus propter paupertatem hominum quia necesse fuit in istis temporibus coniectum de illis accipere et ad nauium compositionem et in Nortmannorum causa pro regni saluamento . vt quilibet francus homo conuictus quia bonum denarium id est merum et bene pensantem post hunc bannum nostrum reiecerit medietatem francilis banni componat De colonis et seruis cuiuslibet ptatis potestatis si in ciuitatibus vel marcatis aliis deprehensus fuerit denarium reicere missus reip reipublicae prouideat vt si non inuenerit illum denarium merum et bene pensantem cambiare illum mercanti iubeat . Si autem illum denarium bonum inuenerit consideret aetatem et infirmitatem et sexum hominis quia et faeminae barcaniare solent et aut ictibus prout viderit competere aut minutis virgis cum discretione illum qui denarium bonum reiecit . castiget vt caeteri timorem habeant . Et qui post praesentem bannum hunc inuentus fuerit pro tali correptione non castigatur . Habeat missus Reip Reipublicae in ciuitatibus et in mercatis denarium sic affectatum vt deprehensum in fronte denario calefacto saluis veni t s taliter q coquat vt ipse homo et cęteri castigentur et homo non pereat et videntibus signum castigationis ostendant . Missi autem nostri colonos et seruos pauperes cuiuslibet potestatis non mallent nec bannum francilem soluere cogant . Sed aduocatus eorum non cum aliqua noua adinuentione sed quia de sua aduocatione coloni vel serui contra bannum nostrum bonum denarium id est merum et bene pensentem reiecerint . sicut lex est malletur . Et vnusquisque aduocatus pro omnibus de sua aduocatione si suo sacramento eos inculpabiles de hoc banno nostro reddere non potuerit vnum tantum integrum bannum componat conuenientia . cetera deerant . An Anno 8 6 2 . Quando hludouuicus Karolo mandauit vt cum eo simul et hlotharium reciperet et ad osculum et ad coloquium Misit Karolus per eum et Altfridum Salomonem Aduentium et per Battonem episcopos hlothario quae secuntur capitula dicens quia pro his causis ei non auderet communicare nisi ita perficeretur vt ibidem scriptum est . Renunciantibus ex parte hlotharii hludouuico et praefatis episcopis Karolo et hincmaro , hodoni et Christiano episcopis q quod ita se velle et se facturum esse fuerat professus hlotarius sub hac conuenientia receperunt eum a c d osculum et conloquium Karolus et episcopi qui cum eo fuerunt . Capitulum 4 . Cum essem ad Tusiacum adportauit mihi et episcopis regni nostri Boso ex parte papae litteras quasdam nepoti et episcopis regni sui mittendas quas illi secundum mandatum domni papae transmisimus . quasdam autem nobis legendas in quibus nos increpat quod fornicarios in regno nostro immorari permittimus . et non solum ipsam faeminam sed omnes fauentes facinor i eius a corpore et sanguine domini excomunicaremus vsque dum ipsa mulier ad virum suum rediret : Nos autem audiuimus ipsam mulierem in regno ~~patr~~ nepotis nostri commorari . Capitulum 5 . Filiam nostram Iudidth viduam secundum leges ~~secundum~~ diuinas et mundanas sub tuitione eclesiastica et regio mundeburde constitutam Balduinus sibi furatus est in vxorem , quem post legale iudicium , episcopi excommunicauerunt . Quae et verbis et litteris nos et episcopi regni nostri nepoti nostro hlotario innotuimus . Et communi consensu fidelium nostr ~~orum~~ confirmauimus vt nemo hunc in regno immorari permittat . Qualiter nepos noster hlotarius non solum erga nos ; verum contra dominum egerit spero vobis cognitum . Capitulum 6 . Nota vobis causa de vxore nepotis ~~vestri~~ nostri hlotarii vn vnde a nobis et episcopis consilium quaesiuit sed secundum illud non fecit . Capitulum 7 . Quapropter frater charissime vobismetipsis accipite et mihi consilium date et ipsi nepoti nostro suae salutis et honoris date consilium . Quia et ego ad hoc sum paratus simul vobiscum agere si no voluerit ipse recipere . Capitulum 9 . Profiteatur nepos ~~noster~~ coram vobis et coram episcopis et remandet nobis per vos et per illos quia vult secundum domini apostolici et episcopale placitum conuenire cum episcopis et fidelibus et aut ostendere quia secundum legem diuinam et humanam de vxore f sua h fecerit aut secundum dei consilium illa duo quae pręmisimus emendare velit . Et paratus sum cum tali caritate illum recipere sicut christianus rex christianum regem et patruus nepotem debet recipere . Et constituatur tempus congruum et locus oportunus qn quando simul pacifice conueniamus et hanc causam definiamus . Capitulum 10 . Et si ita noluerit faciat q quod iudicauerit faciendum Ego in vestra amicitia et debita fraternitate persistere cupiens qui non quaero quae sunt illius sed illum . si eum salubriter habere non possum . me deo pro illius amicitia tollere nolo . Nec ad malum alicui praestare auxilium volo . Sequuntur adnunciationes quas tres reges apud sablonarias debuer debuerunt adnunciare . Adnunciatio D Domni hludouuici Capitulum I . Sicut scitis quia ibi adfuistis q quod proxime apud Confluentes nos adiuuante domino coniunximus et capitula nobis et a fidelibus nostris obseruanda duximus . Conuenit nobis vt congruo tpe tempore et oportuno loco iterum simul conueniremus et cum dei adiutorio et fidelium nostrorum consilio quae emendanda erant emendaremus et emendata seruarentur ~~statuer~~ statueremus . Et ad haec agenda per tres vices et tempus et locum condiximus . sed aut mihi aut fratre meo aut communi nepoti tales causae acciderunt pro quibus hoc implere non potuimus . Capitulum 2 Interea peruenit ad me quia meus frater et communis nepos v noster ita inter se non erant sicut tunc fuerunt qn quando nos simul coniunximus . Et ideo ad hoc veni inter eos priuatus mediator existerem . Vn Vnde frater noster per me et episcopos nostros et episcopos nepotis nostri tales causas nepoti mandauit pro quibus Illi sic priuatus non erat vt antea . De quibus causis nos et episcopi nostri ex parte nepotis nostri fratri nostro et episcopis qui cum eo erant tale responsum reddidimus quia illas causas quas ei reputabat paratus erat aut emendare aut de illis certam reddere rationem et dignam facere satisfactionem . Q Quod f rnsum responsum libenter frater noster recepit . Et deo gratias ita modo sunt frater et nepos noster sicut per rectum esse debent . Capitulum 3 . Et volumus vt sicut nobis conuenit vt inter nos fideles missi discurrant . Et vnusquisque fidelium nostrorum in regnis nostris cuiuscunque sit homo legem et iusticiam et in se et in suis proprietatibus et in suis honoribus habeat sicut tpe tempore antecessorum nostrorum habuerunt . Adnunciatio domni karoli Hoc q quod dilectus frater meus ~~dixit nos apud Confluentes constituisse hactenus obseruaui et obseruare cupio~~ Capitulum 2 . Et si nepos noster ita mihi ~~fuerit familiaris sic volo ei esse amicus cetera quae frater dixit cupio obseruare~~ Adnunciatio Hlotharii Postq Postquam patruus meus hludouuicus me in sua bonitate in filii loco suscepit , paratus sum illi debitum ~~auxilium~~ obsequium exibere sicut per rectum debeo facere . Capitulum 2 . Et de his quae patruus meus Karolus proxime mihi mandauit . sic obseruare paratus ~~sum vt patrus meus hludouicus illi nunciauit .~~ Quoniam istas quae praecedunt adnunciationes hludouuicus et hlotarius cum illorum sequacibus postq postquam coram omnibus qui adfuerunt trium regum consiliariis fere ducentis tam episcopis q quam abbatibus et laicis r relectas penitus reiecerunt ne populo legerentur vt causa hlotarii penitus taceretur . Hanc adnunciationem Domnus Karolus istis ipsis verbis iam vesperi adnunciauit apud Sablonarias an anno 862 . indict indictione ~~XI .~~ XI . 3 non nonas nouemb nouembris . in ipsa casa vbi relectae sunt praecedentes adnunciationes . Sic cum ego verbis et scriptis per fratrem meum et per episcopos nepoti meo mandaui et illi de parte sua mihi renunciauerunt sic illi amicus esse et illum saluare volo . sicut auunculus per rectum saluare nepotem debet . Si ille sicut nepos per rectum auunculum saluare debet et me et meos saluauerit . Adnunciatio Domni Karoli apud Pistas Multas gratias vobis agimus de vestra fidelitate et de vestra bona voluntate . quam semper erga nos omni adiutorio demonstratis sicut nostri antecessores erga nostros antecessores demonstrarunt Et quia pacem q quam iam praeterito tertio anno hic communiter confirmauimus et adcogitari fecimus secundum q quod causa in quibusdam locis coniacuit Et si non omnes sicut desiderauimus tn tamen ex maiori parte obseruastis et quia pleniter et cum pace ad hoc placitum nostrum conuenistis . II . Et quia bonam nostram voluntatem in istis et in aliis videmus et experti sumus fiducialius vos commonemus vt de istis operibus contra dei et s sanctae eclesiae et nostros ~~ces~~ communes inimicos nortmannos incepimus . sine defectu et lassatione viriliter laboretis . scientes qualiter nobis placuisset si istas firmitates hic factas habuissemus qn quando in tali angustia sicut experti estis Me ld is contra eos communiter laborauimus . vn vnde nos deus manifesto suae clementiae indicio adiuuauit . . III . Et quoniam illa quae iam tertio anno hic vna cum consensu et consilio fidelium nostrorum constituimus et vobis adcogitari fecimus libenter audisse comperimus . Quae nunc etiam ad nostram ~~com~~ communem salutem hic fidelium nostrorum consensu constituimus vobis notum facere volumus vt ad scriptum recurrendo q quod in singulis comitatibus dari et relegi atque haberi praecipimus firmius retinere possitis Quae etiam ab episcopis vel eorum ministris per singulos comitatus de eorum parochiis aperto ~~ser~~ sermone vt ab omnibus possint intelligi tradi volumus . Karolus gratia dei rex . Notum esse volumus omnibus dei et nostris fidelibus per haec quae sequuntur capitula nunc in isto ~~capitulo~~ placito nostro anno 864 . et regni 25 . indict indictione XI . VII kl kalendas iul iulias . in hoc loco qui dr dicitur Pistis constituimus , et cunctis obseruanda mandamus . Capitulum I . Primum de imunitate eclesiarum vt nullus sibi de ipsis contra authoritatem praesumat et comites episcopis et ministris eclesiae adiustores fiant vt in lib libro 2 . capitul capitulari praedecess praedecessorum nostrorum est c capitulo 23 . Et quicunque comitum vel ministrorum Reip Reipublicae haec quae mandamus obseruare neglexerit si prima et secunda vice de his admonitus non se correxerit volmus vt neglegentia comitis ad nostram notitiam e per episcopos et per missos nostros deferatur . et aliorum neglegentia per comites deferatur . Capitulum 2 . Post haec de his qui presbyteros flagellant et eos de eclesiis sine episcoporum consensu eiiciunt , vel recipiunt aut censum de manso vel ex his quae genitor noster eclesiis imunitatem concessit exigunt . et qui censa de rebus eclesiasticis ad eclesias persoluere detrectant vt a missis et comitibus nostris inquirantur et distringantur et ad nos adducantur vt quid de eis sit faciendum consilio nostrorum fidelium videamus . III . Vt pacem q quam cum placitum nostrum confirmauimus omnes infra patriam et qn quando ad placitum vnusquisque venerit et qn quando redierit vt qn quando necessitas nobis euenerit vt hostem nostrum adnunciemus vsque constituta loca secundum consuetudinem obseruare procuret et qui contra hanc confirmationem fecerit ab episcopis et missis ac comitibus nostris adnuncietur . . 4 . Volumus et mandamus comitibus nostris (vt 24 capitulo lib libri 2 . capit capitulorum antecess antecessorum ) vt vassalli nostri ~~nobis et nostrae coniugi famulantes condignum apud omnes honorem habeant~~ Capitulum V . Comitibus nostris mandamus vt villae nostrae indominicatae sed et villae de monasteriis quae coniugi nostrae ac filiis nostris concessa et donata habemus quaeque sub imunitate consistunt cum saluamento et debita reuerentia in comitatibus illorum consistant Capitulum 6 . Ad nos peruenit quod quidam leues homines ~~qui deuastati sunt~~ de istis comitatibus qui deuastati sunt a nortmannis in quibus res et mancipia et domos habuerunt . quia nunc ibi mancipia et domos non hnt habent quasi licenter malum faciunt quia sicut dicunt non hnt habent vn vnde ad iusticiam faciendam adducantur Et quia non hnt habent domos ad quas secundum legem manniri et banniri possint dicunt , q quod de mannitione et bannitione legibus comprobari et legaliter iudicari non possunt . Contra quorum insidias consensu et consilio fidelium nostrorum statuimus vt comes missum suum ad illam terram in qua domos habuit mittit et eum bannire et mannire iubeat . Et quoniam lex consensu populi et constitutione regis f sit franci iurare debeant quia secundum regium mandatum nostrum ad iusticiam reddendam vel faciendam legibus bannitus vel mannitus fuit . et sic ipsae res illi iudicio scabiniorum in bannum mittantur et si necesse fuerit ipse in forbannum mittatur . et mandet comes qui hoc exequutus fu ~~erit~~ it alteri comiti in cuius comitatu res et mancipia ht habet illi mandet vt per illa quae in suo comitatu habet illum distringat quatenus ad iusticiam reddendam vel faciendam in suum comitatum veniat . Capitulum 8 . VtAm linken Seitenrand steht die Glosse: De monetis. denarii ex omnibus monetis meri ac bene pensantes in regno nostro non reiiciatur vsque ad missam s sancti Martini et in omnibus ciuitatibus et vicis a villis tam nostris indominicatis q quam in iis quae de imunitate sunt ~~vel~~ de comitatibus atque hominum nostrorum siue cuiuscunque sint per omne regnum nostrum a iudicibus nostris et ab eis quorum villae sunt vna cum ministris Reip Reipublicae secundum qtitate quantitatem locorum ac villarum tanti ac tales de ipsis incolis constituantur qui inde prouidentiam heant habeant ne boni denarii reiiciantur et non nisi meri et bene pensantes accipiantur . Capitulum 9 . Et hi iurent sacramento . q quod illum hominem quem scierint merum denarium reiicere non celent sed ministris Reip Reipublicae notum faciant et periurus puniatur . Capitulum 10 . Vt ab ipsa missa s sancti martini per omne regnum nostrum non nisi nostrae nouae monetae et meri et bene pensantes denarii accipiantur Et quicunque ab illa die alium denarium negotiandi causa protulerit a comite et ministris aufferatur ab eo . Capitulum 11 . Vt in denariis nostrae monetae ex vna parte nomen nostrum habeatur in gyro . et in medio nostri nominis monogramma . ex altera vero v parte nomen ciuitatis et in medio crux habeatur . XII . Sequentes maiores nostros constituimus vt in nullo alio loco in omni regno nostro moneta fiat nisi in palatio nostro et in Quentovico Ac rotomago quae moneta ad quentovicum ex antiqua consuetudine pertinet et in remis , et in senonis , ~~et in parisio et in Aurelianis , et in Cauillono , et in metullo et in narbona .~~ Capitulum 13 . Vt in quorum potestate monetae permanserint omni gratia posposita fideles monetarios eligant et ipsi monetarii iurent q quod ipsum ministerium fideliter faciant et mixtum denarium et minus q quam debet pensantem non monetent et sine vlla fraude contra eos quorum argentum ad purgandum acceperint ipsum argentum exmerent et sine fraude tam in pensa q quam in purgatione denarios concambient . Contra quod sacramentum si quilibet fecisse reputatus fuerit iudicio dei se examinet . Et si contra hoc fecisse comprobatus fuerit quia non maiorem fraudem facit si mixtum ~~argentum~~ denarium et minus q quam debeat pensantem monetauerit . q quam si in purgatione et concambio argenti fraudem de argento Reip Reipublicae et de argento . rerum eclesiasticarum et de facultate pauperum fecerit vt constitutum est de falsis monetariis lib libro 4 . capit capitulorum 28 . cap capitulo manum perdat . Et vt sacrilegus et pauperum spoliator publicae penitentiae iudicio episcopali subiiciatur . In illis autem regionibus in quibus secundum legem Romanam iudicia terminantur iuxta ipsam legem culpabilis iudicetur . XIIII . Vt in proximis Kl Kalendis Iul Iulii qui hanc 12 indict indictionem habeat in siluanectis ciuitate vnusquisque comes in cuius comitatu monetam esse iussimus . vicecomitem . suum cum duobus aliis hominibus qui in eius comitatu res et mancipia vel beneficia habeant . Et suum monetarium cum ipsis habeat . quatenus ibi accipiant per manus suas de camera nostra ad opus vniuscuiusque monetarii de mero argento cum pensa lib libras 5 . vt habeat vn vnde initium monetandi possit incipere . et pensam argenti q quam ex camera nostra accepit per manus eorum per quas illud accepit sabbato ante initium quadragesimae in monetatis denariis in praefato loco : et cum ipsa pensa cum qua argentum acceperat vnusquisque monetarii in nostra camera ~~accipiat~~ reddat . Capitulum 15 . Omnes a p b ipsis kl kalendis iuliis argentum suum in constitutis monetis concambiari faciant . scientes quia post missam s sancti Martini nulli alii denarii in regno nostro , nisi istius nouae monetae nostrae recipientur . Et quicunque liber homo ab ipsa die denarium merum nouae nostrae monetae in regno nostro reiiecerit bannum nostrum id est LXta solidos componat . Si vero serui eclesiastici aut comitum aut vassallorum nostrorum hoc fecerint quia in praefato capitulari continetur vt LX ictibus vapulent et hoc occasionem discreti homines modum in disciplina faciebant constituimus fidelium consensu vt quorumcunque serui et coloni pro hoc conuicti non cum grossa ~~fuste~~ fuste sed nudi cum virgis vapulent . et in ciuitatibus atque vicis seu villis episcopi per suos ministros vel presbyteros prouidentiam vna cum Reip Reipublicae ministris accipiant ne in hac causa modus disciplinae transgrediatur . sed taliter fiat qualiter homines castigentur . vt in corpore debiliores non fiant . Et si dominus vel magister qui liber aut aduocatus talium hominum eos vel comiti vel misso nostro ad disciplinam sustinendam contradixerit praedictum bannum LX . sol solidorum soluat . Capitulum 16 . Vt si aliquis homo a proximis kl kalendis iul iulii de hac noua moneta mixtum vel minus q quam debet pensantem denarium inuenerit . constringat eum qui denarium ad negotiandum protulit et ipse dicat a quo eum accepit et sic de manu ad manum veniat vsque dum ad falsitatis auctorem perueniatur . et inuentus monetator in illa terra in qua ~~secundum~~ iudicia secundum legem Romanam terminantur secundum legem ipsam iudicetur . in terra vero in qua iudicia secundum legem Roma . non iudicantur no monetarius manum dextram perdat et qui consenserit si liber est LX solidos componat si seruus vel colonus nudus cum virgis vapulet . Capitulum XVII . Vt falsi monetarii disquirantur v e t vt cum consentientibus vt s similiter puniantur . Capitulum 18 . Si falsus monetarius falsam monetam percutiens aut denarium falsum de noua moneta ad negotiandum proferens vt constringi non possit in fiscum nostrum vel in ~~quale~~ quacunque imunitatem , aut alicuius potentis potestatem confugerit . Si in nostrum confugerit fiscum requiratur a ministro nostro . et si ille eum defenderit aut ocultauerit nuncietur nobis vt vindicetur . Si autem in immnitatem aut potestatem confugerit . mandet comis vel Reip Reipublicae publicae minister episcopo vel abbati vt reddat ei reum . si ille contradixerit et eum reddere noluerit ~~quidquid reus damni fecit~~ in prima contradictione solidis . 15 . culpabilis iudicetur . Si ad secundam inquisitionem eum reddere noluerit quidquid reus damni fecit , totum ille qui infra imnitatem retinet nec reddere vult soluere cogatur . Et si ipse comes v eniens licentiam habeat ipsum hominem infra imnitatem quaerendi vbicunque ~~fuerit~~ inuenire potuerit . Si autem in prima inquisitione comiti responsum fuerit quod reus infra imnitatem quidem fuisset sed fuga lapsus sit . iuret q quod ips e eum ad iusticiam cuiuslibet disfaciendam fugere non fecisset , et sit ei in hoc satisfactum . Si vero intranti in ipsam immitatem vel in cuiuslibet hominis potestatem vel proprietatem comiti collecta manu quilibet resistere temptauerit . Comes hoc ad regem vel principem deferat et ibi diiudicetur Et sicut ille qui in imnitate damnum fecit . DC . solidis componi debeat ita qui comiti collecta manu resistere praesumpserit DC solidis culp culpabilis iudicetur . Capitulum 19 . Vt melius haec prouidentia de bonis denariis non reiiciendis et de moneta falsa custodiri possit . Volumus vt vnusquisque comes de comitatu suo omnia mercata inbreuiari faciat . Et sciat nobis dicere quae mercata tpe tempore aui nostri fuerunt et quae tpe tempore domni et genitoris nostri esse caeperunt vel quae illius auctoritate constituta fuerunt , et sine illius auctoritate . vel quae tpe tempore nostro conuenire oeperunt vel quae in antiquis locis permanent et si mutata sunt cuius auctoritate mutata fuerunt . Et ipsum br breuem vnusquisque comes ad proximum placitum nostrum nobis adportet vt decernere possimus quatenus necessaria et quae per auctoritatem sunt maneant . Quae vero superflua interdicantur . Et mercata in die dominico in nullo loco habeantur Capitulum 20 . VtAm linken Seitenrand die Glosse: De mensura. comes et Reip Reipublicae ministri ac caeteri fideles nostri prouideant : quatenus iustus modius ęquusque sextarius in ciuitatibus et in vicis et in villis ad vendendum et emendum fiat et mensuram secundum antiquam consuetudinem de palatio nostro accipiant . et non pro hac occasione a mansuariis vel ab his qui censum debent maior modius nisi sicut consuetudo fuit exigatur . Et ipsi homines qui per villas de denariis prouidentiam iurati habebunt , ipsi etiam de mensura ne adulteretur prouideant Et siquis reputatus fuerit mensuram adulterasse et cum iam maiori modio vel sextario annonam vel vinum accepisse . et cum minori mensura venundare : si liber homo est , aut secundum suam legem se sacramento purget . Aut si fecisse aut fieri consensisse probatus fuerit . hoc vn vnde mensuram adulterauit i id est vinum et annona a ministris Reip Reipublicae tollatur ab eo . insuper bannum nostrum i id est solidos LX . componat . Si autem seruus vel colonus iudicio dei se examinet vel conuictus rem vn vnde mensuram adulterauit perdat . insuper et virgis nudus vapulet . Et quicunque siue liber siue colonus post legalem emendationem episcopale s iudicium suscipiat quia contra interd i ctum domini fecit . Die Lücke von ca. 6 Zeichen deutet an, dass hier ein größerer Teil des Kapiteltextes ausgelassen wurde. Qui in suo ministerio tortum faciunt . In illis autem regionibus in quibus secundum legem Romanam iudicantur iudicia , iuxta ipsam legem iudicentur , quia super illam legem vel contra ipsam nec antecessores nostri nec nos aliquid statuimus . SimiliterAm linken Seitenrand die Glosse: De pane et vino. per ciuitates et vicos atque per mercata ministri Reip Reipublicae prouideant ne illi qui panem coctum et carnem per denaeratas et vinum per sextaria vendunt adulterare et minuere possint . sed quantos mensurabiles panes in vnaquaque ciuitate de iusto modio episcopi vel abbates seu comitis ministeriales a pistoribus suis recipiunt , tantos mensurabiles panes de aequo modio a pistoribus qui panem vendunt fieri faciant . Homines qui prouidentiam habere debebunt ~~ne m~~ Nemance mensura fiant si de periurio q quod iurauerunt quia hoc consentire non debuissent reuicti fuerint secundum legem puniantur . vt lib libro 3 . c capitulo 10 . habetur . Et postea ab episcopo publicam de periurio paenitentiam accipiant . XXI . Vt quia per tres iam annos bannum proiectione bonorum denariorum perdonauimus . Volumus vt modo secundum ~~discr~~ discretionem q quam missis nostris commendabimus reuuadiatum persoluatur . Et vbi reuuadiatum non est reuuadietur et soluatur . quatenus ex hoc et ex disciplina constituta ita constricti deinceps cessent denarios bonos reiicere . Et quoniam audiuimus occasione accepta pro reuuadiato banno quosdam plus a pauperibus accepisse q quam bannus leuet hoc a a missis requiri volumus , vt hi cogantur restituere , q quod plus acceperunt et a nobis a missis nostris adducantur . quatenus per nostram harmscaram ita castigentur , vt ~~vlterius non opprimat pauperes .~~ Capitulum 22 . Vt a colonis qui iam per reiectione bonorum denariorum flagellati vel flagellandi sunt nulla alia exactione requiratur . et si ab aliquo eorum aliquid inde acceptum fuit a missis nostris cogatur restitui . Et qui beneficia vel ad alodes in duobus vel tribus aut quatuor comitatibus hnt habent , et non hnt habent in vnoquoque comitatu vn vnde plenum bannum ~~iure~~ valeant soluere vel qui in vno tm tantum comitatu alodem vel beneficia hnt habent . et non tm tantum ibi hnt habent inde plenum bannum iure valeant soluere , missis nostris hoc notum faciant et hoc ab eisdem missis nostris dilligenter imbreuietur et nobis renuncietur vt decernamus qualiter castigatio ex compositione fiat et homines vltra mensuram non grauentur . Is qui ignoranter peccauit iuxta q quod possibile visum fuerit componere cogatur . is qui mala voluntate peccauit totam legis compositionem cogatur exsoluere . Vt Capitulum 23 . Vt nullus deinceps in regno nostro mixturam auri vel argenti ad vendendum facere vel consentire praesumat et nullus a missa s sancti Remigii i id est proximis Kl Kalendis octob octobris aurum vel argentum ad emendum vel vendendum nisi purificatum proferat . Si quis vero ad emendum vel vendendum portauerit a ministris Reip Reipublicae hoc q quod portauerit tollatur . et ipse per fideiussores si res et mancipia in illo comitatu non ht habet ad praesentiam nostram cum auro et vel argento adducatur vt commendemus qualiter culpabilis iudicetur . Si vero res et mancipia vel mobile per quae distringi legaliter possit in ipso comitatu habuerit ad nos venire iubeatur . Et si quis inuentus fuerit suum aurum vel argentum vel qcuq quodcunque fabricinium ex auro et vel argento portare ad fabrum vt purgetur prouideant reip reipublicae ministri nec hac occasione ab eo q quod suum est tollant . Quodsi fecerint , sicut ille qui tortum in suo comitatu vel ministerio fecerit in nostra vel fidelium nostrorum praesentia culpabilis iudicabitur . Faber vero qui post praefatas kl kalendas comprobatus fuerit aurum vel argentum ad vendendum vel emendum adulterasse in illis regionibus in quibus iudicia secundum legem Rom Romanam terminantur iuxta illam legem puniatur . in aliis autem regionibus regni nostri manum perdat . Et liber homo qui hoc consenserit bannum nostrum id id est . LX . solidos componat . Colonus vel v seruus nudus cum virgis flagelletur . Si vero iudaeus fuerit . ipsum q quod mixtum proferat perdat et bannum nostrum componat . Capitulum 24 . Vt in omni regno nostro non am amplius vendatur libra auri purissime cocti nisi 12 libras argenti de nouis et meris denariis illud vero aurum q quod coctum quidem fuerit sed non tm tantum vt ex eo deaurata fieri possit . libra vna de auro ~~fieri possit~~ vendatur decem libris argenti de nouis et meris denariis . Et omnimodis prouideant tam comites q quam cetęri omnes ministri Reip Reipublicae ne aliqua adiectione vel fraude aliquid amplius vendatur sicut de suis honoribus volunt gaudere . Qui aliter fecerit si liber homo fuerit bannum nostrum i id est LX solidos componat Colonus vel seruus nudus virgis vapulet . Capitulum 25 . Et quoniam in lib libro 3 . cap capitulo 8 75 . con ~~tinetur~~ vt nullus sine permisso regio bruniam vel arma extraneo dare aut vendere praesumat . et eo eodem lib libro c capitulo 6 . designata sunt loca regni vsque ad quae negotiatores brunias et arma ad venundendum portare et vendere debeant . Q Quod si inuenti fuerint vltra portantes aut venundantes vt omnibus substantia eorum aufferatur ab eis . dimidia pars partibus palatii Alia vero inter missos regios et inuentorum diuidatur . Quia peccatis nostris exigentibus in nostra vicinia . nortmanni veniunt et eis a nostris bruniae et arma atque Caballi aut pro redemptione dantur , aut pretio venundantur et per hoc auxilium illis contra nos praestitum eclesiae destruuntur christiani ~~depredantur~~ depredantur et regni facultates exhauriuntur . Propterea vna cum consensu et consilio fidelium nostrorum constituimus vt quicunque post proxima iul iulii kl kalendas 12mae indict indictionis nortmannis bruniam vel quaecunque arma aut caballum donauerit sicut proditor patriae et expositor christianitatis ad perditionem gentilitati sine vlla redemptione de vita componat . quae citissime a missis nostris et comitibus nota fiant ne de ignorantia se excusare ~~valeant .~~ Capitulum 26 . Vt pagenses franci qui caballos hnt habent vel habere possunt cum suis comitibus in hostem pergant . et nullus per violentiam aut opressionem talibus francis res suas aut caballos tollat vt hostem facere et debitos paraueredos secundum antiq antiquam consuetudinem nobis exsoluere non possint . neque comes neque aliquis minister Reip Reipublicae Q Quod si fecisse comprobatus aliquis eorum fuerit . sic cogatur componere sicut hi qui tortum in suo comitatu vel ministerio faciunt . Capitulum 27 . Iuxta capitulare q quod genitor noster an anno 26 . regni sui constituit , comites vel missi nostri dilligenter inquirant qti quanti homines lib liberi in singulis comitatibus maneant qui per se possint expeditionem facere . Et qti quanti de his quibus vnus alium adiuuet . Quanti etiam de his qui a duobus tertius adiuuetur vel pararetur . Necnon de his qui a tribus quartus adiuuetur . siue de his qui quatuor quintus adiuuetur et praeparetur vt expeditionem exercitalem facere possint . Et nos eorum summam perferant . vt illi qui in hostem pergere potuerunt iuxta antiq antiquam consuetudinem ad ciuitates nouas et pontes ac transitus paludium oporterentur et in ciuitate atque in marca uuactas faciant ad defensionem patriae omnes sine ~~vlla~~ excusatione veniant . Et qui de talibus ~~heribannum~~ hostem dimiserint heribannum iuxta cap capitulo 14 . lib libro 3 . capit capitulorum soluant . Capitulum 28 . Vt franci qui censum de suo capite vel de suis rebus ad partem regiam debent sine nostra licentia ad casam dei vel ad alterius cuiuscunque seruitium se non tradant , vt resp respublica q quod de illis here habere debet non perdat . Q Quod si seipsos au res suas ad casam dei aut ad alterius cuiuscunque seruitium sine licentia nostra tradere voluerint sicut in capitulari aui nostri continetur de his qui ~~propter~~ pro furto se in seruitium tradere cupiunt . comites vel vicarii hoc eis non consentiant sed ex banno nostro prohibeant . Q Quod si contra bannum nostrum fecerint ipsi qui eos receperint bannum nostrum id id est LX . solidos componat . Et si ipsos in suo seruitio habere voluerint vel illorum res de quibus census ad partem regiam exiebat tenere voluerint , censum q quem ipsi franci debeant vel q qui de illorum rebus exire solebat ad nostram regiam partem componant . vt cap capitulorum lib libro 3 . ca capitulis 15 . et 86 . et lib libro 4 . c capitulo 36 . habetur . Postea his res suas tradere ac vendere et ad diuinum seruitium conuerti s i vellent non prohibuerunt . sicut lib libro I . c capitulis 132 . et 134 . et lib libro 2 . c capitulo 31 . et lib libro 4 . c capitulo 19 . continetur Si quis de talibus francis de suis rebus tradere vel vendere voluerit non prohibemus tantum vt ius regium q quod sibi debetur non perdatur Capitulum 29 . Vt illi coloni tam fiscales q quam eclesiastici qui sicut in polipticis continetur et ipsi non denegant carropera et manopera ex antiqua consuetudine debent . Et margilam et alia quaeque carricare quae illis non placent renuunt . quoniam in A il li adhuc antiquis tpib temporibus forte margilla non trahebatur . quae multis in locis tpe tempore aui et d domni ac patris nostri trahi caepit . Et de manopere in scuria trahere nolunt . Et tm tamen non denegant quia manoperam debent quidquid eis carricare praecipitur de opera carroperae qn quando illam facere debent sine vlla differentia carricent . Et quidquid eis de opera manopere qn quando illam facere debent praecipitur faciant . Capitulum 30 . Et quoniam in quibusdam locis coloni tam fiscales q quam et de casis dei suas hereditates i id est mansa quae tenent , non solum suis paribus sed et ~~suis~~ clericis canonicis ac villanis presbyteris et aliis quibuscunque hominibus vendunt et tantummodo sellam retinent et sic destruuntur villae vt non solum census debitus inde non possit exigi . sed etiam quae terrae de singulis mansis fuerunt iam non possint agnosci . Constituimus vt praecipiatur a nostris ministerialibus et a ministris ecclesiasticis vt hoc de caetero non fiat ne villae destructae et confusae fiant . Et quidquid de singulis mansis sine licentia dominorum per quoscunque venditum est recipiatur . et singulis mansis terrae venditae restituantur . Et iuxta qualitatem vel qtitate quantitatem terrae vel vinearum ad singulos mansos pertinentium postq postquam restaurati fuerint a d b vnoquoque manso census ad partem dominicam exigatur . Capitulum 31 . De aduentitiis istius terrae quae a nortmannis deuastata est constituimus vt sicut in capit capitulari aui nostri karoli imp imperatoris habetur vnusquisque comes de suo comitatu et nomina eorum et qui sunt eorum seniores describi faciant et ipsos aduenas qui a tpe tempore aui et patris nostri in illorum comitatibus ~~com~~ commanent , eis ibi secundum consuetudinem manere permittent . Illos vero qui propter persequutionem nortmannorum nuper de istis partibus in illas partes confugerunt Episcoporum missi cum missis Reip Reipublicae taliter de istis partibus in has v partes venire faciant vt non opprimantur , nec aliquis census vel quaecunque exactio ab illis exigatur Et habeant ~~lice~~ licentiam in q quae in illis partibus suo seruitio meruerunt . et illi qui nullum lucrum de opere in ve vineis sperant kl kalendis sept septembris . vnusquisque ad locum suum iam peruentus sit . et qui lucrum de vineis in illis partibus promeruit octo dies post missam s sancti Remigii in istas partes iam sit peruentus et sibi in istis partibus in futurum prouideat et suo seniori seruiat . et si necesse illi fuerit ad missam s sancti Martini ad suum conductum in illas partes redeat . Et vsque ad kl kalendas aprl aprilis . v ibidem vnusquisque immorandi licentiam habeat . indeque ad terram suae natiuitatis et ad senioratum suum vnusquisque redeat . Et vsque ad medium Maium propter seminationem ibidem maneat . indeque si illi necessitas fuerit ad suum conductum redeat . Et inde ad messiones in terra sua vnusquisque redeat et de cętero ibidem permaneat . Si autem de istis partibus in illis partibus faemina faemina maritum aut maritus faeminam accepit illud coniugium quia non est legale sicut leo in suis decretis et Grego Gregorius in epistolis . monstrant dissoluatur . Et cuius fuerit vir vel faemina mancipium suum quaeque potestas recipiat et suae potestatis homini coniungere faciat . et si infantes inde nati sunt secundum legem antiq antiquam matrem sequantur . Capitulum 32 . Vt Conlimitanei et f vicini co comites in vna die si fieri potest mallum non teneant . ~~sed mittant sibi inuicem missos . et si vnus die Lunis mallum habuerit . Alter die iouis~~Folgt getilgtes sed mittant sibi inuicem missos et si vnus die Lunis mallum habuerit Alter die iouis; ursprünglich wollte der Schreiber diesen zu früh kopierten Abschnitt mittels Verweiszeichen an die richtige Stelle verschieben, strich die Zeichen dann aber doch wieder durch und kopierte den Abschnitt erneut, diesmal am richtigen Platz. maxime post octauas pascae propter francos homines et aduocatos qui ad vtraque mallum non possunt occurrere sed mittant sibi inuicem missos et si vnus die Lunis mallum habuerit alter die iovis aut die Lunis sequentis hebdomadae mallum habeat . Et ne graue ei sit qui mallum suum interiecit . qui vno anno primus tenuerit mallum . sequenti anno con t s entiat alteri tenere primum . Et si sacramenta legalia in primo die Lunis post pascha iuranda deuenerint aut in aliis feriis qn quando mallum tenere debuerat mittat quisque comes missum suum qui ipsa sacramenta auscultet ne ipsi homines iectiui inueniantur et ipse sic mallum suum teneat , vt barigildi eius et aduocati qui in aliis comitatibus rationes hnt habent ad suum mallum occurrere possint . Capitulum 33 . Et quia sacramenta post quadraginta noctes legaliter iuranda accipiuntur et in praefatis praedecessorum nostrorum capitulis inuenitur . vt postq postquam comes et pagenses de qualibet ~~exped~~ expeditione hostili reuersi fuerin t . ex eo die su ~~per~~ ~~LX XL~~ XL . ~~dies~~ noctes sit bannus resisus q quod in lingua theodisca scastlegi i id est armorum depositione vocatur multi inde contendunt et se inter se ~~iectiscunt~~ iectiscunt . Alii ~~vero~~ enim . suum sacramentum XL die in quo illud accipiunt iurare volunt . et in tm tantum concedunt vt etiam si intra ~~XL i~~ quadragesimam XL . dies venerit suum sacramentum se iurare debere contendant et contra accusatores suos si ad hoc audiendum non venerint iectiscunt . Numerant . enim . dies et non numerant noctes . Vn Vnde constituimus vel ipsa die quo sacramentum accipitur post XL dies et noctes XL . i id est XLIIo . die de sex septimanes ipsa feria qua illud sacramentum accepit legaliter in locis constitutis iuret . Qui aliter fecerit bannum nostrum i id est XL solidos componat . Et si ipsa dies intra quadragesimae ieiunia euenerit nemo illud sacramentum iurare praesumat . sine vlla legali compositione vel iectitione vsque ad diem Lunis post octauas paschae et tunc q quod legaliter accepit legaliter perficiat . Capitulum 34 . Quidam comites nostri nos consuluerunt de illis francis hominibus qui censum regium de suo capite sed et de suis rescellis debebant qui tpe tempore famis necessitate cogente , seipsos ad seruitium vendiderunt vn vnde cum nostris fidelibus hoc edictum fecimus . id est quia non in lege Salica ex hoc expressius quiddam inuenimus . Tamen . 3 . capit capitulorum lib libro c capitulo 29 . de homine libero qui se loco v ~~Wadii~~ tradidit continetur rl reliqua Et in lege digito dei scripta legimus vt si attenuatur frater noster se in seruitium tradiderit sex annis serui et illi qui eum emit et septimo egrediatur liber gratis . Est constitutio praedecessorum talis . Vt quicunque ingenui filios suos q quod et de ipsis liberis hominibus qui se vendunt obseruari volumus qualibet necessitate vel famis tpe tempore vendiderint , ipsa necessitate compulsi Emptor si quinque solidis emit sex recipiat si decem 12 si amplius secundum supscripta suprascriptam rationem augmentum pretii consequatur . S Sanctus Grego Gregorius etiam de his qui liberi a paganis captiui fuerint si aliquis eos redemerit ipsi qui redempti sunt procurent vt tm tantum pretium redempt ~~ori~~ suo donent sicut ab eo redempti fuer fuerunt et in sua libertate permaneant . Si autem eclesia eos redemerit gratis liberi fiant . Q Quod et nos per regnum obseruari praecipimus . Et si hos homines liberos necessitate seruos qui eos emerint ad extraneas gentes aut ad transmarina loca transferre aut venundare praesumpserint hi regum banni componant Et si talis homo antea liber vsque dum in tali seruitio fuerit de libera faemina filios habuerit ipsi filii liberi permaneant , salua constit constitutione legis Rom Romanae in eis qui secundum illam viuunt . Capitulum 35 . De comitibus constitutio ad verbum repetitur q quae est lib libro 2 . capit capitulorum 18 . c capitulo Capitulum 37 . Et quoniam fideles nostri in istis quae in sequana fiunt et in aliis operibus laborant et heribergum nostrum q quod praeterito anno hic fieri iussimus , homines et de illa parte sequanae in istas partes venientes et de istis partibus in illas partes euntes ~~dext~~ destruxerunt , per occasionem quia in illo contra debitam reuerentiam manere caeperunt Et nunc istud heribergum non sine labore et dispendio fidelium nostrorum fieri fecimus ; volumus vt sicut nec in nostro palatio ita nec in isto heribergo aliquis alius sine nostra iussione manere praesumat , nec illud destruat , Q Quod qui fecerit a custodibus quos ad hoc deputatos habemus nobis notum fiat vt vindicta fiat . Et Quia semper parati esse volumus et vos paratos esse iubemus vt in istis partibus et in aliis quibuscunque nobis necesse fuerit et contra paganos et contra alios quoscunque auxilium praebeatis Et post omnia lecta . Capitulum I . Monemus vt haec firmiter obseruetis et semper parati sitis vt qn quando nuncius venerit aut nobis necessitas fuerit q quam citissime ad nostrum et dei seruitium occurrere possitis . Et volumus vt quicunque istis tpib temporibus castella firmitates et haias sine nostro verbo fecerunt kl kalendis aug augusti omnes disfactas heant habeant . Quia vicini exinde multas depraedationes sustinent . Et qui eas disfacere noluerint comites in quorum comitatibus factae sunt disfaciant . Q Qui si implere neglexerint sciant quia tales comites quaeremus et in illorum comitatibus constituemus qui nostrum mandatum facere velint et possint . II . Et qui interpellatus est vt hic aliq aliquam causam definiat , hic stet vsquequo definita sit ratio de qua ~~inter~~ interpellatus est . Et qui pro sua causa hic demorandi habet necessitatem et ipse nobiscum stare potuerit qtu quantum ei necessitas fuerit Sed et vassalli nostri cum tantis hominibus sicut eis commoditas fuerit , ~~nobiscum remaneant et nobiscum pergant~~ Haec quae sequuntur capitula misit Domnus rex karolus in Burgundiam exequenda per Gauslinum et fulconem et per Waltarium et Lantuinum de Tusiaco an anno 865 . In nomine s sanctae et indiuiduae trinitatis karolus gratia dei rex omnibus episcopis abbatibus abbatissis comitibus et vassis nostris seu cunctis nostris fidelibus in regno burgundiae consistentibus salutem . Capitulum 1 . Vt sicut nostri infideles et communes contrarii nostri se inuicem confirmauerunt ad nostram contrarietatem , vt nullus de his quae considerauerint suum parem discooperiat vel v perdat neque ad illa quae adimplere volunt ~~dim~~ dimittat . ita fideles nostri se confirment ad commune adiutorium . Capitulum 2 . Vt omnes qui fidelitatem nobis adhuc promissam non hnt habent , fidelitatem nobis promittant Capitulum 3 . Qui fidelitatem et post istud sacramentum in d fidelibus nostris se iunxerunt proprietas illorum in nostrum indominicatum recipiatur . donec ipsi per fideiussores in nostram ~~potesta~~ presentiam veniant . Capitulum 4 . Vt nullus infidelium nostrorum qui liberi homines sunt in nostro regno immorari vel here habere proprietatem permittatur nisi fidelitatem nobis promiserit Capitulum 5 . Vt illae traditiones iniustae et a nostris antecessoribus et a nobis prohibitae quae factae sunt aut mulieribus aut matribus aut quibuscunque personis vt liberius ipsi traditores nostram infidelitatem perficere possint . aut iniusticiam in comitatibus non reddant tamq tamquam factae non fuerint . pro nihilo hntur habeantur et sicut ipsi alodes ipsos in sua manu tenuissent ita de ipsis alodibus fiat vt si ad fidelitatem nostram adduci non potuerint ipsi alodes in nostrum dominicatum non recipiantur . Similiter et de commendationibus quarumlibet facultatum vel pecuniarum , fiat . Et si ad casam dei aliquid commendatum hnt habent . Episcopus vel rector eclesiae vbi commendatae sunt . Aut illis in praesentia missorum nostrorum reddant qui eas commendauerunt aut coram missis nostris sigillentur aut sub sigillo custodiantur Capitulum 7 . Quia comperimus plures nobis petierunt alodes , et petentes parum , plus inde acceperunt . volumus vt missi nostri hoc inquirant et describant et ipsos homines cum praeceptis ad nostram praesentiam venire faciant Capitulum 8 . Vt missi nostri de omnibus censibus vel paraueredis quos franci homines ad regiam potestatem exsoluere debent inquirant , et vbi dimissum est exsolui faciant . Et de singulis comitatibus cuncta describant et nobis renuncient , Similiter et de terris censalibus et de rebus ad casas dei traditis , vn vnde census ad partem regis exiuit antiquitus . Capitulum 11 . De vno manso ad eclesiam dato nullus census neque caballi pastus a senioribus de presbyteris requiratur . sed neque de terrulis et vineolis pro loco sepulturae ad easdem eclesias datis Capitulum 12 . Vt missi nostri iusticias qtu quantum temporis qualitas ~~per~~ pro miserit omnibus indigentibus faciant , et q quod modo pro breuitate tpis temporis facere non potuerunt comitibus commendent in tempore congruo eis legem et iusticiam faciant , et in suis memorabilibus adnotent de quibus comitibus commendauerunt , vt iterum illi homines se reclamauerint q quod iusticiam habere non potuerunt , n nos ipsi inuestigemus et decernamus quare hoc ipsi comites dimiserunt . Capitulum 13 . Fideles nostri tam episcopi , abbates , et comites et vassi nostri et abbatissarum homines , et caeteri fideles nostri se de vno missatico in aliud adunent cum omni necessario apparatu . Et illuc suos homines transmittant cum guntfanonario qui de suis paribus cum missis nostris rationem habeat . Et si de vno missatico ad hoc praeualere non potuerint ad aliud missaticum caeleriter missos suos dirigant , et omnes praeparati ad eos occurrant . et si duo missatici non suffecerint ~~hoc nobis mandent vt aut per nos aut per filium nostrum , solatium transmittamus .~~ Capitulum 14 . Missi nostri cum episcopis et comitibus et vassis nostris qui super aquas commanent per quas i nfideles nostri in regnum nostrum transeunt , ordinent vt illae naues custodiantur . Capitulum 15 . Vt missi nostri si in illa terra talem causam inuenerint q quam ad debitum finem nec per ista capitula nec per capitula progenitorum neque per legalia cap capitula perducere possint nobis veraciter mandent vt nos inde remandemus qualiter inde agere debeant . Capitulum 16 . Vt ministri comitum in vnoquoque comitatu dispensam missorum nostrorum a quibuscunque dari debet recipiant et ipsi ministerialibus missorum nostrorum eam reddant . Missi autem nostri prouideant ne pro hac occasione inde ministri comitatum amplius nisi qtu quantum in tractoria nostra continetur inde exigant . Anno 865 . 11 . kl kalendas mar martii haec quae sequuntur hludouicus et karolus Reges in Tusiaco villa populo adnuntiarunt . Sicut vos audisse credimus iam secundo et tertio e in isto ~~loco con~~ tempore conuenire simul proposuimus , sed variis occupationibus praepedientibus hoc vsque nunc implere nequiuimus . Nunc quia simul conuenimus volum vos scire quoniam ad nullius deceptionem vel condemnationem aut pro vlla indebita cupiditate conuenimus . Capitulum 6 . Vos scitis qualiter nepos noster hlotarius per suam iuuentutem et Leuium hominum consilium illegitimo vt vtitur coniugio . Quia eclesia nobis et illi commissa et regnum vnum est , et populus ac christianitas vna est , ad illud missos nostros misimus , et ei tale consilium mandamus qualiter ipse coram deo saluus et coram populo honoratus esse valeat . Capitulum 7 . Quia etiam ipse suos missos ad nos transmisit quasi consilium quaerens , per nostros missos de his vn vnde nobis mandauit sincerum consilium remandamus Haec quae sequuntur capitula constituta sunt a D Domno karolo rege glorioso cum consilio et consensu suorum fidelium qui adfuerunt in loco qui dicitur Pist us is An Anno ~~868 .~~ 869 . an anno regni 30 . Indict Indictione 2 . Capitulum 1 . de honore eclesiarum seruorum ancillarumque imunitate . Capitulum 3 . Vt omnes fideles nostri sint veraciter de nobis securi quia quantum potuero et sciero vnumquemque secundum sui ordinis dignitatem et personam honorare et saluare , honoratum et saluatum conseruare volo , neque quemquem contra legem , iusticiam , vel auctoritatem ac iust o am rationem condemnabo , ex his qui mihi fideles ac veri adiutores fuerunt , sicut quisque regi suo et seniori esse debet . Capitulum 5 . Vt episcopi comitibus missis et vassis nostris sed et suis ipsis subditis tam clericis q quam laicis ac comitum ac vassallorum nostrorum hominibus paternam benignitatem secundum suum debitum honorem , ac legem , ac dignitatem impendant sicut sacrae leges tam mundanae q quam eclesiasticae decernunt . Similiter comites , et missi ac vassi nostri episcopis et presbyteris debitam reuerentiam , et vassallis episcoporum legem et iusticiam impendant . Capitulum 7 . Si episcopi suis laicis iniuste fecerint , et ipsi laici se inde ad nos reclamauerint ipsi episcopi obodiant . Capitulum 8 . Vt presbyteri parr a o chianis suis senioribus debitum honorem impendant , q quod si non fecerint seniores eorum hoc episcopis dicant , et episcopi presbyteros castigent . Capitulum 9 . Vt si abbates vel abbatissae aut comites seu vassi nostri aut caeteri laici clericos probabilis vitae et doctrinae episcopis canonice conseruandos suisque in eclesiis conseruandos obtulerint . Nulla qualibet occasione eos episcopi vel ministri eorum reiiciant et episcopi praeuideant quem honorem presbyteris pro eclesiis suis senioribus suis tribuere debent , et senioribus presbyterorum haec sufficiant , neque plura exquirant , ne nos offendant et post dignam emendationem dignam harmscaram , a nobis dispositam sustineant . Episcopi parrochias et decimas antiquis eclesiis seruent et seniores immitatem de manso ad eclesiam dato conseruent , et non sine auctoritate episcoporum presbyteri in quibuslibet eclesiis constituantur , vel compellantur . Nec laici per ignorantiam et presbyteri per necessitatem et episcopi per cupiditatem in simoniam cadant . Damnantur in i praesenti seculo comburendi igne perpetuo tales negotiatores praui . cum q quod iuste benemeritis dare gratis debent iusticiam sicut iudas christum qui vt dicit apostolus factus est nobis a deo iusticia . vendidit . ita et deum et christum iusticiam et spiritum s sanctum qui per manuum impositionem tribuitur , commodantes vel accipientes vendunt . Et qui pretium perinde donant , emunt peccatum et heretici fiunt . Capitulum 10 . VtAm linken Seitenrand steht die Glosse: De excommunicatione. nemo episcopus neque presbyter excommunicet aliquem anteq antequam causam probet propter q quam eclesiastici canones hoc fieri iubeant . Et donec qui peccauit aut confessus aut a parte conuinctus fuerit . Eum ad paenitentiam hortetur . q quod si contempserit Regiam vel reip reipublicae potestatem episcopus adeat vt constringatur . Si autem ad paenitentiam venire voluerit , sed ipsam pęnitentiam propter faidam suscipere et quiete agere non potuerit episcopus per se vel per ministros aut per litteras suas regiam nostram vel Reip Reipublicae potestatem adeat vt ipsa faida pacificetur . Capitulum XI . Vt comites et missi ac vassi nostri et ministeriales regni nostri ~~vns~~ vnusquisque secundum ordinem et possibilitatem suam pacem et iusticiam in suis ministeriis faciant , Et iuste omnes iudicent Capitulum 1 . Volumus vos scire quia secundum consuetudinem antecessorum nostrorum considerauimus in hoc palatio cum episcopis et caeteris fidelibus de honore s sanctae eclesiae . rl reliqua ita vt s scriptum hic . Capitulum 4 . ~~Volumus~~ Gratias agimus quia fideliter secundum nostram commendationem in nostro venistis seruitio Et ite cum dei gratia sani et salui et dominus nobis concedat vt iterum cum sanitate et gaudio ad suam voluntatem reconiungamur . Anno domini 870 . indict indictione 3 . prid pridie non nonas mar martii an anno 32 . karoli gloriosi regis Aquisgrani palatio hae pactiones inter ipsum et hludouuicum regem fratrem eius factae suntDanach folgt die Notiz: Integrum scripsi. . Ingelramus comes ex parte karoli regis . Sic promitto ex parte senioris mei , q quod karolus , senior meus , rex , fratri suo hludouuico regi talem portionem de regno hlotarii regis consentit habere , qualem aut ipsi iustiorem et plus aequalioriorem aut communes fideles eorum inter se inuenerint . Nec eum in ipsa portione , vel in regno q quod antea tenuit per aliq aliquam fraudem vel subreptionem decipiet . aut furconsiliabit . si frater suus hludouuicus eandem firmitatem et fidelitatem q quam ex parte senioris mei illi habeo promissam , frater suus hludouuicus ~~eandem~~ seniori meo ex su o a parte quandiu vixerit ~~ex sua parte~~ inuiolabiliter seruauerit . Item leutfridus comes ex parte hludouuici regis . Sic promitto ego ex parte senioris mei q quod senior meus hludouuicus rex fratri suo karolo regi talem portionem de regno hlotharii regis consentit habere , qualem aut ipsi iustiorem et plus aequaliorem aut communes fideles eorum inter se inuenerint . Nec eum in ipsa portione vel regno q quod antea tenuit , per aliq aliquam fraudem v vel subreptionem decipiet aut forconsiliabit si frater suus karolus eandem firmitatem et fidelitatem q quam ex parte senioris mei illi habeo promissam iste frater suus karolus seniori meo ex sua parte quandiu vixerit inuiolabiliter seruauerit . Haec eadem tertio T Teodericus comes ex parte gloriosi regis karoli . Et quartus Radulfus comes ex parte hludouuici ~~ex parte~~ regis prosequuti sunt . Isti presentes fuerunt Leutbertus archiepiscopus Altfridus episcopus , Odo episcopus . Adalelmus comes Ingelrannus comes Liutfridus comes , Teodoricus comes , item ~~adale~~ Adalelmus comes an anno domini 870 . regni karoli 33 . indict indictione 3 . 6 . idus aug augusti Fuit haec diuisio regni facta in procaspide super fluuium Mosam inter gloriosos reges karolum et hludouuicum . Coloniam , Basulam , Castellum , horream , Luteram , Luxouium Treueris , abbatiam suestre Indam S Sancti Gangidfi , Balmam , Sancti deo dati Bodonis monasterium , Stiuarium , Vtrech , Berch ; S Sancti Maximini . Fauerniacum , Offonis villam , Romerici montem , Stratstbur g c h Niu monasterium , Ephterniacum , Polemniacum , Megeni monasterium Morbach , S Sancti Gregorii , Mauri monasterium , Eboresheim , Homouua Masonis monast monasterium , Homburc , S Sancti Stephani in Trastburch , Erenstein , S Sancti Vrsi in Salodro , Grandiuallem , Altam petram , Iustinam , Vallem Clusae Castellum Carnones , Heribodesheim , Abb Abbatiam de aquis , Hoenchirche , Augustchirche , Com Comitatum trestrebant , Batua , Hattuaris , Masau subterior de ista parte , item masau superior q quod de ista parte est , Liugas q quod de ista parte est . Districtum aquense , Districtum tectis, in Ripuarias com comitatus V . , Megenensium , Bedagouua , Nitachouua , Sacra chouuau subterior , Blesitchouua , Seline , Albechouua , Suentisium , Calmontis , Sarachouua superior , Odornense q quod Bernardus hb habet ; Solocense , Basiniacum , Elischouue . Warasch , Scudingum , Emaus , Basal ~~couua~~ , chouua , in elisatio com comitatus II V (Alsatiam idem) De frisia duas partes de regno q quod hlotharius habuit . Super istam diuisionem propter pacis et caritatis custodiam superaddimus istam adiectionem . Ciuitatem Mettis cum abbatia S Sancti Petri et S Sancti Martini et comitatu Moslensi cum omnibus villis in eo consistentibus tam dominicatis q quam et vassallorum de Arduenna sicut flumen Vrta surgit in terbis lanc . et tumbas ac decurrit in . Mosam et sicut recta via pergit in Bedensi secundum q quod communes fideles nostri rectius inuenerint excepto ad de condustro est ad partem orientis trans Vrtam et abbatias Prumiam et stabolati et omnibus villis dominicatis et vassallorum . AN ANNO DCCCLXXIII . Indict Indictione 5 . 5 Id Idus septemb septembris In placito generali apud Gundulfi villam cum hludouuicus sacramenta superius scripta disrupisset et aequiuoco suo itidem hludouuico imperatore se coniunxisset et sacramenta quae su ~~pra~~ perius scripta sunt fieri iusisset Ingilberga regina et legati sedis apostolicae formoso scilicet et Gaderico praesentibus , hac tempestate vrgente episcopi omnes ex regno Regis Karoli hanc professionem infra scriptam fecerunt . Et omnes laici hoc sacramentum similiter infra scriptum iurarunt Professio episcoporum Quantum sciero et potuero adiuuante domine consilio et auxilio secundum meum ministerium fidelis vobis adiutor ero , vt regnum q quod deus d dedit vobis , vel donauerit ab ipsius voluntate et s sanctae eclesiae et debitum regium honorem vestrum , et vestrum fideliumque vestrorum saluationem continere habere et obtinere possitis Sacramentum laicorum Quantum sciero et potuero adiuuante domino consilio et auxilio fidelis vobis adiutor ero , vt regnum q quod habetis ad dei voluntatem et s sanctae dei eclesiae et vestrum honorem atque ad vestram saluationem , continere possitis Et q quod deus adhuc vobis concesserit adquirere et contra omnes homines defendere valeatis An Anno 873 . Regni domni karoli 33 . indict indictione 5 . Haec capitula quae sequuntur ab eodem rege statuta sunt in placito generali apud Carisiacum omnium cum voluntate et ~~concessu~~ concensu et ab praefato rege et ab omnibus qui adfuerunt confirmata . Capitulum 1 . Qn Quando missi vel comites nostri latronem vel aliquem malefactorem vel infidelem nostrum forbannierint hoc nobis in nostro palatio et in aliis missis et comitibus scire faciant vt si ad curtem nostram veniant inde faciamus q quod ~~verum~~ est nostrum . et si de vno missatico vel comitatu in alium missaticum vel comitatum fugerint . missus vel comes in cuius missaticum fugerit per fideiussores constringat vt velit nolit illuc reueniat et malum emendet vbi perpetrauit . Et si fideiussores non habuerit sub custodia illum habeat donec ad illum comitem in cuius comitatu forbannitus fuerit illum reuenire faciat et si alodem habuerit , vel in illo comitatu ex quo , vel ad quem fugit , comes ipsum alodem in fiscum recipiat Et qui illum receperit si francus est rl reliqua c capitulo 33 . lib libro 3 capit capitulorum Si comes latronem et talem infidelem prehendere non potuerit accipiat homines tam nostros q quam episcoporum vel abbatum et abbatissarum in suo comitatu commanentes . cf confer vt s scriptum . 5 . C Capitulo capitulorum in Syluaco editorum . Capitulum 3 . De liberis qui ~~famsis~~ vel damodicis vel infames sunt , vel latrociniis et assalturiis . detescens , si eis iam vita perdon ~~ata~~ fiat de illis sicut de reuictis . Si adhuc vita illis perdonata non fuit et reuicti non sunt et res et mancipia vel mobile hnt habent fiat de illis vt . 4 . lib libro cap capitulorum c capitulo 29 dicitur . cum ad mallum comitis venerint . Si autem non venerint fiat vt de cap capitulari . Et si post secundam comitis ~~accusationem~~ admonitionem ad mallum venire noluerint rebus eorum in banum missis venire et iusticiam reddere compellantur . Et si tal is est quem aut parentes aut propter faidam homines accusare noluerint aut ausi non fuerint et factum negauerit cum 12 francis quorum testimonium leges non reiiciunt q quod nullum latrocinium aut rapinam fecerit , et iuret q quod deinceps latrocinium non faciet . Et qui res et mancipia non hnt habent qu per quae ~~ad mancipia~~ adstringi ~~non~~ possint vt ad mallum veniant . Et ibi aut legaliter se excondicant , aut si excondicere non potuerint q quod malefecerunt legaliter emendant . Post secundam bannitionem Comitis si ad Mallum non venerint comprehendantur vt dicitur lib libro 3 . c capitulo 56 . de latronibus qui magnam hnt habent blasphemiam . Quicunque aliquem ex his comprehenderit nullum dannum exinde patia ~~tur~~ comprehensus . Aut si fideiussores here habere ~~non~~ potuerit per fideiussores ad mallum adducatur . Si fideiussores here habere non potuerit a ministris comitis custodiatur et ad mallum perducatur . Si vero tales ad mallum adduci non poterint in forbannum mittantur . Si autem fiscalinus noster ita infamis in fiscum nostrum confugerit , vel decolonus de imunitate in imunitatem confugerit mandet comes iudici nostro vel aduocato cuiuscunque casa dei vt talem infamem in mallo suo presentet , Et si talem presentauerit si aliquis eum comprobare voluerit faciat , Et si nullus eum comprobare voluerit , tn tamen in suam infamiam ad dei iudicium purget . Et per illud iudicium aut liberetur aut condemnetur . Si iudex vel aduocatus de casa dei commonitus talem blasphemum comiti in mallo suo non presentauerit fiat secundum cap capitulare lib libri 3 . c capitulo 26 . cetera deerant . Incipiunt capitula quae Domnus Imperator Karolus Hludouuici Aug Augusti filius cum consensu et suggestione episcoporum et nobilium optimatum et ceterorum fidelium fecit an anno domini 86 877 . Regni vero sui in francia . 36 . imperii autem sui primo indict indictione . 9 . men mense febr februario in palatio Ticinen Ticinensi . Capitulum 1 . Vt Rom Romana eclesia quae caput est omni ab omnibus honoretur . Capitulum 2 . Vt honor patri nostro Iohanni ab omnibus conseruetur , et quae decreuerit cum obędientia conseruentur Capitulum 3 . Sancimus vt nemo vastationem et depraedationem in termino ss sancti Petri et Pauli facere praesumat . Q Quod si quis fecerit restitutis male praesumptis ipsius eclesiae imnitatem persoluat et banum nostrum tripliciter componat Capitulum 6 . Vt episcopi ministerium suum secundum promulgatos canones peragant paroechias suas praedicando corrigendo confirmando circumeant . Q Quod si quis impedire eos velit triplicem legem et triplex bannum nostrum componat . Capitulum 7 . Vt episcopi vel per se praedicent , vel presbyteros vt id faciant instruant . Et vt seculares et fideles laici diebus festis qui in ciuitate sunt ad puplicas stationes occurrant Et qui in villulis et posessionibus sunt ad publicum officium in plebem festinent et nullus latibulosa missarum in suis domibus officia celebrare praesumat sine licentia episcopi sui . Capitulum 8 . Vt episcopi in ciuitatibus suis proxium eclesiae suae claustrum instituant in quo ipsi cum clero secundum regulam canonicam deo militent , et sacerdotes suos ad hoc constringant , vt eclesias suas non relinquant , et ~~alib~~ aliubi habitare praesumant . Vt domibus sacerdotum propter malae suspicionis famam non habitent mulieres . Neque illi in domos earum intrare indiscrete praesumant . Venationem nullus sacri ordinis exerce neque arma militaria pro qualicunque seditione portare audeat , aut habitum sacerdotem non decentem . Episcopi singuli in suo episcopio missatici nostri potestatem et authoritate fungantur . Episcopi et ~~nepotes~~ comites eorumque vassalli praeuideant ne predae fiant , et si prohibere non potuerint constitutis missis nostris renuncient vt ipsorum iudicio legaliter emendetur . rl reliqua Collatio ad Leges Karoli magni cum manuscripto Lib Libro ex quo suprascripta descripsi Ex Lib Libro . I . Ansegisi Capitulum 69 . monachi et regulariter . placita non vadant . Abbas monachorum . Wohl ein stichwortartiges Resümee des Inhalts von Ansegis 1, 69, welches BK 22 c. 73 entspricht; vgl. auch Schmitz 1996, S. 469. Vt aequales mensuras et rectas et pondera Iusta et ęqualia omnes habeant , siue In ciuitatibus , siue In monasteriis siue ad dandum In Illis siue accipiendum ; sicut et In lege di dei pręceptum habemus : Et In Salomone pondus et pondus mensuram et mensuram odit anima mea . Es folgt ein wohl auf das Vorhergehende bezogener Kommentar: Haec desunt in Impressis. Ex Lib Libro . 2 . Capitulum 4 8 9 . De presbiteris occisis . Presbiteri Interfecti episcopo ad cuius parochiam pertinent soluantur secundum capitulare gloriosi Karoli legitoris nostri . Ita videlicet vt medietatem vuirgilde eius episcopus vtilitatibus eclesiae cr cui prefuit tribuat et alteram medietatem in elemosyna illius iuste dispertiat . Quia nullus nobis proximior heres eius videtur , quam ille qui ipsum domino sociauit . Ex Lib Libro . 3 . Capitulum 91 . Vt de rebus eclesiarum quae ab eis per 30 annorum spatium sine vlla interpellatione posessa sunt testimonia non recipiantur , sed eo modo contineantur sicut res ad fiscum dominicum pertinentes contineri solent . Capitulum 92 . Constituimus vt si in hoste aut infra regnum nostrum , litigatio aut scandalum inter quascunque personas videlicet maiores et minores ortum fuerit quod frequenter insidiante diabolo contingere solet : vt ibi fideles sanctae dei eclesiae et nostri ob resistendam impietatis maliciam armati veniant id est qui potest habere , cum lorica et scuto , ancipite atque fuste , Et si aliquis quaelibet persona aduersus qu eum quamlibet quaerelam habere voluerit : Liceat ei secundum legis ordinem cum sacramento quem posuimus manu propria singula se idoneum facere , vt propter quodlibet negotium aut odium ibi non aduenisset , nisi ob concordiam , et pacem ferendam et ipsam litigationem mitigandam . Et si quislibet renuerit venire et semetipsum ~~idoneum ~~fecerit sa~~ facere nequiuerit , cum supradicto iam sacramento , bannum nostrum componat , et ad partem nostram componat .~~ Haec quae sequntur capitula excerta sunt a domno rege karolo et principibus eius et his capitulis quae anno DCCCXLVI . ediderunt episcopi in sinodis Venilo silicet cum suffraganeis suis Guntboldus cum suffraganeis suis Vismarus cum suffraganeis suis . hincmarus cum suffraganeis suis Amalo cum suffraganeis suis et oblata sunt eodem principi sicut ipse iusserat colecta ad relegendum in sparnaco villa remensis ecclesiae . Et quia factione quorundam motus est animus ipsius regis contra episcopos dissidentibus primoribus regni sui ab eorumdam episcoporum ammonitione et remotis ab eodem consilio episcopis ab ex omnibus illis capitulis haec tantum obseruanda et complacenda sibi collegerunt et episcopis scripto tradiderunt discentes non amplius de eorum capitulis accepta quam istam et ista se velle cum principe obseruare et caeterae Videtur nobis vtile et necessarium vt fideles et strenuos missos ex vtroque ordine p ro er singulos comitatus regni ur uester Immittatis Der neuzeitliche Schreiber verlas hier wohl seine Vorlage (die regni u(est)ri mittatis geboten haben dürfte) und produzierte ein sinnfreies regniur (mit Kürzungsstrich) Immittatis. qui omnia diligenter imbreuiant quae tempore au u i et patri nostri vel In regio specialiter seruitus vel In vasallorum dominicorum beneficiis fuerunt Et quid vel qualiter aut quantum ex Inde quisque modo retineat et secundum veritatem renuntietur vobis et Ibi inueneritis quia ratio et vtilitas ac ordo seu veritas In absumptis vel donationibus habeantur In statu permaneant vbi autem Inrationabilitas vel potius fraus Inuente fuerint vna cum consilio fidelium virorum hoc taliter corrigite et ratio atque vtilitas seu Iustitia non deserant . Et praecare secundum antiquam consuetudinem et auctoritatem quinquennio . In quinquennium renouentur * S Anmonenda est regia magnitudo de hospitalibus quae tempore predecessorum suorum et ordinata et exculta fuerunt et modo ad nihilum sunt redacta . Sed et hospitalia scottorum quae sancti homines gentis Illius In hoc construxerunt rebus pro sanctitate sua adquisitis ampliauerunt ab eodem hospitalitatis officio funditus sunt alienata et non solum superuenientes In eadem hospitalia non recipiuntur verum etiam Ipsi qui ab Infantia In eisdem locis sub religione domino militauerunt exinde eiciuntur et hostiam mendicare coguntur . Cauendum et summopere praecauendum ac per virtutem Christi sanguinis Interdicendum et episcopis et regibus et omnibus et sublimioribus potestatibus atque cunctis fautoribus et electoribus quorumqunque atque consensoribus seu ordinatoribus In gradu ecclesiastico vt nemo per simoniacam horesim regiminis locum obtineat . Vt monachi quibus monasterium cura commissa non est passim et sine auctoritate corrigi palatium non adeant nec In eo Inmorentur vel vbi discurere ac peruagari acaefali praesumant Quos etiam nec episcopus aut abas vel quilibet eos alius veradariorum more In missaticis Instater transmittant . Haec autem transgredientes siue praelati In fauendo siue subditi . In optinendo excommunicentur regia potestate compulsi Iuxta legale et antiqum dictum qui neglegit censum perdit agrum Serui autem . ecclesiarum quibuscumque potestatibus subditi . Vnde melior consuetudo vel deuotior commendatio ex tempore et Iussione domni huldouici vel certe domni karoli seu etiam pipini ~~non extitit~~ nonne existit saltim viginti diebus In anno eidem ecclesiae ad reficiendas Ipsius ruinas absque molestia seruire sinatur . Haec quae sequntur capitula acta sunt quando tres reges fratres holotharius silicet huldouicus et karolus simul conuenerunt secus municipium treiectim in loco qui dicitur marsna anno incarnationis dominicae DCCCXLVII per mens mensem febr februarium quae etiam capitula singulorum adnuntiationes secuntur De pace et concordia atque vnanimitate trium fratrum et regnum inter se et quod verissimo et non ficto caritatis vinculo sunt vniti et vt nullus deinceps scandalorum inter eos occasiones serere possit . Vt ipsi sibi mutuo auxilientur et contra dei sanctaeque ecclesiae ac suos inimicos secundum oportunitatem temporis inuicem adiuuent Vt nemo per quamlibet cupiditatem leges pacis in cuiuslibet eorum regno conuellere presumat quod facere presumpserit communem ab eis vltionem incurrat . Et singulis eorum fidelibus talis lex conseruetur qualem temporibus priorum regum et praecipue aui patrisque eorum habuisse noscuntur si tamen et ipsi pistrinam fidem erga ipsos conseruent . Vt rapinae et depraedationes quae quasi iure legitimo actenus factae sunt penitus interdicantur et nemo se impune post haec eas presumere posse confidat Et in singulis partibus regni missi idonei conuantur qui quaerelas pauperum et oppressiones siue quorumcumque causas einare et secundum legis aequitatem valeant definire et si ab vno in aliud regn uiusmodi presumptores confugerint ibi similiter opprimantur . Vt regum filii l hereditatem regni secundum definitas praesenti tempore portiones post eos retineant et hoc quicunque ex his fratribus superstes fratribus fuerit consentiat si tamen ipsi nepotes patruis obed e i entes esse . consenserint . Volumus etiam vt vnusquisque liber homo in nostro regno seniorem . qualem qualem voluerit in nobis et in nostris fidelibus accipiat Mandamus etiam vt nullus homo seniore suum sine iusta ratione dimittat ne aliquis enim recipiat nisi sicut tempore antecessorum nostrorum consuetudo fuit Et volumus vt cuiuscumque nostrum homo in cuiuscumque regno sit cum seniore suo in hostem vel aliis suis vtilitatibus pergat nisi talis regni inuasio quam lantuueri dicunt . quod absit acciderit vt omnis populus illas regni ad eam repellendam communiter pergat Haec quae secuntur capitula acta sunt anno DCCCLI incarnationis dominicae quando tres fratres reges hlotharius silicet et iterum conuenerunt et consultu episcoporum et ceterorum fidelium eadem capitula subscripserunt manibus propriis et inter se ac inter fideles suos perpetuo conseruaturos promiserunt Quae capitula singulorum in populo adnuntiationes secuntur . Vt tanta domino cooperante inter nos verae charitatis benignitas . abhinc inante maneat de cord puro et conscientia bona et fide non ficta sine dolo e t simulatione vt nemo suo suum regnum aut suos fideles vel quod ad salutem ~~vel quod~~ siue prosperita ac honorem regium pertinet discupiat aut ~~forscosiliat~~ forsconciliet Anno regni gloriosiss gloriosissimi karoli filii hluduici synodum caelebrare volentibus anuit eosque ad vrbem Suessiconum in monasterio s sancti Medardi congregare praecepit . Hic Hincmarus Romorum episcopus non Remorum bis b vocatur Capitulum 2 . oppidum Neuernense . Capitulum 3 . B hurgardhus Carnutum tenet tenebat , eius causa ad modium deducta est Capitulum 4 . Vrbis Cęnomannicae episcopus Aldricus paralysi dissolutis epistolam direxit causam suae absentiae insinuans p e tensque vt maxime sibi viuenti adhuc et quandocunque defuncto sacris praecibus oppitularentur q quod et superantes caritate se facturos omnes promiserunt . Et metropolitano illius Turonicae vrbis venerabili episcopo Amalrico vt ad eandem vrbem accederet iniunxerunt et quaecunque essent eidem eclesiae proficua vt strenue exequeretur vnanimiter praeceperunt . Capitulum 5 . Optinente pippino Pippini filii hludoici piss pissimi aug augusti filio aquitaniam cum eclesiae vastarentur . contemptus est a populo et in potestatem auunculi sui Karoli redactus consilio pontificum et procerum attonsus et in habitu monachico ad monasterium s sancti Medardi custodiendus deductus Eum duo manachi hinc abducere conati sunt