<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><?xml-model href="http://capitularia.uni-koeln.de/cap/publ/schemata/capitularia-msDesc-Transcription.rnc" type="application/relax-ng-compact-syntax"?><?xml-model href="http://capitularia.uni-koeln.de/cap/publ/schemata/capitularia.sch" type="application/xml"
schematypens="http://purl.oclc.org/dsdl/schematron"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:id="paris-bn-lat-10758" xml:lang="de">
   <teiHeader>
      <fileDesc>
         <titleStmt>
            <title type="main" xml:lang="ger">Paris, Bibliothèque nationale de France, Lat.
               10758</title>
            <title type="sub" xml:lang="ger">Beschreibung der Handschrift nach Mordek und
               Transkription der S. 236, 256-269, 260-277</title>
            <title type="sub" xml:lang="eng">Manuscript description according to Mordek and
               transcription of pp. 236, 256-269, 260-277</title>
            <respStmt>
               <persName key="KU">
                  <forename>Karl</forename>
                  <surname>Ubl</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Projektleitung</resp>
               <resp xml:lang="eng">Project lead</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="SK">
                  <forename>Sören</forename>
                  <surname>Kaschke</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Transkription, Beschreibung und Auszeichnung nach TEI P5
                  Standard</resp>
               <resp xml:lang="eng">transcription, description and text encoding according to the
                  TEI P5 standard</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="DT">
                  <forename>Dominik</forename>
                  <surname>Trump</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Erste Überprüfung der Transkription und Ergänzungen;
                  Überarbeitung der editorischen Vorbemerkung</resp>
               <resp xml:lang="eng">First revision of transcription and additions; Revision of the
                  editorial preface</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="BM">
                  <forename>Britta</forename>
                  <surname>Mischke</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Zweite Überprüfung der Transkription und Ergänzungen</resp>
               <resp xml:lang="eng">Second revision of transcription and additions</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="DT">
                  <forename>Dominik</forename>
                  <surname>Trump</surname><!-- dt: laut der Datei "Transkriptionsaufträge" habe ich immer die erste, Britta die 2. NK
                  gemacht, verstehe nicht recht, warum hier Sarah steht und überall Transkription... Habe mich mal hier nachgefügt -->
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Erste Überprüfung der Transkription und Ergänzungen</resp>
               <resp xml:lang="eng">First revision of transcription and additions</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="FF">
                  <forename>Franz</forename>
                  <surname>Fischer</surname>
                  <affiliation>Cologne Center for eHumanities (CCeH), Universität zu
                     Köln</affiliation>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Datenmodellierung</resp>
               <resp xml:lang="eng">Data Modelling</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="CR">
                  <forename>Clemens</forename>
                  <surname>Radl</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Kodierung von Mordek, Bibliotheca in TEI, Vorbereitung für
                  Übergabe an Capitularia</resp>
               <resp xml:lang="eng">TEI encoding of Mordek, Bibliotheca, preparation of data</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="DS">
                  <forename>Daniela</forename>
                  <surname>Schulz</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Technische Umsetzung, Generierung der
                  Handschriftenbeschreibungen aus Mordek, Bibliotheca</resp>
               <resp xml:lang="eng">technical support, generating of manuscript description
                  according to Mordek, Bibliotheca</resp>
            </respStmt>
            <funder>Akademie der Wissenschaften und Künste Nordrhein-Westfalen</funder>
         </titleStmt>
         <publicationStmt>
            <publisher>
               <persName>Karl Ubl</persName>
               <orgName xml:lang="ger">Historisches Institut, Lehrstuhl für Geschichte des
                  Mittelalters, Universität zu Köln</orgName>
               <orgName xml:lang="eng">History Department, Chair for Medieval History, Cologne
                  University</orgName>
               <address xml:lang="ger">
                  <addrLine>Albertus-Magnus-Platz</addrLine>
                  <addrLine>50923 <settlement>Köln</settlement>
                  </addrLine>
                  <addrLine>Philosophikum Raum 4.108</addrLine>
                  <addrLine>0221-470 2717</addrLine>
                  <country>Deutschland</country>
               </address>
               <address xml:lang="eng">
                  <addrLine>Albertus-Magnus-Platz</addrLine>
                  <addrLine>50923 <settlement>Cologne</settlement>
                  </addrLine>
                  <addrLine>Philosophikum Room 4.108</addrLine>
                  <addrLine>+49 221-470 2717</addrLine>
                  <country>Germany</country>
               </address>
            </publisher>
            <availability>
               <p xml:lang="ger">Die Inhalte sind frei zugänglich und nicht-kommerziell. Einige
                  Digitalisate und Texte sind aus rechtlichen Gründen jedoch Mitarbeitern
                  vorbehalten.</p>
               <p xml:lang="eng">Content is freely available on a non-commercial basis. Some digital
                  images and texts are only available to staff due to copyright issues.</p>
            </availability>
            <date when="2015-11-04">04.11.2015</date>
         </publicationStmt>
         <sourceDesc>
            <msDesc>
               <msIdentifier>
                  <settlement>Paris</settlement>
                  <repository>Bibliothèque nationale de France</repository>
                  <idno>Lat. 10758</idno>
                  <msName>Codex Tilius</msName>
                  <altIdentifier>
                     <settlement/>
                     <repository/>
                     <idno>Suppl. Lat. 164 bis</idno>
                     <note type="date">
                        <date/>
                     </note>
                  </altIdentifier>
                  <altIdentifier>
                     <settlement/>
                     <repository>Jesuitenkolleg Clermont</repository>
                     <idno>620</idno>
                     <note type="date">
                        <date/>
                     </note>
                  </altIdentifier>
                  <altIdentifier type="siglum">
                     <idno>P2</idno>
                     <note/>
                  </altIdentifier>
               </msIdentifier>
               <head>
                  <title type="main">Paris, Bibliothèque nationale de France, Lat. 10758</title>
                  <origDate notAfter="0900" notBefore="0851">9. Jh., 3.-4. Viertel</origDate>
                  (Mordek), <origDate notAfter="0880" notBefore="0850">ca. 850 bis 880</origDate>
                  (Bischoff); <origPlace
                     ref="http://www.geonames.org/2984114/reims.html http://d-nb.info/gnd/4103640-2 http://viaf.org/viaf/235513543"
                     > Reims</origPlace> (Mordek, Bischoff) </head>
               <msContents>
                  <summary>
                     <p>Das Reimser Rechtskompendium ist wohl noch in den letzten Jahren Hinkmars (†
                        882) vollendet worden. „Wenn ein hilfreicher Terminus post quem vorhanden
                        ist“, so Bernhard Bischoff auf Wilhelm Alfred Eckhardts Anfrage wegen des
                        jüngsten Textes pp. 329-335 (a. 877), „umso besser für den betreffenden
                        Teil, der nicht viel später geschrieben sein wird“ (W. A. Eckhardt,
                        Protokoll von Ravenna, S. 297). Von kundiger Hand zeugen das hohe Alter oder
                        die Seltenheit der in mehreren Teilen zusammengetragenen Quellen (zumindest
                        Teil 1 und 2 könnten noch aus dem 3. Viertel des 9. Jahrhunderts stammen): </p>
                     <p>1. Teil (pp. 1-56): Libellus sacrosyllabus episcoporum Italiae des Paulinus
                        von Aquileia und Kapitular von Frankfurt (a. 794), ersteres Werk in einer
                        eigentümlichen Form, das andere überhaupt nur im Überlieferungsstrang der
                        Codd. Paris Lat. 10758, <ref type="internal" subtype="mss"
                           target="paris-bn-lat-4628a">4628 A</ref> und <ref type="internal"
                           subtype="mss" target="paris-bn-lat-4631">4631</ref> tradiert, dazu die
                        Admonitio generalis (a. 789), eine wichtige Vorlage für das Frankfurter
                        Kapitular.</p>
                     <p>2. Teil (pp. 57-136): Lex Salica mit vorgeschalteten merowingischen und
                        frühen karolingischen Kapitularien (a. 779 und 803), an der Capitulatio als
                        selbständige, ursprünglich umfangreichere Sammlung erkennbar. Nach K. A.
                        Eckhardt, Pactus legis Salicae I 1, S. 138 und ders., Leges Alamannorum I,
                        S. 18 soll Jean du Tillet um die Mitte des 16. Jahrhunderts über die
                        „stellenweise... überlegen(e)“, „verlorene Vorlage“ dieses Teils verfügt
                        haben (vgl. auch schon dens., Lex Salica. 100 Titel-Text [Weimar 1953] S. 68
                        und schließlich W. A. Eckhardt, Decretio Childeberti, S. 21), der indirekt
                        derselben Vorstufe entnommen scheint wie Cod. <ref type="internal"
                           subtype="mss" target="paris-bn-lat-18237">Paris Lat. 18237</ref> (ebd. S.
                        52 ff. mit Stemma S. 56).</p>
                     <p>3. Teil (pp. 138-255) und 4. Teil (pp. 256-304) (Teil 3 ist inhaltlich
                        sowohl mit Teil 2 als auch mit Teil 4 verbunden, die Teile 3 und 4
                        überschneiden sich zudem codicologisch): Auf das von Teil 2 sich
                        fortsetzende merowingische Recht folgt das Ansegis-Worms-Korpus der „Reimser
                        Gruppe“ mit Zusätzen und Anhängen, wie die anderen älteren Exemplare der
                        „Reimser Gruppe“ wohl nach einer „im Reims der Hinkmarzeit entstandene(n),
                        vielleicht unter Mitwirkung oder doch mit Wissen Hinkmars redigierte(n)
                        Vorlage“ (Mordek, Weltliches Recht, S. 84). Im codicologischen und
                        paläographischen Erscheinungsbild verrät sich noch die gelehrte Anreicherung
                        des Ansegis unter Hinkmar (und bald danach?), und von den Anhängen dürfte
                        nicht nur De villa Noviliaco aus der Feder Hinkmars stammen.</p>
                     <p>Von der Wormser Gesetzgebung Ludwigs des Frommen a. 828/829 (MGH Capit. 2,
                        Nrn. 184-193), die vollständig allein in Cod. <ref type="internal"
                           subtype="mss" target="barcelona-aca-ripoll-40">Barcelona Ripoll 40</ref>
                        erhalten ist, fehlen hier und in den jüngeren Codd. Paris Lat. 4628 A, Lat.
                        4631 nur die Nrn. 185 und 190. Die gleichfalls zur „Reimser Gruppe“ des
                        Ansegis-Worms-Korpus zählende Reimser Sammlung der Codd. <ref
                           type="internal" subtype="mss" target="berlin-sb-phill-1762">Berlin Phill.
                           1762</ref> und <ref type="internal" subtype="mss"
                           target="paris-bn-lat-4638">Paris Lat. 4638</ref> sowie die Collectio des
                        Cod. <ref type="internal" subtype="mss" target="selestat-bh-14">Sélestat
                           14</ref> lassen die Nrn. 185, 187-188 und 190 aus (ebenso übrigens die
                        nicht zur „Reimser Gruppe“ gerechneten Sammlungen der Codd. <ref
                           type="internal" subtype="mss" target="bonn-ub-s-402">Bonn S. 402</ref>
                        und <ref type="internal" subtype="mss" target="schaffhausen-sb-min-75"
                           >Schaffhausen Min. 75</ref>, der Codd. <ref type="internal" subtype="mss"
                           target="vatikan-bav-pal-lat-582">Vatikan Pal. Lat. 582</ref> und <ref
                           type="internal" subtype="mss" target="paris-bn-lat-9654">Paris Lat.
                           9654</ref> sowie des Cod. <ref type="internal" subtype="mss"
                           target="paris-bn-lat-4417">Paris Lat. 4417</ref>), in den Codd. <ref
                           type="internal" subtype="mss" target="bamberg-sb-can-12">Bamberg Can.
                           12</ref> und <ref type="internal" subtype="mss"
                           target="vatikan-bav-reg-lat-417">Vatikan Reg. Lat. 417</ref> (Redaktion)
                        fehlt zusätzlich Nr. 189. Stärker dezimiert zeigen sich die Wormser Stücke
                        der Ansegis-Worms-Verbindung in den außerhalb der „Reimser Gruppe“ stehenden
                        Codd. <ref type="internal" subtype="mss" target="paris-bn-lat-4761-1-2"
                           >Paris Lat. 4761/1 und 2</ref> (ohne die Nrn. 185-188 und 190), <ref
                           type="internal" subtype="mss" target="hamburg-sub-141-a">Hamburg 141a in
                           scrinio</ref> (ohne die Nrn. 184-187, 189-190, ebenso in der Sammlung des
                        Cod. <ref type="internal" subtype="mss" target="muenchen-bsb-lat-3853"
                           >München Lat. 3853</ref> u.a.) und <ref type="internal" subtype="mss"
                           target="mailand-ba-a-46">Mailand A. 46 inf.</ref> (rezipiert allein die
                        Nrn. 191-193). </p>
                     <p>Zum Bild der „Reimser Gruppe“ scheint auch das Capitulare Aquisgranense (a.
                        802/803) Karls des Großen zu gehören (MGH Capit. 1, Nr. 77), ein
                        wahrscheinlich unter Ludwig dem Frommen erneuerter Erlaß (vgl. Seeliger,
                        Kapitularien, S. 20 f. Anm. 1). Von den soeben erwähnten übrigen Hss. nehmen
                        das Stück noch die Codd. Paris Lat. 4761/1 und 2, Vatikan Pal. Lat. 582 und
                        Paris Lat. 9654 sowie Mailand A. 46 inf. (Exzerpt) auf. </p>
                     <p>5. Teil (pp. 329-335, 336, 305): Abschluß der rechtsrelevanten Texte mit dem
                        Protokoll der Kaiserkrönung Karls des Kahlen (a. 877), während der </p>
                     <p>6. Teil (pp. 305-328, 337-339) mit dem letzten Stück, der Karlsvita
                        Einhards, zeitlich wieder an den Anfang des Werkes zurücklenkt. </p>
                     <p>Im Parisinus Lat. 10758 fassen wir wohl die Vorlage für Cod. <ref
                           type="internal" subtype="mss" target="paris-bn-lat-4760">Paris Lat.
                           4760</ref>. Auch der Hauptteil von Cod. Paris Lat. 4628 A, auf den
                        wiederum Cod. Paris Lat. 4631 zurückgeht, könnte sich direkt von ihm
                        herleiten, nicht aber das verwandte Fragment <ref type="internal"
                           subtype="mss" target="vatikan-bav-reg-lat-520">Vatikan Reg. Lat.
                           520</ref>, das im Bereich des Pactus Childeberti I et Chlotharii I eine
                        vollständigere Überlieferung repräsentiert. </p>
                     <p>Eine neuzeitliche Teilkopie ist in Cod. <ref type="internal" subtype="mss"
                           target="hamburg-sub-theol-1717">Hamburg theol. 1717</ref> aus dem Jahre
                        1604 erhalten.</p>
                  </summary>
                  <msItem n="1">
                     <p>
                        <locus>Ir</locus> Federproben. Radierte Signaturen? </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="2">
                     <p>
                        <locus>Iv</locus> Altes Inhaltsverzeichnis, ursprünglich zur Sammlung
                        gehörig: <lb/>Eine Zeile radiert. <lb/><hi rend="italic">Sequitur lex
                           saliga. <lb/>Subiunguntur capitula karoli et hludouuici imperatorum.<lb/>
                           Sequitur gesta quomodo domnus hincmarus uillam nouiliacum apud domnum
                           karolum imperatorem filium hludouuici imperatoris impetrauit.<lb/>
                           Supponuntur capitula karoli et hludouuici multum necessaria breuiter
                           collecta per loca.<lb/>Sequitur gesta qualiter karolus filius hludouuici
                           imperatoris fuit factus imperator in roma tempore iohannis apostolici.
                           Uita etiam karoli magni imperatoris ab einhard dictata. Subiungitur
                           descriptio karoli magni de thesauro ipsius qualiter per loca sanctorum et
                           per episcopos ac per pauperes eos dispersari fecit.<lb/></hi> Eine
                        Leerzeile.<lb/> (Das Verweiszeichen zu Beginn zielt auf das gleiche Zeichen
                        am Anfang des Textes unten p. 1) <hi rend="italic">Synodus quae facta fuit
                           tempore karoli magni imperatoris et paulini aquileiensis episcopi cum
                           aliis plurimis episcopis in aquisgrani palatii contra felicem et
                           elepantum qui male sentiebant de domino nostro iesu christo.</hi> (Von
                        Händen des 11. Jh.) Zwei religiöse Texte, der zweite neumiert. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="3">
                     <p>
                        <locus>II-V</locus> Zwei eingebundene Papierdoppelblätter: </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="4">
                     <p>
                        <locus>IIr</locus> der paraphierte Hinweis, das (IIIr-Vv folgende) Dossier
                        (mit ausführlicher Inhaltsangabe) sei von der Hand des „abbé Mignot, de
                        l'academie des Belles-Lettres“ († 1771). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="5">
                     <p> Teil 1: <lb/><locus>1-24</locus> Paulinus von Aquileia, Libellus
                        sacrosyllabus episcoporum Italiae (Denkschrift der italischen Bischöfe auf
                        dem Konzil von Frankfurt [a. 794]), Altera forma, in dieser Version nur hier
                        und in den Deszendenten <ref type="internal" subtype="mss"
                           target="paris-bn-lat-4628a">Paris Lat. 4628 A</ref> und <ref
                           type="internal" subtype="mss" target="paris-bn-lat-4631">4631</ref>
                        überliefert (MGH Conc. 2, 1, S. 130-142). P. 1 oben über radierter Zeile in
                        schwarzer Tinte durchgestrichen: <hi rend="italic">leges karoli, et ludouici
                           imperatoris</hi> (11. Jh.). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="6">
                     <p>
                        <locus>25-35</locus>
                        <hi rend="italic">II Cap. - LVII Cap.</hi> (Einleitung mit c. 1 nicht
                        numeriert) - <title corresp="BK.28">Capitulare Franconofurtense</title> (a.
                        794), nur hier und in den Deszendenten Paris Lat. 4628 A und 4631
                        überliefert: <hi rend="italic">CONiungentibus deo fauente apostolica
                           auctoritate - in orationibus reciperunt</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 28, S. 73
                        Z. 23 - S. 78 Z. 22; MGH Conc. 2, 1, S. 165-171); in c. 8 die Zahl der Arler
                        Suffragane irrigerweise zur Kapitelzahl gemacht (<hi rend="italic">ad
                           arlatensis ecclesia VIIII Cap. Suffraganeas habere deberet</hi>), wodurch
                        sich die folgenden Kapitelzahlen um eins erhöhen. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="7">
                     <p>
                        <locus>35-56</locus>
                        <hi rend="italic">I CAPL. - LVIII Cap.</hi> (Vorwort und cc. 1-59) und <hi
                           rend="italic">I Cap. - XX Cap.</hi> (cc. 61-82) - <title corresp="BK.22"
                           >Admonitio generalis</title> (a. 789), ohne Datierungszeile: <hi
                           rend="italic">OMNIBUS. Regnante domino nostro iesu christo perpetuum. Ego
                           karolus gratia dei eiusque misericordia donante rex - gloria domini
                           nostri iesu christi amen</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 22, S. 53 Z. 21 - S. 62
                        Z. 14; de Clercq, Neuf capitulaires, S. 14-34). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="8">
                     <p>
                        <locus>56</locus> (Nachtrag 10. Jh.) Alkuin, Pippini regalis et nobilissimi
                        iuvenis disputatio cum Albino scholastico, 1-11 (Migne, PL 101, Sp. 975 C-D;
                        zuletzt ed. W. Wilmanns, in: Zs. für deutsches Alterthum 14 [Neue Folge, Bd.
                        2, 1869] S. 531-533); denselben Auszug überliefert Cod. <ref type="internal"
                           subtype="mss" target="london-bl-add-22398">London Add. 22398</ref>, fol.
                        90v, und zwar in ähnlichem Ambiente (nach Lex Salica, Capitulare legibus
                        additum und Capitulare missorum [Exzerpt] des Jahres 803) wie Cod. <ref
                           type="internal" subtype="mss" target="paris-bn-lat-4760">Paris Lat.
                           4760</ref>, fol. 70r-v, siehe jeweils oben. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="9">
                     <p>Teil 2 (beginnt mit neuer Lage und anderer Hand): <lb/><locus>57</locus> Bis
                        auf Federprobe leer. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="10">
                     <p>
                        <locus>58</locus>
                        <hi rend="italic">I-XVI</hi> - Inhaltsverzeichnis des 2. Teils der Hs. unter
                        der Rubrik: <hi rend="italic">INCIPIUNT LIBELLI UEL DECRETIO CHLODEUEO ET
                           CHILDEBERTO SIUE CHLOTHARIO ET KAROLO FUIT LUCIDE EMENDATUM</hi> (ed. K.
                        A. Eckhardt, Leges Alamannorum I, S. 17 f.). Das Verzeichnis führt auch
                        Werke an, die nicht in der Hs. stehen: <hi rend="italic">VI ... Memoratio de
                           octo bannos ... id sunt cap. VIII</hi> (wohl die nur in Cod. <ref
                           type="internal" subtype="mss" target="bamberg-sb-jur-35">Bamberg Jur.
                           35</ref> erhaltene Summula de bannis, MGH Capit. 1, Nr. 110, S. 224), <hi
                           rend="italic">VIIII ... qualiter ordinauit propter famis inopiam</hi>
                        (das nur in der Sammlung der Codd. <ref type="internal" subtype="mss"
                           target="vatikan-bav-pal-lat-582">Vatikan Pal. Lat. 582</ref> und <ref
                           type="internal" subtype="mss" target="paris-bn-lat-9654">Paris Lat.
                           9654</ref> überlieferte Memoratorium de exercitu in Gallia occidentali
                        praeparando [a. 807], MGH Capit. 1, Nr. 48, S. 134 f.; sein dort verbürgter
                        Titel <hi rend="italic">Memoratorium</hi> erinnert an die <hi rend="italic"
                           >Memoratio de octo bannos,</hi> die hier drei Lemmata früher angesprochen
                        ist), <hi rend="italic">XV Lex ribuariorum inde sunt cap. XCI</hi> und <hi
                           rend="italic">XVI Lex alamannorum.</hi> Im folgenden häufig Rubriken,
                        auch bei den Kapitularien der Sammlung. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="11">
                     <p>
                        <locus>59-65</locus>
                        <hi rend="italic">I </hi>- Exzerpte <hi rend="italic">DE LEGIBUS DIUINIS ET
                           HUMANIS </hi>aus Isidor von Sevilla, Etymologiae, vorwiegend Buch V (ed.
                        Tardif, Un abrégé juridique, S. 673-681; zur abweichenden Textfolge S. 664
                        f., zur Hs. S. 663 und Beeson, Isidor-Studien, S. 94); <hi rend="italic"
                           >EXPLICIT.</hi>
                     </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="12">
                     <p>
                        <locus>65-68</locus>
                        <hi rend="italic">II</hi> (= Pactus Childeberti) und <hi rend="italic"
                           >III</hi> (= Decretio Chlotharii) - <title corresp="BK.3">Pactus
                           Childeberti I et Chlotharii I</title> (a. 511/558) (Klasse K),
                        Inskription, cc. 1-13 (bis <hi rend="italic">culpa</hi>), cc. 16 (ab <hi
                           rend="italic">ut continuo</hi>) - 18 (<hi rend="italic">ut continuo</hi>
                        folgt in gleicher Zeile direkt auf <hi rend="italic">culpa</hi>, also kein
                        Blattverlust): <hi rend="italic">PACTUS PRO TIMORE PACIS DOMINORUM
                           CHILDEBERTI ET CHLOTHARII REGIS. Et quia multarum insaniam conualuerunt -
                           subiacere cognoscat. EXPLICIT</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 3, S. 4 Z. 29 f.,
                        S. 4 Z. 32 - S. 6 Z. 19, S. 7 Z. 9-19; K. A. Eckhardt, Pactus legis Salicae
                        II 2, S. 386-402, 406-408; Sigle K 33); ein kürzerer Auszug in anderer
                        Version wird nochmals unten pp. 78-79 zitiert. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="13">
                     <p>
                        <locus>68-71</locus>
                        <hi rend="italic">IIII-VI </hi>- <title corresp="BK.7">Childeberti II
                           decretio</title> (a. 596): <hi rend="italic">INCIPIT DECRETUM CHILDEBERTI
                           REGES FRANCORUM UIR INLUSTER. Cum nos in dei nomine - de dorsum
                           conponat</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 7, S. 15 Z. 14 - S. 17 Z. 24; W. A.
                        Eckhardt, Decretio Childeberti, S. 28-46; Version K); Zählung: <hi
                           rend="italic">IIII</hi> = MGH Capit. 1, S. 15 Z. 15 <hi rend="italic">Cum
                        </hi>- S. 16 Z. 3 <hi rend="italic">admittat; V </hi>= S. 16 Z. 3 <hi
                           rend="italic">DE RELIQUIS</hi> - Z. 15 <hi rend="italic">adquiratur; VI
                        </hi>= Z. 16 <hi rend="italic">DE HOMICIDIIS</hi> (c. 5) bis zum Ende des
                        Kapitulars. Das Stück wird in anderer Version nochmals unten pp. 138-140
                        zitiert. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="14">
                     <p>
                        <locus>71-75</locus>
                        <hi rend="italic">VII</hi> (korr. aus <hi rend="italic">VII</hi>) als
                        übergreifende Zählung, dann <hi rend="italic">cap. I-XXIIII</hi> - <title
                           corresp="BK.20a">Capitulare Haristallense</title> (a. 779) in der Forma
                        communis: <hi rend="italic">INCIPIT DECRETUM KAROLI PRECIOSI REGIS
                           FRANCORUM. Anno feliciter XI regni domni nostri karoli gloriosissimi
                           regis in mense mar. facto capitulare - consenserint decretum. De
                           metropolitanis ut suffragani episcopi eis secundum canonis - emendauerit
                           moriatur</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 20, S. 47 Anm. a, S. 47 Z. 16 - S. 51 Z.
                        26); c. 22 = <hi rend="italic">XXII-XXIII</hi>. Am Schluß: <hi rend="italic"
                           >EXPLICIT DECRETUM KAROLI REGIS</hi>. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="15">
                     <p>
                        <locus>75</locus>
                        <hi rend="italic">cap. VII</hi> - Lex Salica, Sententias de septem septinas
                        (MGH LL nat. Germ. 4, 1, S. 271 f.). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="16">
                     <p>
                        <locus>75-78</locus>
                        <hi rend="italic">VIII </hi>- Lex Salica, Recapitulatio solidorum (ed. K. A.
                        Eckhardt, Pactus legis Salicae II 2, S. 529-532). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="17">
                     <p>
                        <locus>78-79</locus>
                        <hi rend="italic">LXVIIII</hi> (= aus dem Pactus Childeberti), <hi
                           rend="italic">LXX</hi> (= aus der Decretio Chlotharii) - <title
                           corresp="BK.3">Pactus Childeberti I et Chlotharii I </title> (a. 511/558)
                        (Klasse A), Inskription, cc. 1, 9, 10 (1. Teil bis <hi rend="italic"
                           >legis</hi>) und 12-15 (1. Teil): <hi rend="italic">PACTUS CHLODOUEO UEL
                           CHILDEBERTO SIUE CHLOTHARIO FUIT LUCIDE EMENDATUM. INCIPIT TRACTATUS LEGE
                           SALICAE PROPTER TENORE PACIS ET QUIA MULTARUM INSANIA CONUALUERUNT MAGIS
                           PRO INMANITATIS SCELERUM DIGNA REDDANTUR ID ERGO DECRETUM EST UT APUD
                           QUEMCUMQUE POST INTERDICTUM LATROCINIIS CONprobantur uite incurrat in
                           periculum. LXX De rege chlothario. Decretum est ut qui in uigiliis - de
                           praetium redimat</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 3, S. 4 Z. 29-34, S. 5 Z. 20 -
                        S. 6 Z. 5, S. 6 Z. 11 - S. 7 Z. 1; K. A. Eckhardt, Pactus legis Salicae II
                        2, S. 386-388, 394-398, 400-404; Sigle A 33); ein längerer Auszug in anderer
                        Version ist bereits oben pp. 65-68 zitiert. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="18">
                     <p>
                        <locus>79-80</locus> Lex Salica, Langer Prolog (ed. K. A. Eckhardt, Lex
                        Salica. 100 Titel-Text, S. 82-91; Sigle K 33). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="19">
                     <p>
                        <locus>80-81</locus> Lex Salica, Kurzer Prolog (MGH LL nat. Germ. 4, 1, S. 2
                        f.). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="20">
                     <p>
                        <locus>81-84</locus>
                        <hi rend="italic">I-XI </hi>- <title corresp="BK.39">Capitulare legibus
                           additum</title> (a. 803): <hi rend="italic">INCIPIT CAPITULA QUAE IN LEGE
                           SALICA DOMNUS AUGUSTUS KAROLUS ANNO AB INCARNATIONIS DOMINI NOSTRI IESU
                           CHRISTI DCCCtosIII IMPERII UERO SUI ANNO TERTIO PRAEPONENDO ADDERE
                           IUSSIT. CAP. XI. DE HOMICIDIIS CLERICORUM. Qui subdiaconum occiderit CCC
                           sol. conponat - possunt indicere. EXPLICIT</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 39, S.
                        112 Z. 4-6, S. 113 Z. 4 - S. 114 Z. 27). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="21">
                     <p>
                        <locus>84-85</locus>
                        <hi rend="italic">I-VI </hi>- <title corresp="BK.40">Capitulare
                           missorum</title> (a. 803), Inskription, cc. 11-13, 15, 16 und 20: <hi
                           rend="italic">INCIPIUNT CAPITULA VI. Vt nullus praesumat hominem ad
                           iudicium - praeesse debent</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 40, S. 115 Z. 5, S.
                        115 Z. 33, S. 116 Z. 1-5, 7-9, 17 f.). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="22">
                     <p>
                        <locus>85</locus> Datierung der Lex Salica (MGH LL nat. Germ. 4, 2, S. 9);
                        die Jahreszahl wurde radiert und taucht in den Deszendenten <ref
                           type="internal" subtype="mss" target="paris-bn-lat-4760">Paris Lat.
                           4760</ref> und <ref type="internal" subtype="mss"
                           target="paris-bn-lat-4628a">4628 A</ref> nicht mehr auf, vgl. K. A.
                        Eckhardt, Lex Salica. 100 Titel-Text, S. 65 ff. (mit Stemma S. 67). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="23">
                     <p>
                        <locus>85-136</locus> Lex Salica (Karolina emendata), Titelverzeichnis und
                        Text (MGH LL nat. Germ. 4, 1, S. 5-235; Sigle K 33; zur Hs. S. XX). <hi
                           rend="italic">EXPLICIT LEGIS SALICA DEO GRATIAS AMEN</hi> und kurzer
                        liturgischer Text; danach 15 Zeilen frei. </p>
                  </msItem>

                  <msItem n="25">
                     <p>Teil 3 (beginnt mit neuer Lage und anderer Hand)<lb/>
                        <locus>137</locus> Leer. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="26">
                     <p>
                        <locus>138-140</locus>
                        <title corresp="BK.7">Childeberti II decretio</title> (a. 596): <hi
                           rend="italic">INCIPIT DECRETIO HILDEBERTO REGIS. Hildebertus rex
                           francorum uir inluster - COLONIA FELICITER AMEN</hi> (MGH Capit. 1, Nr.
                        7, S. 15 Z. 14 - S. 17 Z. 27; W. A. Eckhardt, Decretio Childeberti, S.
                        28-46; Version D). Das Stück ist in anderer Version schon oben pp. 68-71
                        zitiert. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="27">
                     <p>
                        <locus>140</locus> Lex Salica, Epilog (ed. W. A. Eckhardt, Decretio
                        Childeberti, S. 48, 50; MGH LL nat. Germ. 4, 2, S. 188, 190). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="28">
                     <p>
                        <locus>140-141</locus> Lex Salica, Königsliste (MGH SS rer. Merov. 7, S. 479
                        f., zur Hs. S. 472; vgl. auch MGH LL nat. Germ. 4, 1, S. 253 f. und MGH LL
                        nat. Germ. 4, 2, S. 192, 194). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="29">
                     <p>
                        <locus>141-255</locus>
                        <title corresp="BK.183">Ansegisi abbatis capitularium collectio</title>
                        (Klasse D; ursprünglich ohne den Namen Lothars, der einige Male von anderer
                        Hand nachgetragen ist), Praefatio (nach <hi rend="italic">INCIPIT
                           PRAEFATIO</hi> von anderem Rubrikator: <hi rend="italic">UERTE FOLIUM
                           INANTEA</hi> mit Verweiszeichen auf p. 142, wo dieselbe Hand hinzugefügt
                        hat: <hi rend="italic">IN CHRISTI NOMINE INCIPIUNT CAPITULA EPISCOPORUM
                           REGUM et maxime - precare deum</hi> [MGH Capit. 1, S. 394 Z. 1-4 mit Anm.
                        a]), Bücher 1-4, Appendices 1 und 2 bis einschließlich c. 37 (= in der Hs.
                           <hi rend="italic">XXXVI</hi>) (MGH Capit. 1, S. 394 - S. 449 Z. 29). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="30">
                     <p>Zusätze: <lb/><locus>-- 148</locus> (zwischen Ansegis 1, Praefatio domni
                        Karoli und dem nachfolgenden Zusatz hat eine Hand des 11. Jh. in einst freie
                        Zeilen nachgetragen) <hi rend="italic">DE DVBIA CONVENTIONE</hi> (Rubrik in
                        Urkundenschrift). <hi rend="italic">Si quis de conuentione ulla aliquem
                           interpellauerit - oportet diffiniri</hi> (MGH Capit. 1, S. 398 Z. 43-47
                        [Anm. f von S. 397]); am Rand Inskription in teils ligierter
                        Urkundenschrift: <hi rend="italic">CAP. PRIMI TRACTATVS</hi>; </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="31">
                     <p>
                        <locus>-- 148</locus> (Zusatz von kaum jüngerer als der Texthand) Epitome
                        Iuliani 115, 28 (MGH Capit. 1, S. 397 Z. 47 f. und S. 398 Z. 39-42 [Anm. f
                        von S. 397]; neuere Ed. Ganshof, Droit romain, S. 29); </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="32">
                     <p>
                        <locus>-- 163</locus> (am unteren Rand von jüngerer Hand nachgetragen und
                        mittels Verweiszeichen vor Ansegis 1, 77 [= Ludwigs <title corresp="BK.138"
                           >Capitulare ecclesiasticum</title> a. 818/819] gesetzt) <hi rend="italic"
                           >Tempore adriani papę et karoli magni imperatoris - monachi uiuebant</hi>
                        (korr. zu <hi rend="italic">uiuerent</hi>) (MGH Capit. 1, S. 405 Anm. a Z.
                        41-45; zur entsprechenden Falschzuweisung Hinkmars ebd. S. 387); </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="33">
                     <p>
                        <locus>-- 170</locus> (nach Ansegis 1, 99, von anderer Hand mit dem
                        darauffolgenden Kapitel auf den Rest der Seite zusammengedrängt) <title
                           corresp="BK.156">Capitula incerta</title> wohl Ludwigs des Frommen, c. 1:
                           <hi rend="italic">Qui sponsam alienam ipsa non consentiente - quam
                           uoluerit accipiat</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 156, S. 315 Z. 21-26); </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="34">
                     <p>
                        <locus>-- 180</locus> (nach Ansegis 1, 162 von jüngerer Hand in einst freie
                        Zeilen nachgetragen) <title corresp="BK.167">Capitula Francica</title>, c.
                        5, nur hier überliefert: <hi rend="italic">Si aecclesię aliquid sui iuris
                           defraudatum fuerit - compertam fuerit rescindatur</hi> (MGH Capit. 1, Nr.
                        167, S. 334 Z. 5-11); </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="35">
                     <p>
                        <locus>-- 200(bis)</locus> (Vorderseite eines eingehefteten
                        Pergamentblättchens, von derselben Hand beschrieben; der Text ist laut
                        Zählung und Verweiszeichen nach Ansegis 2, 32 einzuordnen) <hi rend="italic"
                           >XXXIII</hi> und <hi rend="italic">XXXIIII</hi> - <title corresp="BK.167"
                           >Capitula Francica</title>, cc. 2 und 3, mit Rubriken: <hi rend="italic"
                           >QUALITER IUSTITIAE FIANT PAUPERIBUS. De causis uiduarum pupillorum
                           orfanorum - ad aures nostras. DE ILLIS HOMINIBUS QUI</hi> (korr. aus <hi
                           rend="italic">QUA</hi>) <hi rend="italic"> INIUSTAS QUAERELLAS HABENT. De
                           illis hominibus qui iniuste - iustitiam reddat</hi> (MGH Capit. 1, Nr.
                        167, S. 333 Z. 16-24 und - mit Rubriken - S. 421 f. Anm. a); Kapitelzahlen
                        und Rubriken auch in der Capitulatio; </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="36">
                     <p>
                        <locus>-- 232</locus> (nach Ansegis 4, 14; von der Texthand) <hi
                           rend="italic">XV - </hi><title corresp="Mordek.27">Benedicti Levitae
                           capitularium collectio</title> 1, 186 (aus einem echten Kapitular?): <hi
                           rend="italic">DE SOLUTIONE OCCISI PRESBITERI. Presbiteri interfecti
                           episcopo ad cuius parrochiam pertinent - domino sociauit</hi> (MGH LL 2,
                        2, S. 55; auch Mordek 1995, Anhang I, Nr. 27, 3: <title corresp="Mordek.27"
                           >Capitula a Benedicto Levita singillatim tradita</title>, c. 3);
                        Kapitelzahl und Rubrik auch in der Capitulatio; </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="37">
                     <p>
                        <locus>-- 236</locus> (nach Ansegis 4, 24; von anderer Hand mit dem
                        darauffolgenden Kapitel bis p. 237 oben zusammengedrängt) <hi rend="italic"
                           >XXVI -</hi>
                        <title corresp="BK.156">Capitula incerta</title> wohl Ludwigs des Frommen,
                        c. 2, mit Rubrik, und c. 3: <hi rend="italic">QUALITER DE STATU SUO PULSATUS
                           EUINDICET LIBERTATEM SUAM. Homo de statu suo pulsatus - fieri potest</hi>
                        (MGH Capit. 1, Nr. 156, S. 315 Z. 27-33; Rubrik: S. 440 Anm. b); c. 3 ohne
                        Kapitelzahl und Rubrik; Kapitelzahl und Rubrik von c. 2 auch in der
                        Capitulatio; </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="38">
                     <p>
                        <locus>-- 247</locus> (am unteren Rand von anderer Hand nachgetragen und
                        mittels Verweiszeichen nach Ansegis 4, 69 gesetzt) <hi rend="italic">LXXII
                        </hi>- <title corresp="BK.167">Capitula Francica</title>, c. 7: <hi
                           rend="italic">Ut missi nostri et unusquisque - haec nota
                           f&lt;iant&gt;</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 167, S. 334 Z. 33-36); Kapitelzahl
                        auch in der Capitulatio (p. 227), wo zudem die über dem Text fehlende Rubrik
                           <hi rend="italic">De non exigendo heribanno antequam iussio dominica nota
                           fiat</hi> auftaucht; </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="39">
                     <p>
                        <locus>-- 255</locus> (statt Ansegis, Appendix 2, 38 von derselben Hand des
                        11. Jh. wie p. 148) <hi rend="italic">XXXVII</hi> - <title corresp="BK.167"
                           >Capitula Francica</title>, c. 8, nur hier überliefert: <hi rend="italic"
                           >De non accipiendis qualibuscumque personis - contra digniores</hi> (MGH
                        Capit. 1, Nr. 167, S. 334 Z. 39-45); gegen Beginn marginales Verweiszeichen.
                        Darunter in Urkundenschrift nachgetragen: <hi rend="italic">DEUS AMATOR
                           BONORUM DIRIGE UIAM NOSTRAM ET OMNIUM NOSTRORUM CUM SOTIETATE</hi>.
                        Vollständiger ist das Gebet von einer Hand des 10. Jh. in Cod. <ref
                           type="internal" subtype="mss" target="paris-bn-lat-3877">Paris Lat.
                           3877</ref>, fol. 2v nachgetragen (zu diesem Codex siehe Mordek 1995,
                        Anhang I, Nr. 20). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="40">
                     <p>Teil 4. Die recto-Seite 255 war ursprünglich wie pp. 57 und 137
                        unbeschrieben (Ansegis von anderer Hand vervollständigt). Teil 4 beginnt
                        dann, wie Teil 2 und der über das Ansegis-Worms-Korpus inhaltlich mit Teil 4
                        verbundene Teil 3, auf der verso-Seite (siehe Lagenbeschreibung): </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="41">
                     <p>
                        <locus>256-259</locus>
                        <hi rend="italic">I-XX </hi>- <title corresp="BK.77">Capitulare
                           Aquisgranense</title> (a. 802/803): <hi rend="italic">Karlus serenissimus
                           imperator augustus a deo coronatus - fidelitate sua permansit</hi> (MGH
                        Capit. 1, Nr. 77, S. 170 Z. 28 - S. 172 Z. 32); wahrscheinlich unter Ludwig
                        dem Frommen erneuert, vgl. Seeliger, Kapitularien, S. 20 f. Anm. 1. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="42">
                     <p>
                        <locus>260</locus>
                        <title corresp="BK.184">Constitutio de synodis anno 829 in regno Francorum
                           habendis</title> (a. 828): <hi rend="italic">ANNO SEXTO DECIMO REGNANTE
                           DOMNO NOSTRO HLUDOUUICO. Conuentus episcoporum debet fieri - octab.
                           paschae</hi> (MGH Capit. 2, Nr. 184, S. 2 Z. 19 - S. 3 Z. 5). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="43">
                     <p>
                        <locus>260-261</locus>
                        <hi rend="italic">I-VII </hi>- <title corresp="BK.186">Capitula ab episcopis
                           in placito tractanda</title> (a. 829): <hi rend="italic">HAE CAPITULA AB
                           EPISCOPIS TRACTANDA SUNT. De decimis quae ad capellas dominicas -
                           notitiam deferant</hi> (MGH Capit. 2, Nr. 186, S. 6 Z. 40 - S. 7 Z. 14);
                        c. 7 (<title corresp="BK.186">Capitulum de expeditione exercitali</title>)
                        dürfte nach Form und Inhalt einem sonst unbekannten Kapitular Ludwigs des
                        Frommen (a. 828/829) entstammen. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="44">
                     <p>
                        <locus>261-264</locus>
                        <hi rend="italic">I-X</hi> - <title corresp="BK.191">Capitulare
                           Wormatiense</title> (a. 829): <hi rend="italic">DE EO QUI SINE CONSENSU
                           EPISCOPI PRESBITERUM DE ECCLESIA EIECERIT UEL CONSTITUERIT. De his qui
                           sine consensu episcopi - uenire conpellatur</hi> (MGH Capit. 2, Nr. 191,
                        S. 12 Anm. c, S. 12 Z. 17 - S. 14 Z. 13); Kapitelüberschriften nachgetragen.
                     </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="45">
                     <p>
                        <locus>264-267</locus>
                        <hi rend="italic">I-XV</hi> - <title corresp="BK.192">Capitulare missorum
                           Wormatiense</title> (a. 829):<hi rend="italic">ITEM ALIA CAPITULA</hi>
                        (dann Rubrik nachgetragen: <hi rend="italic">DE EO QUI BENEFICIUM DESERTUM
                           FECERINT</hi>). <hi rend="italic">De beneficiis destructis hoc obseruetur
                           – ministerium amittat</hi> (MGH Capit. 2, Nr. 192, S. 14 Z. 34, S. 14
                        Anm. b, S. 14 Z. 35 - S. 17 Z. 9); c. 14 bis <hi rend="italic">sedere
                           uolumus</hi> unter c. 13 subsumiert; Kapitelüberschriften nachgetragen.
                     </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="46">
                     <p>
                        <locus>267-271</locus>
                        <hi rend="italic">&lt;XVI&gt;-XXIII</hi> (<hi rend="italic">XVI</hi>
                        radiert, darüber <hi rend="italic">CAP.</hi> geschrieben und die folgenden
                        Zahlen jeweils zur nächstkleineren korrigiert) - <title corresp="BK.193"
                           >Capitulare pro lege habendum Wormatiense</title> (a. 829): <hi
                           rend="italic">De homicidiis in ecclesiis uel in atriis - inde non
                           adcrescat</hi> (MGH Capit. 2, Nr. 193, S. 18 Z. 2 - S. 20 Z. 11); c. 1
                        vor der Korrektur zweigeteilt. Die Kapitelüberschriften sind teilweise
                        nachgetragen. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="47">
                     <p>
                        <locus>271</locus>
                        <hi rend="italic">XXIIII</hi> (korr. aus <hi rend="italic">XXV</hi>) -
                           <title corresp="BK.189">Tractoria de coniectu missis dando</title> (a.
                        829): <hi rend="italic">Volumus ut tale coniectum missi nostri - octauas
                           pentecosten</hi> (MGH Capit. 2, Nr. 189, S. 11 Z. 4-10). <title
                           corresp="BK.188">Capitulare missorum</title> (a. 829), c. 5: <hi
                           rend="italic">Volumus atque iubemus ut missi - promittere faciant</hi>
                        (MGH Capit. 2, Nr. 188, S. 10 Z. 14-16 und 18 f. mit 22 [Variante,
                        Auslassung und Zusatz wie Codd. <ref type="internal" subtype="mss"
                           target="barcelona-aca-ripoll-40">Barcelona Ripoll 40</ref> und natürlich
                           <ref type="internal" subtype="mss" target="paris-bn-lat-4628a">Paris Lat.
                           4628 A</ref>; vgl. Anm. g, h und i]); cc. 1-4 siehe unten pp. 274-275.
                     </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="48">
                     <p>
                        <locus>272-274</locus>
                        <title corresp="BK.187">Capitula de missis instruendis</title> (a. 829): <hi
                           rend="italic">Dicendum est illis quia necesse est - inferius adnocte
                           sunt</hi> (MGH Capit. 2, Nr. 187, S. 7 Z. 39 - S. 9 Z. 13); abgesehen von
                        den Deszendenten des Parisinus Lat. 10758 nur noch in Cod. Barcelona Ripoll
                        40 überliefert (ohne den Anfang). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="49">
                     <p>
                        <locus>274-275</locus>
                        <title corresp="BK.188">Capitulare missorum</title> (a. 829), cc. 1-4: <hi
                           rend="italic">Volumus ut res ecclesiasticę eo modo contineantur -
                           capitula peragere. EXPLICIT</hi> (MGH Capit. 2, Nr. 188, S. 9 Z. 36 - S.
                        10 Z. 13); c. 5 siehe oben p. 271. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="50">
                     <p>
                        <locus>275-277</locus>
                        <hi rend="italic">I-X </hi>- <title corresp="BK.142">Capitula legi Salicae
                           addita</title> (a. 819/820): <hi rend="italic">IN NOMINE DOMINI INCIPIUNT
                           CAPITULA LEGIS SALICAE DE CAPITI ID EST DE MANNIRE. CAPITULA DE HOC
                           CAPITUL. Vt ille qui mannitur spatium - rei ueritas conprobetur</hi> (MGH
                        Capit. 1, Nr. 142, S. 292 Z. 11 - S. 293 Z. 38); cc. 10-12 = <hi
                           rend="italic">X.</hi>
                     </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="51">
                     <p>
                        <locus>277-280</locus> Lex Salica, Recapitulatio solidorum (ed. K. A.
                        Eckhardt, Pactus legis Salicae II 2, S. 529-532); p. 280 großenteils frei.
                     </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="52">
                     <p>
                        <locus>281-285</locus> Hinkmar von Reims, De villa Noviliaco (ed. O.
                        Holder-Egger, MGH SS 15, 2 [Hannover 1888] S. 1167-1169 [nach dem Druck
                        Sirmonds, der auf einer unbekannten Hs. Claude Dupuys beruht]; Nachträge und
                        Varianten anhand der Codd. Paris Lat. 10758 und <ref type="internal"
                           subtype="mss" target="paris-bn-lat-4628a">4628 A</ref> von Holder-Egger,
                        Zum Texte, S. 197 f.). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="53">
                     <p>
                        <locus>285-295</locus> Kapitularien- und Kanonessammlung über Heerbann und
                        Kirchengut. Die Kapitularienvorlage nach Art eines Ansegis-Worms-Korpus der
                        „Reimser Gruppe“, zu deren ältesten Vertretern nach Cod. <ref
                           type="internal" subtype="mss" target="berlin-sb-phill-1762">Berlin Phill.
                           1762</ref> der Parisinus Lat. 10758 zählt, die typisch Hinkmarsche Formel
                           <hi rend="italic">qui in terris miraculis coruscant et in cęlo cum deo
                           regnant</hi> (in der Hs. p. 291) und die ähnliche Kapitelauswahl in
                        Hinkmars Collectio de ecclesiis et capellis etc. legen als Auftraggeber oder
                        gar Kompilator Hinkmar von Reims nahe. Mehr noch: Alles spricht für die
                        Annahme, das Material der Sammlung habe Hinkmar konkret als
                        Argumentationshilfe für jene Auseinandersetzung um das Kirchengut gedient,
                        die der Erzbischof in seiner hier direkt voraufgehenden Schrift De villa
                        Noviliaco dokumentierte (vgl. zu den historischen Hintergründen J. Hourlier,
                        L’affaire de Neuilly-Saint-Front (814-876), in: Mémoires de la Société
                        d’agriculture, commerce, sciences et arts du département de la Marne 76
                        [1961] S. 61-74). Immerhin berichtet Hinkmar, er habe Karl dem Kahlen bei
                        dessen Reims-Besuch 871 neben dem Grab König Karlmanns, des Stifters des
                        umstrittenen Landguts, und Karlmanns wie Karls des Großen Urkunden <hi
                           rend="italic"> de uilla nouiliaco</hi> auch <hi rend="italic"
                           >auctoritatem sacrorum canonum</hi> gezeigt: <hi rend="italic">Anno XXXII
                           regni sui uenit domnus karolus rex gloriosus in basilicam sancti remigii,
                           ubi ostendi ei locum sepulchri karlomanni regis et praecepta ipsius
                           karlomanni et karoli aui sui de uilla nouiliaco et auctoritatem sacrorum
                           canonum, qualiter damnant spiritus sancti iudicio eos qui elemosinas
                           defunctorum retinent et ecclesiis tradere demorantur, qui ut infideles ab
                           ecclesia abiciendi et quasi egentium necatores nec credentes iudicium dei
                           habendi iudicantur</hi>... (in der Hs. oben p. 283; ed. Holder-Egger, MGH
                        SS 15,2, S. 1168 Z. 32, dazu ders., Zum Texte, S. 198). Der von Hinkmar
                        mitgeteilte Wortlaut gleicht deutlich dem eines Kanons der Sammlung: <hi
                           rend="italic">Et item sacri canones decreuerunt. De damnatione eorum qui
                           oblationes defunctorum retinent et ecclesiis tradere demorantur, ut
                           infideles sunt ab ecclesia abiciendi ... Hi enim tales quasi egentium
                           necatores nec credentes iudicium dei habendi sunt</hi> (Collectio
                        Dacheriana 2, 59, zitiert nach der Sammlung in der Hs. p. 294 [pp. 290 f.
                        kleiner Ausschnitt, ohne die signifikante Stelle]; ed. d’Achery - de La
                        Barre, Spicilegium 1, S. 538 f.). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="54">
                     <p>Der Inhalt der Sammlung im einzelnen: </p>
                     <p>Kapitularientexte zum Heerbann (pp. 285-288), überschrieben <hi
                           rend="italic">IN LIBRO CAPITULORUM DOMNI KAROLI ET DOMNI HLUDOUUICI
                           IMPERATORUM SCRIPTUM EST</hi>: zuerst <title corresp="BK.192">Capitulare
                           missorum Wormatiense</title> (a. 829), c. 13: <hi rend="italic">Postquam
                           comes et pagenses - depositio uocatur</hi> (MGH Capit. 2, Nr. 192, S. 16
                        Z. 26-28), dann mehrere, meist <hi rend="italic">Et item ibi scriptum
                           est</hi> inskribierte Kapitel aus <title corresp="BK.183">Ansegisi
                           abbatis capitularium collectio</title> (3, 14 und 68; 4, 68; App. 2, 36
                        und 29; 3, 71; App. 2, 30; 3, 70; MGH Capit. 1, S. 427, 432, 445, 449, 432)
                        und schließlich eine abrundende Schlußbemerkung, die der Kompilator selbst
                        formuliert haben könnte: <hi rend="italic">Et quia in hostem aut propter
                           terram defendendam aut propter terram adquirendam itur, de lantuueri id
                           est de patrię defensione - sicut ibi scriptum est</hi> (in den
                        Kapitularieneditionen wegen des seltenen Begriffs Landwehr-<hi rend="italic"
                           >lantuueri</hi> jeweils als Anmerkung zu Hlotharii, Hludowici et Karoli
                        conventus apud Marsnam primus [a. 847], Adnuntiatio Karoli, c. 5 gedruckt:
                        Baluze, Capitularia 2, Sp. 1264 f., MGH LL 1, S. 395, MGH Capit. 2, S.
                        71).</p>
                     <p> Kapitularientexte und Kanones zu diversen Kirchengutsfragen (pp. 288-293),
                        zunächst überschrieben <hi rend="italic">Item in libro secundo capitulorum
                           domni karoli et domni hludouuici imperatorum</hi>: Ansegis 2, 21, gezählt
                        als <hi rend="italic">Cap. XXII</hi> (MGH Capit. 1, S. 418), Benedictus
                        Levita, Add. 4, 132 und dann wieder Benedictus Levita 3, 261 (MGH LL 2, 2,
                        S. 155 und 118 f.), mehrere Kanones, die auch in Hinkmars Collectio de
                        raptoribus Vorkommen, hier aber dem zweiten Buch der Collectio Dacheriana
                        entnommen sind (lib. 2, c. 56 [Falschinskription Chalkedon], c. 61 und c. 60
                        mit Sakrilegzitat aus c. 59; ed. d’Achery - de La Barre, Spicilegium 1, S.
                        538 f.), direkt anschließend p. 291 <hi rend="italic">sic et sanctus urbanus
                           papa et martyr, sic sanctus stephanus, sic omnes qui in terris miraculis
                           coruscant et in cęlo cum deo regnant sancti episcopi et uiri apostolici
                           decreuerunt</hi>, eine Formel, deren sich Hinkmar des öfteren bediente
                        (vgl. etwa MGH Capit. 2, S. 288 Z. 31 f. und S. 308 Z. 7 f., Migne, PL 125,
                        Sp. 1088 B und 1090 A, Migne, PL 126, Sp. 112 B und 129 A, aber auch oben De
                        villa Noviliaco, ed. Holder-Egger, Zum Texte, S. 198), <title
                           corresp="BK.191">Capitulare Wormatiense</title> (a. 829), c. 5 (mit
                        Verweisnotiz am Rand): <hi rend="italic">De his qui nonas et decimas - debet
                           conuenerit</hi> (MGH Capit. 2, Nr. 191, S. 13 Z. 1-17), mehrere
                        Ansegis-Kapitel (1, 85 [Inskription: <hi rend="italic">In libro primo
                           capitulorum cap. LXXXVI</hi>; am Rand Verweisnotiz], 142, 140, 141, 84,
                        143, dann noch 2, 34 und 45; MGH Capit. 1, S. 406 f., 412, 422 f.) und
                           <title corresp="BK.191">Capitulare Wormatiense</title> (a. 829), cc. 1,
                        4, 6 und 7 (zu cc. 1 und 6 Verweisnotizen am Rand): <hi rend="italic">Et
                           item in libro capitulorum domni hludouuici anno XVI regni eius scriptum
                           est. De his qui sine consensu episcopi - neglexerunt dare</hi> (MGH
                        Capit. 2, Nr. 191, S. 12 Z. 17-21, 34-36, S. 13 Z. 18-26; cc. 4 und 6
                        inskribiert <hi rend="italic">Et item in eodem libro</hi>, c. 7 <hi
                           rend="italic">Et item ibi</hi>; die vier Wormser Kapitel zusammen mit
                        vier der voraufgehenden Ansegis-Kapitel (1, 85 und 84; 2, 34 und 45) auch in
                        Hinkmars Collectio de ecclesiis et capellis, ed. M. Stratmann, MGH Fontes
                        iuris 14 [Hannover 1990] S. 75, 93 ff.). Beschlossen wird die
                        Kapitularienreihe von c. 2 des <title corresp="BK.77">Capitulare
                           Aquisgranense</title> (a. 802/803), mit Zusatz: <hi rend="italic">Et item
                           in libro capitulorum domni karoli scriptum est. Ut ecclesię uiduae et
                           pupilli - quomodo gestum sit et nobis renuntient</hi> (MGH Capit. 1, Nr.
                        77, S. 171 Z. 1-3), und dem drohenden Fazit des Kompilators (p. 293): <hi
                           rend="italic">Ex his capitulis potest quisque uidere, quia non leuiter
                           offendit qui etiam in comitatu suo contra has tantas et tales regias
                           auctoritates non ignoranter sed scienter et per contemptum
                        facit</hi>.</p>
                     <p> Mit der darauffolgenden Bemerkung <hi rend="italic">Unde nihilominus sacri
                           canones grauia multum iudicia decernunt</hi> (p. 294) werden noch einmal
                        einige Kanones aus dem bereits oben pp. 290-291 verwerteten
                        Dacheriana-Umfeld eingestreut: Collectio Dacheriana 2, 56 (korrekte
                        Inskription Gangra), 57, 59 (in der ausführlicheren Form, mit
                        Augustinus-Zitat) und 61 (ed. d’Achery - de La Barre, Spicilegium 1, S.
                        538f.). <hi rend="italic">EXPLICIT</hi>. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="55">
                     <p>
                        <locus>295-297</locus> Nochmals Teile von pp. 288-291 (am Rand p. 295 von
                        der gleichen oder einer sehr ähnlichen Hand als Wiederholung signalisiert;
                        das <hi rend="italic">h</hi>-förmige Verweiszeichen findet sich wieder oben
                        p. 288 vor Benedictus Levita 3, 261): Rubrik <hi rend="italic">IN LIBRO
                           SECUNDO CAPITULORUM DOMNI KAROLI ET DOMNI HLUDOUUICI IMPERATORUM CAPITULO
                           CCLXI</hi> mit Benedicti Levitae capitularium collectio 3, 261, Collectio
                        canonum Dacheriana 2, c. 56 (Falschinskription Chalkedon) und c. 60 mit
                        Sakrilegzitat aus c. 59, direkt anschließend die Formel <hi rend="italic"
                           >sic et sanctus urbanus papa - uiri apostolici decreuerunt.</hi>
                     </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="56">
                     <p>
                        <locus>297-304</locus>
                        <title corresp="Benedictus.Levita">Benedicti Levitae capitularium
                           collectio</title>, Additio 3, Rubrik <hi rend="italic">HĘC CAPITULA
                           PROPRIĘ SUNT ad episcopos - perdocere debent</hi>, cc. 1-6, 27-30, 32-33,
                        35-36, 38-39, 66, 75, 81, 115-116, 118, Additio 4, cc. 19, 77, 95, 143-154
                           <hi rend="italic">mileuitano</hi> (endet fragmentarisch in der Rubrik von
                        c. 154) (MGH LL 2, 2, S. 139 f., 142 f., 145, 148, 151, 153, 155 f.); am
                        Rand neben einigen Kapiteln Verweiszeichen und eine Verweisnotiz. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="57">
                     <p>Im folgenden falsche Lagenbindung; die Beschreibung stellt die alte Ordnung
                        wieder her. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="58">
                     <p>Teil 5 (beginnt mit neuer Lage und anderer Hand):
                           <lb/><locus>329-335</locus> Protokoll der Kaiserkrönung Karls des Kahlen
                        (a. 877) (ed. W. A. Eckhardt, Protokoll von Ravenna, S. 304-311); danach
                        sieben Zeilen frei. </p>
                  </msItem>

                  <msItem n="59">
                     <p><locus>336, 305</locus><title corresp="Benedictus.Levita">Benedicti Levitae
                           capitularium collectio</title>, Add. 2, c. 20 (MGH LL 2, 2, S. 135 Z.
                        1-70). </p>
                  </msItem>

                  <msItem n="60">
                     <p>Teil 6 (eine andere Hand setzt auf neuer Lage ein): <lb/><locus>305-328,
                           337-339</locus>Einhard, Vita Karoli Magni (MGH SS rer. Germ. [25], S.
                        1-41; zur Hs. S. XXIII). </p>
                  </msItem>

                  <msItem n="61">
                     <p>
                        <locus>340 </locus>Zeichen- und Schreibübungen (auch schon p. 339 unten).
                     </p>
                  </msItem>
               </msContents>

               <physDesc>
                  <objectDesc form="codex">
                     <supportDesc material="parch">
                        <support>Pergament</support>
                        <extent>171 + 1 foll. (gezählt I fol., 1-340 pp.; dazu der eingelegte
                           Blattrest 200<hi rend="super">(bis)</hi>-201<hi rend="super">(bis)</hi>)
                              <dimensions type="leaf" unit="mm">
                              <height>245</height>
                              <width>200</width>
                           </dimensions>
                           <dimensions type="written" unit="mm">
                              <height>185-190</height>
                              <width>130-140</width>
                           </dimensions></extent>
                        <collation><formula>III<hi rend="super">I, 1-10</hi> + 2 IV<hi rend="super"
                                 >42</hi> + (IV-1)<hi rend="super">56</hi> + 5 IV<hi rend="super"
                                 >136</hi> + 1<hi rend="super">138</hi> + 3 IV<hi rend="super"
                                 >186</hi> + (IV+1+1)<hi rend="super">204</hi> + (IV+2)<hi
                                 rend="super">224</hi> + IV<hi rend="super">240</hi> + (IV-1)<hi
                                 rend="super">254</hi> + 1<hi rend="super">256</hi> + I<hi
                                 rend="super">260</hi> + 2<hi rend="super">264</hi> + II<hi
                                 rend="super">272</hi> + 2 IV<hi rend="super">304</hi> + (IV-4)<hi
                                 rend="super">312</hi> + IV<hi rend="super">328</hi> + II<hi
                                 rend="super">336</hi> (dieser Binio gehört nach p. 304) + I<hi
                                 rend="super">340</hi></formula>
                        </collation>
                     </supportDesc>
                     <layoutDesc>
                        <layout writtenLines="24">24</layout>
                        <layout columns="1"/>
                     </layoutDesc>
                  </objectDesc>
                  <handDesc>
                     <p>mehrere Hände (auch jüngere Nachträge; p. 255 Urkundenschrift). Die
                        Vermutung Steins, Étude critique, S. 34 ff., Korrekturen des Codex stammten
                        ebenso von der Hand Hinkmars wie Addenda in Cod. Paris Lat. 2866, der
                        einzigen Überlieferung von Hinkmars De divortio Lotharii regis et
                        Theutbergae reginae, läßt sich - wie schon Devisse, Hincmar 1, S. 387 Anm.
                        120 monierte - nicht beweisen, doch ist das Werk sicher in Hinkmars Nähe
                        entstanden und benutzt worden.</p>
                  </handDesc>
                  <scriptDesc>
                     <scriptNote>karolingische Minuskel</scriptNote>
                  </scriptDesc>
                  <decoDesc>
                     <p>schmucklose Hs. Rubriken in Capitalis rustica, rot oder in brauner Texttinte
                        (im ersten, vierten und fünften Teil nur Texttinte)</p>
                  </decoDesc>
                  <bindingDesc>
                     <binding>
                        <p>neuer weißer Ledereinband, der den alten braunen Ledereinband mit
                           fehlendem Rücken ersetzt</p>
                        <p/>
                     </binding>
                  </bindingDesc>
               </physDesc>
               <history>

                  <origin>
                     <p>
                        <origDate notAfter="0900" notBefore="0851">9. Jh., 3.-4. Viertel</origDate>
                        (Mordek), <origDate notAfter="0880" notBefore="0850">ca. 850 bis
                           880</origDate> (Bischoff); <origPlace
                           ref="http://www.geonames.org/2984114/reims.html http://d-nb.info/gnd/4103640-2 http://viaf.org/viaf/235513543"
                           > Reims</origPlace> (Mordek, Bischoff). </p>
                  </origin>
                  <provenance>
                     <p>Saint-Remi, Reims. Fraglich scheint Devisses Annahme, Hinkmar von Reims habe
                        die Hs. an seinen Neffen Hinkmar von Laon weitergegeben. Später gehörte sie
                        Jean du Tillet, Bischof von Meaux († 1570) (Codex Tilius), dem
                        Jesuitenkolleg Clermont (dortige Signatur <idno>620</idno>) und G. Meerman
                        († 1771). 1765 überließ dieser den Codex der Bibliothèque Royale. Alte
                        Signatur: <idno>Suppl. Lat. 164 bis</idno>.</p>
                  </provenance>
                  <acquisition/>
               </history>
               <additional>
                  <surrogates/>
                  <listBibl>
                     <listBibl type="cap">
                        <bibl corresp="#Fried_1994a">Fried 1994a, S. 49</bibl>
                        <bibl corresp="#Mordek_1995">Mordek 1995, S. 587-605</bibl>
                        <bibl corresp="#Schmitz_G_1996"> Schmitz G 1996, S. 135-139</bibl>
                        <bibl corresp="#Tischler_2001">Tischler 2001, S. 1500-1514</bibl>
                        <bibl corresp="#Hartmann_M_2002">Hartmann M 2002, S. 13 mit Anm. 61</bibl>
                        <bibl corresp="#Keefe_2002">Keefe 2002, S. 171-172, 320-321</bibl>
                        <bibl corresp="#Lukas_2005">Lukas 2005</bibl>
                        <bibl corresp="#Mordek_2005a">Mordek 2005a</bibl>
                        <bibl corresp="#Hartmann_W_2008">Hartmann W 2008, S. 91, 95 (Anm. 183), 180,
                           327</bibl>
                        <bibl corresp="#Bischoff_2014">Bischoff 2014, S. 168, Nr. 4659</bibl>
                        <bibl corresp="#Patzold_2014">Patzold 2014, S. 73-78</bibl>
                        <bibl corresp="#Patzold_2015a">Patzold 2015a, S. 462, 465, 471</bibl>
                        <bibl corresp="#Coumert_2023">Coumert 2023, S. 15, 27, 55, 85, 113, 145,
                           173, 178-180, 182, 195, 239, 293, 294, 295-297, 298; 299, 317, 378, 383,
                           385-386, 402</bibl>
                        <bibl corresp="#Patzold_2023b">Patzold 2023b, S. 67-78</bibl>
                        <bibl><ref type="external"
                           target="https://db.innovatingknowledge.nl/#detail/M0299">Innovating
                           Knowledge Database</ref></bibl>
                        <bibl>Bibliotheca legum regni Francorum manuscripta, Karl Ubl (Hg.) unter
                           der Mitarbeit von Dominik Trump und Daniela Schulz, Köln 2012 ff. 
                          <ref
                              subtype="Bl" target="paris-bn-lat-10758" type="external"/></bibl>
                        <bibl resp="capit"><ref type="internal" subtype="mom"
                              target="handschrift-des-monats-paris-lat-10758"/></bibl>
                     </listBibl>

                     <listBibl type="lit">
                        <bibl corresp="#Baluze_1677"> Baluze 1677, Praefatio, § LXXVI (Codex
                           Remensis)</bibl>
                        <bibl corresp="#Pertz_G_1835">Pertz G 1835, S. XXIX f.</bibl>
                        <bibl corresp="#Pardessus_1843"> Pardessus 1843, S. XXVI-XXVIII</bibl>
                        <bibl corresp="#Delisle_1868-1881"> Delisle 1868-1881, Bd. 2, S. 411</bibl>
                        <bibl> G. Waitz, Handschriften von Einhards Vita Karoli, in: NA 6 (1881) S.
                           195</bibl>
                        <bibl> G. Waitz, Pariser Handschriften, in: NA 6 (1881) S. 484</bibl>
                        <bibl corresp="#Krause_V_1891"> Krause V 1891, S. 424 f.</bibl>
                        <bibl corresp="#Tardif_E_1895"> Tardif E 1895, S. 663-665</bibl>
                        <bibl corresp="#Boretius_1897"> Boretius 1897, S. XXV</bibl>
                        <bibl> O. Holder-Egger, Zum Texte von Hincmars Schrift de villa Novilliaco,
                           in: NA 23 (1898) S. 196-198 (falsche Signatur Paris Lat. 10748)</bibl>
                        <bibl corresp="#Christ_1937"> Christ 1937, S. 317</bibl>
                        <bibl corresp="#Carey_1938"> Carey 1938, S. 57 f.</bibl>
                        <bibl corresp="#Stein_1941"> Stein 1941, S. 34 ff. u. ö.</bibl>
                        <bibl> L. Halphen, Éginhard. Vie de Charlemagne (Paris 3. Aufl. 1947) S.
                           XVIII</bibl>
                        <bibl corresp="#Stein_1947"> Stein 1947, S. 130-132</bibl>
                        <bibl corresp="#Stein_1947a"> Stein 1947a, S. 395-399, 403</bibl>
                        <bibl corresp="#Buchner_1952"> Buchner 1952, S. 61-63</bibl>
                        <bibl corresp="#Eckhardt_K_1954"> Eckhardt K 1954, S. 30, 135 ff. u.
                           ö.</bibl>
                        <bibl corresp="#Boeren_1954"> Boeren 1954, S. 48</bibl>
                        <bibl corresp="#de_Clercq_C_1958"> de Clercq C 1958, S. 66 f.</bibl>
                        <bibl corresp="#Eckhardt_K_1958"> Eckhardt K 1958, S. 16 ff.</bibl>
                        <bibl corresp="#Eckhardt_W_1959"> Eckhardt W 1959, S. 129-133</bibl>
                        <bibl corresp="#Ganshof_1961"> Ganshof 1961, S. 108 Anm. 281</bibl>
                        <bibl corresp="#Devisse_1962"> Devisse 1962, S. 64 ff.</bibl>
                        <bibl corresp="#Eckhardt_W_1967"> Eckhardt W 1967, S. 7, 9 f., 54 ff.</bibl>
                        <bibl corresp="#Eckhardt_W_1967a"> Eckhardt W 1967a, S. 297 f.</bibl>
                        <bibl corresp="#Ganshof_1969"> Ganshof 1969, S. 29 f.</bibl>
                        <bibl corresp="#Dolezalek_1972"> Dolezalek 1972, Bd. 2</bibl>
                        <bibl corresp="#Devisse_1975-1976"> Devisse 1975-1976, Bd. 3, S. 1154</bibl>
                        <bibl corresp="#McKitterick_1977"> McKitterick 1977, S. 31</bibl>
                        <bibl corresp="#Wormald_1979"> Wormald 1979, S. 121</bibl>
                        <bibl corresp="#McKitterick_1980"> McKitterick 1980, S. 13, 17</bibl>
                        <bibl> Ch. Higounet, Notes sur la tradition du <hi rend="italic">de villa
                              Noviliaco</hi> d'Hincmar, in: R. Lejeune - J. Deckers (Ed.), Clio et
                           son regard. Mélanges Jacques Stiennon (Liège 1982) S. 383-385</bibl>
                        <bibl corresp="#Bühler_A_1986"> Bühler A 1986, S. 366 f. u. ö.</bibl>
                        <bibl corresp="#Mordek_1986a"> Mordek 1986a, S. 41 Anm. 88, S. 42 Anm.
                           98</bibl>
                        <bibl corresp="#Mordek_1988"> Mordek 1988, S. 77, S. 82 Anm. 68 und 69, S.
                           83 Anm. 70</bibl>
                        <bibl corresp="#McKitterick_1989"> McKitterick 1989, S. 47, 51 Tab. A</bibl>
                        <bibl> MGH Fontes iuris 14 (1990) S. 25</bibl>
                        <bibl corresp="#Schmitz_G_1991"> Schmitz G 1991, S. 87 Anm. 43 von S.
                           86</bibl>
                        <bibl> M. Stratmann, Hinkmar von Reims als Verwalter von Bistum und
                           Kirchenprovinz (QFRM 6, Sigmaringen 1991) S. 50 f., S. 61 Anm. 134, S. 64
                           (die Vermutung „als Kopiervorlage nach Saint-Denis gekommen“ kann sich
                           nicht auf die Zeit Hinkmars beziehen)</bibl>
                        <bibl> MGH Conc. 4, Suppl. 1 (1992), S. 39, 49</bibl>
                        <bibl corresp="#de_Sousa_Costa_1993">de Sousa Costa 1993, S. 137 u.
                           ö.</bibl>
                        <bibl corresp="#Mordek_1994"> Mordek 1994, S. 49</bibl>
                     </listBibl>

                     <listBibl type="cat">
                        <bibl corresp="#Delisle_1863"> Delisle 1863, S. 93</bibl>
                     </listBibl>

                     <listBibl type="abb">
                        <bibl corresp="#Pertz_1835">Pertz 1835, Taf. III, 1 nach S. XXII</bibl>
                        <bibl corresp="#Stein_1947"> Stein 1947, nach S. 130 (p. 58)</bibl>
                        <bibl corresp="#Stein_1947a"> Stein 1947a, S. 398 (p. 85, Ausschnitt)</bibl>
                     </listBibl>

                  </listBibl>
               </additional>
            </msDesc>
         </sourceDesc>
      </fileDesc>
      <encodingDesc>
         <p>Transkriptionsvorlage: Die Transkription erfolgte anhand eines auf Gallica
            bereitsgestellten guten Farbdigitalisats sowie eines schwarz-weiß Mikrofilms.</p>
         <projectDesc>
            <p xml:lang="ger">Capitularia. Edition der fränkischen Herrschererlasse: <ptr
                  target="http://capitularia.uni-koeln.de/project/about/"/>
            </p>
            <p xml:lang="eng">Capitularia. Edition of the Frankish capitularies: <ptr
                  target="http://capitularia.uni-koeln.de/project/about/"/>
            </p>
         </projectDesc>
         <editorialDecl>
            <p xml:lang="ger">Die Transkription folgt den Richtlinien des Capitularia-Projektes:
                  <ptr target="http://capitularia.uni-koeln.de/project/workflow/"/>
            </p>
            <p xml:lang="eng">The transcription adheres to the guidelines of the Capitularia
               project: <ptr target="http://capitularia.uni-koeln.de/project/workflow/"/>
            </p>
         </editorialDecl>
      </encodingDesc>
      <revisionDesc>
         <change when="2015-08-25" who="DS">Datei erstellt aus Mordek-XML</change>
         <change when="2015-11-04" who="BM">Datei veröffentlicht (BK 184, 186, 187, 188, 189, 191,
            192, 193)</change>
         <change when="2017-11-29" who="SK">Transkriptionen ergänzt (BK 77, 142, 156), editorische
            Vorbemerkung überarbeitet</change>
         <change who="AO" when="2020-12-11">Verortung und Datierung der Handschrift nach Bischoff
            1998/2004/2014 ergänzt</change>
      </revisionDesc>
   </teiHeader>
   <facsimile>
      <graphic url="http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b8423828c"/>
   </facsimile>
   <text>
      <front>
         <div type="content">
            <list>

               <item n="5">
                  <ptr type="internal" target="#paris-bn-lat-10758-225a-3"/>[Capitulatio:] INCIPIUNT
                  CAPITULA </item>
               <item n="6.00">
                  <ptr type="internal" target="#paris-bn-lat-10758-227b-2"/>EXPLICIUNT SUPRADICTA
                  CAPITULA ET incipit TEXTUS EORUM <list>
                     <item n="6.26">
                        <ptr type="internal" target="#paris-bn-lat-10758-236-3"/>XXVI QUALITER DE
                        STATU SUO PULSATUS ... </item>
                  </list>
               </item>

               <item n="10">
                  <ptr type="internal" target="#paris-bn-lat-10758-256-1"/>[Liste ohne Rubrik] <list>
                     <item n="10.00">
                        <ptr type="internal" target="#paris-bn-lat-10758-256-1"/> (Karlus
                        serenissimus Imperator augustus ...)</item>
                     <item n="10.01">
                        <ptr type="internal" target="#paris-bn-lat-10758-256-2"/>I</item>
                     <item n="10.02">
                        <ptr type="internal" target="#paris-bn-lat-10758-256-4"/>II</item>
                     <item n="10.03">
                        <ptr type="internal" target="#paris-bn-lat-10758-256-6"/>III</item>
                     <item n="10.04">
                        <ptr type="internal" target="#paris-bn-lat-10758-256-8"/>IIII</item>
                     <item n="10.05">
                        <ptr type="internal" target="#paris-bn-lat-10758-256-10"/>V</item>
                     <item n="10.06">
                        <ptr type="internal" target="#paris-bn-lat-10758-257-1"/>VI</item>
                     <item n="10.07">
                        <ptr type="internal" target="#paris-bn-lat-10758-257-3"/>VII</item>
                     <item n="10.08">
                        <ptr type="internal" target="#paris-bn-lat-10758-257-5"/>VIII</item>
                     <item n="10.09">
                        <ptr type="internal" target="#paris-bn-lat-10758-257-7"/>VIIII</item>
                     <item n="10.10">
                        <ptr type="internal" target="#paris-bn-lat-10758-258-1"/>X</item>
                     <item n="10.11">
                        <ptr type="internal" target="#paris-bn-lat-10758-258-3"/>XI</item>
                     <item n="10.12">
                        <ptr type="internal" target="#paris-bn-lat-10758-258-5"/>XII</item>
                     <item n="10.13">
                        <ptr type="internal" target="#paris-bn-lat-10758-258-7"/>XIII</item>
                     <item n="10.14">
                        <ptr type="internal" target="#paris-bn-lat-10758-258-9"/>XII[..]</item>
                     <item n="10.15">
                        <ptr type="internal" target="#paris-bn-lat-10758-258-11"/>(Ut uicarii eos
                        qui pro furto ...)</item>
                     <item n="10.16">
                        <ptr type="internal" target="#paris-bn-lat-10758-259-1"/>XVI</item>
                     <item n="10.17">
                        <ptr type="internal" target="#paris-bn-lat-10758-259-3"/>XVII</item>
                     <item n="10.18">
                        <ptr type="internal" target="#paris-bn-lat-10758-259-5"/>XVIII</item>
                     <item n="10.19">
                        <ptr type="internal" target="#paris-bn-lat-10758-259-7"/>XVIIII</item>
                     <item n="10.20">
                        <ptr type="internal" target="#paris-bn-lat-10758-259-9"/>XX</item>
                  </list>
               </item>

               <item n="40">
                  <ptr target="#paris-bn-lat-10758-260-1" type="internal"/> ANNO SEXTO DECIMO
                  REGNANTE DOMNO NOSTRO HLUDOUUICO </item>

               <item n="41">
                  <ptr target="#paris-bn-lat-10758-260-3" type="internal"/> HAE CAPITULA AB
                  EPISCOPIS TRACTANDA SUNT <list>
                     <item n="41.1">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-260-4" type="internal"/>(De decimis
                        ...)</item>
                     <item n="41.2">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-260-5" type="internal"/>(De feminis
                        ...)</item>
                     <item n="41.3">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-260-6" type="internal"/>(Similiter de
                        monasteriolis ...)</item>
                     <item n="41.4">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-261-1" type="internal"/>IIII</item>
                     <item n="41.5">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-261-3" type="internal"/>V</item>
                     <item n="41.6">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-261-5" type="internal"/>VI</item>
                     <item n="41.7">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-261-7" type="internal"/>VII</item>
                  </list>
               </item>

               <item n="43">
                  <ptr target="#paris-bn-lat-10758-261-9" type="internal"/>[Liste ohne Rubrik] <list>
                     <item n="43.1">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-261-9" type="internal"/>I</item>
                     <item n="43.2">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-261-11" type="internal"/>II</item>
                     <item n="43.3">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-261-13" type="internal"/>III</item>
                     <item n="43.4">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-262-1" type="internal"/>IIII</item>
                     <item n="43.5">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-262-3" type="internal"/>V</item>
                     <item n="43.6">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-263-1" type="internal"/>VI</item>
                     <item n="43.7">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-263-3" type="internal"/>VII</item>
                     <item n="43.8">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-263-5" type="internal"/>VIII</item>
                     <item n="43.9">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-263-7" type="internal"/>VIIII</item>
                     <item n="43.10">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-264-1" type="internal"/>X</item>
                  </list>
               </item>

               <item n="45">
                  <ptr target="#paris-bn-lat-10758-264-3" type="internal"/>ITEM ALIA CAPITULA <list>
                     <item n="45.1">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-264-4" type="internal"/>I</item>
                     <item n="45.2">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-264-6" type="internal"/>II</item>
                     <item n="45.3">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-264-8" type="internal"/>III</item>
                     <item n="45.4">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-264-10" type="internal"/>IIII</item>
                     <item n="45.5">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-265-1" type="internal"/>V</item>
                     <item n="45.6">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-265-3" type="internal"/>VI</item>
                     <item n="45.7">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-265-5" type="internal"/>VII</item>
                     <item n="45.8">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-265-7" type="internal"/>VIII</item>
                     <item n="45.9">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-266-1" type="internal"/>VIIII</item>
                     <item n="45.10">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-266-3" type="internal"/>X</item>
                     <item n="45.11">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-266-5" type="internal"/>XI</item>
                     <item n="45.12">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-266-7" type="internal"/>XII</item>
                     <item n="45.13">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-267-1" type="internal"/>XIII</item>
                     <item n="45.14">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-267-3" type="internal"/>XIIII</item>
                     <item n="45.15">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-267-5" type="internal"/>XV</item>
                     <item n="45.16">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-267-7" type="internal"/>(De homicidiis in
                        ecclesiis ...)</item>
                     <item n="45.17">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-267-9" type="internal"/>XVI</item>
                     <item n="45.18">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-268-1" type="internal"/>XVII</item>
                     <item n="45.19">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-269-1" type="internal"/>XVIII</item>
                     <item n="45.20">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-269-3" type="internal"/>XVIIII</item>
                     <item n="45.21">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-269-5" type="internal"/>XX</item>
                     <item n="45.22">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-270-1" type="internal"/>XXI</item>
                     <item n="45.23">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-270-3" type="internal"/>XXII</item>
                     <item n="45.24">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-271-1" type="internal"/>XXIII</item>
                     <item n="45.25">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-271-3" type="internal"/>XXIIII</item>
                     <item n="45.26">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-271-5" type="internal"/>(Volumus atque
                        iubemus ut missi ...)</item>
                     <item n="45.27">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-272-1" type="internal"/>(Dicendum est illis
                        quia necesse est ...)</item>
                     <item n="45.28">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-272-3" type="internal"/>(Vt primo nostram
                        populo uoluntatem ...)</item>
                  </list>
               </item>

               <item n="50">
                  <ptr target="#paris-bn-lat-10758-273-1" type="internal"/>HAEC SUNT CAPITULA QUAE
                  UOLUMUS ... <list>
                     <item n="50.1">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-273-2" type="internal"/>(PRIMO DE EPISCOPIS
                        ...)</item>
                     <item n="50.2">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-273-3" type="internal"/>(Similiter et de
                        ceteris ...)</item>
                     <item n="50.3">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-273-4" type="internal"/>(Utrum episcopi in
                        circumeundo ...)</item>
                     <item n="50.4">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-273-5" type="internal"/>(Simili modo de
                        comitibus ...)</item>
                     <item n="50.5">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-274-1" type="internal"/>(Volumus ut res
                        ecclesiasticę ...)</item>
                     <item n="50.6">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-274-2" type="internal"/>(Item uolumus ut de
                        rebus ...)</item>
                     <item n="50.7">
                        <ptr target="#paris-bn-lat-10758-274-3" type="internal"/>(Uolumus ut missi
                        nostri ...)</item>
                  </list>
               </item>

               <item n="52">
                  <ptr target="#paris-bn-lat-10758-275-1" type="internal"/>EXPLICIT</item>

               <item n="60">
                  <ptr type="internal" target="#paris-bn-lat-10758-275-2"/>IN NOMINE DOMINI
                  INCIPIUNT CAPITULA LEGIS SALICAE ... <list>
                     <item n="60.1">
                        <ptr type="internal" target="#paris-bn-lat-10758-275-3"/>I</item>
                     <item n="60.2">
                        <ptr type="internal" target="#paris-bn-lat-10758-275-5"/>II DE XII CAPITULO
                        LEGIS SALICAE</item>
                     <item n="60.3">
                        <ptr type="internal" target="#paris-bn-lat-10758-275-7"/>III DE XIIII
                        CAPITULO LEGIS SALICAE</item>
                     <item n="60.4">
                        <ptr type="internal" target="#paris-bn-lat-10758-276-1"/>IIII ITEM DE EODEM
                        CAPITULO</item>
                     <item n="60.5">
                        <ptr type="internal" target="#paris-bn-lat-10758-276-3"/>V DE XXXVI
                        CAPITULO</item>
                     <item n="60.6">
                        <ptr type="internal" target="#paris-bn-lat-10758-276-5"/>VI</item>
                     <item n="60.7">
                        <ptr type="internal" target="#paris-bn-lat-10758-276-7"/>VII DE XXXVI
                        CAPITULO</item>
                     <item n="60.8">
                        <ptr type="internal" target="#paris-bn-lat-10758-277-1"/>VIII</item>
                     <item n="60.9">
                        <ptr type="internal" target="#paris-bn-lat-10758-277-3"/>VIIII</item>
                     <item n="60.10">
                        <ptr type="internal" target="#paris-bn-lat-10758-277-5"/>X DE AFFATOMIE ...
                     </item>
                  </list>
               </item>

            </list>

         </div>

         <div type="mshist"/>
         <div type="scribe">
            <p>Die Teile 1-4 der Handschrift, die allein Kapitularien enthalten, sind von drei
               Haupthänden (A-C) und mehreren Nachtragshänden (von denen nur eine, Hand D, hier
               relevantes Material beitrug) geschrieben. Hand A war für Teil 1 (p. 1-56)
               verantwortlich, Hand B für Teil 2 (p. 57-136) und Hand C für die Teile 3 und 4 (p.
               137-255, 256-304). Nachtragshand D ergänzte innerhalb der Ansegis-Sammlung von Teil 3
               auf p. 170 und p. 236 den Text von BK 156. Ferner lassen sich zwei Korrektoren
               unterscheiden (Korrekturhand 1 und 2). </p>
            <!--        <p>Hand A: [ausfüllen, sobald Teil 1 mit BK 22 und 28 transkribiert] 
            </p>
            <p>Hand B: [ausfüllen, sobald Teil 2 mit BK 3, 7, 20a, 39 und 40 transkribiert]
            </p>-->
            <p>Hand C: Sehr gleichmäßige, aufrechte aber oft recht enge karolingische Minuskel. Der
               markante Feder- und Tintenwechsel auf <locus>p. 271</locus> könnte möglicherweise mit
               einem Handwechsel
               zusammenfallen.<!-- sk: Indiz: bei x einen Schaft weit
                  nach links in die Unterlänge gezogen; unterer Bogen beim g schwingt unter 
                  der Zeile nicht mehr so weit nach rechts aus und hat eine schärfer ausgeprägte
                  Sichelform (deutlicher ausgeprägter Knick / Winkel als zuvor)  
               -->
            </p>
            <p>Nachtragshand D: Ähnlich Hand C, aber aufgrund des Platzmangels noch gedrängter als
               diese schreibend. Auffällig sind die flüchtigen, nach rechts ansteigenden
               Kürzungsstriche.
               <!--    sk: bitte prüfen: ist es angesichts der geringen Unterschiede und der Erkenntnis (s.u. "structure"),
            dass diese Nachtragshand bereits vor Abschluss des Kopierprozesses tätig wurde, also
            gleichzeitig und am gleichen Ort wie Hand C tätig war, evtl. möglich/wahrscheinlich,
            dass D mit C identisch ist und sich die Unterschiede allein mit der Notwendigkeit des
            gedrängten Schreibens (2 Kapitel auf Rasur eines Kapitels) erklären lassen? 
               -->
            </p>
            <p>Korrekturhand 1:
               <!-- (z.Zt. noch als Hand X; falls als neuzeitlich zu klassifizieren
               ggf. noch Benennung mit Korrekturhand 2 austauschen?) -->
               Korrektor, der im 4. Teil ab <locus>p. 256</locus> mit anderer Tinte senkrechte
               Trennstriche bei eng zusammen geschriebenen Wörtern einfügte sowie interlinear
               zahlreiche, auch kleinliche bzw. redundante Korrekturen vornahm. Neben Änderungen der
               Interpunktion oder der Groß- und Kleinschreibung sowie des Aus- bzw. Überschreibens
               von völlig korrekten Abkürzungen des ursprünglichen Schreibers nimmt er auch häufig
               grammatische Korrekturen vor.</p>
            <p>Korrekturhand 2: Korrektor, der die nachträgliche Ergänzung von Rubriken für die
               Kapitel auf <locus>p. 261-269</locus> vornahm. Die Rubriken sind anfangs durchgängig
               in Majuskeln gehalten, später ist z.T. nur noch der Anfang in Majuskeln, während die
               letzten Worte der Rubrik in Minuskeln stehen. Eingefügt sind die Titel, wo immer sich
               Platz fand, meist interlinear oder auf etwaig freigebliebenem Platz der letzten Zeile
               des vorhergehenden Kapitels, manchmal aber auch auf dem Rand.</p>
         </div>

         <div type="letters">
            <p>Hand C:</p>
            <p>Einzelbuchstaben: Häufige Verwendung von I-longa sowie Majuskel-N, letzteres auch im
               Wortinneren und nicht nur bei Verneinungen. </p>
            <p>Hand D:</p>
            <p>Einzelbuchstaben: Schaft-s mit deutlich ausgeprägter Unterlänge</p>
         </div>

         <!--               <p> Vorläufige Beobachtungen, die auf weitere Schreiber(-wechsel) 
               hinweisen könnten:</p>
            <p> (a) <locus>p. 266-268</locus> Verwendung von zuvor nicht benutzter us-Kürzung,
               ähnlich einer rum-Kürzung, in BK 192 c. 11 (<mentioned>Uolumus ac
                  iubemus</mentioned>), BK 192 c. 14 (<mentioned>sedere uolmus</mentioned>), BK 193 c.
               4 (<mentioned>Uolumus atque firmiter precipimus</mentioned>).</p>
            <p> (b) <locus>p. 265</locus>, 3. Abschnitt mit <mentioned>co(n)probatus</mentioned>
               anstatt wie zuvor <mentioned>c(on)probatus</mentioned>.</p>-->

         <div type="abbreviations">
            <p>Hand C: Auf <locus>p. 269</locus> Verwendung eines einfachen Punkts als us-Kürzung
                  (<mentioned>omnib.</mentioned>, <mentioned>p[er]tinentib.</mentioned>,
                  <mentioned>fideiussorib.</mentioned>); ebenso <locus>p. 274</locus>
                  (<mentioned>reb.</mentioned>, <mentioned>pertinentib.</mentioned>). Einfache,
               waagerechte Kürzungsstriche. Bei der pro-Kürzung ist der gekrümmte Bogen in Richtung
               Schaft zurückgebogen.</p>
            <p>Hand D: Kürzungsstriche sind meist flüchtig und mit klar nach rechts ansteigender
               Tendenz gestaltet. Die pro-Kürzung endet in einem fahnenartigen, nach links
               geöffneten Bogen. </p>
         </div>


         <div type="structure">
            <p>Teil 3: Im Rahmen einer Ansegis-Sammlung finden sich die drei Kapitel von BK 156
               nachträglich ergänzt. Dabei ist c. 1 (ohne Rubrik) nach Ansegis 1, 99 (gezählt:
                  <mentioned>XCVIIII</mentioned>) gedrängt auf Rasur eingetragen, gemeinsam mit dem
               zuvor wohl radierten Ansegis 1, 100 (mit Rubrik). Keines der beiden Kapitel weist
               eine Zählung auf, gleichwohl schließt sich auf der folgenden Seite Ansegis 1, 101 an,
               gezählt als <mentioned>CI</mentioned>. Diese Zählung, wie auch die der folgenden
               Kapitel, wurde aber augenscheinlich jeweils um eine Einheit nach unten korrigiert,
               d.h. lautete ursprünglich - was zum Zustand nach der Ergänzung von BK 156 c. 1
               gepasst hätte - wohl <mentioned>CII</mentioned>. In der Capitulatio hingegen wurde
               allein eine unklare Korrektur der Kapitelzahl von Ansegis 1, 99 vorgenommen; eine
               Rubrik für BK 156 c. 1 findet sich dort nicht.<lb/> Ähnlich verhält es sich mit den
               verbliebenen beiden Kapiteln von BK 156, c. 2-3. Diese sind, zu einem einzigen
               Kapitel verschmolzen, nach Ansegis 4, 24 (hier gezählt als
               <mentioned>XXV</mentioned>) auf Rasur eingetragen, gemeinsam mit dem zuvor wohl
               radierten Ansegis 4, 25. Dabei wird BK 156 c. 2+3 mit einer eigenen Rubrik versehen
               und als <mentioned>XXVI</mentioned> gezählt, Ansegis 4, 25 behält seine reguläre
               Rubrik, weist aber keine Zählung mehr auf. Letzteres ist wohl ein Versehen, da das
               anschließende Kapitel (Ansegis 4, 26) eine augenscheinlich von
                  <mentioned>XXVII</mentioned> auf <mentioned>XXVIII</mentioned> korrigierte Zählung
               aufweist (ebenso dann bei den folgenden Kapiteln). In der Capitulatio stimmt die
               Zählung, nachdem ein bereits ab Ansegis 4, 19 einsetzender und durchlaufender
               Flüchtigkeitsfehler (die lange Rubrik von c. 19 erhielt irrig zwei Kapitelzahlen)
               korrigiert wurde, mit dem Textblock überein: Ansegis 4, 24 erscheint als
                  <mentioned>XXV</mentioned>, die Rubrik des im Textblock nachträglich
               eingeschobenen Kapitels BK 156 c. 2+3 wird als <mentioned>XXVI</mentioned> gezählt
               und weist keine Anzeichen einer nachträglichen Ergänzung auf, der Anschluss erfolgt
               konsequent mit der Rubrik zu Ansegis 4, 25 als <mentioned>XXVII</mentioned>.<lb/>
               Daraus ist zu folgern, dass die Einarbeitung von BK 156 in die Ansegis-Sammlung
               erfolgte, nachdem der Text von Buch 1-4 einschließlich der Capitulatio zu Buch 1
               bereits kopiert war, aber noch bevor die Capitulatio zu Buch 4 geschrieben wurde.
               Möglicherweise wurde also neben der ursprünglich verwendeten Vorlage kurz vor
               Abschluss der Arbeit noch eine weitere Ansegis-Handschrift herangezogen und mit dem
               bereits kopierten Text abgeglichen. </p>
            <p>Teil 4 beginnt ohne Rubrik direkt mit dem Prolog zu BK 77, gefolgt von den regulär in
               Texttinte von <mentioned>I-XX</mentioned> durchgezählten 20 Kapiteln (<locus>p.
                  256-259</locus>).<lb/> Auf <locus>p. 260-261</locus> folgt BK 184 und 186, mit den
               beiden Rubriken in Capitalis rustica. Eine Zählung der Kapitel von BK 186 in roter
               Tinte setzt erst abrupt auf <locus>p. 261</locus> bei c. 4 ein.<lb/> Ursprünglich
               wohl nur durch eine Leerzeile abgesetzt folgt auf <locus>p. 261-264</locus> eine
               Liste mit 10 Kapiteln, die BK 191 entspricht. Die Zählung in roter Tinte läuft
               gleichmäßig durch von <mentioned>I-X</mentioned>. Die einzelnen Kapitel sind als
               Absätze gestaltet, deren Anfang jeweils mit versalienartig ausgerückten Initialen,
               meist alternierend in Texttinte und roter Tinte, hervorgehoben ist. Rubriken wurden
               erst nachträglich von Korrekturhand 2 ergänzt, mit Ausnahme von
                  <mentioned>VIII</mentioned> (= BK 191 c. 8).<lb/> Eingleitet von einer roten
               Rubrik in Capitalis (<mentioned>ITEM ALIA CAPITULA</mentioned>) folgt eine
               Kapitelliste mit 27 Absätzen (<locus>p. 264-273</locus>). Optisch weist sie wie die
               vorhergehende Liste eine Zählung in roter Tinte auf (nur für die ersten 25 Absätze)
               und markiert bis <locus>p. 271</locus> jeden Kapitelanfang mit alternierend in roter
               und in Texttinte gehaltenen versalienartigen Initialen; ab <locus>p. 272</locus> wird
               nur noch Texttinte verwendet.<lb/> Nachträglich ergänzte Rubriken stehen bei
                  <mentioned>I-XV</mentioned> (= BK 192 c. 1-15) sowie bei
                  <mentioned>XVII-XVIIII</mentioned> (= BK 193 c. 2-4). Mutmaßlich bezog der
               Korrektor diese Rubriken aus der Additio 4 von Benedictus Levita (so Lukas 2005), da
               nur für die Kapitel Rubriken nachgetragen wurden, die dort enthalten sind.
               <!--    sk: ggf. noch ergänzen (alte Vorbemerkung):
               Dem ersten Eindruck nach finden sich die gleichen Überschriften in der verwandten
               Hs. Paris 4628a, dort aber von Beginn an in die Textgestaltung eingeplant. Sofern
               Paris 4628a den Haupttext aus Paris 10758 kopierte, wäre es möglich, dass der Kopist
               die Titel aus einer anderen Vorlage ergänzte und erst anschließend entweder auch in
               Paris 10758 nachtrug, oder zumindest den Hinweis auf die von ihm gefundenen Titel
               weitergab, worauf ein anderer Schreiber sie direkt aus der unbekannten Vorlage (nicht
               aber aus Paris 4628a) in Paris 10758 ergänzte. Dies könnte jedenfalls erklären, warum
               Paris 10758 im Titel zu BK 192 c. 8 die schlechtere Lesart (<mentioned>Ut nummos
               bonos nullus respuat</mentioned>) gegenüber Paris 4628a hat (<mentioned>Ut nummos
               bonos nullus resumat</mentioned>). Boretius 1897, S. 15, Anm. z vermutet,
               ursprünglich habe der Text <mentioned>Ut nummos bonos nullus presumat reicere
               </mentioned> o.ä. lauten sollen.           -->
               Hingegen wurden bei den Kapiteln, die nicht in der Additio 4 enthalten sind, eine
               Marginalnotiz gesetzt, wonach eine Rubrik noch erfragt und ergänzt werden sollte
                  (<mentioned>r(e)q(uirit) titulu(m)</mentioned>). Die mit einer solchen Notiz
               versehenen Absätze sind die cc. <mentioned>XX-XXIIII</mentioned> (nach korrigierter
               Zählung) sowie die unnumerierten Absätze 25-27.<lb/> Die Zählung läuft zunächst
               regelmäßig von <mentioned>I-XV</mentioned> (= BK 192). Danach hatte der Rubrikator
               offenbar irrig BK 193 c. 1 als zwei getrennte Kapitel aufgefasst und entsprechend das
               lange Ansegis-Zitat als neues Kapitel mit <mentioned>XVII</mentioned> bezeichnet. Ein
               mit Texttinte arbeitender Korrektor radierte mutmaßlich die Zählung
                  <mentioned>XVI</mentioned> am Kapitelanfang und ersetzte sie durch gek.
                  <mentioned>CAP(ITULUM)</mentioned>, ließ aber die Kapitelzählung beim
               Ansegis-Zitat stehen und korrigierte diese sowie alle folgenden Kapitelzahlen um
               einen Wert nach unten. Die letzten drei Kapitel der Liste sind nicht gezählt. Es
               entsprechen somit in der korrigierten Zählung:<lb/>
               <mentioned>I-XV</mentioned> = BK 192 c. 1-15 (mit leichter Verwirrung beim Übergang
               von c. 13 auf c. 14)<lb/>
               <mentioned>XVI</mentioned> = BK 193 c. 1 (ab <mentioned>Si quis ex leui causa
                  ...</mentioned>); der erste Satz des Kapitels ist damit streng genommen noch unter
                  <mentioned>XV</mentioned> = BK 192 c. 15 subsumiert)<lb/>
               <mentioned>XVII-XXIII</mentioned> = BK 193 c. 2-8<lb/>
               <mentioned>XXIIII</mentioned> = BK 189 (komplett).<lb/> (Nr. 25) = BK 188 c. 5 (in
               einer Sonderform, wie sie sonst nur im Codex <ref type="internal" subtype="mss"
                  target="barcelona-aca-ripoll-40">Barcelona Ripoll 40</ref> vorkommt)<lb/> (Nr.
               26-27) = BK 187 Anfang (in der Edition: S. 7 Z. 39 - S. 8 Z. 28)<lb/> Als neue,
               ungezählte Liste folgen auf <locus>p. 273-275</locus> unter einer Rubrik in Capitalis
                  (<mentioned>HAEC SUNT CAPITULA QUAE UOLUMUS UT DILIGENTER INQUIRANT</mentioned>)
               der Schluss von BK 187 sowie BK 188 c. 1-4. Die gesamte Liste ist in Texttinte
               gehalten, außer der Listenrubrik selbst kommen keine weiteren Rubriken vor. Durch
               versalienartig ausgerückte Initialen wird jeweils der Beginn von BK 187 sowie BK 188
               c. 1+2 (in einem Absatz verschmolzen) und 3 hervorgehoben; BK 188 c. 4 folgt, wobei
               dessen Beginn hier nur noch durch eine ausgerückte und leicht vergrößerte Majuskel
               markiert ist.<lb/> Auf das mit EXPLICIT betonte Ende der vorherigen Liste folgt auf
                  <locus>p. 275-277</locus> eine weitere Kapitelliste mit den regelmäßig von
                  <mentioned>I-X</mentioned> gezählten Kapiteln von BK 142. Diese Liste beginnt mit
               einer Rubrik in Capitalis und ist durchgehend in Texttinte gehalten. Mit Ausnahme der
               cc. 6, 8 und 9 sind alle Kapitel mit einer eigenen Rubrik, ebenfalls in Capitalis,
               versehen. </p>
         </div>
         <div type="annotations">
            <p>Unterschiedliche Anmerkungs-, Notiz- oder Verweiszeichen auf mehreren Seiten zu
               finden. Die nicht immer gut lesbare Form der Zeichen ist im folgenden hilfsweise
               zumeist mit Buchstaben- und Zahlenkombinationen angedeutet. Es ist also keineswegs
               sicher, dass am Rand tatsächlich <mentioned>nn</mentioned>, und nicht z.B. alternativ
               auch <mentioned>mj</mentioned> o.ä. steht.</p>
            <p><locus>p. 261</locus>: ein X-artiges Zeichen direkt am Zeilenende (neben Kapitel
               I).</p>
            <p><locus>p. 262</locus>: eine vage an ein Wurzelzeichen (√) erinnernde Notamarkierung
               am linken Seitenrand (neben Kapitel IIII). Möglicherweise stand ein ähnliches Zeichen
               auch vor dem folgenden Kapitel auf dieser Seite. Dort ist aber nur noch der Ansatz
               eines Bogens und evtl. der blasse Schatten eines dünnen Schafts zu erahnen.</p>
            <p><locus>p. 263</locus>: ein vage an eine Kombination aus <mentioned>+3</mentioned>
               erinnerndes Zeichen am linken Seitenrand (neben Kapitel VI). Ferner jeweils auf dem
               rechten Seitenrand <mentioned>v. 40</mentioned> (neben Kapitel VII) und <mentioned>v.
                  140</mentioned> (neben Kapitel VIIII), wobei die genauen Zeichen bzw. Ziffern
               nicht sicher auszumachen sind. </p>
            <p><locus>p. 264</locus>: <mentioned>v. 747</mentioned> auf dem linken Seitenrand (neben
               Kapitel X).</p>
            <p><locus>p. 265</locus>: <mentioned>v. 47</mentioned> auf dem rechten Seitenrand (neben
               Kapitel V).</p>
            <p><locus>p. 267</locus>: <mentioned>iiii.13</mentioned> (evtl. auch
                  <mentioned>nn.13</mentioned>?) auf dem rechten Seitenrand (neben Kapitel XVI).
               Ferner am rechten Rand verwischte (anradierte?) Spuren, möglicherweise einer
               Federprobe, vage ähnlich einem fragmentarischen <mentioned>n</mentioned> gefolgt von
                  <mentioned>nes</mentioned>.</p>
            <p><locus>p. 269</locus>: <mentioned>v. 149</mentioned> auf dem rechten Seitenrand
               (neben Kapitel XVIII). </p>
            <p><locus>p. 270</locus>: <mentioned>v. 150</mentioned> auf dem linken Seitenrand (neben
               Kapitel XXI).</p>
            <p><locus>p. 271</locus>: <mentioned>iiii.27</mentioned> (oder auch
                  <mentioned>nn.27</mentioned>?) auf dem rechten Seitenrand (neben Kapitel XXIII).
            </p>
         </div>
         <div type="other">
            <p>Auf manchen Seiten ist die Tinte vielfach abgeblättert, z.B. <locus>p. 258
                  unten</locus>. </p>
         </div>
      </front>

      <body>

         <cb n="170"/>
         <lb n="14"/>

         <milestone n="BK.156" unit="capitulare"/>

         <!--    sk: Buch 1 beginnt ohne Rubrik o.ä., daher hier auch kein früherer Abschnitt zur Einordnung
         des transkribierten Textes aufgenommen; das erste transkribierte Kapitel (BK 156 c. 1)
         ist auch nicht in der Capitulatio zu Buch 1 verzeichnet. -->

         <ab corresp="BK.156_1" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-170-3">
            <seg type="initial">Q</seg>ui<note type="editorial">Das gesamte Kapitel wurde zusammen
               mit dem folgenden Kapitel (Ansegis 1, 100) von Hand D auf Rasur
               <!-- dt: wirklich Rasur? Sieht mir teilweise dafür viel zu glatt aus, sodass vllt. 
                  nicht alles auf Rasur ist, aber ok; wenn alles Rasur ist, müsste 
               man das alles ja theoretisch in subst setzen, aber das gibt nur Schwierigkeiten -->
               eingetragen; unter der Rasur stand wohl ursprünglich bereits eine Fassung von Ansegis
               1, 100, vgl. Schmitz G 1996, S. 138. Der Schreiber intendierte das hinzugefügte neue
               Kapitel möglicherweise als thematisch passende Ergänzung des vorherigen Kapitels
               (Ansegis 1, 99, hier mit der Rubrik <mentioned>DE DESPONSATIS ET AB ALIIS
                  RAPTIS</mentioned>), da er weder eine eigene Rubrik formulierte, noch eine
               Kapitelzahl vergab, noch einen Verweis in der Capitulatio einfügte.</note> sponsam
            alienam ipsa non consentiente rapuerit . licet cum eam concubuerit ! reddat <lb/> eam ei
            cui sponsa<del>m</del> est . et is ducat eam si uelit . quia uim passa potius quam
            uiolata uidetur ; <lb/> quodsi etiam ducere noluerit ! accipiat alteram feminam tamen si
            et ipsa nubere uoluerit . <lb/> excepto raptore cui uoluerit alteri legitime copuletur ;
            raptor uero adulte<lb break="no"/>rii crimine reus teneatur ; quodsi et ipsa consensit .
            similiter ut raptor et nuptiis in ul<lb break="no"/>terius prohibeatur . et his qui eam
            accepturus erat ! aliam quam uoluerit accipiat <lb/>
         </ab>

         <gap reason="editorial"/>
         <cb n="225a"/>
         <lb n="13"/>

         <milestone xml:id="paris-bn-lat-10758-225a-capitulatio" unit="capitulatio"
            spanTo="#capitulatio-finis_1"/>
         <ab type="meta-text" rend="coloured" xml:id="paris-bn-lat-10758-225a-3"
            corresp="Ansegis.4_inscriptio_c">INCIPIUNT CAPITULA </ab>

         <gap reason="editorial"/>
         <cb n="226a"/>
         <lb n="4"/>

         <ab type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-226a-4" corresp="BK.156_2_inscriptio_c">
            <seg type="num" n="26" rend="coloured"><subst>
                  <del/>
                  <add>XXVI</add>
               </subst></seg> Qualiter de statu suo pulsatus euindicet <lb/> libertatem suam <lb/>
         </ab>
         <anchor xml:id="capitulatio-finis_1"/>

         <gap reason="editorial"/>
         <cb n="227b"/>
         <lb n="16"/>

         <ab type="meta-text" rend="coloured" xml:id="paris-bn-lat-10758-227b-2"
            corresp="Ansegis.4_inscriptio">
            <subst>
               <del>INCIPI</del>
               <add hand="X" rend="default">EXPLICI</add>
            </subst>UNT SUPRA<lb break="no"/>DICTA <choice>
               <abbr>CAPL</abbr>
               <expan>CAPITULA</expan>
            </choice> ET <add hand="X" rend="default">incipit</add><metamark function="insertion"/>
            TEXTUS <lb/> EORUM <lb/>
         </ab>

         <gap reason="editorial"/>
         <cb n="236"/>
         <lb n="20"/>

         <ab type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-236-3" rend="coloured"
            corresp="BK.156_2_inscriptio"> QUALITER<note type="editorial">Die Rubrik wurde mitsamt
               seines aus BK 156 c. 2+3 gebildeten Kapitels sowie des folgenden Kapitels (Ansegis 4,
               25) von Hand D auf Rasur eingetragen; unter der Rasur stand wohl ursprünglich bereits
               eine Fassung von Ansegis 4, 25, vgl. Schmitz G 1996, S. 138. Obwohl erst nachträglich
               ergänzt, ist das hinzugefügte Kapitel dennoch mit seiner Rubrik in die Capitulatio
               eingereiht; daher muss die Ergänzung noch vor Abschluss der Herstellung des Codex
               erfolgt sein.</note> DE STATU SUO PULSATUS EUINDICET LIBERTATEM SUAM . <lb/>
            <seg n="26" type="num">XXVI</seg>
         </ab>
         <ab corresp="BK.156_2 BK.156_3" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-236-4">
            <milestone unit="span" corresp="BK.156_2" spanTo="#paris-bn-lat-10758-236-4_1"/>
            <seg type="initial">H</seg>omo de statu suo pulsatus . si is qui eum pulsat ad
            conuincendum illum procinctum habuerit ! <lb/> adhibeat sibi octo coniuratores legitimos
            ex ea parte unde pulsatur . siue illa paterna <lb/> siue materna sit et quattuor aliunde
            non minus legittimos . et iurando uindicet libertatem suam ; <lb/> quodsi procinctus defuer<subst>
               <del>a</del>
               <add>i</add>
            </subst>t . adsumat <expan>undecumque</expan> XII liberos homines . et iurando
            ingenuitatem <lb/> suam defendat . <anchor xml:id="paris-bn-lat-10758-236-4_1"/>
            <milestone unit="span" corresp="BK.156_3" spanTo="#paris-bn-lat-10758-236-4_2"/> omnis
            contrauersia coram centenario definiri potest excepta reddition<del>a</del>e <lb/>
            terrae . et mancipiorum . quae nonnisi coram comite fieri potest . <anchor
               xml:id="paris-bn-lat-10758-236-4_2"/>
         </ab>

         <gap reason="editorial"/>
         <cb n="256"/>
         <lb n="1"/>

         <milestone n="BK.77" unit="capitulare"/>

         <ab corresp="BK.77_prolog" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-256-1">
            <rs type="person"><seg type="initial">K</seg>arlus serenissimus Imperator augustus ! a
               deo coronatus magnus et pacificus</rs> . <lb/> cum episcopis . abbatis . comitibus .
            ducibus . omnibusque fidelibus christianae <lb/> ecclesiae . cum consensu consilioque
            constituit e<subst>
               <del/>
               <add>x</add>
            </subst>
            <rs>lege salica</rs> . <rs>romana</rs> atque <lb/>
            <rs>gombata</rs> capitula ista in <rs type="place">palatio aquis</rs> . ut unusquisque
            fidelis iustitias <lb/> ita faceret ! quae et ipsa manu propria firmauit capitula ista .
            ut omnes <lb/> fideles manu roborare studuissent . <lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.77_1_inscriptio" type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-256-2">
            <seg type="num" n="1">I</seg>
         </ab>
         <ab corresp="BK.77_1" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-256-3">
            <seg type="initial">U</seg>t episcopi circumeant pa<del hand="X">r</del>rochias sibi
            commissas . et ibi inquirendi studium <lb/> habeant de incestu . de patricidiis .
            fratricidiis . adulteriis . <subst>
               <del>cenodox</del>
               <add hand="X">xenodoch</add>
            </subst>iis . <lb/> et ali<subst>
               <del>a</del>
               <add hand="X">is</add>
            </subst> mal<subst>
               <del>a</del>
               <add hand="X">is</add>
            </subst> quae contraria sunt deo . quae in sacris scripturis leg<subst>
               <del>i</del>
               <add hand="X">un</add>
            </subst>tur . <lb/>
            <subst>
               <del>quae</del>
               <add hand="X">quod a</add>
            </subst> christiani deuitar<subst>
               <del>e</del>
               <add hand="X">i</add>
            </subst>
            debent<!-- sk: unklar, ob da eine Hand X-Korr. sein soll; evtl. 
            "debent . et" korr. zu "debenti . Et"? Siehe auch 2 Z. tiefer am Zeilenende. 
            dt: ja, mir fällt auch nichts Besseres ein, stimme daher zu
            - bm: Bizarr. Aber statt eines -i sehe ich ein Quadrat - im Fall weiter unten sogar 
            noch deutlicher. Was immer das bedeuten soll ...
            sk: Original prüfen! -->
            . et infra illorum pa<del hand="X">r</del>rochias ecclesia<subst>
               <del>e</del>
               <add hand="X">s</add>
            </subst> qui<lb break="no"/>bus necesse est emendand<add>i</add> curam habeant .
            Similiter <add hand="X">tam</add><metamark function="insertion"/> nostras a nobis in
               be<lb break="no"/>neficio datas . quam et aliorum ubi reliquiae praeesse
            uidentur<!-- sk: siehe 2 Z. höher, ähnl. Korr. aus einer Art Quadrat 
               bzw. Raute und einem "E"; hier kann man das Quadrat aber nicht als "-ti" deuten... 
            dt: man kann es schon als ti deuten, denke ich. Etwas Sinnvolleres fällt mir aber auch nicht ein
            bm: Bin für Quadrat, s.o. 
            sk: Original prüfen! -->
            ! et <lb/> ut monachi per uerbum episcopi . et per regimen abbatis . et per bona illo<lb
               break="no"/>rum exempla regulariter uiuant ! prout loca locata sunt . et ut <lb/>
            <expan>prepositus</expan> et hi qui foras monasteria sunt ! ne uenatores habeant . <lb/>
            qui iam frequenter iussimus ! ne monachi foras monasteri<subst>
               <del>o</del>
               <add hand="X">um</add>
            </subst> habitas<lb break="no"/>sent . <lb/>
         </ab>

         <ab corresp="BK.77_2_inscriptio" type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-256-4">
            <seg type="num" n="2">II</seg>
         </ab>
         <ab corresp="BK.77_2" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-256-5">
            <seg type="initial">U</seg>t ecclesiae . uiduae . pupilli . per bannum regis pacem
            habeant ! sin ali<lb break="no"/>ter in <expan>presentia</expan> nostra hoc ueniat si
            fieri potest ! sin autem missi nostri inues<lb break="no"/>tig<del>i</del>ent illud
            quomodo gestum sit . <lb/>
         </ab>

         <ab corresp="BK.77_3_inscriptio" type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-256-6">
            <seg type="num" n="3">III</seg>
         </ab>
         <ab corresp="BK.77_3" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-256-7">
            <seg type="initial">U</seg>t iumenta pacem habeant similiter per bannum regis * <lb/>
         </ab>

         <ab corresp="BK.77_4_inscriptio" type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-256-8">
            <seg type="num" n="4">IIII</seg>
         </ab>
         <ab corresp="BK.77_4" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-256-9">
            <seg type="initial">U</seg>t hi qui beneficium nostrum habent bene illud inmeliorare in
            omni <lb/> re studeant . et ut missi nostri hoc sciant . <lb/>
         </ab>

         <ab corresp="BK.77_5_inscriptio" type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-256-10">
            <seg type="num" n="5">V</seg>
         </ab>
         <ab corresp="BK.77_5" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-256-11">
            <seg type="initial">U</seg>t uicarii nostri uel centenarii a seruo regis mancipia ne
            emant . et <cb n="257"/> ut <add hand="X">ab</add><metamark function="insertion"/>
               ipsi<add hand="X">s</add> uicari<subst>
               <del>i</del>
               <add hand="X">is</add>
            </subst> de h<subst>
               <del>e</del>
               <add hand="X">ę</add>
            </subst>reditate foris h<subst>
               <del>e</del>
               <add hand="X">ę</add>
            </subst>redibus si<del unit="chars" quantity="1"
            /><!-- dt: getilgtes c, zumindest aber ein getilgter Buchstabe 
               - bm: Ja, getilgtes c; denke ich auch. - sk: Original prüfen (unterer Bogen des c auf dem
               Farbscan nicht zu erkennen) -->
            extiterit ! ad opus <lb/> nostrum recipiatur ne illud fraudetur <lb/>
         </ab>

         <ab corresp="BK.77_6_inscriptio" type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-257-1">
            <seg type="num" n="6">VI</seg>
         </ab>
         <ab corresp="BK.77_6" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-257-2">
            <seg type="initial">D</seg>e his qui a li<del hand="X">t</del>terarum conscriptione
            ingenui fuerint si sine traditione <lb/> mortui fuerint ! h<subst>
               <del>e</del>
               <add hand="X">ę</add>
            </subst>reditas eorum ad opus nostrum recipiatur . nec comis <lb/> nec uicarius illud
            sibi societ ! sed ad opus nostrum reuocetur . Similiter <lb/> uolumus ut banni nostri de
            illis unde censa exigunt . ut ipsa censa ad <lb/> nostrum opus uel ubi nos iubemus
            ueniant . <lb/>
         </ab>

         <ab corresp="BK.77_7_inscriptio" type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-257-3">
            <seg type="num" n="7">VII</seg>
         </ab>
         <ab corresp="BK.77_7" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-257-4">
            <seg type="initial">D</seg>e h<subst>
               <del>e</del>
               <add hand="X">ę</add>
            </subst>reditate inter heredes . si contentiose egerint et rex missum suum <lb/> ad
            illam diuisionem transmiserit decimum manci<mod>pi</mod>um et deci<lb break="no"/>mam
            uirgam h<subst>
               <del>e</del>
               <add hand="X">ę</add>
            </subst>reditatis fisco regis detur . <lb/>
         </ab>

         <ab corresp="BK.77_8_inscriptio" type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-257-5">
            <seg type="num" n="8">VIII</seg>
         </ab>
         <ab corresp="BK.77_8" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-257-6">
            <seg type="initial">U</seg>t uicarii luparios habeant unusquisque in suo ministerio duos
            ! <lb/> et ipse de hoste pergendi et de placito comitis uel uicarii ne custodi<lb
               break="no"/>at . nisi clamor super eum eueniat . et ipsa certare studeant de hoc
            <lb/> ut perfectum exinde habeat . et ipsas pelles luporum ad nostrum opus <lb/> dentur
            . et un<subst>
               <del>usquisque</del>
               <add hand="X">icuique</add>
            </subst> de illis qui in illo ministerio placitum custo<lb break="no"/>diunt ! de<del
               hand="X">n</del>tur ei<del hand="X">s</del>
            <choice>
               <abbr>md</abbr>
               <expan>modium</expan>
            </choice> I de annona <lb/>
         </ab>

         <ab corresp="BK.77_9_inscriptio" type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-257-7">
            <seg type="num" n="9">VIIII</seg>
         </ab>
         <ab corresp="BK.77_9" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-257-8">
            <seg type="initial">D</seg>e hos<subst>
               <del/>
               <add>te</add>
            </subst> pergendi ut comiti in suo comitatu per bannum unumquemque <lb/> hominem per LX
            solidos in hostem pergere bannire studeat . ut ad placitum <lb/> denuntiatum
               <add>ad</add> illum locum ubi iubetur ueniant . Et ipse com<subst>
               <del>i</del>
               <add hand="X">e</add>
            </subst>s <expan>preuide<lb break="no"/>at</expan> quomodo sint parati . id est lanceam
            . scutum . aut arcum cum dua<subst>
               <del>s</del>
               <add hand="X">bus</add>
            </subst>
            <lb/> cord<subst>
               <del>a</del>
               <add hand="X">i</add>
            </subst>s . sagitt<subst>
               <del>a</del>
               <add hand="X">i</add>
            </subst>s XII . <subst>
               <del>d</del>
               <add hand="X">D</add>
            </subst>e his ut<subst>
               <del>er</del>
               <add hand="X">ra</add>
            </subst>que habeant . <subst>
               <del>e</del>
               <add hand="X">E</add>
            </subst>t episcopi . comites abbates hos <lb/> homines habeant ! qui hoc bene
               pr<mod>e</mod>uideant . et ad diem denunti<lb break="no"/>ati placiti ueniant ! et
            ibi ostendant quomodo sint parati . habe<lb break="no"/>ant loricas uel galeas . et
            temporalem hostem <choice>
               <abbr>ide</abbr>
               <expan>id est</expan>
            </choice> aestiuo tempore . <cb n="258"/>
         </ab>

         <ab corresp="BK.77_10_inscriptio" type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-258-1">
            <seg type="num" n="10">X</seg>
         </ab>
         <ab corresp="BK.77_10" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-258-2">
            <seg type="initial">U</seg>t regis spensa in carra ducatur simul episcoporum . comitum .
            abbatum . et op<lb break="no"/>timatum regis . farinam . uinum . baccones . et uictu<subst>
               <del>m</del>
               <add hand="X">s</add>
            </subst> abundanter <lb/> mol<subst>
               <del>as</del>
               <add hand="X">ae</add>
            </subst> . dolatori<subst>
               <del>as</del>
               <add hand="X">ae</add>
            </subst> . secures . taretr<subst>
               <del>o</del>
               <add hand="X">i</add>
            </subst>s . fondibul<subst>
               <del>as</del>
               <add hand="X">ae</add>
            </subst> . et ill<subst>
               <del>o</del>
               <add hand="X">i</add>
            </subst>s homines qui <lb/> exinde bene sciant iactare . et marscalci regis adducant eis
            petras in <lb/> saumas XX si opus est . et unusquisque hostiliter sit paratus . et omnia
            utensilia <lb/> sufficienter habeant . et unusquisque com<subst>
               <del>i</del>
               <add hand="X">e</add>
            </subst>s duas partes de herba in <lb/> suo comitatu defendat ad opus illius hosti . et
            habeat pontes bonos . na<lb break="no"/>ues bonas . <lb/>
         </ab>

         <ab corresp="BK.77_11_inscriptio" type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-258-3">
            <seg type="num" n="11">XI</seg>
         </ab>
         <ab corresp="BK.77_11" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-258-4">
            <seg type="initial">U</seg>t comites unusquisque in suo comitatu carce<subst>
               <del/>
               <add>rem</add>
            </subst> habea<add>n</add>t ! et iudi<lb break="no"/>ces atque uicarii patibulos habeant
            <lb/>
         </ab>

         <ab corresp="BK.77_12_inscriptio" type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-258-5">
            <seg type="num" n="12">XII</seg>
         </ab>
         <ab corresp="BK.77_12" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-258-6">
            <seg type="initial">U</seg>t homines boni generis qui infra comitatu<add hand="X"
               >m</add> inique uel iniuste agunt . <lb/> in <expan>presentia</expan> regis ducantur
            . et rex super eos districtionem faciat . carceran<lb break="no"/>di . exiliandi usque
            ad emendationem illorum . <lb/>
         </ab>

         <ab corresp="BK.77_13_inscriptio" type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-258-7">
            <seg type="num" n="13">XIII</seg>
         </ab>
         <ab corresp="BK.77_13" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-258-8">
            <seg type="initial">U</seg>t uicarii munera ne accipiant pro ill<subst>
               <del>o</del>
               <add hand="X">i</add>
            </subst>s latron<subst>
               <del>es</del>
               <add hand="X">ibus</add>
            </subst> qui ante<add hand="X">a</add><metamark function="insertion"/> comite iudi<lb
               break="no"/>cati fuerint ad mortem . Quod si <add hand="X">quis</add><metamark
               function="insertion"/> hoc perpetrauerit tale iudicium su<add hand="X"
               >b</add><metamark function="insertion"/>stine<lb break="no"/>at ! sicut et latro
               iudi<mod>c</mod>atus fuit . quia postquam scabini eum diiudica<lb break="no"/>uerint
            ! non est licentia comitis uel uicarii ei uitam concedere . Sed si ban<lb break="no"
            />nus ei iudicatus fuerit . et banno peracto stet in eo interim usquedum comiti <lb/> et
               <unclear>eo</unclear> qui clamorem uel causam ad eum habuit ! et tunc sit foris banno
            . <lb/>
         </ab>

         <ab corresp="BK.77_14_inscriptio" type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-258-9">
            <seg type="num" n="14">X<unclear>II</unclear></seg>
         </ab>
         <ab corresp="BK.77_14" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-258-10">
            <seg type="initial">U</seg>t episcopi et abbates aduocatos habeant ! et ipsi habeant in
            illo comitatu <lb/> propriam h<subst>
               <del>e</del>
               <add hand="X">ę</add>
            </subst>reditatem ! et ut ipsi recti et boni sint . et habeant uoluntatem <lb/>
            <unclear>recte</unclear> et iuste causas perficere . <lb/>
         </ab>

         <ab corresp="BK.77_15_inscriptio" type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-258-11">
            <gap unit="chars" quantity="2"/>
            <!-- sk: Original prüfen, ob Reste von Kapitelzahl zu sehen -->
         </ab>
         <ab corresp="BK.77_15" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-258-12">
            <seg type="initial">U</seg>t uicarii eos qui pro furto se in seruitio tradere cupiunt
            non consenti<lb break="no"/><gap unit="chars" quantity="1"/>nt . sed secundum iustum
            iudicium terminetur . <cb n="259"/>
         </ab>

         <ab corresp="BK.77_16_inscriptio" type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-259-1"
            rend="nota">
            <seg type="num" n="16">XVI</seg>
         </ab>
         <ab corresp="BK.77_16" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-259-2">
            <seg type="initial">Q</seg>uod nullus seniorem suum dimittat postquam ab eo acciperit
            ualente solido I <lb/> excepto si eum uult occidere . aut cum baculo c<subst>
               <del>e</del>
               <add hand="X">ę</add>
            </subst>dere . uel uxorem aut filiam <lb/> maculari seu h<subst>
               <del>e</del>
               <add hand="X">ę</add>
            </subst>reditatem ei tollere . <lb/>
         </ab>

         <ab corresp="BK.77_17_inscriptio" type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-259-3">
            <seg type="num" n="17">XVII</seg>
         </ab>
         <ab corresp="BK.77_17" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-259-4">
            <seg type="initial">Q</seg>uod nullus in hoste baculum habeat sed arcum . <lb/>
         </ab>

         <ab corresp="BK.77_18_inscriptio" type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-259-5">
            <seg type="num" n="18">XVIII</seg>
         </ab>
         <ab corresp="BK.77_18" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-259-6">
            <seg type="initial">D</seg>e forestis ut forestarii bene illas defendant simul et
            custodiant bestias et <lb/> pisces . et si rex intus foreste ferame<subst>
               <del>num</del>
               <add>n unum</add>
            </subst> aut ma<subst>
               <del/>
               <add>gi</add>
            </subst>s dederit amplius ne <lb/> pre<mod>n</mod>dat quam illi datum sit . <lb/>
         </ab>

         <ab corresp="BK.77_19_inscriptio" type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-259-7"
            rend="nota">
            <seg type="num" n="19">XVIIII</seg>
         </ab>
         <ab corresp="BK.77_19" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-259-8">
            <seg type="initial">U</seg>t uilicus bonus sapiens et prudens in opus nostrum eligatur .
            qui sciat ra<lb break="no"/>tionem <add>misso nostro</add><metamark function="insertion"
            /> reddere et seruitium perficere . prout loca locata sunt aedificia emen<lb break="no"/>d<subst>
               <del>a</del>
               <add hand="X">e</add>
            </subst>nt . nutriant porcos . iumenta . animalia . <add hand="X">h</add>Ortos . apes .
            aucas . <expan>pullos</expan><note type="editorial">gek. <mentioned>pull</mentioned>,
               die Kürzung von Korrekturhand 1 zu <mentioned>-os</mentioned> aufgelöst</note>
            <lb/> uiuaria cum <expan>piscibus</expan><note type="editorial">gek.
                  <mentioned>pisc</mentioned>, die Kürzung von Korrekturhand 1 zu
                  <mentioned>-ibus</mentioned> aufgelöst</note> . Uennas . molina . stirpes . terram
            aratoriam studeant fema<lb break="no"/>re ; In forestis mansum regale . et ibi uiuaria
            cum pisc<subst>
               <del>es</del>
               <add hand="X">ibus</add>
            </subst> . <subst>
               <del>e</del>
               <add hand="X">E</add>
            </subst>t homines ibi ma<lb break="no"/>neant et plantent uineas . faciant pomaria . et
               <expan>ubicumque</expan> inueniunt utiles <lb/> homines detur illis silua ad
            stirpandum ut nostrum seruitium inmeliorentur . et ut <lb/> feminae nostrae quae ad opus
            nostrum sunt seruientes ! habeant ex partibus nostris <lb/> lanam et linum et faciant
               sarci<mod>l</mod><subst>
               <del>es</del>
               <add hand="X">ea</add>
            </subst> et <expan>camisiles</expan><note type="editorial">gek.
                  <mentioned>camisil</mentioned>, die Kürzung von Korrekturhand 1 zu
                  <mentioned>-es</mentioned> aufgelöst</note> et perueniant ad cameram nostram per
               ra<lb break="no"/>tionem per uilic<subst>
               <del>i</del>
               <add hand="X">o</add>
            </subst>s nostr<subst>
               <del>i</del>
               <add hand="X">o</add>
            </subst>s . aut a missis eius a se transmissis . <lb/>
         </ab>

         <ab corresp="BK.77_20_inscriptio" type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-259-9">
            <seg type="num" n="20">XX</seg>
         </ab>
         <ab corresp="BK.77_20" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-259-10">
            <seg type="initial">E</seg>t si quis <add hand="X"><choice>
                  <abbr>c</abbr>
                  <expan>cum</expan>
               </choice></add><metamark function="insertion"/> fidelibus suis contra aduersarium
            suum pugnam aut aliquod certamen <lb/> agere uoluit . et conuocauit ad se aliquem de conpar<subst>
               <del>is</del>
               <add hand="X">ibus</add>
            </subst> suis ut ei ad<unclear>iutorium</unclear>
            <lb/>
            <expan>prebuisset</expan> . et noluit . et exinde neglegens permansit ! ipsum
               benefi<unclear>cium</unclear> q<unclear>uo</unclear>d <lb/> habuit auferatur ab eo .
            et detur ei qui in stabilitate et fideli<gap unit="chars" quantity="3"/>e s<gap
               unit="chars" quantity="2"/>
            <lb/> permansit . <lb/><lb/>
            <cb n="260"/>
         </ab>


         <milestone n="BK.184" unit="capitulare"/>

         <ab corresp="BK.184_a" type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-260-1"
            next="#paris-bn-lat-10758-260-2_1">
            <date><date>ANNO SEXTO DECIMO</date> REGNANTE DOMNO NOSTRO HLUDOUUICO</date><lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.184_a BK.184_b" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-260-2">
            <milestone xml:id="paris-bn-lat-10758-260-2_1" prev="#paris-bn-lat-10758-260-1"
               unit="span" corresp="BK.184_a" spanTo="#paris-bn-lat-10758-260-2_2"/>
            <seg type="initial">C</seg>onuentus episcoporum debet fieri In quattuor locis . id est
               <rs type="place">mogontiaco</rs> In quo is<lb break="no"/>ti archiepiscopi cum eorum
            suffraganeis conuenire debent . <rs type="person">autcarius</rs> . <rs type="person"
               >hadebaldus</rs> . <lb/><rs type="person">heti</rs>
            <add><rs type="person">bernuinus</rs></add><metamark function="insertion"/> In <rs
               type="place">parisi<mod>o</mod></rs> . <rs type="person">ebo</rs> . <rs type="person"
               >ragnouuardus</rs> . <rs type="person">lantramnus</rs> . archiepiscopus <rs
               type="place">senonis</rs> . qui fuerit cum <lb/>eorum suffraganeis . In <rs
               type="place">tolosa</rs> . <rs type="person">noto</rs> . <rs type="person"
               >bartolomeus</rs> . <rs type="person">adalelmus</rs> . <rs type="person">aiulfus</rs>
            cum eorum suf<lb break="no"/>fraganeis . In <rs type="place">lugduno</rs> . <rs
               type="person">agobardus</rs> . <rs type="person">bernardus</rs> . <rs type="person"
               >andreas</rs> . <rs type="person">benedictus</rs> . <rs type="person">agari<lb
                  break="no"/>cus</rs> cum eorum suffraganeis . In quibus conuentibus tractare .
            quaerere . et cum dei <lb/>adiutorio Inuenire debent de causis ad religionem christianam
            et e<subst>
               <del>o</del>
               <add hand="X">a</add>
            </subst>rum curam pertinen<lb break="no"/>tibus . et quia principibus et reliquo populo
            uel ita ut diuina auctoritas docet . <lb/>aut aliter teneatur uel quod inde ex parte uel
            ex toto dimi<add>s</add>sum sit ut non teneatur . <lb/>Deinde <expan>quid</expan> in
            ipsorum qui pastores populi constituti sunt ! moribus conuersatione . et actibus
            <lb/>inuenire possit <expan>quod</expan> diuinę regulę atque auctoritati non concordet .
            simulque Inueni<lb break="no"/>re quae occasiones In utroque ordine id effecerint . ut a
            recto tramite deuias<lb break="no"/>sent . Ut quicquid ab eis de his causis inuentum
            fuerit . tam solerti cura <lb/>custodiatur ! ut nullatenus ad aliorum notitiam peruenire
            permittant <lb/>ante tempus constitutum . et ideo unus notarius Inter omnes eligatur .
            quicquid ipsi In<lb break="no"/>uenerint subtiliter describat . et sub iuramento
            constrictus fideliter conseruet . <anchor xml:id="paris-bn-lat-10758-260-2_2"/>
            <milestone unit="span" corresp="BK.184_b" spanTo="#paris-bn-lat-10758-260-2_3"/> Uo<lb
               break="no"/>lumus etiam ipsorum conuentum fieri <date><subst>
                  <del>octabas pentecosten</del>
                  <add hand="X">octauis pentecostes</add>
               </subst></date> . missi uero nostri suam incipiant <lb/>legationem peragere <add
               hand="X">ad</add>
            <date><subst>
                  <del>octabas</del>
                  <add hand="X">octauas</add>
               </subst> paschae</date> . <anchor xml:id="paris-bn-lat-10758-260-2_3"/>
            <lb/>
         </ab>
         <milestone n="BK.186" unit="capitulare"/>
         <ab corresp="BK.186_inscriptio" type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-260-3">
            <sic>HAE</sic> CAPITULA AB EPISCOPIS TRACTANDA SUNT . </ab>
         <lb/>
         <ab corresp="BK.186_1" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-260-4">
            <seg type="initial">D</seg>e decimis quae ad capellas dominicas dantur et hominibus qui
            eas habent . <lb/>et in suos usus conuertunt<note type="editorial">Die ersten drei
               Abschnitte hier als einfache Absätze ohne Numerierung. Diese setzt erst auf der
               folgenden Seite beim vierten Absatz abrupt mit <mentioned>IIII</mentioned> in roter
               Tinte ein. Wahrscheinlich ist die Zählung in rot später ergänzt worden, und der damit
               beauftragte Schreiber vergaß entweder, die Zählung auch auf der vorherigen Seite
               nachzutragen, oder er hatte die Lage nicht zur Hand (die Lage <locus>S.
                  257-260</locus> ist ein Doppelblatt, die Lage <locus>S. 261-264</locus> zwei
               Einzelblätter, vgl. Mordek [1995] S. 687).</note><lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.186_2" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-260-5"> De feminis quae In
            quibusdam locis inrationabiliter uelamen sibi sanctum inponunt . <lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.186_3" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-260-6"> Similiter de
            monasteriolis puellarum In legatione <subst>
               <del>a</del>
               <add>A</add>
            </subst>utgarii<note type="editorial"> Ursprünglich erkannte der Kopist den Text nicht
               als Namen und schrieb daher zunächst <mentioned>aut garii</mentioned>. Er selbst oder
               ein späterer Korrektor modifizierte dann zu <mentioned>A</mentioned> und ergänzte
               einen Bindebogen von <mentioned>t</mentioned> zu <mentioned>g</mentioned>.</note>
            <space quantity="3" unit="chars"/> In quibus <cb n="261"/>nullus ordo bonę
            conuersationis tenetur<lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.186_4_inscriptio" type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-261-1">
            <seg n="4" rend="coloured" type="num">IIII</seg>
         </ab>
         <ab corresp="BK.186_4" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-261-2"> De monasteriolis
            etiam diuersis In mis<add>s</add>atico <rs type="person">albrici</rs><lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.186_5_inscriptio" type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-261-3">
            <seg n="5" rend="coloured" type="num">V</seg>
         </ab>
         <ab corresp="BK.186_5" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-261-4"> De iudicio aquae
            frigidae<lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.186_6_inscriptio" type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-261-5">
            <seg n="6" rend="coloured" type="num">VI</seg>
         </ab>
         <ab corresp="BK.186_6" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-261-6"> De his qui usuris
            Inseruiunt<lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.186_7_inscriptio" type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-261-7">
            <seg n="7" rend="coloured" type="num">VII</seg>
         </ab>
         <ab corresp="BK.186_7" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-261-8"> Uolumus atque iubemus
            ut missi nostri diligenter Inquirant . quanti ho<lb break="no"/>mines liberi In singulis
            comitatibus maneant . qui per se possint ex<lb break="no"/>peditionem facere . uel
            quanti de his quibus unus alium adiuuet . quanti <lb/>etiam de his qui a duobus tertius
            additur et pręparatur . necnon de his <lb/>qui a tribus quartus adiuuatur et
               <expan>pręparatur</expan> . siue de his qui a quattuor <lb/>quintus adiuuatur et
            pręparatur eandem expeditionem exercitalem facere <lb/> possint . et eorum summam ad
            nostram notitiam deferant * <lb/>
         </ab>
         <milestone n="BK.191" unit="capitulare"/>
         <ab type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-261-9" corresp="BK.191_1_inscriptio">
            <seg n="1" rend="coloured" type="num">I</seg>
            <add hand="Y">DE EO QUI SINE CONSENSU EPISCOPI PRESBITERUM DE ECCLESIA EIECERIT UEL
               CONSTITUERIT</add>
            <lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.191_1" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-261-10">
            <seg type="initial">D</seg>e his qui sine consensu episcopi presbiteros In ecclesiis
            suis constituunt . uel de ecclesiis <lb/>eiciunt . et ab episcopo uel a quolibet misso
            dominico admoniti oboedire <lb/>noluerint . ut bannum nostrum reuuadiare cogantur . et
            per fideiussores <lb/> ad palatium nostrum uenire iubeantur . et tunc nos decernamus .
            utrum nobis <lb/>placeat . ut aut illum bannum persoluat . aut aliam
            <add>h</add>armiscaram sustineat * <lb/>
         </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-261-11" corresp="BK.191_2_inscriptio">
            <seg n="2" rend="coloured" type="num">II</seg>
            <add hand="Y">DE ECCLESIIS INTER HĘREDES DIUISIS </add>
         </ab>
         <ab corresp="BK.191_2" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-261-12">
            <seg type="initial">D</seg>e ecclaesiis quae Inter coheredes diuisę sunt consideratum
            est . qua<lb break="no"/>tinus si secundum prouidentiam et admonitionem episcopi ipsi
            coheredes eas uo<lb break="no"/>luerint tenere . et honorare faciant * Si autem hoc
            contradixerint <lb/>ut In episcopi potestate maneant . utrum eas Ita consistere
            permittat . aut <lb/>reliquias exInde auferat . et ubi ad beneficium nostrum ecclesiae
            pertinentes <lb/>Ita Inuentę diuisę fuerint ! ut describantur et nobis renuntietur *
            <lb/>
         </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-261-13" corresp="BK.191_3_inscriptio">
            <seg n="3" rend="coloured" type="num">III</seg>
            <add hand="Y">DE DESTRUCTIONE ECCLESIARUM . </add>
         </ab>
         <ab corresp="BK.191_3" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-261-14">
            <seg type="initial">D</seg>e ecclaesiis destructis ut episcopi et missi Inquisitionem
            faciant . utrum <cb n="262"/> per neglegentiam aut Inpossibilitatem destructę sint ; et
            ubi neglegentia Inuen<lb break="no"/>ta fuerit ! episcopali auctoritate emendare
            cogantur hi qui eas restaurare <lb/>debuerant ; Si uero per Inpossibilitatem contigit ut
            aut plures sint quam <lb/>necesse sit . aut maioris magnitudinis quam ut ex rebus ad eas
            pertinentibus <lb/>restaurari possint ! episcopus modum Inueniat . qualiter congrue
            emendari <lb/>et cons<mod>iste</mod>re<note type="editorial"> Korrekturen des nicht mehr
               klar erkennbaren Ursprungszustands in etwas dunklerer Tinte,
                  <mentioned>is</mentioned> möglicherweise auf Rasur komplett neu geschrieben, bei
                  <mentioned>te</mentioned> hingegen Reste der ursprünglichen Buchstaben
                  (<mentioned>ti</mentioned>?) noch zu erahnen. </note> possint * </ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-262-1" corresp="BK.191_4_inscriptio">
            <seg n="4" rend="coloured" type="num">IIII</seg>
            <add hand="Y">NE DE MANSO ECCLESIĘ DATO CONTRA SANCITA SERUITIUM EXIGATUR . </add>
            <lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.191_4" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-262-2">
            <seg type="initial">D</seg>e uno manso ad ecclesiam dato . de quo aliqui homines contra
            statuta sibi <lb/>seruitium exigunt ; quicumque pro hac causa accusatus fuerit . comes
            <lb/>uel missi ! hoc <expan>quod</expan> Inde subtractum est . presbiteris cum sua lege
            restituere faciant * <lb/>
         </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-262-3" corresp="BK.191_5_inscriptio">
            <seg n="5" rend="coloured" type="num">V</seg>
            <add hand="Y">DE NONIS ET DECIMIS QUAS QUIDAM DARE NEGLIGUNT . </add><lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.191_5" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-262-4">
            <seg type="initial">D</seg>e his qui nonas et decimas iam per multos annos . aut ex
            parte aut ex <lb/>toto dare neglexerunt ; Uolumus ut per missos nostros constringantur .
            ut secundum <lb/>capitularem priorem . soluant unius ann<subst>
               <del>o</del>
               <add>i</add>
            </subst> nonam et decimam cum sua lege et In<lb break="no"/>super bannum nostrum ! et
            hoc eis denuntietur . <expan>quod</expan> quicumque hanc neglegentiam Ite<lb break="no"
            />rauerit ! beneficium unde haec nona et decima persolui debuit ! amisurum <lb/>se sciat
            ; Ita enim continetur In capitulare bonae memoriae <rs type="person">genitoris
               nostri</rs>
            <lb/>In libro . I . capitulo CLVII ; Ut qui ecclesiarum beneficia habent ! nonam et
            decimam <lb/>ex <mod>ei</mod>s ecclesiae cuius res sunt donent ; et qui talem beneficium
            habent ut <lb/>ad medietatem laborent . et de eorum portione proprio presbitero decimas
            donent ; <lb/>
            <seg type="initial">I</seg>tem In <expan>capitulare</expan><note type="editorial"
               >Ausnahmsweise verwendet der Schreiber hier die Abkürzung <mentioned>cap</mentioned>
               direkt nacheinander sowohl für <mentioned>capitulare</mentioned> wie für
                  <mentioned>capitulo</mentioned>. Sonst steht <mentioned>cap</mentioned>
               ausschließlich für <mentioned>capitulum</mentioned>/<mentioned>capitulo</mentioned>,
               während <mentioned>capitulare</mentioned> stets ausgeschrieben wird.</note> nostro In
            libro . II . capitulo XXI de eadem re ; De nonis quidem <lb/>et decimis unde et <rs
               type="person">genitor <choice>
                  <abbr>nrt</abbr>
                  <expan>noster</expan>
               </choice></rs> . et nos frequenter et In diuersis placitis ad<lb break="no"
            />monitionem fecimus . et per capitularia nostra qualiter haec obseruentur <lb/>
            ordinauimus ! Uolumus atque iubemus . ut de omni conlaborato . et de <add>uino .
               et</add>
            <lb/>
            <add> de</add><note type="editorial">In dunklerer Tinte, wohl nachgetragen nach
               Augensprung, da das am Beginn der folgenden Zeile eng gedrängte und leicht aus dem
               Textspiegel herausragende <mentioned>de</mentioned> ebenfalls nachgetragen wirkt, der
               Text also wahrscheinlich zunächst <mentioned>conlaboratu et de feno</mentioned>
               lautete. Der Schreiber sprang versehentlich von <mentioned>de (uino)</mentioned>
               direkt zu <mentioned>(de) feno</mentioned>, d.h. ließ <mentioned>uino et
                  de</mentioned> zunächst aus.</note> feno fideliter et pleniter ab omnibus nona et
            decima persoluatur ; De nutri<lb break="no"/>mine uero pro decima . sicut
            <add>h</add>actenus consuetudo fuit ! ab omnibus obseruetur ; <cb n="263"/> si <choice>
               <abbr>q</abbr>
               <expan>quis</expan>
            </choice> tamen episcoporum fuerit qui argentum pro hoc accipere uelit ! In sua maneat
            <lb/>potestate . iuxta <expan>quod</expan> ei et illi qui hoc persoluere debet
            conuenerit . <lb/>
         </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-263-1" corresp="BK.191_6_inscriptio">
            <seg n="6" rend="coloured" type="num">VI</seg>
            <add hand="Y">DE EO QUI DECIMAM DARE NEGLEXERIT ECCLESIĘ CUIUS ESSE DEBET . ALTERIQUE
               ECCLESIĘ EAM DEDERIT</add><lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.191_6" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-263-2">
            <seg type="initial">Q</seg>uicumque decima abstrahit de ecclesia ad quam per iustitiam
            debet dari . et eam prę<lb break="no"/>sumptiose et propter munera aut amicitiam . uel
            aliam quamlibet occasionem <lb/>ad alteram ecclesiam dederit ! a comite uel a misso
            nostro distringatur . ut eiusdem <lb/>decimę quantitatem ! cum sua lege restituat * </ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-263-3" corresp="BK.191_7_inscriptio">
            <seg n="7" rend="coloured" type="num">VII</seg>
            <add hand="Y">DE DECIMIS A POPULO DANDIS . </add><lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.191_7" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-263-4">
            <seg type="initial">D</seg>e decimis quae dare populus non uult . nisi
            <mod>quo</mod>libet modo ab eo redimantur . <lb/>ab episcopis prohibendum est ne fiat ;
            Et si quis contemptor Inuentus fuerit . et nec <lb/>episcopum nec comitem audire
            uoluerit ! si <choice>
               <abbr>nrt</abbr>
               <expan>noster</expan>
            </choice> homo fuerit ! ad pręsentiam nostram <lb/>uenire compellatur ; Ceteri uero
            distringantur . ut Inuiti ecclesiae restituant <lb/>quae uoluntariae dare neglexerunt . </ab>
         <lb/>
         <ab corresp="BK.191_8_inscriptio" type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-263-5">
            <seg n="8" rend="coloured" type="num">VIII</seg>
            <add hand="Y"><choice>
                  <abbr>rq titulu</abbr>
                  <expan>require titulum</expan>
               </choice></add><note type="editorial">korr. aus <mentioned>XXV</mentioned>;
                  <mentioned>require titulum</mentioned> (gek. <mentioned>rq titulu</mentioned>) von
               Korrekturhand 2 ergänzt</note>
         </ab>
         <ab corresp="BK.191_8" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-263-6">
            <seg type="initial">V</seg>t de rebus ecclaesiarum quae ab eis per XXX annorum spatium
            sine ulla Inter<lb break="no"/>pellatione possessa sunt . testimonia non
               re<mod>c</mod>ipiantur<note type="editorial">Das <mentioned>c</mentioned> von
                  <mentioned>recipiantur</mentioned> mit dem langem Schaft eines
                  <mentioned>p</mentioned>, wahrscheinlich hatte der Schreiber nach dem
                  <mentioned>re-</mentioned> direkt mit <mentioned>-piantur</mentioned> fortsetzen
               wollen, seinen Fehler aber noch selbst bemerkt und sich nicht die Mühe gemacht, die
               so entstandene Unterlänge des <mentioned>c</mentioned> zu radieren.</note> . sed eo
            modo conti<lb break="no"/>neantur . sicut res ad fiscum dominicum pertinentes contineri
            solent * <lb/>
         </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-263-7" corresp="BK.191_9_inscriptio">
            <seg n="9" rend="coloured" type="num">VIIII</seg>
            <add hand="Y">DE HIS QUI ECCLESIAS RESTAURARE NEGLIGUNT DE REBUS EARUM QUAS IN
               BENEFICIUM HABENT . </add><lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.191_9" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-263-8">
            <seg type="initial">Q</seg>uicumque de rebus ecclesiarum quas In beneficium habent .
            restaurationes <lb/>earum facere neglexerint ! iuxta capitularem anteriorem In quo de
               ope<lb break="no"/>ribus . ac nonis et decimis constitutum est ! sic de illis
            adimpleatur . id est In libro <lb/>quarto . capitulo XXXVIII ; De opere et restauratione
            consideratum est ! ut <lb/>de frugibus terrae . et animalium nutrimine persoluantur ; de
            opere uero <subst>
               <del/>
               <add>uel</add>
            </subst>
            <lb/> restauratione ecclesiarum . comes et episcopus siue abbas una cum misso nostro
            quem <lb/>ipsi sibi ad hoc eligerint . considerationem faciant . ut unusquisque eorum
            <lb/>tantum Inde accipiat ad operandum et restaurandum ! quantum ipse de rebus
            <lb/>ecclesiarum habere cognoscitur ; Similiter et uassi nostri . aut In commune
            <lb/>tantum operis accipiant ! quantum rerum ecclesiasticarum <sic>hahent</sic> . uel
            unusquisque <cb n="264"/> per se iuxta quantitatem quam ipse tenet . aut si Inter eos
            conuenerit ut pro <lb/>opere faciendo argentum donent ! Iuxta aestimationem operis In
            argento <lb/>persoluant * Cum quo pretio rector ecclesiae ad praedictam restaurationem
               ope<lb break="no"/>rarios conducere . et materiamen emere possit . et qui nonas et
            decimas <lb/>dare neglexerit . primum quidem illas cum lege sua restituat et Insuper
            bannum<lb/> nostrum soluat . ut Ita castigatus caueat . ne sepius Iterando beneficium
            amittat * <lb/>
         </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-264-1" corresp="BK.191_10_inscriptio">
            <seg n="10" rend="coloured" type="num">X</seg>
            <add hand="Y">DE HIS QUI AGROS DOMINICATOS EXCOLERE NEGLIGUNT . NE NONAS EX EIS
               PERSOLUANT . </add><lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.191_10" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-264-2">
            <seg type="initial">D</seg>e illis qui agros dominicatos propterea
               <expan>neglexerint</expan> excolere . ut nonas et <lb/>decimas exInde non persoluat .
            et alienas terras ad excolendum propter <lb/>hoc accipit ! Uolumus ut de tribus annis
            Ipsam nonam cum sua lege per<lb break="no"/>soluat ; Et si quis contemptor aut comitis
            aut <sic>misorum</sic> nostrorum propter hoc <lb/> extiterit ! per fideiussores ad
            palacium uenire conpellatur * </ab>
         <milestone n="BK.192" unit="capitulare"/>
         <ab corresp="BK.192_inscriptio" rend="coloured" type="meta-text"
            xml:id="paris-bn-lat-10758-264-3">ITEM ALIA CAPITULA * </ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-264-4" corresp="BK.192_1_inscriptio">
            <seg n="1" rend="coloured" type="num">I</seg>
            <add hand="Y">DE EO QUI BENEFICIUM DESERTUM FECERINT . </add><lb/></ab>
         <ab corresp="BK.192_1" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-264-5">
            <seg type="initial">D</seg>e beneficiis destructis . hoc obseruetur quod In capitulare
            priori continetur <lb/>id est In libro IIII<hi rend="super">o</hi> capitulo XXXVI<note
               type="editorial">Mit ähnlicher, aber blasserer Tinte <mentioned>38</mentioned> über
               der Zeile ergänzt.</note> ; Quicumque beneficium suum occasione <lb/>proprii desertum
            habuerit . et Intra annum postquam ei a comite uel <lb/>misso nostro notum factum fuerit
            ! illud emendatum non habuerit ! <lb/>Ipsum beneficium amittat * <lb/></ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-264-6" corresp="BK.192_2_inscriptio">
            <seg n="2" rend="coloured" type="num">II</seg>
            <add hand="Y">DE MALIS SCABINIS EICIENDIS</add></ab>
         <lb/>
         <ab corresp="BK.192_2" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-264-7">
            <seg type="initial">V</seg>t missi nostri ubicumque malos scabinos Inueniunt ! eiciant .
            et totius <lb/>populi consensu In locum eorum bonos eligant . et cum electi fuerint !
            <lb/>iurare faciant . ut scienter Iniuste iudicare non debeant </ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-264-8" corresp="BK.192_3_inscriptio">
            <seg n="3" rend="coloured" type="num">III</seg>
            <add hand="Y">DE MELIORIBUS ET UERACIORIBUS ELIGENDIS</add></ab>
         <lb/>
         <ab corresp="BK.192_3" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-264-9">
            <seg type="initial">V</seg>t In omni comitatu hi qui meliores et ueratiores Inueniri
               <expan>possunt</expan> ! <lb/>eligantur ad missis nostris ad Inquisitiones faciendas
            . et rei ueritatem <lb/>dicendam . et ut adiutores comitum sint ad iustitias
            faciendas<lb/>
         </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-264-10" corresp="BK.192_4_inscriptio">
            <seg n="4" rend="coloured" type="num">IIII</seg>
            <add hand="Y">DE SCABINIS QUI PROPTER MUNERA AUT AMICITIAM INIUSTA IUDICANT .
            </add><lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.192_4" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-264-11">
            <seg type="initial">V</seg>olumus ut quicumque de scabinis deprehensus fuerit propter
            munera . <cb n="265"/> aut propter amicitiam . uel Inimicitiam Iniuste iudicasse ! ut
            per fideius<lb break="no"/>sores missus ad pręsentiam nostram ueniat ; de cetero omnibus
            scabinis <lb/>denuntietur . ne quis deInceps etiam iustum iudicium uendere pręsumat<lb/>
         </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-265-1" corresp="BK.192_5_inscriptio">
            <seg n="5" rend="coloured" type="num">V</seg>
            <add hand="Y">DE LEGITIMIS ET RATIONABILIBUS COMMUTATIONIBUS ECCLESIARUM DEI .
            </add><lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.192_5" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-265-2">
            <seg type="initial">V</seg>bicumque commutationes tam <choice>
               <abbr>tempr</abbr>
               <expan>tempore</expan>
            </choice> nostro . quamque <rs type="person">genitoris nostri</rs> legittime <lb/>et
            rationabiles atque utiles <choice>
               <abbr>ecclis</abbr>
               <expan>ecclesi<mod>is</mod></expan>
            </choice><note type="editorial">Gek. <mentioned>ecclis</mentioned>. Das
                  <mentioned>-is</mentioned> in dunklerer Tinte auf Rasur, wobei offenbar
               versehentlich die Unterlänge des (abgekürzten) <mentioned>tempore</mentioned> aus der
               vorigen Zeile mit ausradiert wurde.</note> dei factę sunt ! permaneant ; Ubicumque
            <lb/>uero Inutiles . et Incommodę atque Inrationabiles factę sunt ! dissoluantur <lb/>et
            recipiat unusquisque <expan>quod</expan> dedit ; Ubi uero mortua manus Interiacet .
            <lb/>aut alia quaelibet quae rebellis esse<note type="editorial">BK bieten hier
                  <mentioned>(quaelibet) causa, quae rationabilis (esse)</mentioned>, wobei der
               Apparat nur die Ersetzung von <mentioned>rationabilis</mentioned> mit
                  <mentioned>rebellis</mentioned> anmerkt, nicht aber das fehlende
                  <mentioned>causa</mentioned>. </note> uideatur Inuenta fuerit ! diligenter
            <lb/>scribatur et ad nostram notitiam perferatur . </ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-265-3" corresp="BK.192_6_inscriptio">
            <seg n="6" rend="coloured" type="num">VI</seg>
            <add hand="Y">DE EO QUI CONPROBATUS FUERIT TESTES IN PERIURIUM <unclear>SCIENTER IN<lb
                     break="no"/>DUXISSE</unclear></add>
            <lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.192_6" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-265-4"><seg type="initial"
               >Q</seg>uicumque conprobatus fuerit de eo <expan>quod</expan> scienter testes In
            periurium Induxisset ! <lb/>sub fideiussione ad palatium nostrum uenire compellatur . ut
            ibi cum <lb/>fidelibus nostris consideremus ! quid de tali homine faciendum sit * <lb/>
         </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-265-5" corresp="BK.192_7_inscriptio">
            <seg n="7" rend="coloured" type="num">VII</seg>
            <add hand="Y">DE DISCORDIBUS HOMINIBUS </add><lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.192_7" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-265-6"><seg type="initial"
               >D</seg>e his qui discordiis et contentionibus studere solent . et In pace
            <lb/>uiuere nolunt . et Inde conuicti fuerint ! similiter uolumus ut sub
            <lb/>fideiussoribus ad nostrum placitum ueniant . ut ibi cum fidelibus nostris consi<lb
               break="no"/>deremus quid de talibus faciendum sit * </ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-265-7" corresp="BK.192_8_inscriptio">
            <seg n="8" rend="coloured" type="num">VIII</seg>
            <add hand="Y">UT NUMMOS BONOS NULLUS RESPUAT . </add><lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.192_8" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-265-8"><seg type="initial"
               >D</seg>e bonis denariis quos populus recipere non uult ! uolumus ut hoc
            <lb/>obseruetur et teneatur quod In priori <sic>caputulare</sic> nostro constitutum est
            <lb/>id est In libro IIII capitulo XXX ; Quicumque liber homo uel In emptione <lb/>uel
            In debiti solutione <expan>denarium</expan> merum . et bene pensantem recipere noluerit
            ! <lb/>bannum nostrum id est LX solidos componat ; Si uero serui ecclesiastici . aut
            <lb/>fiscalini nostri . aut comitum aut uassallorum nostrorum hoc facere presump<lb
               break="no"/>serint ! LX ictus uapulent ; Et si actores nostri . aut aliorum . uel
               ad<lb break="no"/>uocati eos missis nostris uel comitibus iussi pręsentare noluerint
            ! <expan>praedictum</expan><note type="editorial"> Offenbar begann der Schreiber mit
                  <mentioned>pr-</mentioned>, entschied sich dann aber aufgrund des nahen
               Zeilenendes für eine Abkürzung und überschrieb das bereits ausgeführte
                  <mentioned>r</mentioned> mit einem <mentioned>d</mentioned>, so dass der Schaft
               des <mentioned>r</mentioned> noch links aus dem Bogen des <mentioned>d</mentioned>
               heraus ragt. Über dem <mentioned>p</mentioned> ein Kürzungsstrich mit wiederum
               übergeschriebenem Zeichen, evtl. einem <mentioned>a</mentioned>.</note>
            <cb n="266"/> bannum . id est LX<note type="editorial">Das in anderen Hs. gebotene
                  <mentioned> solidos</mentioned> fehlt hier.</note> conponat ; Et ad hanc
            constitutionem nostram adImplen<lb break="no"/>dam . episcopi et abbates . siue reliqui
            qui beneficia nostra habent adiuuent <lb/>comites In suis hominibus distringendis ; Et
            si comites hanc nostram <lb/> constitutionem neglexerint ! hoc per missos nostros ad
            nostram notitiam perferatur * <lb/></ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-266-1" corresp="BK.192_9_inscriptio">
            <seg n="9" rend="coloured" type="num">VIIII</seg>
            <add hand="Y">DE MALIS QUE A FISCALINIS FIUNT . </add><lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.192_9" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-266-2"><seg type="initial"
               >D</seg>e homicidiis uel aliis Iniustitiis . quae a fiscalinis nostris fiunt *
            <lb/>quia Inpune se ea commit<add>t</add>ere se posse existimant ! Nos actoribus prę<lb
               break="no"/>cipiendum esse decernimus . ne ultra Inpune fiant . Ita ut ubicumque
            facta <lb/>fuerint ! soluere cum disciplina pręcipiemus * </ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-266-3" corresp="BK.192_10_inscriptio">
            <seg n="10" rend="coloured" type="num">X</seg>
            <add hand="Y">DE COLLECTIS MALIS OMNIMODIS INHIBENDIS </add><lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.192_10" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-266-4"><seg type="initial"
               >C</seg>ollectę ad malum faciendum fieri omnimodis prohibeantur . et ubicumque
            <lb/>huiusmodi praesumptiones factę fuerint ! digna emendatione corri<lb break="no"
            />gantur . et si per neglegentiam comitis uel factę sunt uel Inemendatę re<lb break="no"
            />manserunt ! hoc ad nostram notitiam perferatur ; Auctor uero facti . si fuerit
            <lb/>praepositus uel aduocatus . siue centenarius uel qualibet alia dignitate
            <lb/>prędita libera persona ! post legalem emendationem In loco factam sub
            <lb/>fideiussoribus ad nostram pręsentiam ueniat ; multitudo uero siue <lb/>de seruis .
            siue de liberis sit ! legittima emendatione multetur * </ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-266-5" corresp="BK.192_11_inscriptio">
            <seg n="11" rend="coloured" type="num">XI</seg>
            <add hand="Y">UT PONTES PUBLICI QUI DESTRUCTI FUERINT ITERUM EXTRUANTUR . </add><lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.192_11" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-266-6"><seg type="initial"
               >D</seg>e pontibus publicis destructis . placuit nobis ut hi qui iussionem
            <lb/>nostram In reparandis pontibus contempserunt ! Uolumus ac iubemus . <lb/>ut omnes
            homines nostri In nostram ueniant praesentiam rationes reddere . <lb/>cur nostram
            iussionem ausi sunt contempnere ; Comites autem reddent <lb/> ratione<mod>s</mod> de
            eorum pagensibus cur eos aut non constrinxerunt ut hoc fa<lb break="no"/>cerent . aut
            nobis n<mod>unt</mod>iare<note type="editorial">Stärkere Korrekturen; das
                  <mentioned>u</mentioned> wohl auf Rasur mit dunklerer Tinte, der Balken des
                  <mentioned>t</mentioned> mit dunklerer Tinte nachgezogen, evtl. über ein
               ursprüngliches <mentioned>c</mentioned>.</note> neglexerunt ; Similiter et de
            iniustis <lb/>teloneis ubicumque accipiuntur ! sciant se exInde nobis rationem
            reddituros * </ab>
         <lb/>

         <ab type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-266-7" corresp="BK.192_12_inscriptio">
            <seg n="12" rend="coloured" type="num">XII</seg>
            <add hand="Y">DE EXAMINE AQUĘ FRIGIDAE </add><lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.192_12" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-266-8"><seg type="initial"
               >V</seg>t examen aquae frigidae quod <add>h</add>actenus faciebant ! a missis nostris
            omnibus <cb n="267"/> Interdicatur ne ulterius fiat ; </ab>
         <lb/>

         <ab type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-267-1" corresp="BK.192_13_inscriptio">
            <seg n="13" rend="coloured" type="num">XIII</seg>
            <add hand="Y">DE REUERSIONE COMITIS ET PAGENSIUM DE HOSTILI
                  <unclear>EXPEDITIO</unclear><gap quantity="2" unit="chars"/>
               <lb/> UT EX EO DIE SUPER XL DIES SIT BANNUS <unclear>R</unclear>ESISUS</add><note
               type="editorial">
               <mentioned>DE REUERSIONE ... RESISUS</mentioned> von Korrekturhand 2 ergänzt</note>
            <lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.192_13 BK.192_14" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-267-2">
            <milestone unit="span" corresp="BK.192_13" spanTo="#paris-bn-lat-10758-267-2_1"/>
            <seg type="initial">P</seg>ostquam comes et pagenses de qualibet expeditione hostili
            reuersi <lb/>fuerint ! ex eo die super XL noctes sit bannus resisus . quod lingua <lb/>
            theodisca sca<unclear>s</unclear>tlegi id est armorum depositio uocatur * <anchor
               xml:id="paris-bn-lat-10758-267-2_1"/>
            <milestone unit="span" corresp="BK.192_14" xml:id="paris-bn-lat-10758-267-2_2"
               next="#paris-bn-lat-10758-267-4" spanTo="#paris-bn-lat-10758-267-2_3"/>
            <space quantity="10" unit="chars"/><lb/> hoc missi nostri notum faciant comitibus et
            populo . <expan>quod</expan> nos In omni ebdo<lb break="no"/>mada unum diem ad causas
            audiendas . et iudicandas sedere uolumus ; <note type="editorial">Beim Übergang von
               diesem zum folgenden Kapitel verschlimmbesserte der Kopist (oder ein späterer
               Korrektor) einen vermeintlichen Fehler. Zunächst betrachtete er, völlig zu Recht, das
               vorherige Kapitel mit <mentioned>armorum depositio uocatur</mentioned> als
               abgeschlossen. Daher ließ er den Rest von dessen letzter Zeile frei und begann mit
               dem Text des neuen Kapitels (<mentioned> Hoc missi nostri notum faciant ...
               </mentioned> = BK 192 c. 14) in einer neuen Zeile, wobei er das anfängliche
                  <mentioned>H</mentioned> wie gewohnt als Versalie in brauner Texttinte konzipierte
               (bzw. dafür Platz ließ und diese Versalie erst nach Abschluss des übrigen Textes zu
               ergänzen begann). Mutmaßlich erst nachdem er mit dem gesamten Text des Kapitels
               fertig war und evtl. auch eine Kapitelzählung am Rand neben dem
                  <mentioned>Hoc</mentioned> ergänzt hatte, kam er zu der irrigen Ansicht, das
               Kapitel würde erst mit dem zweiten Satz (<mentioned> Comites autem ...</mentioned>)
               beginnen. Daraufhin radierte er die Kapitelzahl aus. Spuren dieser Rasur sind zu
               erkennen, nicht aber, ob dort zuvor eine rote <mentioned>XIIII</mentioned> stand. Von
               der H-Versalie sind die beiden Schäfte noch klar zu erkennen und nur leicht verwischt
               bzw. anradiert. Zwischen diesen beiden H-Schäften trug der Kopist sodann ein kleines
               h ein. Möglicherweise radierte er auch ein am Zeilenanfang stehendes kleines c von
                  <mentioned>comites</mentioned> und ersetzte es durch eine größere C-Versalie in
               brauner Texttinte. Mit gleicher Tinte ergänzte er am Seitenrand in gleicher Zeile die
               Kapitelzählung <mentioned>XIIII</mentioned>. Dass hier abweichend von allen anderen
               ursprünglichen Kapitelnummern braune Texttinte statt roter Auszeichnungstinte für die
               Nummer verwendet ist, könnte darauf hindeuten, dass die Änderungen hier vom gleichen
               Korrektor stammen, der später die Kapitelzählung ab Nr. <mentioned>XVII</mentioned>
               mit brauner Tinte um jeweils eine Einheit nach unten korrigierte (bzw. gleichfalls
               verschlimmbesserte). Der Schreiber, der später Titel für die Kapitel ergänzte, folgte
               der Korrektur der Kapitelzählung und ergänzte seinen recht langen Titel nicht im
               freien Raum am Ende der letzten Zeile des vorigen Kapitels, sondern 4-zeilig auf dem
               rechten Seitenrand, beginnend auf der Höhe der neuen C-Versalie. </note><anchor
               xml:id="paris-bn-lat-10758-267-2_3"/><lb/>
         </ab>

         <ab type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-267-3" corresp="BK.192_14_inscriptio">
            <seg n="14" rend="coloured" type="num">XIIII</seg>
            <add hand="Y">UT COMITES ET MISSI <lb/>DOMINICI MAXIM<gap quantity="2" unit="chars"/>
               <lb/> CURAM HABEANT PAU<unclear>PE</unclear><lb break="no"/>RUM . <lb/></add><note
               type="editorial"><mentioned>UT COMITES ... HABEANT PAU[PE]RUM</mentioned> von
               Korrekturhand 2 ergänzt. Die Tinte ist fast vollständig abgerieben, möglicherweise am
               Ende von <mentioned>MAXIM</mentioned> ein A mit Kürzungsstrich, das Wort lautete dann
               wohl <mentioned>MAXIMAM</mentioned>; s. auch <locus>Boretius 1897, S. 16, Anm.
                  t</locus>.</note>
         </ab>
         <ab corresp="BK.192_14" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-267-4"
            prev="#paris-bn-lat-10758-267-2_2">
            <seg type="initial">C</seg>omites autem et missi nostri magnum studium
               habe<add>a</add>nt<note type="editorial"><mentioned>a</mentioned><hi rend="super"
                  >2</hi> ergänzt</note> . ne forte propter eorum <lb/>neglegentiam pauperes
            crucientur * et nos tedium propter eorum clamores <lb/>patiamur ! si nostram gratiam
            habere uelint ; populo autem dicatur ut caueat <lb/>de aliis causis se ad nos reclamare
            . nisi de quibus aut missi nostri . aut comites <lb/>eis iustitias facere noluerint ;
            <lb/>
         </ab>

         <ab type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-267-5" corresp="BK.192_15_inscriptio">
            <seg n="15" rend="coloured" type="num">XV</seg>
            <add hand="Y">DE INFERENDA A UICARIIS UEL ALIIS MISSIS COMITUM
                  EXIGEND<unclear>A</unclear></add><lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.192_15" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-267-6"><seg type="initial"
               >Q</seg>uicumque uicarii . uel alii ministri comitum tributum quod Inferenda
            <lb/>uocatur . maioris pretii a populo exigere praesumpsit . quam <lb/>a missis bonae
            memoriae <rs type="person">genitoris nostri</rs> constitutum fuit ! hoc est <lb/>duos
            solidos pro una uacca . hoc quod Iniuste superposuit atque <lb/> abstulit ! sibique
            retinuit . his quibus hoc tulit ! cum sua lege restituat * <lb/>et Insuper fredum
            nostrum conponat . et ministerium amittat * </ab>
         <lb/>
         <milestone n="BK.193" unit="capitulare"/>
         <ab type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-267-7">
            <add hand="Y">CAPITULUM</add><note type="editorial">Von Korrekturhand 2 auf Rasur
               ergänzt, wohl anstelle von ursprünglich <mentioned>XVI</mentioned> (s. Vorbemerkung).
               Die Handschrift Paris 4628a hat hier ebenfalls ein <mentioned>Cap.</mentioned>, zieht
               es aber in den Text (<mentioned>Cap. de homicidiis in ecclesiis...</mentioned>).
            </note>
         </ab>
         <ab corresp="BK.193_1" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-267-8"
            next="#paris-bn-lat-10758-267-10"><seg type="initial"> D</seg>e homicidiis in ecclesiis
            uel In atriis earum commissis . hoc obseruetur <lb/>et teneatur . quod In capitulare
            priori constitutum est . In libro IIII<hi rend="super">o</hi>
            <expan>capitulo</expan> XVII<note type="editorial"><mentioned>cap XVII</mentioned> mit
               deutlich dunklerer Tinte, evtl. auf Rasur.</note></ab>
         <lb/>
         <ab corresp="BK.193_1_inscriptio" type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-267-9">
            <seg n="16" rend="coloured" type="num">XVI<del>I</del></seg>
         </ab>
         <ab corresp="BK.193_1" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-267-10"
            prev="#paris-bn-lat-10758-267-8">
            <seg type="initial"> S</seg>i quis ex leui causa aut sine causa hominem In ecclesia
            Interfecerit ! <lb/>de uita conponat ; si uero foris rixati fuerint . et unus alterum In
            ecclesia <lb/> fuger<unclear>i</unclear>t . et ibi se defendendo eum Interfecerit . et
            si huius facti testes <lb/>non habuerit ! cum XII coniuratoribus legitimis per
            sacramentum ad<lb break="no"/>firmet se defendendo eum Interfecisse ; et si ipse auctor
            commotę <cb n="268"/> Inter eos rixę extiterit ! leudem Interfecti . et Insuper bannum
            nostrum sol<lb break="no"/>uere cogatur et publicam agat poenitentiam ; Sin autem non
            ille qui <lb/>alterum Interfecit ; sed is qui Interfectus est eandem rixam commo<lb
               break="no"/>uit ! absque compositione iaceat . et is qui eum Interfecit ! secundum
               iudi<lb break="no"/>cium canonicum publicam habeat paenitentiam ; Si cuiuslibet
            <lb/>proprius seruus hoc commiserit ! iudicio aquae feruentis examinetur . <lb/>utrum
            hoc sponte an se defendendo fecisset ; Et si manus eius exusta <lb/> fuerit !
            Interficiatur . si autem non fuerit ! pu<mod>b</mod>lica pęnitentia multetur . <lb/>nisi
            forte et ipse auctor commotę Inter eos rixae fuerit Inuentus * <lb/>Tunc dominus eius
            iuxta <expan>quod</expan> uu<unclear>id</unclear>regildus<note type="editorial">Dunkler
               Fleck (Tintenklecks?) verdeckt etwa zwei Buchstaben, wahrscheinlich
                  <mentioned>-id-</mentioned>, passend zu der Schreibweise
                  <mentioned>uuidrigildus</mentioned> zwei Zeilen später.</note> illius est . ad
            ecclesiam persoluat <lb/>aut eum si uoluerit ! eidem ecclesiae tradat ; De ecclesiastico
            et fisca<lb break="no"/>lino . et beneficiario seruo ! uolumus ut pro una uice
            uuidrigildus <lb/>eius pro eo conponatur ; altera uice ipse seruus ad supplicium tra<lb
               break="no"/>datur . hereditas tamen liberi hominis qui propter tale facinus <lb/>ad
            mortem fuerit iudicatus ! ad legittimos heredes illius perueniat ; <lb/>Si In atrio
            ecclesiae cuius porta reliquiis sanctorum consecrata est . hu<lb break="no"/>iuscemodi
            homicidium perpetratum fuerit ! simili modo emen<lb break="no"/>detur et componatur ; Si
            uero porta ecclesiae non est consecrata ! eo <lb/>modo componatur . <expan>quid</expan>
            In atrio committitur . sicut componi debet <lb/>quod Immunitate uiolata committitur .
            sicut continetur <lb/>In libro superiori </ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-268-1" corresp="BK.193_2_inscriptio">
            <seg n="17" rend="coloured" type="num">XVII<del>I</del></seg>
            <add hand="Y">DE EO QUI PROPTER CUPIDITATEM RERUM quemcumque <expan>propinquorum
                  suorum</expan> Interfecerit * </add>
            <lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.193_2" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-268-2"><seg type="initial"
               >Q</seg>uicumque propter cupiditatem rerum patrem . aut matrem <lb/>aut fratrem . aut
            sororem uel nepotem uel alium propinquum <lb/>suum Interfecerit ! hereditas eius
            Interfecti ad alios suos legitimos <cb n="269"/> heredes perueniat ; Interfectoris uero
            hereditas ! In fiscum redigatur . Ipsi uero <lb/>ordinante episcopo pu<mod>b</mod>licae
            paenitentiae subdatur </ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-269-1" corresp="BK.193_3_inscriptio">
            <seg n="18" rend="coloured" type="num">XVIII<del>I</del>
            </seg>
            <add hand="Y">DE CUIUSLIBET propria uxore dimissa <expan>uel</expan> sine culpa
                  I<unclear>nter</unclear><lb break="no"/>fecta .</add>
         </ab>
         <lb/>
         <ab corresp="BK.193_3" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-269-2"><seg type="initial"
               >Q</seg>uicumque propria uxore derelicta . uel sine culpa Interfecta . aliam du<lb
               break="no"/>xerit uxorem ! armis depositis publicam agat paenitentiam . et si con<lb
               break="no"/>tumax fuerit ! conprehendatur a comite . et ferro uinciatur et In
            custodia . <lb/>mittatur . donec res ad nostram notitiam deducatur ; </ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-269-3" corresp="BK.193_4_inscriptio">
            <seg n="19" rend="coloured" type="num">X<subst>
                  <del>X</del>
                  <add rend="coloured">VIIII</add>
               </subst></seg>
            <add hand="Y">DE EO qui res alienas cuilibet homini uendiderit</add><lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.193_4" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-269-4"><seg type="initial"
               >Q</seg>uicumque res alienas cuilibet homini uendiderit . et ipse homo easdem
            <lb/>res alicui alteri dederit siue uendiderit . et ipse qui tunc easdem res
            <lb/>comparatas habet per malum Ingenium proprio filio aut alteri cuilibet . nec<lb
               break="no"/>dum legi<del>t</del>timos annos habenti ius<unclear>ti</unclear>tiae<note
               type="editorial">Dunkler Fleck (Tintenklecks?) verdeckt etwa zwei Buchstaben,
               wahrscheinlich <mentioned>-ti-</mentioned>. Der Fleck ist auf der Rückseite des
               Blattes nur schwach zu erkennen, aber auf dem gegenüberliegenden Blatt (<locus>S.
                  268</locus>) ähnlich stark ausgeprägt.</note> tollendae causa tradiderit !
            <lb/>Uolumus atque firmiter <expan>precipimus</expan> . ut si pater eiusdem
               <sic>paruuili</sic> uixerit ! Ipse <lb/>Intret In causam rationem reddendi pro filio
            suo ; si autem pater ipse mortu<lb break="no"/>us est ! tunc legi<del>t</del>timus eius
            propinquus qui iuste ei tutor ac defensor esse <lb/>uidetur ! pro ipso rationem reddere
            compellatur ; Similiter de aliis omnibus <lb/>iustitiis ad eum pertinentibus excepta sua
               legi<del>t</del>tima hereditate . quae <lb/>ei per successionem parentum suorum
               <sic>legittime</sic> uenire debuit . <expan>quod</expan>si quis <lb/> hanc nostram
            iussionem contempserit uel neglexerit ! sicut de ceteris con<lb break="no"/>temptoribus
            Ita de eo agatur ; Is uero qui<note type="editorial">Unleserliche Reste über dem
                  <mentioned>q</mentioned>, evtl. eine verwischte und anradierte Kürzung?</note>
            easdem res primus Inuasit . <lb/>et Iniuste uendidit . necnon et emptores excepta sola
            persona paruuli <lb/>hoc <expan>quod</expan> fraud<subst>
               <del>e</del>
               <add>v</add>
            </subst>lenter a<add>d</add>miserunt Infra patriam emendare cogantur . Et pos<lb
               break="no"/>tea sicut contemptores iussionis nostrae ! sub fideiussoribus ad nostram
               pręsen<lb break="no"/>tiam uenire compellantur * </ab>
         <lb/>
         <ab corresp="BK.193_5_inscriptio" type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-269-5">
            <seg n="20" rend="coloured" type="num">XX<del>I</del>
            </seg>
            <add hand="Y"><choice>
                  <abbr>rq titulu</abbr>
                  <expan>require titulum</expan>
               </choice></add><note type="editorial">korr. aus <mentioned>XXI</mentioned>;
                  <mentioned>require titulum</mentioned> (gek. <mentioned>rq titulu</mentioned>) von
               Korrekturhand 2 ergänzt</note>
         </ab>
         <ab corresp="BK.193_5" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-269-7"><seg type="initial">
               D</seg>e uicariis et centenariis . qui magis propter cupiditatem . quam propter
            <lb/>iustitiam faciendam sepissime placita tenent . et exInde populum <cb n="270"/>nimis
            adfligunt . Ita teneatur sicut In capitulare domni <rs type="person">Karoli</rs>
            Imperatoris <lb/>continetur In libro <del>I</del>III<hi rend="super">o</hi> capitulo XL
            ; Ut nullus ad placitum manniatur ! nisi qui <lb/>causam suam quaerit . aut si alter ei
            conquerere debet ! exceptis scabiniis VII . <lb/>qui ad omnia placita esse debent ; Item
            de eadem re . In capitulare nostro <lb/>In libro IIII<hi rend="super">o</hi> capitulo
               LV<note type="editorial"> Von späterer Hand mit dunklerer Tinte
                  <mentioned>38</mentioned> (oder <mentioned>58</mentioned>?) über der Zeile
               ergänzt.</note> De placi<subst>
               <del>d</del>
               <add>t</add>
            </subst>is siquidem quae liberi homines obser<lb break="no"/>uare debent !
               <mod>con</mod>stitutio <rs type="person">genitoris nostri</rs> penitus obseruanda
            atque te<lb break="no"/>nenda est . Ut uidelicet In anno tria solummodo generalia
            placita <lb/>obseruent . Et nullus eos amplius placita obseruare conpellat ! nisi <lb/>
            forte quilibet aut accusatus fuerit . aut alium <sic>accussauerit</sic> . aut ad
            <lb/>testimonium perhibendum uocatus fuerit ; ad cetera uero quae cente<lb break="no"
            />narii tenent ! non alius uenire iub<add>e</add>atur ! nisi qui aut litigat aut iudicat
            <lb/>aut testificatur . Et quicumque huius constitutionis transgressor a mis<lb
               break="no"/>sis nostris Inuentus fuerit ! bannum nostrum persoluat * </ab>
         <lb/>
         <ab corresp="BK.193_6_inscriptio" type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-270-1">
            <seg n="21" rend="coloured" type="num">XXI<del>I</del></seg>
            <add hand="Y"><choice>
                  <abbr>rq titulu</abbr>
                  <expan>require titulum</expan>
               </choice></add><note type="editorial">korr. aus <mentioned>XXII</mentioned>;
                  <mentioned>require titulum</mentioned> (gek. <mentioned>rq titulu</mentioned>) von
               Korrekturhand 2 ergänzt</note>
         </ab>
         <ab corresp="BK.193_6" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-270-2"><seg type="initial">
               D</seg>e liberis hominibus qui proprium non habent . sed In terra dominica
            <lb/>resident . ut propter res alterius ad testimonium non recipiantur ; Con<lb
               break="no"/>iuratores tamen aliorum liberorum hominum ideo esse possunt quia libe<lb
               break="no"/>ri sunt . illi uero qui et proprium habent et tamen In terra dominica
            <lb/>resident ! propter hoc non abiciantur quia In terra dominica resident . <lb/>sed
            propter hoc ad testimonium recipiantur ! quia proprium habent . </ab>
         <lb/>
         <ab corresp="BK.193_7_inscriptio" type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-270-3">
            <seg n="22" rend="coloured" type="num">XXII<del>I</del></seg>
            <add hand="Y"><choice>
                  <abbr>rq titulu</abbr>
                  <expan>require titulum</expan>
               </choice></add><note type="editorial">korr. aus <mentioned>XXIII</mentioned>;
                  <mentioned>require titulum</mentioned> (gek. <mentioned>rq titulu</mentioned>) von
               Korrekturhand 2 ergänzt</note>
         </ab>
         <ab corresp="BK.193_7" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-270-4"><seg type="initial">
               V</seg>olumus atque iubemus ut missi nostri diligenter Inquirant quanti<note
               type="editorial">Unter dem <mentioned>u</mentioned> des ausgeschriebenen
                  <mentioned>quanti</mentioned> ein breiter Strich unklarer Bedeutung, evtl. nur
               Schmutz.</note> liberi <lb/>homines In singulis comitatibus maneant ; hinc uero ea
            diligentia <lb/>et haec ratio examinetur per singulas centenas ! ut ueraciter sciant
            illos atque <lb/>describant qui In exercitalem ire possunt expeditionem . ac deInde
            <lb/>uidelicet s<mod>ecun</mod>dus ordo de his qui per se ire non possunt . ut duo
            tertio <cb n="271"/>adiutorium pręparent * et qui necdum fidelitatem nobis promiserunt !
            <lb/>cum sacramento nobis fidelitatem promittere faciatis * <lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.193_8_inscriptio" type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-271-1">
            <seg n="23" rend="coloured" type="num">XXIII<del>I</del></seg>
            <add hand="Y"><choice>
                  <abbr>rq titulu</abbr>
                  <expan>require titulum</expan>
               </choice></add><note type="editorial">korr. aus <mentioned>XXIIII</mentioned>;
                  <mentioned>require titulum</mentioned> (gek. <mentioned>rq titulu</mentioned>) von
               Korrekturhand 2 ergänzt</note>
         </ab>
         <ab corresp="BK.193_8" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-271-2"><seg type="initial">
               D</seg>e <sic>fagdis</sic> cohercendis obseruetur et teneatur quod In capitulare
            nostro <lb/>In libro IIII capitulo XX continetur , Si quis aliqua necessitate cogente
            <lb/>homicidium commissit ! comes In cuius ministerio res perpetrata est * <lb/>et
            conpositionem soluere . et faida per sacramentum pacificare faciat ; <lb/>quod si una
            pars ei ad hoc consentire noluerit . id est aut ille qui homi<lb break="no"/>cidium
            commisit . aut is qui conpositionem recipere debet ! faciat illum <lb/>qui ei contumax
            fuerit ! ad pręsentiam nostram uenire . ut eum ad tempus <lb/><expan>quod</expan> nobis
            placuerit In exilio mittamus donec ibi castigetur . ut comiti <lb/>suo Inoboediens esse
            ulterius non audeat . et maius dampnum Inde <lb/> non adcrescat * <lb/>
         </ab>
         <milestone n="BK.189" unit="capitulare"/>
         <ab corresp="BK.189_a_inscriptio" type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-271-3">
            <seg n="24" rend="coloured" type="num">XX<subst>
                  <del>V</del>
                  <add rend="coloured">IIII</add>
               </subst></seg>
            <add hand="Y"><choice>
                  <abbr>rq titulu</abbr>
                  <expan>require titulum</expan>
               </choice></add><note type="editorial">korr. aus <mentioned>XXV</mentioned>;
                  <mentioned>require titulum</mentioned> (gek. <mentioned>rq titulu</mentioned>) von
               Korrekturhand 2 ergänzt</note>
         </ab>
         <ab corresp="BK.189_a BK.189_b" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-271-4">
            <milestone unit="span" corresp="BK.189_a" spanTo="#paris-bn-lat-10758-271-4_1"/><seg
               type="initial"> V</seg>olumus ut tale coniectum missi nostri accipiant . quando per
            missaticum <lb/>suum perrexerint ; hoc est ut unusquisque accipiat panes XL <choice>
               <abbr>frising</abbr>
               <expan>frisingas</expan>
            </choice> II <lb/><expan>porcellum</expan> aut <expan>agnum </expan>. I . <choice>
               <abbr>pull</abbr>
               <expan>pullos</expan>
            </choice> IIII . oua XX uino <choice>
               <abbr>sext</abbr>
               <expan>sextarios</expan>
            </choice> VIII . Ceruisa <lb/>
            <expan>modios</expan> II . annona <expan> modios</expan> II ; et quando prope sunt de
            illorum domibus ! <lb/> nullum accipiant coniectum ; <anchor
               xml:id="paris-bn-lat-10758-271-4_1"/>
            <milestone unit="span" corresp="BK.189_b" spanTo="#paris-bn-lat-10758-271-4_2"/>Uolumus
            etiam ut <date><expan>octabas</expan> paschę</date> In<lb break="no"/>cipiant suam agere
            legationem . Episcopi uero suum habere debent <lb/>conuentum <date>octauas
               pentecosten</date> * <anchor xml:id="paris-bn-lat-10758-271-4_2"/>
         </ab>
         <lb/>

         <milestone n="BK.188" unit="capitulare"/>

         <ab type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-271-5">
            <add hand="Y"><choice>
                  <abbr>rq titulu</abbr>
                  <expan>require titulum</expan>
               </choice></add>
            <note type="editorial"><mentioned>require titulum</mentioned> (gek. <mentioned>rq
                  titulu</mentioned>) von Korrekturhand 2 ergänzt </note>
         </ab>

         <ab corresp="BK.188_5" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-271-6">
            <seg type="initial">
               <handShift new="B"/>V</seg>olumus atque iubemus ut missi diligenter Inquirant quanti
            <lb/>liberi homines in singul<subst>
               <del/>
               <add>is</add>
            </subst> comitatibus maneant qui possint expe<lb break="no"/>ditionem exercitalem facere
            nobisque per breuem eorum summam deferant <lb/>et qui necdum fidelitatem nobis
            promiserunt cum sacramento nobis fideli<lb break="no"/>tatem promittere faciant . </ab>
         <cb n="272"/>
         <milestone n="BK.187" unit="capitulare"/>
         <ab type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-272-1">
            <add hand="Y"><choice>
                  <abbr>rq titulu</abbr>
                  <expan>require titulum</expan>
               </choice></add><note type="editorial">
               <mentioned>require titulum</mentioned> (gek. <mentioned>rq titulu</mentioned>) von
               Korrekturhand 2 ergänzt</note></ab>
         <ab corresp="BK.187_a BK.187_b_inscriptio BK.187_b" type="text"
            xml:id="paris-bn-lat-10758-272-2">
            <milestone unit="span" corresp="BK.187_a" spanTo="#paris-bn-lat-10758-272-2_1"/><seg
               type="initial"> D</seg>icendum est illis quia necesse est ut Intellegamus omnes
            communiter <lb/> quale periculum nobis Inmineat in eo maxime quod in nostra
            <lb/>neglegentia tanta et talia per quae deus offendi potuit et honor et <lb/>honestas
            regni decrescere . adhuc etiam aliam Intellectum habemus negle<lb break="no"/>gentiam ex
            priori occasione natam ! id est quod ipsa legatio non ita per<lb break="no"/>acta fuit
            sicut ipsa necessitas deposcat quamquam ex parte uos dicatis <lb/>nos materiam in eo
            dedisse quod non per omnia ad hanc necessitatem <lb/> Inquirendam plenam uobis
            dedissemus iussionem . ideo summopere <lb/>tractandum est . quomo<add>do</add><metamark
               function="insertion"/> domino adiuuante et in presenti de his quę <lb/> per
            neglegentiam et Incuriam deprauata sunt corrigantur et ne ultra talia <lb/>fiant
            sollicite caueatur . <anchor xml:id="paris-bn-lat-10758-272-2_1"/>
            <milestone unit="span" corresp="BK.187_b_inscriptio"
               spanTo="#paris-bn-lat-10758-272-2_2"/>Post haec socii denominandi sunt et tunc <lb/>
            qualis debeat esse legatio Iniungenda est . <anchor xml:id="paris-bn-lat-10758-272-2_2"/>
            <milestone unit="span" corresp="BK.187_b" spanTo="#paris-bn-lat-10758-272-2_3"/>Primo
            iniungendum <lb/>est missis ut hoc omnimodis caueant ne populo in eorum <lb/>profectione
            oneri <mod>sint</mod> ne forte quibus subuenire debuerint <lb/>adflictionem Inferant .
               <anchor xml:id="paris-bn-lat-10758-272-2_3"/>
            <lb/>
         </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-272-3">
            <add hand="Y"><choice>
                  <abbr>rq titulu</abbr>
                  <expan>require titulum</expan>
               </choice></add><note type="editorial">
               <mentioned>require titulum</mentioned> (gek. <mentioned>rq titulu</mentioned>) von
               Korrekturhand 2 ergänzt</note>
         </ab>

         <ab corresp="BK.187_c BK.187_d_inscriptio BK.187_d BK.187_e_inscriptio BK.187_e"
            type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-272-4">
            <milestone unit="span" corresp="BK.187_c" spanTo="#paris-bn-lat-10758-272-4_1"/><seg
               type="initial">V</seg>t primo nostram populo uoluntatem et studium et qua intentione
            <lb/>a nobis sint directi per nostrum scriptum nuntient . <anchor
               xml:id="paris-bn-lat-10758-272-4_1"/>
            <milestone unit="span" corresp="BK.187_d_inscriptio"
               spanTo="#paris-bn-lat-10758-272-4_2"/>Instruendi etiam <lb/>sunt quid inquirant .
               <anchor xml:id="paris-bn-lat-10758-272-4_2"/>
            <milestone unit="span" corresp="BK.187_d" spanTo="#paris-bn-lat-10758-272-4_3"/>In
            primis hoc maxime inquirant quomodo <lb/> hi qui populum regere debent unusquisque in
            suo ministerio se custo<lb break="no"/>ditum habeat . ut quae bene faciendo gratiarum
            actione digni sunt cognoscamus <lb/>Qui uero correctionem et Increpationem pro eorum
            neglegentiis merentur ! <lb/> omnimodis nobis manifesti fiant . <anchor
               xml:id="paris-bn-lat-10758-272-4_3"/>
            <milestone unit="span" corresp="BK.187_e_inscriptio"
               spanTo="#paris-bn-lat-10758-272-4_4"/>Inquisitio autem hoc modo fiat <anchor
               xml:id="paris-bn-lat-10758-272-4_4"/>
            <lb/>
            <milestone unit="span" corresp="BK.187_e" spanTo="#paris-bn-lat-10758-272-4_5"
            />Eligantur per singulos comitatus qui meliores et ueratiores sunt et si aliquis
            <lb/>Inuentus fuerit de ipsis qui fidelitatem promissam adhuc nobis non habeat <cb
               n="273"/> promittat . Et tunc instruendi sunt qualiter ipsam fidem erga nos saluare
            <lb/>debeant id est ut quicumque ex his talem causam scit in illis rectoribus et
            diuersis <lb/>ministris qui populum regere et seruare debent de quibus interrogati
            fuerint <lb/>quae ad populi dampnum et detrimentum pertinet . et propter hoc nobis
            periculum <lb/>animae euenire possit et <sic>inoratio</sic>
            <!--<note type="editorial"><locus>BK
                     187, S. 8</locus> bietet <mentioned>et inhonoratio</mentioned> und verweist
                  diese Variante der Hs. Paris 10758 in Fußnote b. Da BK nur 2 Hss. für diesen Text
                  anführt (Paris 10758 und Paris 4628a), sollte <mentioned>et
                     inhonoratio</mentioned> also aus Paris 4628a stammen. Dort findet sich auf
                     <locus>fol. 154rb</locus> aber stattdessen nur die Variante <mentioned>et
                     ignoratio</mentioned>, so dass <mentioned>et inhonoratio</mentioned> offenbar
                  eine nicht deklarierte Konjektur der Editoren ist.</note>-->
            omnino si saluam uoluerit suam fidem <lb/>et promissionem habere manifestum faciat et si
            post talem ammonitionem et cons<lb break="no"/>titutionem aliter quam se ueritas habeat
            dixisse aliquis deprehensus fuerit . <lb/>sciat se inter infideles esse reputandum . <lb/>
            <anchor xml:id="paris-bn-lat-10758-272-4_5"/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.187_f_inscriptio" type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-273-1"> HAEC
            SUNT CAPITULA QUAE UOLUMUS UT DILIGENTER <lb/>INQUIRANT . <lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.187_f" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-273-2"
            next="#paris-bn-lat-10758-273-3">
            <seg type="initial">P</seg>RIMO DE EPISCOPIS QUOMODO SUUM <sic>MINISTERIUMM</sic>
               EXPLEANT<note type="editorial"> Die erste Zeile des neuen Abschnitts in Majuskeln,
               aber etwas kleiner als in der Inscriptio.</note>
            <lb/>et qualis sit illorum conuersatio uel quomodo ecclesias et clerum sibi
            <lb/>commissum ordinatum habeant atque dispositum uel in quibus rebus maxime
            <lb/>studeant in spiritalibus uidelicet aut in saecularibus negotiis . <note
               type="editorial">Hier wie auch zweimal auf der folgenden Seite eine kleine Raute über
               dem Punkt. Zumindest im zweiten Fall auf <locus>S. 274</locus> steht das Zeichen an
               einer Position, wo laut Edition BK 188 c. 1 endet und BK 188 c. 2 beginnt, während
               die Hs. beide Kapitel in einen Absatz zusammen zieht, aber dieses (Trenn-?) Zeichen
               setzt. Es wäre also möglich, dass die jeweiligen Vorlagen des Schreibers auch an den
               beiden anderen so gekennzeichneten Stellen einen Einschnitt aufwiesen, den der
               Schreiber aber aus unbekannten Gründen nicht nachvollzogen hat. Da die Raute jeweils
               recht blass erscheint, kann auch nicht ausgeschlossen werden, dass sie von einem
               späteren Korrektor oder Nutzer eingetragen wurde. </note> Deinde <lb/>qualis sint
            adiutores ministerii eorum id est corepiscopi archidiaconi et uice<lb break="no"/>domni
            et presbiteri per parrochias eorum quale scilicet studium habeant in <lb/>doctrina uel
            qualem famam habeant secundum ueritatem in populo . <note type="editorial">Hier ähnlich
               wie zuvor eine kleine Raute über dem Punkt, diesmal allerdings etwas anders
               geformt.</note> Similiter <lb/>de omnibus monasteriis inquirant iuxta uniuscuiusque
            qualitatem <lb/>et professionem . <lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.187_f" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-273-3"
            prev="#paris-bn-lat-10758-273-2" next="#paris-bn-lat-10758-273-4">
            <seg type="initial">S</seg>imiliter et de ceteris ecclesiis nostra auctoritate in
            beneficio datis . </ab>
         <lb/>
         <ab corresp="BK.187_f" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-273-4"
            prev="#paris-bn-lat-10758-273-3" next="#paris-bn-lat-10758-273-5">
            <seg type="initial">U</seg>trum episcopi in circumeundo parrochias suas ceteras minores
            ecclesias <lb/>grauent aut populo oneri sint et si ab ipsis aut a ministris eorum
            indebita <lb/>exsenia a presbiteris exigantur . </ab>
         <lb/>
         <ab corresp="BK.187_f" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-273-5"
            prev="#paris-bn-lat-10758-273-4">
            <seg type="initial">S</seg>imili modo de comitibus inquirant quale studium de suo
            habeant <cb n="274"/> ministerio ut qui bene exinde facit cognoscemus . si aliter facit
            et hoc <lb/>nosse omnino uolumus . id est si populus per suam neglegentiam et desidiam
            <lb/>iustitiae et pace careat aut si ipse sciens aliquid iniuste factum habeat . <lb/>
            Deinde ergo quales ministros habeat ad populum regendum uel missos <lb/>utrum iuste in
            ipsis ministeriis agant aut consentiente uel neglegente <lb/>comite a ueritate et
            iustitia declinent . <note type="editorial">Hier ähnlich wie zuvor eine kleine Raute
               über dem Punkt.</note> Quae personę uel quibus causis <lb/>culpabili ad presentiam
            nostram uenire debent isti ueniant . si talibus <lb/> culpis et criminibus deprehensi
            fuerint quales inferius <sic>adnocte</sic> sunt </ab>
         <lb/>
         <milestone n="BK.188_1" unit="capitulare"/>
         <ab corresp="BK.188_1 BK.188_2" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-274-1">
            <milestone unit="span" corresp="BK.188_1" spanTo="#paris-bn-lat-10758-274-1_1"/><seg
               type="initial">V</seg>olumus ut res ecclesiasticę eo modo contineantur sicut res ad
            fiscum <lb/>nostrum contineri solent usque dum nos ad generale placitum nostrum <lb/>cum
            fidelibus nostris inuenerimus et constituerimus qualiter in futurum <lb/>de his fieri
            debeat . <anchor xml:id="paris-bn-lat-10758-274-1_1"/>
            <note type="editorial">Hier ähnlich wie zuvor eine kleine Raute über dem Punkt, d.h.
               genau an der Stelle, wo in der Edition BK 188 c. 2 beginnt. </note>
            <milestone unit="span" corresp="BK.188_2" spanTo="#paris-bn-lat-10758-274-1_2"
               /><unclear>Item</unclear> uolumus ut omnis Inquisitio quae de rebus ad ius <lb/>fisci
            nostri pertinentibus facienda est non per <add>tes</add>tes qui producti fuerint sed per
            <lb/>illos qui in eo comitatu meliores et ueratiores esse cognoscuntur per <lb/>illorum
            testimonium inquisitio fiat et iuxta quod illi testificati fuerint <lb/>uel contineantur
            uel reddantur . <anchor xml:id="paris-bn-lat-10758-274-1_2"/>
            <lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.188_3" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-274-2">
            <seg type="initial">I</seg>tem uolumus ut de rebus quas <rs type="person">matfredus</rs>
            per diuersa loca et per diuersos <lb/>homines adquisiuit ipsi qui easdem res ei <choice>
               <abbr>dedert</abbr>
               <expan>dederunt</expan>
            </choice> interrogentur si aliquis <lb/>eorum eas repetere uelit et quicumque hoc se
            uelle pronuntiauerit ad gene<lb break="no"/>rale placitum nostrum uenire iubeatur ! ut
            inde cum eodem <rs type="person">matfrido</rs> rationem <lb/>habere possit <lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.188_4" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-274-3">
            <seg type="initial">U</seg>olumus ut missi nostri per totam legationem suam primo omnium
            Inquirant qui <lb/>sint de liberis hominibus qui fidelitatem nondum nobis promissam
            habeant et fa<lb break="no"/><unclear>ciant</unclear> illos eam promittere sicut
            consuetudo semper fuit . et postea incipiant <cb n="275"/>legationem suam per cętera
            capitula peragere . </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-275-1"><space quantity="7" unit="chars"/>
            EXPLICIT . <lb/>
         </ab>


         <milestone n="BK.142" unit="capitulare"/>

         <ab corresp="BK.142_inscriptio BK.142_1_inscriptio BK.142_1" type="meta-text"
            xml:id="paris-bn-lat-10758-275-2">
            <milestone unit="span" corresp="BK.142_inscriptio" spanTo="#paris-bn-lat-10758-275-2_1"
            /> IN NOMINE DOMINI INCIPIUNT CAPITULA<note type="editorial">zur Verdeutlichung der
               ursprünglichen Kürzung <mentioned>CAPITUL</mentioned> von Korrekturhand 1 ein
                  <mentioned>A</mentioned> am Wortende ergänzt</note>
            <rs>LEGIS SALICAE</rs>
            <anchor xml:id="paris-bn-lat-10758-275-2_1"/>
            <milestone unit="span" corresp="BK.142_1_inscriptio" xml:id="paris-bn-lat-10758-275-2_2"
               next="#paris-bn-lat-10758-275-3" spanTo="#paris-bn-lat-10758-275-2_3"/> DE
               CAPITI<note type="editorial">Mutmaßlich verlas oder missdeutete der Kopist hier ein
                  <mentioned>De Capit. I</mentioned> seiner Vorlage.</note>
            <lb/> ID EST DE MANNIRE . <lb/>
            <anchor xml:id="paris-bn-lat-10758-275-2_3"/>
            <milestone unit="span" corresp="BK.142_1" xml:id="paris-bn-lat-10758-275-2_4"
               spanTo="#paris-bn-lat-10758-275-2_5" next="#paris-bn-lat-10758-275-4"/> CAPITULA DE
            HOC <choice>
               <abbr>CAPITUL</abbr>
               <expan>CAPITULO</expan>
            </choice>
            <lb/>
            <anchor xml:id="paris-bn-lat-10758-275-2_5"/>
         </ab>

         <ab corresp="BK.142_1_inscriptio" type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-275-3"
            prev="#paris-bn-lat-10758-275-2_2">
            <seg type="num" n="1"><mod>I</mod></seg>
         </ab>
         <ab corresp="BK.142_1" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-275-4"
            prev="#paris-bn-lat-10758-275-2_4">
            <seg type="initial">V</seg>t ille qui mannitur spatium mannitionis suae . per XL noctes
            habeat et <lb/> sic omnes<note type="editorial"> gek. <mentioned>sicoms</mentioned>;
               möglicherweise verlesen aus einer Kürzung der Vorlage für <mentioned>si
                  comes</mentioned>
            </note> infra supradictarum noctium numerum mallum . si uero non <choice>
               <abbr>habuert</abbr>
               <expan>habuerit</expan>
            </choice> . <lb/> ipsum spatium usque ad mallum comitis extendatur et deinde de<subst>
               <del/>
               <add>tur</add>
            </subst><!-- sk: Original prüfen --> ei spatium <lb/> ad VII noctes inde non noctium
            spatiae sed proximum mallum comitis ei conce<lb break="no"/>datur </ab>

         <ab corresp="BK.142_2_inscriptio" type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-275-5"
            next="#paris-bn-lat-10758-275-6_1"> DE XII <choice>
               <abbr>CAPL</abbr>
               <expan>CAPITULO</expan>
            </choice>
            <rs>LEGIS SALICAE</rs>
            <lb/>
            <seg type="num" n="2">II</seg>
         </ab>
         <ab corresp="BK.142_2_inscriptio BK.142_2" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-275-6">
            <milestone unit="span" corresp="BK.142_2_inscriptio" xml:id="paris-bn-lat-10758-275-6_1"
               prev="#paris-bn-lat-10758-275-5" spanTo="#paris-bn-lat-10758-275-6_2"/>
            <seg type="initial">S</seg>i quis seruum alienum occiserit uel uendiderit uel ingenuum
            dimiserit . Ī<lb break="no"/>CCCC<note type="editorial">ĪCCCC = 1400</note>
            <choice>
               <abbr>denr</abbr>
               <expan>denarios</expan>
            </choice> qui faciunt solidos XXXV . <choice>
               <abbr>culp</abbr>
               <expan>culpabilis</expan>
            </choice>
            <choice>
               <abbr>iud</abbr>
               <expan>iudicetur</expan>
            </choice> excepto <choice>
               <abbr>cap</abbr>
               <expan>capitale</expan>
            </choice> et <choice>
               <abbr>dil</abbr>
               <expan>dilatura</expan>
            </choice> . <lb/>
            <anchor xml:id="paris-bn-lat-10758-275-6_2"/>
            <milestone unit="span" corresp="BK.142_2" spanTo="#paris-bn-lat-10758-275-6_3"/>
            <seg type="initial">D</seg>e hoc <choice>
               <abbr>cap</abbr>
               <expan>capitulo</expan>
            </choice> iudicatum est ab omnibus ut si ille seruus qui iniuste uenditus <lb/> uel
            ingenuus dimissus apparet . non alter pro eo in loco illius resti<lb break="no"/>tuatur
            . quia <choice>
               <abbr>dixert</abbr>
               <expan>dixerunt</expan>
            </choice> aliqui quod idem seruus qui ingenuus dimissus <lb/> fuerat denuo ad seruitium
            reddere non debeat . sed pristino domino <lb/> et seruitio restitutus fiat iudicauerunt <lb/>
            <anchor xml:id="paris-bn-lat-10758-275-6_3"/>
         </ab>

         <ab corresp="BK.142_3_inscriptio" type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-275-7"
            next="#paris-bn-lat-10758-275-8_1"> DE XIIII <choice>
               <abbr>CAP</abbr>
               <expan>CAPITULO</expan>
            </choice>
            <rs>LEGIS SALICAE</rs>
            <lb/>
            <seg type="num" n="3">III</seg>
         </ab>
         <ab corresp="BK.142_3_inscriptio BK.142_3" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-275-8">
            <milestone unit="span" corresp="BK.142_3_inscriptio" xml:id="paris-bn-lat-10758-275-8_1"
               prev="#paris-bn-lat-10758-275-7" spanTo="#paris-bn-lat-10758-275-8_2"/>
            <seg type="initial">S</seg>i quis ingenuus ancillam alienam in coniugium acceperit ipsi
            cum ea <lb/> in seruitium inplicetur <lb/>
            <anchor xml:id="paris-bn-lat-10758-275-8_2"/>
            <milestone unit="span" corresp="BK.142_3" spanTo="#paris-bn-lat-10758-275-8_3"/>
            <seg type="initial">D</seg>e hoc <choice>
               <abbr>cap</abbr>
               <expan>capitulo</expan>
            </choice> iudicatum est ab omnibus ut si ingenua femina quemlibet <lb/> seruum in
            coniugium sumpserit . non solum cum ipso seruo in seruitio per<lb break="no"/>maneat .
            sed etiam omnes res quas habet si eas cum parentibus suis diuisas <lb/> tenet ad dominum
            cuius seruum in coniugium accepit perueniant . et si <lb/> cum parentibus suis res
            paternas uel maternas non diuisit nec alia <cb n="276"/> quaerenti respondere . nec cum
            suis heredibus in rerum paternarum here<lb break="no"/>ditate ultra diuisa accedere
            possit . similiter et si <rs>francus homo</rs> alterius <lb/> ancillam in coniugium
            sumpserit . sic faciendum esse iudicauerunt <lb/>
            <anchor xml:id="paris-bn-lat-10758-275-8_3"/>
         </ab>

         <ab corresp="BK.142_4_inscriptio" type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-276-1"
            next="#paris-bn-lat-10758-276-2_1"> ITEM DE EODEM <choice>
               <abbr>CAP</abbr>
               <expan>CAPITULO</expan>
            </choice>
            <lb/>
            <seg type="num" n="4">IIII</seg>
         </ab>
         <ab corresp="BK.142_4_inscriptio BK.142_4" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-276-2">
            <milestone unit="span" corresp="BK.142_4_inscriptio" xml:id="paris-bn-lat-10758-276-2_1"
               prev="#paris-bn-lat-10758-276-1" spanTo="#paris-bn-lat-10758-276-2_2"/>
            <seg type="initial">S</seg>i quis uxorem alienam uiuo marito tulerit . VĪĪĪ<note
               type="editorial">VĪĪĪ = 8000</note>
            <choice>
               <abbr>dnr</abbr>
               <expan>denarios</expan>
            </choice> qui faciunt solidos . CC . <lb/>
            <choice>
               <abbr>cul</abbr>
               <expan>culpabilis</expan>
            </choice> iudicetur . <anchor xml:id="paris-bn-lat-10758-276-2_2"/>
            <milestone unit="span" corresp="BK.142_4" spanTo="#paris-bn-lat-10758-276-2_3"/> De hoc
            capitulo iudicatum est ut uiuo marito qui <lb/> eadem uxor contra legem subtracta fuerat
            ab illo qui eam ei iniuste tule<lb break="no"/>rat cum lege suprascripta id est . CC .
               <expan>solidis</expan> reddita fiat <anchor xml:id="paris-bn-lat-10758-276-2_3"/>
         </ab>

         <ab corresp="BK.142_5_inscriptio" type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-276-3"
            next="#paris-bn-lat-10758-276-4_1"> DE XXXVI <choice>
               <abbr>CAP</abbr>
               <expan>CAPITULO</expan>
            </choice>
            <lb/>
            <seg type="num" n="5">V</seg>
         </ab>
         <ab corresp="BK.142_5_inscriptio BK.142_5" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-276-4">
            <milestone unit="span" corresp="BK.142_5_inscriptio" xml:id="paris-bn-lat-10758-276-4_1"
               prev="#paris-bn-lat-10758-276-3" spanTo="#paris-bn-lat-10758-276-4_2"/>
            <seg type="initial">S</seg>i quis puer infra XII annos aliquam culpam commiserit fredus
            ei non re<lb break="no"/>quiratur . <anchor xml:id="paris-bn-lat-10758-276-4_2"/>
            <milestone unit="span" corresp="BK.142_5" spanTo="#paris-bn-lat-10758-276-4_3"/> De hoc <choice>
               <abbr>cap</abbr>
               <expan>capitulo</expan>
            </choice> iudicatum est ut si infans infra XII annos res alte<lb break="no"/>rius
            iniuste sibi usurpauerit eas excepto fredo cum lege sua conponat . <lb/> et item
            maniatur sicut ille adduci potest cui contra legem fecit . <lb/> De hereditate uero
            paterna uel materna si aliquis eum interpellare <lb/> uoluerit usque ad spatium XII
            annorum expectare iudicatus est . <lb/>
            <anchor xml:id="paris-bn-lat-10758-276-4_3"/>
         </ab>

         <ab corresp="BK.142_6_inscriptio" type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-276-5">
            <seg type="num" n="6">VI</seg>
         </ab>
         <ab corresp="BK.142_6" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-276-6">
            <seg type="initial">I</seg>udicatum est ab omnibus ut si <rs>francus homo</rs> uel
            ingenua femina <lb/> in seruitio sponte sua inplicauerit se ut si res suas dum in
            libertate sua <lb/> permanebat ad ecclesiam dei aut cuilibet legibus tradidit . ipse cui
            traditę <lb/> fuerint eas habere et tenere possit et si filios uel filias dum in sua
            fuit <lb/> libertate generauit ipsi liberi permaneant </ab>

         <ab corresp="BK.142_7_inscriptio" type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-276-7"
            next="#paris-bn-lat-10758-276-8_1"> DE XXXVI CAPITULO <lb/>
            <seg type="num" n="7">VII</seg>
         </ab>
         <ab corresp="BK.142_7_inscriptio BK.142_7" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-276-8">
            <milestone unit="span" corresp="BK.142_7_inscriptio" xml:id="paris-bn-lat-10758-276-8_1"
               prev="#paris-bn-lat-10758-276-7" spanTo="#paris-bn-lat-10758-276-8_2"/>
            <seg type="initial">S</seg>i quis seruus hominem ingenuum occiserit ipse homicida pro
               medie<lb break="no"/>tate conpositionis parentibus hominis occisi traditur et aliam
            medietatem <lb/> dominus serui se nouerit soluiturum aut si legem intellexerit poterit
            <lb/> se obmalare ut leodem non soluat . <anchor xml:id="paris-bn-lat-10758-276-8_2"/>
            <milestone unit="span" corresp="BK.142_7" spanTo="#paris-bn-lat-10758-276-8_3"/> quia
            nullum de ecclesia<mod>s</mod>tico aut <lb/> beneficiario uel alterius persona seruo
            discretionem lex fecit . si ita <cb n="277"/> ecclesiastici aut beneficiarii serui sicut
            liberorum tradi aut dimitti <lb/> possunt <lb/>
            <anchor xml:id="paris-bn-lat-10758-276-8_3"/>
         </ab>

         <ab corresp="BK.142_8_inscriptio" type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-277-1"
            next="#paris-bn-lat-10758-277-2_1">
            <seg type="num" n="8">VIII</seg>
         </ab>
         <ab corresp="BK.142_8_inscriptio BK.142_8" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-277-2">
            <milestone unit="span" corresp="BK.142_8_inscriptio" xml:id="paris-bn-lat-10758-277-2_1"
               prev="#paris-bn-lat-10758-277-1" spanTo="#paris-bn-lat-10758-277-2_2"/>
            <seg type="initial">D</seg>e XLVI <choice>
               <abbr>cap</abbr>
               <expan>capitulo</expan>
            </choice> id est qui uiduam in coniugium accipere uult . <anchor
               xml:id="paris-bn-lat-10758-277-2_2"/>
            <milestone unit="span" corresp="BK.142_8" spanTo="#paris-bn-lat-10758-277-2_3"/>
            <choice>
               <abbr>iudicauer</abbr>
               <expan>iudicauerunt</expan>
            </choice>
            <lb/> homines ut non ita sicut in <rs>lege salica</rs> scriptum est Eam accipiat sed
            <lb/> cum parentorum consensu et uoluntate uiro usque nunc antecessores eorum <lb/>
            <choice>
               <abbr>fecert</abbr>
               <expan>fecerunt</expan>
            </choice> in coniugium sibi eam sumat . <lb/>
            <anchor xml:id="paris-bn-lat-10758-277-2_3"/>
         </ab>

         <ab corresp="BK.142_9_inscriptio" type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-277-3"
            next="#paris-bn-lat-10758-277-4_1">
            <seg type="num" n="9">VIIII</seg>
         </ab>
         <ab corresp="BK.142_9_inscriptio BK.142_9" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-277-4">
            <milestone unit="span" corresp="BK.142_9_inscriptio" xml:id="paris-bn-lat-10758-277-4_1"
               prev="#paris-bn-lat-10758-277-3" spanTo="#paris-bn-lat-10758-277-4_2"/>
            <seg type="initial">D</seg>e XLVII <choice>
               <abbr>cap</abbr>
               <expan>capitulo</expan>
            </choice> de eo qui uillam alterius occupauerit . <anchor
               xml:id="paris-bn-lat-10758-277-4_2"/>
            <milestone unit="span" corresp="BK.142_9" spanTo="#paris-bn-lat-10758-277-4_3"/> De hoc <choice>
               <abbr>cap</abbr>
               <expan>capitulo</expan>
            </choice>
            <choice>
               <abbr>iudicauert</abbr>
               <expan>iudica<lb break="no"/>uerunt</expan>
            </choice> . Ut nullus uillam aut res alterius migrandi gratia per annos tene<lb
               break="no"/>re uel possidere possit sed in quacumque die inuasor illarum rerum
               inter<lb break="no"/>pellatus fuerit aut easdem res quęrendi reddat aut eas si potest
            iuxta <lb/> legem se defendendo sibi uindicet <lb/>
            <anchor xml:id="paris-bn-lat-10758-277-4_3"/>
         </ab>

         <ab corresp="BK.142_10_inscriptio" type="meta-text" xml:id="paris-bn-lat-10758-277-5"> DE
            AFFATOMIE <choice>
               <abbr>DIXER</abbr>
               <expan>DIXERUNT</expan>
            </choice> QUOD <sic>RADIC<subst>
                  <del>C</del>
                  <add>T</add>
               </subst>IO</sic> FUISSET <lb/>
            <seg type="num" n="10">X</seg>
         </ab>
         <ab corresp="BK.142_10 BK.142_11 BK.142_12" type="text" xml:id="paris-bn-lat-10758-277-6">
            <milestone unit="span" corresp="BK.142_10" spanTo="#paris-bn-lat-10758-277-6_1"/>
            <seg type="initial">D</seg>e hoc <choice>
               <abbr>cap</abbr>
               <expan>capitulo</expan>
            </choice> iudicatum est . ut sicut per longam consuetudinem ante<lb break="no"/>cessores
            eorum facientes <choice>
               <abbr>habuert</abbr>
               <expan>habuerunt</expan>
            </choice> . Ita et omnes qui <rs>lege salica</rs> uiuunt <lb/> inantea habeant et
            faciant . <anchor xml:id="paris-bn-lat-10758-277-6_1"/>
            <milestone unit="span" corresp="BK.142_11" spanTo="#paris-bn-lat-10758-277-6_2"/> et hoc <choice>
               <abbr>iudicauert</abbr>
               <expan>iudicauerunt</expan>
            </choice> ut si seruus cartam <lb/> ingenuita<mod>t</mod>is adtulerit si seruus eiusdem
            cartę auctorem legitimum <lb/> habere non potuerit domino serui ipsam cartam falsare
            liceat . <anchor xml:id="paris-bn-lat-10758-277-6_2"/>
            <milestone unit="span" corresp="BK.142_12" spanTo="#paris-bn-lat-10758-277-6_3"/> et hoc <lb/>
            <choice>
               <abbr>iudicauert</abbr>
               <expan>iudicauerunt</expan>
            </choice> ut omnes qui alteri aliquid quęrit licentiam habeat <lb/> prius sua testimonia
            producere contra eum . Et si ille cui quęritur <lb/> dixerit quod legibus teneat ea quę
            tenet . et talia sunt testimonia <lb/> qui hoc ueraciter adfirmare possit . <choice>
               <abbr>Iudicauert</abbr>
               <expan>Iudicauerunt</expan>
            </choice> ut huius rei <lb/> ueritas secundum capitulo <rs type="person">domni
               imperatoris</rs> quę prius pro lege tenen<lb break="no"/>da constituit rei ueritas
            conprobetur <lb/>
            <anchor xml:id="paris-bn-lat-10758-277-6_3"/>
         </ab>

         <!--      sk: habe die folgende Zeile als vorgezogene Rubrik zum folgenden Text
            (laut Mordek die "Recapitulatio solidorum" aus der Lex Salica) aufgefasst,
         nicht als eine Art Explicit zu BK 142 dt: gut! -->

      </body>
   </text>
</TEI>
