<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><?xml-model href="http://capitularia.uni-koeln.de/cap/publ/schemata/capitularia-msDesc-Transcription.rnc" type="application/relax-ng-compact-syntax"?><?xml-model href="http://capitularia.uni-koeln.de/cap/publ/schemata/capitularia.sch" type="application/xml"
schematypens="http://purl.oclc.org/dsdl/schematron"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201" xml:lang="de">
   <teiHeader>
      <fileDesc>
         <titleStmt>
            <title type="main" xml:lang="ger">Münster, Landesarchiv NRW, Abt. Westfalen, msc. VII.
               5201</title>
            <title type="sub" xml:lang="ger">Beschreibung der Handschrift nach Mordek und
               Transkription der S. 28-60, 92-94</title>
            <title type="sub" xml:lang="eng">Manuscript description according to Mordek and
               transcription of p. 28-60, 92-94</title>
            <respStmt>
               <persName key="KU">
                  <forename>Karl</forename>
                  <surname>Ubl</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Projektleitung</resp>
               <resp xml:lang="eng">Project lead</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="SK">
                  <forename>Sören</forename>
                  <surname>Kaschke</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Transkription, Beschreibung und Auszeichnung (S. 34-60) nach TEI
                  P5 Standard; zweite Überprüfung der Transkription (S. 28-33, 92-94) nach TEI P5
                  Standard</resp>
               <resp xml:lang="eng">Transcription, description and text (p. 34-60) encoding
                  according to the TEI P5 standard; second revision of transcription (p. 28-33,
                  92-94) and encoding according to the TEI P5 standard</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="GB">
                  <forename>Grigorii</forename>
                  <surname>Borisov</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Transkription, Beschreibung und Auszeichnung (S. 28-33, 92-94)
                  nach TEI P5 Standard</resp>
               <resp xml:lang="eng">Transcription, description and text (p. 28-33, 92-94) encoding
                  according to the TEI P5 standard</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="BM">
                  <forename>Britta</forename>
                  <surname>Mischke</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Erste Überprüfung der Transkription und Ergänzungen (S.
                  34-49)</resp>
               <resp xml:lang="eng">First revision of transcription and additions (p. 34-49)</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="JB">
                  <forename>Julia</forename>
                  <surname>Becker</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Erste Überprüfung der Transkription und Ergänzungen (S.
                  49-60)</resp>
               <resp xml:lang="eng">First revision of transcription and additions (p. 49-60)</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="DT">
                  <forename>Dominik</forename>
                  <surname>Trump</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Zweite Überprüfung der Transkription und Ergänzungen (S.
                  34-60)</resp>
               <resp xml:lang="eng">Second revision of transcription and additions (p. 34-60)</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="DS">
                  <forename>Daniela</forename>
                  <surname>Schulz</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Technische Umsetzung, Generierung der
                  Handschriftenbeschreibungen aus Mordek, Bibliotheca; Erste Überprüfung der
                  Transkription (S. 28-33, 92-94) nach TEI P5 Standard</resp>
               <resp xml:lang="eng">technical support, generating of manuscript description
                  according to Mordek, Bibliotheca; First revision of transcription (p. 28-33,
                  92-94) and encoding according to the TEI P5 standard</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="FF">
                  <forename>Franz</forename>
                  <surname>Fischer</surname>
                  <affiliation>Cologne Center for eHumanities (CCeH), Universität zu
                     Köln</affiliation>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Datenmodellierung</resp>
               <resp xml:lang="eng">Data Modelling</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="CR">
                  <forename>Clemens</forename>
                  <surname>Radl</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Kodierung von Mordek, Bibliotheca in TEI, Vorbereitung für
                  Übergabe an Capitularia</resp>
               <resp xml:lang="eng">TEI encoding of Mordek, Bibliotheca, preparation of data</resp>
            </respStmt>
            <funder>Akademie der Wissenschaften und Künste Nordrhein-Westfalen</funder>
         </titleStmt>
         <publicationStmt>
            <publisher>
               <persName>Karl Ubl</persName>
               <orgName xml:lang="ger">Historisches Institut, Lehrstuhl für Geschichte des
                  Mittelalters, Universität zu Köln</orgName>
               <orgName xml:lang="eng">History Department, Chair for Medieval History, Cologne
                  University</orgName>
               <address xml:lang="ger">
                  <addrLine>Albertus-Magnus-Platz</addrLine>
                  <addrLine>50923 <settlement>Köln</settlement>
                  </addrLine>
                  <addrLine>Philosophikum Raum 4.108</addrLine>
                  <addrLine>0221-470 2717</addrLine>
                  <country>Deutschland</country>
               </address>
               <address xml:lang="eng">
                  <addrLine>Albertus-Magnus-Platz</addrLine>
                  <addrLine>50923 <settlement>Cologne</settlement>
                  </addrLine>
                  <addrLine>Philosophikum Room 4.108</addrLine>
                  <addrLine>+49 221-470 2717</addrLine>
                  <country>Germany</country>
               </address>
            </publisher>
            <availability>
               <p xml:lang="ger">Die Inhalte sind frei zugänglich und nicht-kommerziell. Einige
                  Digitalisate und Texte sind aus rechtlichen Gründen jedoch Mitarbeitern
                  vorbehalten.</p>
               <p xml:lang="eng">Content is freely available on a non-commercial basis. Some digital
                  images and texts are only available to staff due to copyright issues.</p>
            </availability>
            <date when="2015-11-09">09.11.2015</date>
         </publicationStmt>
         <sourceDesc>
            <msDesc>
               <msIdentifier>
                  <settlement>Münster</settlement>
                  <repository>Landesarchiv NRW, Abt. Westfalen</repository>
                  <idno>msc. VII. 5201</idno>
                  <msName/>
                  <altIdentifier type="former">
                     <settlement/>
                     <repository/>
                     <idno>D 7104</idno>
                     <note type="date">
                        <date/>
                     </note>
                  </altIdentifier>
                  <altIdentifier type="siglum">
                     <idno>Mü</idno>
                     <note/>
                  </altIdentifier>
               </msIdentifier>
               <head>
                  <title type="main">Münster, Landesarchiv NRW, Abt. Westfalen, msc. VII.
                     5201</title>
                  <!-- gb: sollen wir überall in der Signatur "msc." zu "Msc." ändern, wie es in unserem gedruckten Band ist?
                  sk: gute Idee; der online-Scan bezeichnet sich zwar noch etwas anders, aber zumindest auch mit "Msc.",
                  das sollte also unstrittig sein:
                      "Abteilung Westfalen, W 005 (Msc. VII (z.T. Dep.)), Nr. 5201"
                  -->
                  <origDate notAfter="0950" notBefore="0926"> 10. Jh., 2. Viertel (wohl 945 oder
                     kurz danach)</origDate>
                  <origPlace
                     ref="http://www.geonames.org/2898321/hoexter.html http://d-nb.info/gnd/4010600-7 http://viaf.org/viaf/300639412"
                     > Corvey</origPlace>
               </head>
               <msContents>
                  <summary>
                     <p>Der gut lesbare, handliche Band gliedert sich inhaltlich und codicologisch
                        in drei Teile, die wohl „etwa gleichzeitig und am gleichen Ort“ (Theuerkauf)
                        niedergeschrieben wurden:</p>
                     <p>1. (pp. 5-60) Leges (Saxonum, Thuringorum) und Kapitularien (das seltene
                        Capitulare Saxonicum Karls des Großen von 797, gültig im Entstehungsgebiet
                        der Hs., und drei Kapitularien Ludwigs des Frommen von 818/819),</p>
                     <p>2. (pp. 61-270) meist kirchenrechtliche und theologische Texte mit einem
                        Auszug aus der Admonitio generalis (viele der hier nicht näher zu
                        untersuchenden Pönitentialien ähneln nach Kottje der Tradition in Cod. <ref
                           type="internal" subtype="mss" target="muenchen-bsb-lat-3851">München Lat.
                           3851</ref>),</p>
                     <p>3. (ab p. 271) Kopiar mit Königs- und Kaiserprivilegien für Corvey (bis a.
                        945).</p><p> Die Hs. ist in der Literatur oft und ausführlich behandelt;
                        trotzdem bleibt eine genaue Analyse ihres reichen Inhalts auch weiterhin ein
                        Desiderat.</p>
                  </summary>
                  <msItem n="1">
                     <p>
                        <locus>1-4</locus> (Zeitgenössisches Doppelblatt, teilweise beschädigt und
                        mit verblaßter Schrift) Pseudo-Evaristus, JK † 20, c. 2 (ed. Hinschius,
                        Decretales Pseudo-Isidorianae, S. 87 f. bis <hi rend="italic">succurrerint
                           legitima</hi>), Hieronymus, Ep. 125 ad Rusticum monachum, c. 15 (ed. I.
                        Hilberg, CSEL 56 [1918] S. 133 f. bis <hi rend="italic">et tace</hi>) und
                        weiter über das Sabbatgebot. Die wohl neuzeitliche Inhaltsangabe <hi
                           rend="italic">Lex saxonica</hi> (p. 1 oben) bezieht sich auf das
                        Folgende. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="2">
                     <p>Teil 1:</p>
                     <p>
                        <locus>5-19</locus> Lex Saxonum, Text ohne Capitulatio; Überschrift: <hi
                           rend="italic">INCIPIT LIBER LEGIS SAXONVM</hi> (MGH LL 5, S. 47-84, zur
                        Hs. S. 3; MGH Fontes iuris [4], S. 17-34); vor c. 24 <hi rend="italic">Qui
                           in regnum uel in regem francorum uel filios eius de morte consiliatus
                           fuerit, capite puniatur</hi> steht nach Art einer Rubrik <hi
                           rend="italic">LEX FRANCORUM</hi>. Die Lex Saxonum hat sich
                        handschriftlich sonst nur noch in Cod. London Egerton 269 erhalten. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="3">
                     <p>
                        <locus>19-27</locus> Lex Thuringorum, ab c. 26 <hi rend="italic">DE
                           ALODIBVS</hi> bis zum Schluß, dann Überschrift <hi rend="italic">LEX
                           THVRINGORVM</hi> und cc. 1-25, die einzige erhaltene mittelalterliche
                        Überlieferung des Thüringerrechts; Rubriken wie über c. 26 auch über c. 35
                        bzw. 31 (<hi rend="italic">DE FVRTIS</hi>), c. 43 bzw. 41 (<hi rend="italic"
                           >DE INCENDIO</hi>), c. 46 bzw. 44 (<hi rend="italic">DE VI</hi>) und c.
                        53 bzw. 51 (<hi rend="italic">DE MINORIBVS CAVSIS</hi>) (MGH LL 5, S.
                        123-142, 119-123; MGH Fontes iuris [4], S. 60-66, 57-60). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="4">
                     <p>
                        <locus>28-33</locus>
                        <hi rend="italic">Primum - XI - </hi>
                        <title corresp="BK.27">Capitulare Saxonicum</title> (a. 797): <hi
                           rend="italic">Anno ab incarnatione domini nostri iesu christi DCCXCIIII
                           et XXX ac XXV imperante domno caralo - contra ipsos bannos</hi> (korr. zu
                           <hi rend="italic">ipsvm bannvm</hi>) <hi rend="italic">fecerint. Hęc sunt
                           capitula. Primum ut ecclesię uiduę orphani et minus potentes - omnem
                           estimationem</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 27, S. 71 Z. 11 - S. 72 Z. 41);
                        sonst nur noch in Cod. <ref type="internal" subtype="mss"
                           target="vatikan-bav-pal-lat-289">Vatikan Pal. Lat. 289</ref> überliefert.
                     </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="5">
                     <p>
                        <locus>34-49</locus>
                        <hi rend="italic">X</hi>, nochmals <hi rend="italic">X</hi>, und <hi
                           rend="italic">XII</hi> (Zählung nur für cc. 10-12) - <title
                           corresp="BK.139">Capitula legibus addenda</title> (a. 818/819): <hi
                           rend="italic">INCIPIVNT CAPITVLA QVĘ LEGIBVS ADDENDA SVNT QUĘ ET MISSI ET
                           COMITES HABERE ET CETERIS NOTA FACERE DEBENT. DE HONORE ECCLESIARUM. Si
                           quis aut ex leui causa aut sine causa - qualis eis conplacuerit</hi> (MGH
                        Capit. 1, Nr. 139, S. 281 Z. 1 - S. 285 Z. 23). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="6">
                     <p>
                        <locus>49-53</locus>
                        <title corresp="BK.140">Capitula per se scribenda</title> (a. 818/819): <hi
                           rend="italic">INCIP. CAP. QVE PER</hi> (<hi rend="italic">PER</hi> über
                        der Zeile nachgetragen) <hi rend="italic">SE SCRIBENDA ET AB OMNIBVS
                           OBSERVANDA SVNT. DE FORCARIIS. Si mancipia dominos suos fugerint</hi>
                           (<hi rend="italic">g</hi> nachgetragen) - <hi rend="italic">eos emendare
                           studeat</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 140, S. 287 Z. 6 - S. 288 Z. 19). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="7">
                     <p>
                        <locus>53-60</locus>
                        <hi rend="italic">Primo - XXVI - </hi>
                        <title corresp="BK.141">Capitulare missorum</title> (a. 818/819) in der
                        Ausfertigung von oder für die Missi Albwin und Wicbald: <hi rend="italic"
                           >HĘC SVNT CAP. PRAECIPVE AD LEGATIONEM MISSORVM PERTINENTIA OB MEMORIĘ
                           CAVSAM DE QVIBUS AGERE DEBENT ALBWIN ET</hi> [<hi rend="italic">ET</hi>]
                           <hi rend="italic">VVICBALD. Legatio omnium missorum nostrorum hęc sunt.
                           Primo ut sicut iam aliis missis iniunctum fuit - De annona ad caball mod
                           II</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 141, S. 289 Z. 1 - S. 291 Z. 37); cc. 1 und 2
                        zusammengezählt (Kapitelbeginn <hi rend="italic">Primo</hi>), ebenso cc. 6.
                        und 7 (<hi rend="italic">V</hi>), cc. 12 und 13 (<hi rend="italic">X</hi>),
                        cc. 28 und 29 (<hi rend="italic">XXV</hi>); cc. 21 und 22 jeweils mit
                        derselben Kapitelzahl (<hi rend="italic">XVIII</hi>); c. 25 zweigeteilt (<hi
                           rend="italic">XXI</hi> und <hi rend="italic">XXII</hi>). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="8">
                     <p>Direkt anschließend von zwei anderen Händen: <hi rend="italic">Prouerbium
                           est qui otiosa quiete perfruitur nisi spiritaliter uixerit more pecudum
                           uiuit</hi> und <hi rend="italic">Frustra autem ait quidam niti neque
                           aliud fatigando nisi odium quęrere extremę dementiae est</hi> (ähnlich H.
                        Walther, Proverbia sententiaeque latinitatis medii aevi 2 [Göttingen 1964]
                        S. 199 Nr. 10041a). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="9">
                     <p>Teil 2:</p>
                     <p>
                        <locus>61-62</locus> Astrologisch-komputistischer Text <hi rend="italic">(De
                           duodecim annorum modis</hi>). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="10">
                     <p>
                        <locus>62-63</locus> Über die vier Fastenmonate (<hi rend="italic">SECVNDVM
                           ZACHARIAM PROPHETAM IEIVNIVM IIII, V, VII, X</hi>). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="11">
                     <p>
                        <locus>63-64</locus> Paenitentiale Cummeani, c. 2 unter der Inskription <hi
                           rend="italic">INCIPIT DE PAENITENTIA ET REMISSIONE PECCATORUM THEODORI
                           ARCHIEPISCOPI</hi> (ed. Bieler, Irish Penitentials, S. 108 und 110). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="12">
                     <p>
                        <locus>64-87</locus> Capitula Angilramni (ed. Hinschius, Decretales
                        Pseudo-Isidorianae, S. 757-769) mit Vaterstellen pp. 66-69 und 73-75. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="13">
                     <p>
                        <locus>88-91</locus> Exzerpt aus den Pseudoisidorischen Dekretalen,
                        beginnend mit Pseudo-Victor I., c. 4 (Hs. c. <hi rend="italic">III</hi>);
                        Schlußsatz (nach Pseudo-Zepherinus, c. 2): <hi rend="italic">Hactenus enim
                           sagena domini trahit bonos pisces et malos donec perueniat ad litus et
                           tunc colligentur boni in uasa, mali autem mittentur foras.</hi>
                     </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="14">
                     <p>
                        <locus>92-94</locus>
                        <title corresp="BK.22">Admonitio generalis</title> (a. 789), c. 82 ab <hi
                           rend="italic">Primo omnium praedicandum est omnibus generaliter ut
                           credant - Gloria domino deo nostro iesu christo. amen.</hi> (MGH Capit.
                        1, Nr. 22, S. 61 Z. 28 - S. 62 Z. 14; de Clercq, Neuf capitulaires, S. 33
                        f.) mit anschließender Datierungszeile: <hi rend="italic">Anno dominice
                           incarnationis DCCLXXXVIIII</hi> - <hi rend="italic">Data est haec carta
                           die decima kl. aprilis</hi> (MGH Capit. 1, S. 62 Z. 32-34). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="15">
                     <p>
                        <locus>94-103</locus> Sammlung von Kanones, Bibel- und Vaterstellen
                        vorwiegend zu Gerichtsfragen, wohl ein bislang unbekanntes Exzerpt aus der
                        Collectio Hibernensis, z. T. aber abweichend von der Edition
                        Wasserschlebens. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="16">
                     <p>
                        <locus>103-104</locus> Breviarium Hipponense, c. 9, in der Version der
                        Collectio Quesnelliana u. a. (CCL 149, S. 36). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="17">
                     <p>
                        <locus>104-106</locus> Bericht über Formen der öffentlichen Buße und über
                        die Abschaffung des Bußpriesters durch Nektarius von Konstantinopel († 397).
                     </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="18">
                     <p>
                        <locus>107-126</locus> Eherechtliche Sammlung von Vaterstellen unter der
                        Rubrik <hi rend="italic">QUOTA GENERATIONE CHRISTIANI CUM PROPINQUIS IN
                           CONIUGIUM CONUENIRE POSSINT</hi>. </p>
                  </msItem>

                  <!--  ####  sk: Sollten wir hier mal eine selbstgemachte Beschreibung für p. 127-158 ergänzen?
                Laut Lagenformel und Umfangsangaben gibt es diese Seiten, aber Mordek 
                überspringt sie hier kommentarlos. -->

                  <msItem n="19">
                     <p>
                        <locus>159-174</locus> Mit dem Brief Nikolaus' I. JE 2709 einsetzende
                        Exzerptreihe, als deren Quelle Pokorny, Die drei Versionen, S. 443 „eine
                        'Mainzer Konziliensammlung' gleichen Typs“ ansieht wie diejenige, die der
                        Collectio Diessensis des Cod. München Lat. 5541 vorlag und „die Mainzer
                        Konzilien von 852, 847, 813, 888 und als Abschluß die Akten der Triburer
                        Synode in der Versio Diessensis/Coloniensis enthalten haben muß“ (Übersicht
                        ebd. S. 504 f.).</p>
                     <p>Das erste der pp. 173-174 erhaltenen sechs Kapitel des Konzils von Tribur
                        (a. 895) ist jener Gesetzesvorschlag zum Schutz von Priestern, der in Cod.
                        Köln 124 (Ende 11. Jh.), fol. 117v (4-Bücher-Sammlung 3, 45) vor anderen
                        Triburer Kanones rangiert; Pokorny hält ihn denn auch für den Canon princeps
                        der seines Erachtens offiziellen Tribur-Version (vgl. Pokornys Tabelle S.
                        496 f.): <hi rend="italic">Si domni principis auribus complacuerit -
                           diffiniri eis complacuit</hi> (MGH Capit. 2, S. 211, Anm. * [...<hi
                           rend="italic">conplacuit</hi>]; nach Cod. Köln ed. H. Wasserschleben,
                        Beiträge zur Geschichte der vorgratianischen Kirchenrechtsquellen [Leipzig
                        1839] S. 171; nach Cod. Münster ed. Pokorny, S. 493; zur Datierung des in
                        mittelitalienischem Stil geschriebenen Cod. Köln 124: H. Hoffmann - R.
                        Pokorny, Das Dekret des Bischofs Burchard von Worms. Textstufen - Frühe
                        Verbreitung - Vorlagen [MGH Hilfsmittel 12, München 1991] S. 75 Anm. 38 und
                        B. Bischoff, zitiert von G. Schmitz, Die Vier-Bücher-Sammlung des Cod. Köln,
                        Diözesan- und Dombibliothek 124, in: K. Herbers - H. H. Kortüm - C.
                        Servatius [Hg.], Ex Ipsis Rerum Documentis. Beiträge zur Mediävistik.
                        Festschrift für Harald Zimmermann zum 65. Geburtstag [Sigmaringen 1991] S.
                        234 bei Anm. 7); vereinzelte Überlieferungen auch in Codd. <ref
                           type="internal" subtype="mss" target="muenchen-bsb-lat-3853">München Lat.
                           3853</ref>, <ref type="internal" subtype="mss"
                           target="muenchen-bsb-lat-6245">Lat. 6245</ref> und <ref type="internal"
                           subtype="mss" target="muenchen-bsb-lat-6241">Lat. 6241</ref> (vgl. MGH
                        Capit. 2, S. 202, Tab. III, Nr. 2).</p>
                     <p>Als Reaktion Arnulfs ist anzusehen, wenn uneinsichtige Übeltäter nach
                        kirchlicher Exkommunikation der weltlichen Acht verfallen sollten. In Cod.
                        Châlons-en-Champagne, Bibliothèque Municipale, 32 (späteres 11. Jh., wohl
                        westdeutsch-lotharingisch), fol. 46r lautet die Bestimmung: <hi
                           rend="italic">... et deuoto regi arnulfo cum sancta synodo placuit</hi>,
                           <hi rend="italic">ut quicumque post excommunicationem debitam sic parui
                           estimant deum et christianitatem, seculari potestate persequendos et
                           interficiantur iacentque absque compositione</hi> (ed. E. Seckel, Zu den
                        Acten der Triburer Synode 895, in: NA 18 [1893] S. 397 [c. 8] und MGH Capit.
                        2, S. 214 f. [c. 3a], jeweils mit den Varianten Reginos von Prüm [2, 297],
                        der ein glaubwürdigeres Explicit bietet: ... <hi rend="italic">et, si
                           interficiantur, iaceant absque compositione</hi>). Ähnlich verkündet das
                        Tribur-Vorwort der einst Diessener, jetzt Münchener Handschrift Lat. 5541
                        (nach Hoffmann - Pokorny, Das Dekret des Bischofs Burchard von Worms, S. 130
                        im Raum Mainz/Trier vor Mitte des 11. Jh. entstanden): ... <hi rend="italic"
                           >ut si quęlibet persona in regno suo episcoporum excommunicatione pro
                           malefactis palatino diu caretur exanimi</hi> (<hi rend="italic">careret
                           examine</hi> konjiziert Krause), <hi rend="italic">aut a
                           potestatrius</hi> (<hi rend="italic">potestatibus</hi> konjizieren
                        Phillips/Krause) <hi rend="italic">regni sui capta regiis aspectibus
                           praesentaretur aut, si se defendere niteretur, absque interdictu
                           occideretur. Constrectis insuper parentibus eius, ne aliquam super hoc
                           faidam alleuare praesumant</hi> (MGH Capit. 2, S. 212, Spalte B; zuvor
                        ed. G. Phillips, Die grosse Synode von Tribur, in: SB Wien 49 [1865] S.
                        771). Nach dem Catalaunensis-Vorwort (Cod. Châlons 32, fol. 44v) wird die
                        königliche Approbation sämtlichen Tribur-Texten (foll. 44v-50r) zuteil: ...
                           <hi rend="italic">Contra plerosque etiam seculars qui episcopalem
                           auctoritatem inminuere temptabant, episcopis et sancte synodo uigore
                           regio fauebat, et promulgata sunt et ab ipso</hi> (Arnulf) <hi
                           rend="italic">probata capitula quę infra digesta sunt</hi> (ed. Seckel,
                        S. 395 und MGH Capit. 2, S. 213 Anm. **; teilweise aufgenommen in Reginos
                        Chronicon ad a. 895). Am umfangreichsten läßt sich die paränetisch
                        ambitionierte Versio vulgata (Codd. <ref type="internal" subtype="mss"
                           target="muenchen-bsb-lat-6245">München Lat. 6245</ref> mit Deszendenten)
                        über Beratungen zwischen Konzil und König aus (MGH Capit. 2, S. 210 ff.
                        [Spalte A] bis c. 3 [<hi rend="italic">Responsio regis</hi>]). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="20">
                     <p>
                        <locus>175-178</locus> Konzil von Worms (a. 868), cc. 3, 44 (bei Pokorny, S.
                        505 Anm. 34 „unidentifiziert“), 27-29, 8, 10 und 15 (Mansi 15, Sp. 869, 877,
                        874 und 871 f.) = cc. 38, 39, 3-5 und 41-43 der Konkordanz bei Hartmann,
                        Konzil von Worms 868, S. 124. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="21">
                     <p>
                        <locus>178-182</locus> Hrabanus Maurus, Paenitentiale ad Heribaldum, cc. 2-4
                        und 29 (Migne, PL 110, Sp. 471-473 und 491). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="22">
                     <p>
                        <locus>182-183</locus> Hrabanus Maurus, Epistola ad Reginbaldum, Teile von
                        c. 7 (MGH Epp. 5, S. 454 Z. 3-8, 19-28). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="23">
                     <p>
                        <locus>184-185</locus> Unter der Rubrik <hi rend="italic">DE HIS QUI UXORES
                           ATQUE UIROS DIMITTUNT UT SIC MANEANT</hi> drei eherechtliche Kanones (von
                        Mileve, Agde und angeblich Ankyra, eigentlich Innocenz I.) wie in Cod. <ref
                           type="internal" subtype="mss" target="muenchen-bsb-lat-3853">München Lat.
                           3853</ref>, fol. 97v (vgl. Krause, Die Münchener Handschriften 3851.
                        3853, S. 107; teilweise auch in Cod. Köln 118 [ebd. S. 130]); Cod. <ref
                           type="internal" subtype="mss" target="muenchen-bsb-lat-3851">München Lat.
                           3851</ref>, der Vorläufer des Cod. München Lat. 3853, erlitt an der hier
                        interessierenden Stelle (nach fol. 53) Blattverlust (vgl. Krause, S. 91,
                        auch die Tabelle zur Capitulatio des Cod. München Lat. 3853 ebd. S. 101).
                     </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="24">
                     <p>
                        <locus>185-188</locus> Hrabanus Maurus, Epistola ad Humbertum (MGH Epp. 5,
                        S. 445 Z. 22-26 und 31, S. 446 Z. 11-16, S. 447 Z. 6-37). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="25">
                     <p>
                        <locus>188</locus> Paenitentiale mixtum Pseudo-Bedae-Egberti, c. 33, 1. Teil
                        (ed. Schmitz, Bußbücher 2, S. 695), gegenüber dem Volltext unten p. 259
                        leicht gekürzt; Rubrik: <hi rend="italic">DE FALSITATE UEL
                        MALEDICTIONE</hi>. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="26">
                     <p>
                        <locus>188-190</locus> Innozenz I., cc. 23 und 25 (Dion.) (= JK 293, cc. 3
                        und 5). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="27">
                     <p>
                        <locus>191-221</locus> Paenitentiale Halitgars von Cambrai, Teil des
                        Vorworts (bis <hi rend="italic">de uentre</hi>) und, jeweils mit Capitulatio
                        und als die ersten drei Bücher gezählt, Bücher 3, 4 und 5 bis <hi
                           rend="italic">sine animo nequeat</hi> (5, 17) (Migne, PL 105, Sp. 653
                        C-D, 677 B - 690 D); Nachträge aus der Concordia canonum des Cresconius
                        (vgl. Zechiel-Eckes, Cresconius, S. 259 ff.). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="28">
                     <p>
                        <locus>221-269</locus> Paenitentiale mixtum Pseudo-Bedae-Egberti mit
                        Prologen, Ordo und Capitulatio (ed. Schmitz, Bußbücher 2, S. 679-700 [Ordo
                        teils abweichend]), dazu am Anfang das auf Beda umformulierte Vorwort
                        Halitgars zu seinem 6. Buch (Migne, PL 105, Sp. 693 f.). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="29">
                     <p>
                        <locus>270</locus> Gedicht <hi rend="italic">DE CICONIA</hi> (MGH AA 15, S.
                        110 f.; vgl. Schaller - Könsgen, Initia carminum Latinorum, Nr. 1870) und
                        Gleichsetzung der Buchstaben <hi rend="italic">A D A M</hi> mit den vier
                        Himmelsrichtungen (Lehmann, Corveyer Studien, S. 46).</p>
                     <p>Nach <hi rend="smallcaps">Kottje, </hi>Bußbücher, S. 46 ist die p. 191 ff.
                        sichtbare Verbindung von Halitgar und Paenitentiale mixtum verwandt mit der
                        Tradition in Cod. <ref type="internal" subtype="mss"
                           target="muenchen-bsb-lat-3851">München Lat. 3851</ref> (mögliche Herkunft
                        der Hauptvorlage aus Mainz). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="30">
                     <p>Teil 3:</p>
                     <p>
                        <locus>271-324</locus> Königs- und Kaiserurkunden von Ludwig dem Frommen bis
                        zu Otto dem Großen, fast ausschließlich für das Kloster Corvey (jüngste
                        Urkunde: DO I. 73 vom 29. Dezember 945). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="31">
                     <p>
                        <locus>324-325</locus> Ratschläge Basilius' des Großen an die Schüler des
                        Libanius. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="32">
                     <p>
                        <locus>326</locus> Leer. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="33">
                     <p>
                        <locus>327-328</locus> Gebete zur Königsmesse (ed. R. Wilmans, Die
                        Kaiserurkunden der Provinz Westfalen 777-1313, Bd. 1 [Münster 1867] S. 502).
                     </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="34">
                     <p>
                        <locus>328</locus> (Nachtrag 12. Jh.) Beginn einer Urkunde Ottos (wohl
                        Teilkopie von DO I. 73, das im Monasteriensis oben p. 301 vollständig
                        wiedergegeben ist). </p>
                  </msItem>
               </msContents>
               <physDesc>
                  <objectDesc form="codex">
                     <supportDesc material="parch">
                        <support>Pergament</support>
                        <extent>165 foll. (paginiert 1-285, 286a, 287-298, 301-328 und 83b, 83c,
                           286b, 286c [die letzten zwei früher an anderer Stelle als pp. 299 und
                           300]) <dimensions type="leaf" unit="mm">
                              <height>235</height>
                              <width>195</width>
                           </dimensions>
                           <dimensions precision="medium" type="written" unit="mm">
                              <height>170</height>
                              <width>135</width>
                           </dimensions>
                        </extent>
                        <collation><formula>I<hi rend="super">4</hi> + IV<hi rend="super">20</hi> +
                                 II<hi rend="super">28</hi> + 4 IV<hi rend="super">90</hi> +
                                 (V-3)<hi rend="super">104</hi> + (III-2)<hi rend="super">112</hi> +
                                 III<hi rend="super">124</hi> + II<hi rend="super">132</hi> + IV<hi
                                 rend="super">148</hi> + (III-1)<hi rend="super">158</hi> + 2
                                 (V-2)<hi rend="super">190</hi> + 6 IV<hi rend="super">286a</hi> +
                                 (III+1)<hi rend="super">298</hi> + III<hi rend="super">312</hi> +
                                 IV<hi rend="super">328</hi></formula>
                        </collation>
                     </supportDesc>
                     <layoutDesc>
                        <layout writtenLines="19">19</layout>
                        <layout columns="1"/>
                     </layoutDesc>
                  </objectDesc>
                  <handDesc>
                     <p>zahlreiche Hände</p>
                  </handDesc>
                  <scriptDesc>
                     <scriptNote>karolingische Minuskel</scriptNote>
                  </scriptDesc>
                  <decoDesc>
                     <p>braune oder rötliche Initialen und Rubriken in Capitalis rustica, Unziale,
                        aber auch Minuskel</p>
                  </decoDesc>
                  <bindingDesc>
                     <binding>
                        <p>neuer Einband (a. 1935)</p>
                        <p/>
                     </binding>
                  </bindingDesc>
               </physDesc>
               <history>
                  <origin>
                     <p>
                        <origDate notAfter="0950" notBefore="0926"> 10. Jh., 2. Viertel (wohl 945
                           oder kurz danach)</origDate>;<origPlace
                           ref="http://www.geonames.org/2898321/hoexter.html http://d-nb.info/gnd/4010600-7 http://viaf.org/viaf/300639412"
                           > Corvey</origPlace></p>
                  </origin>
                  <provenance>
                     <p>Noch im 18. Jh. lag die Hs. in Corvey, wo sie von Edmond Martène († 1739)
                        und Christian Ulrich Grupen († 1767) eingesehen wurde (mit der Bibliothek
                        Grupens gelangte eine Kopie des Corbeiensis in das Oberlandesgericht Celle);
                        im 19. Jh. im Besitz des Paderborner Kriminaldirektors Gehrken, der sie an
                        Paul Wigand weitergab. Alte Münsteraner Signatur: D 7104.</p>
                  </provenance>
                  <acquisition/>
               </history>
               <additional>
                  <surrogates/>
                  <listBibl>
                     <listBibl type="lit">
                        <bibl> E. Spangenberg, Beyträge zu den Teutschen Rechten des Mittelalters
                           (Halle 1822 Nachdruck Amsterdam 1970) S. 179-185, 191-193</bibl>
                        <bibl> P. Wigand, Berichte aus Westphalen über die daselbst vorräthigen
                           Quellen deutscher Geschichte, in: Archiv 4 (1822) S. 346-349</bibl>
                        <bibl corresp="#Pertz_G_1835">Pertz G 1835, S. XXIII</bibl>
                        <bibl> H. J. Jacobsohn, Rezension zu Reginonis abbatis Prumiensis libri duo
                           de synodalibus causis et disciplinis ecclesiasticis (ed. F. W. H.
                           Wasserschleben) in: Jahrbücher für wissenschaftliche Kritik 117 (1841)
                           Sp. 929 f.</bibl>
                        <bibl> K. Freiherr von Richthofen, Zur Lex Saxonum (Berlin 1868) S. 65-67 u.
                           ö.</bibl>
                        <bibl corresp="#Boretius_1897"> Boretius 1897, S. XX</bibl>
                        <bibl corresp="#Perels_1912"> Perels 1912, S. 579</bibl>
                        <bibl> P. Lehmann, Corveyer Studien (Abh. München 30, 5, 1919) S. 46 u. ö.,
                           wiederabgedruckt in: ders., Erforschung des Mittelalters. Ausgewählte
                           Abhandlungen und Aufsätze 5 (Stuttgart 1962) S. 144 u. ö.</bibl>
                        <bibl> E. Meyer, in: A. Giroust, Monumenta palæographica. Denkmäler der
                           Schreibkunst des Mittelalters, 3. Reihe, 3. Bd., 17. Lieferung (Wiesbaden
                           1937) vor Taf. 3 (643)</bibl>
                        <bibl> H. Beumann, Die Stellung des Weserraumes im geistigen Leben des Früh-
                           und Hochmittelalters, in: Kunst und Kultur im Weserraum 800-1600, Bd. 1:
                           Beiträge zu Geschichte und Kunst (4. Aufl. Münster 1967) S. 152</bibl>
                        <bibl> Kunst und Kultur im Weserraum 800-1600, Bd. 2: Katalog (3. Aufl.
                           Münster 1967) S. 760 f. Nr. 608 (W. Leesch)</bibl>
                        <bibl corresp="#Theuerkauf_1968"> Theuerkauf 1968, S. 49, 67-97</bibl>
                        <bibl> H. Goetting, Die Bistümer der Kirchenprovinz Mainz (Germania sacra N.
                           F. 8, Berlin - New York 1974) S. 185</bibl>
                        <bibl corresp="#Hartmann_W_1977"> Hartmann W 1977, S. 53 mit Anm. 110</bibl>
                        <bibl corresp="#Kottje_1980"> Kottje 1980, S. 45-47</bibl>
                        <bibl corresp="#Mordek_1986a"> Mordek 1986a, S. 42 Anm. 94 und 102</bibl>
                        <bibl corresp="#Haggenmüller_1991"> Haggenmüller 1991, S. 82-84, 247-249,
                           252-263, 266 f. u. ö.</bibl>
                        <bibl corresp="#Pokorny_1992"> Pokorny 1992, S. 443 f., 492 ff. u. ö.</bibl>
                        <bibl corresp="#Zechiel-Eckes_1992"> Zechiel-Eckes 1992, S. 259-261,
                           295</bibl>
                        <bibl corresp="#Körntgen_1993"> Körntgen 1993, S. 238 ff.</bibl>
                        <bibl corresp="#Meens_1994"> Meens 1994, S. 257, 515 u. ö.</bibl>
                     </listBibl>

                     <listBibl type="abb">
                        <bibl> Chroust, Monumenta palaeographica, 3. Reihe, 3. Bd., 17. Lieferung,
                           Taf. 3a (643a) und 3b (643b) (pp. 25 und 295)</bibl>
                     </listBibl>

                     <listBibl type="cap">
                        <bibl corresp="#Mordek_1995"> Mordek 1995, S. 378-386</bibl>
                        <bibl corresp="#Warnecke_1999">Warnecke 1999, mit Abb. auf S. 327 (fol.
                           191v-192r)</bibl>
                        <bibl corresp="#Lampen_2005">Lampen 2005, S. 21-30, mit Abb. auf S. 27 (p.
                           28)</bibl>
                        <bibl corresp="#Schon_2006"> Schon 2006, S. 26</bibl>
                        <bibl corresp="#Hartmann_W_2008"> Hartmann W 2008, S. 76, 139, 168 f. (mit
                           Anm. 346), 240 f., 310, 333</bibl>
                        <bibl corresp="#Tischler_2008"> Tischler 2008, S. 193-258, S. 232</bibl>
                        <bibl corresp="#Kaiser_2009"> Kaiser W 2009, S. 513-557</bibl>
                        <bibl corresp="#Kottje_2012"> Kottje 2012, S. 120</bibl>
                        <bibl corresp="#Borisov_2022"> Borisov 2022, S. 74-79</bibl>
                        <bibl> Bibliotheca legum regni Francorum manuscripta, Karl Ubl (Hrsg.) unter
                           der Mitarbeit von Dominik Trump und Daniela Schulz, Köln 2012 ff. <ref
                              subtype="Bl" target="muenster-sa-msc-vii-5201" type="external"/>
                           <ref type="internal" subtype="mom"
                              target="handschrift-des-monats-januar-2017"/>
                           <ref type="internal" subtype="collom"
                              target="sammlung-des-monats-november-2023"/>
                        </bibl>
                     </listBibl>

                  </listBibl>
               </additional>
            </msDesc>
         </sourceDesc>
      </fileDesc>
      <encodingDesc>
         <p>Transkriptionsvorlage: Hochauflösendes Farbdigitalisat</p>
         <projectDesc>
            <p xml:lang="ger">Capitularia. Edition der fränkischen Herrschererlasse: <ptr
                  target="http://capitularia.uni-koeln.de/project/about/"/>
            </p>
            <p xml:lang="eng">Capitularia. Edition of the Frankish capitularies: <ptr
                  target="http://capitularia.uni-koeln.de/project/about/"/>
            </p>
         </projectDesc>
         <editorialDecl>
            <p xml:lang="ger">Die Transkription folgt den Richtlinien des Capitularia-Projektes:
                  <ptr target="http://capitularia.uni-koeln.de/project/workflow/"/>
            </p>
            <p xml:lang="eng">The transcription adheres to the guidelines of the Capitularia
               project: <ptr target="http://capitularia.uni-koeln.de/project/workflow/"/>
            </p>
         </editorialDecl>
      </encodingDesc>
      <revisionDesc>
         <change when="2015-08-25" who="DS">Datei erstellt aus Mordek-XML</change>
         <change when="2015-11-09" who="BM">Datei veröffentlicht (BK 139)</change>
         <change when="2016-10-26" who="SK">Transkription ergänzt (BK 140, 141)</change>
         <change when="2018-01-30" who="SK">Schreibersiglen revidiert</change>
         <change when="2024-07-16" who="GB">Transkription ergänzt (BK 27, 22)</change>
      </revisionDesc>
   </teiHeader>
   <facsimile>
      <graphic
         url="http://dfg-viewer.de/show/?tx_dlf[id]=http%3A%2F%2Fwww.landesarchiv-nrw.de%2Fdigitalisate%2FAbt_Westfalen%2FMsc_VII%2F05201%2Fmets.xml"
      />
   </facsimile>

   <text>
      <front>
         <div type="content">
            <list>

               <item n="1">
                  <ptr type="internal" target="#muenster-sa-msc-vii-5201-28-1"/>[Liste ohne Rubrik]<list>
                     <item n="1.1a">
                        <ptr type="internal" target="#muenster-sa-msc-vii-5201-28-1"/>Anno ab
                        incarnatione domini ... </item>
                     <item n="1.1b">
                        <ptr type="internal" target="#muenster-sa-msc-vii-5201-28-2"/>Conuenientibus
                        in unum ... </item>
                     <item n="1.2">
                        <ptr type="internal" target="#muenster-sa-msc-vii-5201-28-3"/>Hęc sunt
                        capitula</item>
                     <item n="1.3">
                        <ptr type="internal" target="#muenster-sa-msc-vii-5201-28-4"/>Primum ut
                        ecclesię ... </item>
                     <item n="1.4">
                        <ptr type="internal" target="#muenster-sa-msc-vii-5201-29-1"/>II</item>
                     <item n="1.5">
                        <ptr type="internal" target="#muenster-sa-msc-vii-5201-29-3"/>III</item>
                     <item n="1.6">
                        <ptr type="internal" target="#muenster-sa-msc-vii-5201-29-5"/>IIII</item>
                     <item n="1.7">
                        <ptr type="internal" target="#muenster-sa-msc-vii-5201-30-1"/>V</item>
                     <item n="1.8">
                        <ptr type="internal" target="#muenster-sa-msc-vii-5201-31-1"/>VI</item>
                     <item n="1.9">
                        <ptr type="internal" target="#muenster-sa-msc-vii-5201-31-3"/>VII</item>
                     <item n="1.10">
                        <ptr type="internal" target="#muenster-sa-msc-vii-5201-31-5"/>VIII</item>
                     <item n="1.13">
                        <ptr type="internal" target="#muenster-sa-msc-vii-5201-32-2"/>VIIII</item>
                     <item n="1.14">
                        <ptr type="internal" target="#muenster-sa-msc-vii-5201-32-3"/>X</item>
                     <item n="1.15">
                        <ptr type="internal" target="#muenster-sa-msc-vii-5201-33-1"/>XI</item>
                  </list>
               </item>

               <item n="10">
                  <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-34-1" type="internal"/>INCIPIVN CAPITVLA
                  QVĘ LEGIBUS ADDENDA SUNT ... <list>
                     <item n="10.1">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-34-2" type="internal"/>DE HONORE
                        ECCLESIARUM</item>
                     <item n="10.2">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-35-1" type="internal"/>DE INIURIIS
                        SACERDOTUM IN ĘCCLESIIS FACTIS</item>
                     <item n="10.3">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-36-1" type="internal"/>DE UIDUIS ET
                        PUPILLIS ET PAUPERIBUS</item>
                     <item n="10.4">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-36-3" type="internal"/>DE RAPTU
                        UIDUARUM</item>
                     <item n="10.5">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-37-1" type="internal"/>DE HOMINE
                        AGENTE PENITENTIAM INTERFECTO</item>
                     <item n="10.6">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-37-3" type="internal"/>VT OMNIS HOMO
                        LIBER POTESTATEM ...</item>
                     <item n="10.7">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-38-1" type="internal"/>DE HOMICIDIIS
                        PROHIBENDIS</item>
                     <item n="10.8">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-39-2" type="internal"/>QUI IN
                        CONPOSITIONE UUIRGILDI DARI ...</item>
                     <item n="10.9">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-39-4" type="internal"/>DE RAPTU
                        ALIARUM SPONSARUM</item>
                     <item n="10.10">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-40-1" type="internal"/>X DE FALSIS
                        TESTIBUS CONUINCENDIS</item>
                     <item n="10.11">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-42-1" type="internal"/>X DE PROPRIO
                        IN BANNUM MISSA</item>
                     <item n="10.12">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-43-1" type="internal"/>XII DE
                        MNNIre</item>
                     <item n="10.13">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-44-1" type="internal"/>DE FAIDIS
                        COHERCENDIS</item>
                     <item n="10.14">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-45-1" type="internal"/>VBI SACRAMENTA
                        IVRANDA SINT</item>
                     <item n="10.15">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-45-3" type="internal"/>DE HIS QVI DE
                        FVRTO ...</item>
                     <item n="10.16">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-46-1" type="internal"/>DE DISPECTV
                        LITTERARVM DOMINICARVM</item>
                     <item n="10.17">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-47-1" type="internal"/>DE INIUSTIS
                        TELONEIS ...</item>
                     <item n="10.18">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-47-3" type="internal"/>DE HIS QUI
                        BONOS DENARIOS ...</item>
                     <item n="10.19">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-48-1" type="internal"/>DE
                        ADULTERATORIBUS MONETE</item>
                     <item n="10.20">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-48-3" type="internal"/>DE PROPRIO
                        DOMINICO ... REDDITO</item>
                     <item n="10.21">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-48-5" type="internal"/>DE PVERIS
                        INVITIS PARENTIBVS TONSIS ...</item>
                  </list>
               </item>

               <item n="15">
                  <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-49-1" type="internal"/>INCIPIVNT CAPITVLA
                  QVE PER SE SCRIBENDA ... <list>
                     <item n="15.1">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-49-2" type="internal"/>DE
                        FORCARIIS</item>
                     <item n="15.2">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-49-4" type="internal"/>DE TERRA
                        TRIBUTARIA</item>
                     <item n="15.3">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-49-6" type="internal"/>DE BENEFICIIS
                        DESTRUCTIS</item>
                     <item n="15.4">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-50-2" type="internal"/>DE TERA
                        CENSALI</item>
                     <item n="15.5">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-50-4" type="internal"/>DE NONIS ET
                        DECIMIS</item>
                     <item n="15.6">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-52-1" type="internal"/>DE MANCIPIIS
                        CONFVGIENTIBUS</item>
                     <item n="15.7">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-52-3" type="internal"/>DE FORESTIBUS
                        NOUITER INSTITUTIS</item>
                     <item n="15.8">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-53-1" type="internal"/>(Volumus ut
                        missi nostri per singulas ciuitates...)</item>
                  </list>
               </item>

               <item n="20">
                  <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-53-2" type="internal"/>HĘC SVNT CAPITVLA
                  PRECIPVE AD LEGATIONEM MISSORVM ... <list>
                     <item n="20.1">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-53-3" type="internal"/>Legatio omnium
                        missorum nostrorum hęc Est</item>
                     <item n="20.2">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-53-4" type="internal"/>(Primo ut
                        sicut iam aliis missis ...)</item>
                     <item n="20.3">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-54-1" type="internal"/>II</item>
                     <item n="20.4">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-54-3" type="internal"/>III</item>
                     <item n="20.5">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-54-5" type="internal"/>IIII</item>
                     <item n="20.6">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-54-7" type="internal"/>V</item>
                     <item n="20.7">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-55-1" type="internal"/>VI</item>
                     <item n="20.8">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-55-3" type="internal"/>VII</item>
                     <item n="20.9">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-55-5" type="internal"/>VIII</item>
                     <item n="20.10">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-55-7" type="internal"/>VIIII</item>
                     <item n="20.11">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-55-9" type="internal"/>X</item>
                     <item n="20.12">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-55-12" type="internal"/>(De homicidis
                        prohibendis)</item>
                     <item n="20.13">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-55-14" type="internal"/>(De periuris
                        et falsis testibus conpenscendis)</item>
                     <item n="20.14">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-55-16" type="internal"/>(De his
                        omnibus uel ceteris ...)</item>
                     <item n="20.15">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-56-1" type="internal"/>XI</item>
                     <item n="20.16">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-56-4" type="internal"/>(Ut uidelicet
                        in anno tria ...)</item>
                     <item n="20.17">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-56-6" type="internal"/>(Nisi forte
                        quilibet aut accusatus fuerit ...)</item>
                     <item n="20.18">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-57-1" type="internal"/>(Non alius
                        uenire iubeatur ...)</item>
                     <item n="20.19">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-57-2" type="internal"/>XII</item>
                     <item n="20.20">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-57-4" type="internal"/>XIII</item>
                     <item n="20.21">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-57-6" type="internal"/>XIIII</item>
                     <item n="20.22">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-57-8" type="internal"/>XV</item>
                     <item n="20.23">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-57-10" type="internal"/>XVI</item>
                     <item n="20.24">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-57-12" type="internal"/>XVII</item>
                     <item n="20.25">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-57-14" type="internal"/>XVIII</item>
                     <item n="20.26">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-58-1" type="internal"/>XVIII</item>
                     <item n="20.27">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-58-3" type="internal"/>XVIIII</item>
                     <item n="20.28">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-58-5" type="internal"/>(De ipsis
                        rebus uiuant ...)</item>
                     <item n="20.29">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-58-6" type="internal"/>XX</item>
                     <item n="20.30">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-58-8" type="internal"/>XXI</item>
                     <item n="20.31">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-58-10" type="internal"/>XXII</item>
                     <item n="20.32">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-59-1" type="internal"/>(Iterum comiti
                        conmendetur)</item>
                     <item n="20.33">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-59-2" type="internal"/>XXIII</item>
                     <item n="20.34">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-59-4" type="internal"/>(Uassi nostri
                        uero et ministeriales ...)</item>
                     <item n="20.35">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-59-5" type="internal"/>XXIIII</item>
                     <item n="20.36">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-59-7" type="internal"/>XXV</item>
                     <item n="20.37">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-60-1" type="internal"/>XXVI</item>
                     <item n="20.38">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-60-3" type="internal"/>(Ut missis
                        nostris quamdiu hanc legationem ...)</item>
                     <item n="20.39">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-60-4" type="internal"/>(De potu modii
                        III ...)</item>
                     <item n="20.40">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-60-5" type="internal"/>(Abbati uero
                        et comiti atque ministeriali dominico ...)</item>
                     <item n="20.41">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-60-6" type="internal"/>(De potu modii
                        II ...)</item>
                     <item n="20.42">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-60-7" type="internal"/>(Oua XV annona
                        ad caballos ...)</item>
                     <item n="20.43">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-60-8" type="internal"/>(Uasallo
                        nostro cotidie panes XVII ...)</item>
                     <item n="20.44">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-60-9" type="internal"/>(De potu
                        modius I ...)</item>
                     <item n="20.45">
                        <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-60-10" type="internal"/>(De annona ad
                        caballos modii II)</item>
                  </list>
               </item>

               <item n="25">
                  <ptr target="#muenster-sa-msc-vii-5201-92-1" type="internal"/>Primo omnium
                  praedicandum est ... </item>

            </list>
         </div>
         <div type="mshist"/>
         <div type="scribe">
            <p>zu <locus>pp. 28-60</locus>: Dieser Teil der Handschrift wurde von einer Haupthand A
               geschrieben, die eine karolingische Minuskel sowie Auszeichnungsschriften auf
               kalligraphischem Niveau beherrschte. Kleinere Partien wurden zwischendurch, ebenfalls
               in gleichmäßiger karolingischer Minuskel, von zwei Hilfsschreibern ausgeführt, Hand B
               (p. 30 Z. 5 ab <mentioned>componere</mentioned> bis Z. 6) und Hand C (vor allem
               schwer lesbare bzw. von Hand A unverstandene Stellen auffüllend, z. B. <locus>p. 31
                  Z. 17</locus>, <locus>p. 32 Z. 15</locus>, <locus>p. 33 Z. 4 und Z. 18</locus>,
                  <locus>p. 34 Z. 9 und Z. 11</locus>, <locus>p. 35 Z. 2</locus>, <locus>p. 45 Z.
                  1</locus> und <locus>p. 48 Z. 14</locus>). Hand C arbeitete daneben auch als
               Korrekturhand. Weitere Verbesserungen wurden darüber hinaus von zwei Korrekturhänden
               nachgetragen. Korrekturhand 1 (wohl 11. Jahrhundert) unternahm auf <locus>pp.
                  54-60</locus> eine Nummerierung der Kapitel von BK 141 und möglicherweise die
               Korrektur auf <locus>p. 56 Z. 6</locus>. Die Korrekturhand 2 (11. Jahrhundert)
               emendierte <locus>p. 35 Z. 4</locus> in dunklerer Tinte; vermutlich stammen von ihr
               auch die Korrekturen über der Zeile auf <locus>p. 47 Z. 17</locus> und <locus>p. 49
                  Z. 6</locus>. Hand A kann mit dem Hauptschreiber des sog. "Kleinen Evangeliars" im
               Essener Domschatz identifiziert werden (vgl. <ref type="internal" subtype="collom"
                  target="sammlung-des-monats-november-2023">Borisov, Sammlung des Monats November
                  2023</ref>). Im Vergleich mit den Handzuweisungen bei Theuerkauf 1968, S. 76-77
               und Hoffmann 2012, S. 18-19 ergeben sich folgende Entsprechungen:<lb/> Hand A =
               Theuerkauf D = Hoffmann F<lb/> Hand B = Theuerkauf D = Hoffmann G<lb/> Hand C =
               Theuerkauf D, D3 = Hoffmann H<lb/> Korrekturhand 1 = Theuerkauf D2 = Hoffmann - <lb/>
               Korrekturhand 2 = Theuerkauf D2 = Hoffmann - <lb/>
            </p>

           <p>zu <locus>pp. 92-94</locus>: Der Auszug aus BK 22 wurde von drei Corveyer
               Kalligraphen ausgeführt, Hand D (<locus>p. 92 Z. 1 bis p. 93 Z. 6</locus>), Hand E
                  (<locus>p. 93 Z. 7-19</locus>) und Hand F (<locus>p. 94, Z. 1-16</locus>). Dabei
               sind Hand D und E nur schwierig unterscheiden, da sie wahrscheinlich derselben Schule
               entstammen. Die drei Schreiber waren Teil einer größeren Gruppe von Schreibern,
               welche bei z. T. mehrfachem Wechsel für die Lagen 6-11 (= pp. 61-132) verantwortlich
               waren. Im Vergleich mit den Handzuweisungen bei Theuerkauf 1968, S. 77 und Hoffmann
               2012, S. 18 ergeben sich folgende Entsprechungen:<lb/> Hand D = Theuerkauf F =
               Hoffmann L<lb/> Hand E = Theuerkauf F, G = Hoffmann M<lb/> Hand F = Theuerkauf G =
               Hoffmann N<lb/>
            </p>
         </div>
         <div type="letters">
            <p>zu <locus>pp. 28-60</locus>: <lb/> Einzelbuchstaben: Der obere Bogen des e ist in der
               Regel sehr reduziert und mehrfach nachträglich durch einen höheren Bogen verdeutlicht
               worden, was vermultich auf eine frühkarolingische Vorlage zurückzuführen ist, in der
               diese Form des e noch aus vorkarolingischen Minuskelschriften üblich war. Der untere
               Bogen des g bleibt geöffnet. Der linke Haarstrich von x ist lang und unter die Linie
               ausgezogen, seine Endung mit dem Kurzstrich nach rechts findet sich unter Corveyer
               Schreibern dieser Zeit nur im sog. Kleinen Evangeliar aus Essen. Der Schaft des f ist
               gerade, die Unterlänge ist lang. <lb/>Ligaturen: Der fast durchgängige Verzicht von
               Hand A auf Ligaturen weist auf deren kalligraphische Schulung hin. Allgemein
               verbreitete Ligaturen finden sich in dieser Partie nur vereinzelt, wie et-Ligatur
                  <locus>p. 53 Z. 12</locus>, ae-Ligatur <locus>p. 32 Z. 2</locus> oder NT-Ligatur
               am Wortende <locus>p. 34 Z. 2</locus>. <lb/>Besonderheiten: Als Satzinitiale
               verwendet Hand A hauptsächlich Capitalis rustica (Unzialformen nur für d, h und u).
               Diese wurden häufig nachträglich mit rot verziert. Die Rubriken wurden erst nach dem
               Abschreiben des Haupttextes nachgetragen. Der Schreiber wusste die Verwendung von
               Capitalis rustica und Unziale als Auszeichnungsschriften zu unterscheiden und mischte
               ihre Formen nicht. Die Kapitularientitel wurden von ihm in schmalerer Capitalis
               rustica und die Kapitelüberschriften (wenn der Platz es erlaubte) in breiterer
               Unziale ausgeschrieben, was auf die dem Schreiber bewusste Hierarchisierung von
               Schriftarten verweist. </p>
            <p>zu <locus>pp. 92-94</locus>: <lb/> Einzelbuchstaben: Während die Hände D und E in den
               Formen einzelner Buchstaben sehr wenige Unterschiede aufweisen und ihre
               Besonderheiten vor allem im Bereich der Verwendung von Ligaturen und Abkürzungen
               liegen, hebt sich Hand F von beiden bereits durch eine dünn abgeschnittene Feder und
               schräge Minuskelschrift hervor; ferner zeigt er sorgfältig ausgeschriebene
               keulenförmige Oberlängen, lange Unterlängen bei f und zugespitzte Schäfte bei m, n, u
               und i. <lb/> Ligaturen: Hand D verwendet stets Ligaturen für et, st und ae, während
               Hand E die Zusammenstellungen von s und e mit t immer unligiert lässt. </p>
         </div>
         <div type="abbreviations">
            <p>zu <locus>pp. 28-60</locus>: Der Text von BK 27 (<locus>pp. 28-33</locus>)
               unterscheidet sich von anderen Kapitularien in diesem Teil durch häufige Verwendung
               von Abkürzungen, die zur Mitte des 10. Jahrhunderts im Corveyer Skriptorium nicht
               mehr verwendet wurden. Dazu gehören u. a. die Abbreviatur für con- in der Form eines
               spiegelbildlichen c sowie bei sunt ein einfaches s mit Kürzungsstrich. Dies ist aller
               Wahrscheinlichkeit nach auf eine Fuldaer Vorlage mit insularen Symptomen
               zurückzuführen. Für die Kapitularien Ludwigs des Frommen (<locus>pp. 34-60</locus>)
               wurden wenige und hauptsächlich gängige Abkürzungen verwendet. Der Haken der
               us-Kürzung steht jeweils direkt über dem letzten Buchstaben.</p>
            <p>zu <locus>pp. 92-94</locus>: Hand E verwendete Abkürzungen wesentlich häufiger als
               Hand F.</p>
         </div>
         <div type="punctuation">
            <p>zu <locus>pp. 28-60</locus>: Fast ausschließliche Benutzung von media distinctio und
               periodus. Selten auch ein punctus versus (z. B. <locus>pp. 34, 40, 54 oder
               60</locus>) und noch seltener eine virgula suspensiva (<locus>pp. 51 und
               56</locus>).</p>
            <p>zu <locus>pp. 92-94</locus>: Hände D und E benutzen media distinctio und periodus,
               während bei Hand F nur das erstere Interpunktionszeichen vorkommt.</p>
         </div>
         <div type="structure">
            <p>zu <locus>pp. 28-33</locus> (BK 27): Die Rubrikinitialen sind durch rote Tinte
               hervorgehoben, die Kapitelnummerierung dagegen nur einmal rubriziert (<locus>p. 29 Z.
                  2</locus>). Am Kapitelanfang stehen meist vergrößerte Majuskel in Texttinte mit
               roten Füllungen. Kapitel 1 ist nicht nummeriert. Die Kapitelübergänge sind ansonsten
               fließend und werden nicht durch Absatzwechsel zusätzlich markiert. </p>
            <p>zu <locus>pp. 34-49</locus> (BK 139): Incipit und Rubriken in roter Tinte, wobei die
               Rubriken zu c. 2-4, 7-13 und 17-19 von anderer Hand sind (gerundete Majuskel mit
               unzialem <mentioned>D</mentioned>) als die Titel zu c. 1 (inkl. Incipit), 5-6, 14-16
               und 20-21 (kleine und enge Capitalis rustica). Am Kapitelanfang meist vergrößerte
               Majuskel in Texttinte mit roten Füllungen. In c. 10 und 12 jeweils eine zusätzliche
               Initiale innerhalb des Kapiteltextes, gestaltet als einfache Majuskel mit roter
               Füllung. Eine Kapitelzählung ist nur für c. 10-12 vorhanden, stets in roter Tinte
               unmittelbar der jeweiligen Rubrik vorangestellt. Dabei ist c. 10 als
                  <mentioned>X</mentioned> gezählt, irrig dann c. 11 erneut als
                  <mentioned>X</mentioned>, während c. 12 wieder richtig als
                  <mentioned>XII</mentioned> erscheint. </p>
            <p>zu <locus>pp. 49-53</locus> (BK 140): Incipit und Rubriken in roter Tinte (c. 8 ohne
               Rubrik). Keine Kapitelzählung, aber die Kapitelanfänge sind durch Versalien mit roten
               Füllungen zusätzlich hervorgehoben. </p>
            <p>zu <locus>pp. 53-60</locus> (BK 141): Abweichend von den beiden vorhergehenden Listen
               beschränkt sich die Auszeichnung hier auf ein Incipit in roter Tinte. Rubriken fehlen
               gänzlich, die mehrfach korrigierte, mit c. <mentioned>II</mentioned> einsetzende
               Kapitelzählung steht in brauner Tinte auf dem Seitenrand. Zahlreiche, durch leicht
               vergrößerte Majuskel mit roter Füllung hervorgehobene Einschnitte im Text. Beim
               Seitenwechsel auf <locus>p. 58</locus> wurde das erste Kapitel der neuen Seite irrig
               erneut als <mentioned>XVIII</mentioned> gezählt. Möglicherweise wurde die Zählung
               zunächst recht sorglos vom Kopisten selbst anhand der farbigen Majuskel begonnen,
               dann aber teilweise wieder revidiert. Bei dieser Revision wurden einige
               Kapitelzählungen ganz beseitigt und die folgenden Kapitelzahlen entsprechend im Wert
               verringert. Dies könnte ein Indiz dafür sein, dass die Vorlage des Kopisten einen
               fortlaufenden Text ohne klare Kapiteleinteilung und insbesondere ohne Kapitelzählung
               bot. Die Korrekturen der Zählung enden auf <locus>p. 57</locus> bei c. 21
                  (<mentioned>XVIII</mentioned>, evtl. korrigiert aus <mentioned>XXI</mentioned>).
               Ab <locus>p. 58</locus> lassen sich bei den Kapitelzahlen (von - irrig wiederholend -
                  <mentioned>XVIII</mentioned> bis <mentioned>XXVI</mentioned>) keine weiteren
               Korrekturen bzw. Tilgungen mehr ausmachen, was darauf hindeutet, dass die
               Überarbeitung wohl noch während des Kopiervorgangs stattfand, d. h. der für die
               Zählung verantwortliche Schreiber spätestens ab <locus>p. 58</locus> realisiert
               hatte, dass nicht jede durch farbige Füllungen hervorgehobene Majuskel zugleich einen
               Kapitelanfang markierte. Insgesamt präsentiert die revidierte Kapitelzählung folgende
               Gliederung des Stücks:<lb/>
               <mentioned>Primum</mentioned> = c. 1+2 <lb/> c. <mentioned>II-IIII</mentioned> = c.
               3-5 <lb/> c. <mentioned>V</mentioned> = c. 6+7 <lb/> c.
                  <mentioned>VI-VIIII</mentioned> = c. 8-11 <lb/> c. <mentioned>X</mentioned> = c.
               12+13 <lb/> c. <mentioned>XI-XVIII</mentioned>(1) = c. 14-21 <lb/> c.
                  <mentioned>XVIII</mentioned>(2)-<mentioned>XX</mentioned> = c. 22-24 <lb/> c.
                  <mentioned>XXI</mentioned> = c. 25 (1. Absatz) <lb/> c.
                  <mentioned>XXII</mentioned> = c. 25 (2. Absatz) <lb/> c.
                  <mentioned>XXIII-XXVI</mentioned> = c. 26-29 <lb/>
            </p>
            <p>zu <locus>pp. 92-94</locus> (BK 22): Braune Tinte für Text und Initialen; abgesehen
               von den in Monumenta capitalis gehaltenen Initialbuchstaben P und I von Hand D gibt
               es im Abschnitt keinen Schmuck. Auf <locus>p. 92 Z. 7</locus> fehlt eine I-Initiale,
               was bestätigt, dass die Initialen erst nach dem Abschluss des Textes ausgeführt
               wurden. Keine Spuren einer Kapitelnummerierung oder von Rubriken; auf <locus>p.
                  92</locus> ist der Textblock zumindest in drei Absätze untergliedert (mit jeweils
               augeführter bzw. intendierter Initiale), auf <locus>p. 94</locus> ist die
               abschließende Datierung als eigener Absatz (ohne Initiale) gestaltet.</p>
         </div>
         <div type="annotations">
            <p>Auf dem linken Rand von <locus>p. 50</locus> findet sich neben BK 140 c. 4 eine stark
               verwischte bzw. radierte Notiz in karolingischer Minuskel: <mentioned>In nomine
                  domini nostri iesu christi incipiamus cum boni</mentioned>. Zwei ähnliche, als
               probationes pennae einzustufende Notizen (<mentioned>In nomine ...</mentioned> und
                  <mentioned>In nomi</mentioned>) stehen auf dem oberen Rand von <locus>p.
                  31</locus>. Auf <locus>p. 47</locus> auf dem rechten Rand stark verwischte Notiz
               in sehr kleiner Schrift, evtl. in der gleichen Tinte wie der Haupttext. Am Anfang
               sind die Buchstaben <mentioned>mund</mentioned> noch zu erahnen, vier bis sechs
               weitere Buchstaben könnten gefolgt sein. <locus>P. 48</locus> auf dem linken Rand
               neben BK 139 c. 19 ein neuzeitlicher Verweis mit Blei auf <mentioned>Pertz Leges
                  I.159</mentioned>; weitere moderne Notizen z.B. auf <locus>p. 32</locus> zu BK 27.
               Ferner über der letzten Zeile (mit BK 139 c. 21) in sehr kleiner Schrift mit
               zahlreichen Kürzungen eine längere Notiz einer Hand des 15. Jahrhunderts:
                  <mentioned>sec(us) cu(m) c(on)scie(n)t(ia) simile e(st) de solo c(on)sec(r)ato
                  i(n) eccl(es)iam</mentioned>. Links oben auf dem Rand von <locus>p. 92</locus>
               eine neuzeitliche Notiz, wohl auf einen (oder zwei?) Drucke verweisend. </p>
         </div>
         <div type="other">
            <p>Beschreibstoff: Winkelartiger Einriss im Pergament <locus>pp. 41/42 Z. 7-11</locus>,
               der aber offenbar schon vor der Beschriftung vorhanden war, da der Schreiber ihm
               ausweicht und somit kein Textverlust entstanden ist. Sonst ist das Pergament des
               Kapitularienteils aber immer gleichmäßig und bei seiner Herstellung gut bearbeitet,
               was besonders im Vergleich mit dem folgenden, größtenteils kirchenrechtlichen
               Abschnitt des Codex (<locus>pp. 61-271</locus>) ins Auge fällt. </p>

         </div>
      </front>

      <body>
         <cb n="28"/>
         <lb n="1"/>
         <milestone n="BK.27" unit="capitulare"/>
         <ab corresp="BK.27_1" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-28-1"
            next="#muenster-sa-msc-vii-5201-28-2">
            <date><seg type="initial" rend="coloured"> A</seg>nno ab incarnatione domini nostri iesu
               christi DCC<lb break="no"/>XCIIII . et XXX . ac XXV . imperante domno <lb/>
               <sic><rs type="person">caralo</rs></sic> precellentissimo rege</date> . </ab>
         <ab corresp="BK.27_1" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-28-2"
            prev="#muenster-sa-msc-vii-5201-28-1" next="#muenster-sa-msc-vii-5201-28-3">
            <seg rend="coloured" type="initial">C</seg>onueni<lb break="no"/>entibus in unum <rs
               type="place">aquis</rs> palatii in eius obsequio <lb/> uenerabilibus episcopis et
            abbatibus . seu inlustris <lb/> uiris comitibus <date>V . <choice>
                  <abbr>k</abbr>
                  <expan>kalendas</expan>
               </choice> . <choice>
                  <abbr>nouemb</abbr>
                  <expan>nouembris</expan>
               </choice></date> . simulque <lb/> congregatis <rs>saxonibus</rs> de diuersis pagis
            <lb/> tam de <rs>uuesterfalis</rs> et <rs>angariis</rs> quam de <lb/>
            <rs>osterfalis</rs> omnes unia<subst>
               <del>m</del>
               <add>ni</add>
            </subst>nimiter consen<lb break="no"/>serunt aptificauerunt . ut de illis capi<lb
               break="no"/>tulis pro quibus <rs>franci</rs> si regis bannum <lb/>
            <sic>trasgressi</sic> sunt <choice>
               <abbr>solid</abbr>
               <expan>solidos</expan>
            </choice> LX conponunt . <lb/> similiter <rs>saxones</rs> soluent . si aliq<subst>
               <del>uos</del>
               <add>uid</add>
            </subst>
            <!-- gb: am Original prüfen! ist es gestrichen oder nicht? Ist ein "u" zu "d" umgewandelt? Passt die Note?: 
               <note type="editorial">Ob der Schreiber auch <mentioned>os</mentioned> tilgen
               wollte (Korrektur zu <mentioned>aliquid</mentioned>), ist am Digitalisat nicht zu erkennen.</note>
               - ds: ich hätte das auf den ersten Blick nicht als Ergänzung 
                  sondern als Kürzung interpretiert und entsprechend mit <expan> aufgelöst
                  (bei BK allerdings örtlich alicubi vs. aliqui; das u wäre meiner Einschätzung 
                  damit hier zu viel, weil es nicht ausgeführt wurde. 
              -->
            <lb/> contra ips<subst>
               <del>os</del>
               <add>vm</add>
            </subst> bann<subst>
               <del>os</del>
               <add>vs</add>
            </subst> fecerint <!-- sk: Außerdem am Original 
            prüfen, ob e1 bei fecerint eine Cauda hat. --> . </ab>
         <ab corresp="BK.27_1" type="meta-text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-28-3"
            prev="#muenster-sa-msc-vii-5201-28-2" next="#muenster-sa-msc-vii-5201-28-4">
            <seg rend="coloured" type="initial">h</seg>ęc sunt <lb/> capitula . </ab>
         <ab corresp="BK.27_1" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-28-4"
            prev="#muenster-sa-msc-vii-5201-28-3">
            <seg rend="coloured" type="initial">P</seg>rimum ut ecclesię uiduę or<lb break="no"
            />phani et minus potentes iustam et qui<lb break="no"/>etam pacem habeant et ut raptum
            et <lb/> furtum nec incendium infra patriam <lb/> quis facere audeat presumere . et de
               <cb n="29"/> exercitu nullus super bannum domni regis <lb/> remanere
               <expan>presumat</expan>
         </ab>
         <ab corresp="BK.27_2" type="meta-text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-29-1">
            <seg type="num" n="2" rend="coloured">II</seg> * <hi rend="coloured"> . </hi>
         </ab>
         <ab corresp="BK.27_2" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-29-2">
          
            <seg rend="coloured" type="initial">S</seg>i quis supradicta <lb/> IIII capitula
               <sic>trangressus</sic> fuerit <rs>saxones</rs> simi<lb break="no"/>liter ut
               <rs>franci</rs> LX <choice>
               <abbr>solid</abbr>
               <expan>solidos</expan>
            </choice> componant . </ab>
         <ab corresp="BK.27_3" type="meta-text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-29-3">
            <seg type="num" n="3">III</seg> . <lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.27_3" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-29-4"> Item ; placuit
            omnibus <rs>saxonibus</rs> ut ubi<lb break="no"/>cumque <rs>franci</rs> secundum legem <choice>
               <abbr>solid</abbr>
               <expan>solidos</expan>
            </choice> XV <lb/> soluere debent ibi nobiliores <rs>saxones</rs><choice>
               <abbr>solid</abbr>
               <expan>solidos</expan>
            </choice>
            <lb/> XII . Ingenui . V . liti . IIII . conponant . </ab>
         <ab corresp="BK.27_4" type="meta-text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-29-5">
            <seg type="num" n="4">IIII</seg> . <lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.27_4" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-29-6"> . <seg
               rend="coloured" type="initial">H</seg>oc etiam statutum est ut qualiscumque <lb/>
            causa infra patriam cum propriis uicinanti<lb break="no"
            />bus<!-- gb: am Original die Rasur "ui" am Anfang prüfen! <note type="editorial">nach
                  <mentioned>u</mentioned> ist ein <mentioned>i</mentioned>
            gestrichen</note> - ds: so verbleibt unklar, um welches u es sich handelt, da 
               die note nach dem Wort steht. Würde eine <del> nicht evtl. schon reichen? 
            sk: Ja, einfach das erste u in ein del-Tag setzen; falls es doch gewünscht wäre,
            "manuell" auf den Buchstaben hinzuweisen, verwenden wir "u1", also den Buchstaben
            unmittelbar gefolgt von der arabischen Zählung, welche angibt, der wievielte
            Buchstabe dieser Art es ist (für da u von -bus entsprechend dann "u2"; wenn
            der Buchstabe nur einmal im Wort vorkommt, braucht es natürlich keine Zählung.
            Vielleicht hier zu überlegen, dass der Schreiber erst "proprii sui" (evtl. sogar
            noch gefolgt von sinnfreiem "icinanti" schrieb, und dann das i mit Auswirkungen auf 
            das vorangehende u radiert sowie mittels des langen "Komma" verdeutlichte, dass 
            das S zu "proprii" gehören sollte. 
            --> pacificata fuerit ibi solito more ipsi pa<lb break="no"/>ganenses .
            solidos XII . pro <sic>thstris
            ne</sic><!-- gb: am Original prüfen! - ds: mir scheint hier oberhalb etwas geschrieben?!?
            sk: stimmt, sehr dünn (mit Blei? nur eingeritzt?); am Original prüfen, dabei auch
            schauen, ob die Lücke vor "ne" evtl. eine Rasur ist?
            Evtl. ließe sich auch "pro <sic>thstris ne</sic>" kodieren, ggf. mit einer
            manuellen note, dass hier wohl "pro districtione" der Vorlage verlesen wurde
            (d der Vorlage hatte wohl nach links ausladenden Deckstrich, das folgende i 
            mit seinem Anstrich zu dicht am Schaft vom d, daraus leicht ein th zu verlesen.
            Schwieriger zu sehen, wie er von "-ctione" zu "s...ne" kommen konnte; hängt
            natürlich auch davon ab, ob hier eine Rasur ist, und was darunter stand).
            --> recipiant <lb/> et pro uuargida quę iuxta consuetudinem <lb/> eorum
            spoliabant facere hoc concessum <lb/> habeant . si autem in praesentia missorum <lb/>
            regalium causae definitae<!-- sk: ist das f evtl. über ein ursprüngliches
            r oder t geschrieben? - gb: am Original prüfen! --> fuerint pro iam <lb/>
            dicta uuargida suprascriptos <choice>
               <abbr>solid</abbr>
               <expan>solidos</expan>
            </choice> XII <lb/> ipsi <sic>pagagenses</sic> habeant concessos et pro hoc <lb/> quia
            missus regalis ex hac re fatigatus fuerit <cb n="30"/>
            <!-- ds: ist hier mittig im Seitentitel etwas geschrieben oder lediglich Flecken/Abdruck 
               von Gegenseite? - sk: wohl eher Abdruck/Abklatsch von p. 31 - gb: am Original prüfen! -->
            alios XII <choice>
               <abbr>solid</abbr>
               <expan>solidos</expan>
            </choice> . inde recipiat ad partem regis <lb/> si autem ipsa causa ad palatium in
            presentia <lb/> regis ad definiendum fuerit producta . tunc <lb/> utrique solidi XII id
            est pro uuargida et quia uici<lb break="no"/>nis debuit componere<handShift new="B"/> eo
            quod infra patriam dif<lb break="no"/>finita ratio non fuerit . ad partem regis fatiant
            <lb/> componere<handShift new="A"/>
            <choice>
               <abbr>q</abbr>
               <expan>quod</expan>
            </choice> sunt solidi XXIIII Nam si fuerit <lb/> aliquis qui in patria iuxta <choice>
               <abbr>q</abbr>
               <expan>quod</expan>
            </choice> sui conuicini in<lb break="no"/>dicauerint seque pacificare noluerit et ad
            <lb/> palatium pro huius rei causa uenerit et ibi ei fuerit<!-- sk: Original prüfen,
            ob ggf. "ei fue-" auf Rasur steht, was dann auch die Überschreitung des Schriftraums
            erklären würde? -->
            <lb/> iudicatum <choice>
               <abbr>q</abbr>
               <expan>quod</expan>
            </choice> iustum iudicium iudicassent <lb/> in prima uice ut supradictum est solidos
            XXIIII <lb/> ad partem regis componat et si tunc inde rediens<!-- sk: Original prüfen,
            ob "-de redi-" auf Rasur steht? -->
            <lb/> se pacificare et iustitiam facere rennuerit et iterum <lb/> pro ipsa causa ad
            palatium fuerit conuocatus et di<lb break="no"/>iudicatus bis XXIIII <choice>
               <abbr>sol</abbr>
               <expan>solidos</expan>
            </choice> componat si uero correp<lb break="no"/>tus tertia uice pro eadem re ad
            palatium remea<lb break="no"/>uerit triplum conpositione exinde faciat ad <lb/> partem
            regis </ab>
         <ab corresp="BK.27_5" type="meta-text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-30-1">
            <seg type="num" n="5" rend="coloured">V</seg>
         </ab>
         <ab corresp="BK.27_5" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-30-2">
            <seg rend="coloured" type="initial">S</seg>i quis de nobilioribus ad <sic>pla</sic>
            <cb n="31"/> placitum mannitus
            <!--   gb: am Original prüfen, was dort steht und dann vermutlich unter "annotations" in Vorbemerkung erwähnen. 
               hier oben probationes pennae, m. E. kein Bezug auf den Text 
              --> uenire contempserit<note type="editorial">Auf dem oberen Seitenrand
               hier zwei probationes pennae</note><!-- ds: note typisieren?! ich hätte sie auch an den 
                  Anfang der Seite gestellt, nach dem Ende der ersten Zeile.
               sk: ja, notes müssen immer typisiert werden, hier als "editorial", und 
               wenn man die note beibehält (s. vorherigen Kommentar), dann setzen
               wir sie tatsächlich meist direkt hinter das erste Wort der "Einheit",
               in der das in der note beschriebene Phänomen auftritt; also hier das
               erste Wort der Seite, bei einem Randvermerk auf Höhe von Zeile 7 
               entsprechend hinter das erste Wort in Z. 7.
               -->
            <lb/>
            <choice>
               <abbr>sol</abbr>
               <expan>solidos</expan>
            </choice> . IIII . conponat Ingenui . II . liti . I . </ab>
         <ab corresp="BK.27_6" type="meta-text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-31-1">
            <seg type="num" n="6">VI</seg>
         </ab>
         <ab corresp="BK.27_6" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-31-2">
            <seg rend="coloured" type="initial">D</seg>e <lb/> presbiteris statuerunt <choice>
               <abbr>q</abbr>
               <expan>quod</expan>
            </choice> si aliquid eis aut eo<lb break="no"/>rum hominibus quis contrarium facere
            <lb/> aut tollere presumpserit contra iustitiam <lb/> omnia in duplum restituat ei et
            conponat . <lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.27_7" type="meta-text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-31-3">
            <seg type="num" n="7">VII</seg>
         </ab>
         <ab corresp="BK.27_7" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-31-4">
            <seg rend="coloured" type="initial">D</seg>e missis regis constituerunt ut si ab eis
            <lb/> aliquis interfectus euenerit in triplum ei com<lb break="no"/>ponere debeat qui
            hoc facere presumpserit <lb/> similiter quicquid aut eorum hominibus <lb/> factum fuerit
            omnia tripliciter faciant restau<lb break="no"/>rare . et secundum eorum euua .
            componere <lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.27_8" type="meta-text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-31-5">
            <seg type="num" n="8">VIII</seg>
         </ab>
         <ab corresp="BK.27_8" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-31-6">
            <seg rend="coloured" type="initial">D</seg>e incendio conuenit <choice>
               <abbr>q</abbr>
               <expan>quod</expan>
            </choice> nullus infra pa<lb break="no"/>triam presumat facere propter iram aut inimi<lb
               break="no"/>citiam aut quamlibet maliuolam cupiditatem excepto <lb/> qui rebellis
            fuerit qui iustitiam facere noluerit <lb/> et aliter districtus esse non poterit et ad
            nos <add hand="C">ut</add>
            <lb/> in presentia nostra iustitiam reddat uenire dis<lb break="no"/>spexerit <seg
               rend="coloured" type="initial">C</seg>ondicto commune placito simul <cb n="32"/> ipsi
            pagenses ueniant et si unianimiter con<lb break="no"/>senserint pro districtione illius
            causae incen<lb break="no"/>datur tunc de ipso placito <seg rend="coloured"
               type="initial">C</seg>ommune <lb/> facto secundum eorum euua fiat peractum . et non
            <lb/> qualibet iracundia aut maliuola inten<lb break="no"/>tione nisi pro districtione
            nam si aliter quis <lb/> incendium ausus facere fuerit sicut supe<lb break="no"/>rius
            dictum est <choice>
               <abbr>solid</abbr>
               <expan>solidos</expan>
            </choice> LX conponat . </ab>
         <ab corresp="BK.27_9" type="meta-text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-32-1">
            <seg type="num" n="9" rend="coloured">VIIII</seg>
         </ab>
         <ab corresp="BK.27_9" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-32-2">
            <seg rend="coloured" type="initial">I</seg>tem <lb/> placuit ut quandoquidem uoluit
               dom<lb break="no"/>nus rex propter pa<mod>c</mod>em et propter mala<add hand="Y"
               >s</add> res <del>cum</del>
            <lb/> bannum fortior est statuere una cum consensu <lb/>
            <rs>francorum</rs> et fidelium <rs>saxonum</rs> secundum <choice>
               <abbr>q</abbr>
               <expan>quod</expan>
            </choice> ei pla<lb break="no"/>cuerit <add>et</add> iuxta quod<note type="editorial"
               >gek. <mentioned>q</mentioned>, korrigiert aus <mentioned>d</mentioned></note> causa
            exigit et oportunitas <lb/> fuerit LX multiplicare in duplum et <choice>
               <abbr>solid</abbr>
               <expan>solidos</expan>
            </choice>
            <lb/> C siue usque ad mille <expan>conponere</expan> faciat mu<subst>
               <del>nti</del>
               <add hand="C">ltiplicationem</add>
            </subst>
            <lb/> qui <sic>trangresus</sic> fuerit . </ab>
         <ab corresp="BK.27_10" type="meta-text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-32-3">
            <seg type="num" n="10">X</seg> . </ab>
         <ab corresp="BK.27_10" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-32-4">
            <seg rend="coloured" type="initial">D</seg>e <sic>mulefactoribus</sic>
            <lb/> qui <sic>uitupere</sic> . secundum euua <rs>saxonum</rs> incur<lb break="no"/>rere
            debent placuit omnibus ut qualis<lb break="no"/>cumque ad regi<subst>
               <del>u</del>
               <add>a</add>
            </subst>m potestatem confugium fece<cb n="33" break="no"/> ut in illius sit potestate
            utrum reddatur <lb/> aut una cum consensu eorum habeat licentiam <lb/> ipsum
            malefactorem et secum omnia sua <lb/> foras patriam facere et infra <add hand="C"
               >alia</add> regna collocare <lb/> et habeant ipsum quasi mortuum . </ab>
         <ab corresp="BK.27_11" type="meta-text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-33-1">
            <seg type="num" n="11">XI</seg> . </ab>
         <ab corresp="BK.27_11" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-33-2"> Illud <lb/>
            notandum est quod <sic>trioles</sic> debent solidi esse <lb/>
            <rs>saxonum</rs> id est bouem anneolum <sic>utrusque</sic> sexus <lb/> autum<subst>
               <del>a<gap unit="chars" quantity="3"/></del>
               <add>ni</add>
            </subst> tempore sicut mittitur pro uno <lb/> solido similiter et uernum tempus qui enim
            <lb/> et aliqua exit et deinceps quantum . <add>et</add>atem inuise<lb break="no"/>rit
            tantum in precio crescat <seg rend="coloured" type="initial">D</seg>e <space
               unit="chars" quantity="2"/> uero <rs>bor<lb break="no"/>trinis</rs> pro <choice>
               <abbr>solid</abbr>
               <expan>solido</expan>
            </choice> . I . scapilos . XL . donant . et de si<lb break="no"/>gale . XX .
               <sic>septemtrionules</sic> et solidum scapi<lb break="no"/>los XXX de auena et sigale
            XV . mel uero pro <lb/> solido . et me<mod>d</mod>ia donant
                  <sic>septemtrionul<mod>es</mod></sic>
            <lb/> autem II <sic>ricla</sic><space unit="chars" quantity="3"/>
            <subst>
               <del>mordea</del>
               <add>ordevm</add>
            </subst> mundum sicut <lb/> et sigale pro . I . <choice>
               <abbr>solid</abbr>
               <expan>solido</expan>
            </choice> donent in argento XV . <lb/> et<handShift new="C"/> inde speciebus ad istum
            precium omnem estimationem ; <cb n="34"/>
         </ab>

         <milestone n="BK.139" unit="capitulare"/>
         <ab corresp="BK.139_inscriptio" rend="coloured" type="meta-text"
            xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-34-1"><handShift new="A"/><sic>INCIPIVN</sic> CAPITVLA
            QVĘ LEGIBUS ADDENDA SUNT QVĘ ET MISSI ET <lb/>COMITES HABERE ET CETERIS NOTA FACERE
            DEBENT ; </ab>
         <ab corresp="BK.139_1_inscriptio" rend="coloured" type="meta-text"
            xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-34-2">DE HONORE ECCLESIARUM <lb/></ab>
         <ab corresp="BK.139_1" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-34-3"><seg
               rend="coloured" type="initial">S</seg>i quis aut ex leui causa aut sine causa homi<lb
               break="no"/>nem in aecclesia interfecerit de uita compo<lb break="no"/>nat et si
            foris rixati fuerint . et unus alterum <lb/>in ęcclesiam fugerit et ibi se defendendo
            <lb/>eum interfecerit si huius facti testes non <lb/>habuerit cum XII coniuratoribus
            legitimis <lb/> per sacramentum <add hand="C">affirmet</add> se defendendo eum
            <lb/>interfecisse . et post hec DC solidos . ad partem ec<lb break="no"/>clesię quam ill<subst>
               <del>o</del>
               <add hand="C">ius</add>
            </subst>
            <add hand="C">sanguine</add> polluerat . et insuper <lb/>bannum nostrum soluere cogatur
            * Is uero qui <lb/>interfectus est absque conpositione iaceat . ac <lb/>deinde
            interfector secundum iudicium canonicum <lb/>congruam facinori quod admisit poenitentiam
            <lb/>accipiat <mod>;</mod> si proprius seruus hoc commiserit . <lb/>iudicio aquę
            feruentis examinetur utrum hoc <lb/>sponte an <add>se</add> defendendo fecisset
               <mod>;</mod> et si m<unclear>a</unclear>nus eius <lb/>exusta fuerit interficiatur
               <mod> ! </mod>si autem . non fuerit <cb n="35"/> dominus eius iuxta uuirgildus illius
            est ad ecclesiam <lb/> persoluat <add hand="C">aut ipsum seruum</add> eidem ecclesię
            tradat . <lb/>De ecclesiastic<mod>o</mod> et fiscalino et beneficiario seruo <lb/> uolu<subst>
               <del/>
               <add hand="Y">ntarie occiso</add>
            </subst><note type="editorial"> von Korrekturhand Y korr. aus
                  <mentioned>uolu[†]</mentioned>. Laut BK sollte hier <mentioned>volumus ut pro una
                  vice</mentioned> stehen; ob hier vor der Korrektur <mentioned>uolumus</mentioned>
               stand, ist nicht mehr zu erkennen. Es erscheint aber gut möglich, dass das
                  <mentioned>ar</mentioned> von <mentioned>uoluntarie</mentioned> aus den beiden
               Schäften eines <mentioned>u</mentioned> gebildet wurde (der Schaft des
                  <mentioned>a</mentioned> ist praktisch senkrecht, im deutlichen Unterschied zur
               sonst vorherrschenden geneigten Ausrichtung). </note> uuirgildus eius pro eo
            conponatur <lb/>altera uice ipse seruus ad supplicium tradatur <lb/> heres tamen liberi
            hominis qui propter tale facinus <lb/>ad mortem fuerit iudicatus ad legitimos heredes
            <lb/> illius perueniat ; si in atrio ecclesię cuius porta reliquiis <lb/>sanctorum
            consecrata est . huiuscemodi h<mod>o</mod>micidium <lb/>perpetratum fuerit ! simili modo
            emendetur uel <lb/>conponatur . si uero porta ecclesię non est consecrata <lb/>eo modo
            conponatur quod in atrio conmittitur <lb/>sicut conponi debet quod in unitate uiolata
               com<lb break="no"/>mittitur . </ab>
         <ab corresp="BK.139_2_inscriptio" rend="coloured" type="meta-text"
            xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-35-1">DE INIURIIS SACERDOTUM IN ĘCCLESIIS FACTIS .
            <lb/></ab>
         <ab corresp="BK.139_2" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-35-2"><seg
               rend="coloured" type="initial">S</seg>anguinis effusio in ecclesiis facta cum fuste .
            si <expan>presbiter</expan><lb/> fuerit triplo conponatur . duos partes eidem
               <expan>presbitero </expan><lb/>terciam pro fredo ad ecclesiam . Insuper bannus noster
            ; <lb/>similiter de diacono iuxta conpositionem eius <lb/>in triplo cum bann<mod>o</mod>
            nostro conponatur . De subdia<cb break="no" n="36"/>cono simpliciter triplo secundum
            suam conpositionem <lb/> et de uniuscuiusque ordinis clerico secundum suam
            <lb/>conpositionem triplum persoluatur et insuper ban<lb break="no"/>nus noster ;
            similiter et de ictu sine sanguinis effu<lb break="no"/>sione de uniuscuiusque ordinis
            clerico secundum suam <lb/>conpositionem triplo . et bannus noster . et qui non
            <lb/>habet unde ad ęcclesiam persoluat . tradat se in <lb/>seruitium eidem ęcclesię
            usque debitum totum <lb/>persoluat . </ab>
         <ab corresp="BK.139_3_inscriptio" rend="coloured" type="meta-text"
            xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-36-1">DE UIDUIS ET PUPILLIS ET PAUPERIBUS <lb/></ab>
         <ab corresp="BK.139_3" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-36-2"><seg
               rend="coloured" type="initial">V</seg>t quandocumque in mallum ante comitem
            <lb/>uenerit . Primo eorum causa audiatur et defi<lb break="no"/>niatur . et si testes
            per se ad causas suas querendas <lb/>habere non potuerint uel legem nescierint co<lb
               break="no"/>mes illos uel illas adiuuet dando eis tal<mod>e</mod>m ho<lb break="no"
            />minem qui rationem eorum teneat uel pro <lb/>eis loquatur . </ab>
         <ab corresp="BK.139_4_inscriptio" rend="coloured" type="meta-text"
            xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-36-3">DE RAPTU UIDUARUM . <lb/></ab>
         <ab corresp="BK.139_4" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-36-4"><seg
               rend="coloured" type="initial">Q</seg>ui uiduam intra primos XXX dies uiduita<lb
               break="no"/>tis suę uel inuitam uel uolentem sibi copulauerit <lb/> bannum nostrum id
            est LX solidos in <expan>triplo</expan> conponat <cb n="37"/>et si inuitam eam duxit
            legem suam ei conponat <lb/>illam uero ulterius non adtingat . </ab>
         <ab corresp="BK.139_5_inscriptio" rend="coloured" type="meta-text"
            xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-37-1">DE HOMINE AGENTE PENITENTIAM INTERFECTO *
            <lb/></ab>
         <ab corresp="BK.139_5" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-37-2"><seg
               rend="coloured" type="initial">Q</seg>ui hominem publicam pęnitentiam agentem
            <lb/>interfecerit . bannum nostrum in <expan>triplo</expan> conponat <lb/>et uuirgildum
            eius proximis persoluat . </ab>
         <ab corresp="BK.139_6_inscriptio" rend="coloured" type="meta-text"
            xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-37-3">VT OMNIS HO<lb break="no"/>MO LIBER POTESTATEM
            HABEAT QVO VOLVERIT RES SVAS DARE PRO SALVTE ANIMĘ SVĘ . <lb/></ab>
         <ab corresp="BK.139_6" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-37-4"><seg
               rend="coloured" type="initial">S</seg>i quis res suas pro salute anime suę uel ad
            aliquem <lb/>uenerabilem locum uel propinquo suo uel cui<lb break="no"/>libet alteri
            tradere uoluerit . et eo tempore in<lb break="no"/>tra ipsum comitatum fuerit in quo res
            illę con<lb break="no"/>positę sunt . legitimam traditionem facere <lb/>studeat ; quodsi
            eodem tempore quo illas tradere <lb/>uult . extra eundem comitatum fuerit . Id est
            <lb/>siue in exercitu siue in palatio . siue in alio quoli<lb break="no"/>bet loco .
            adhibeat sibi uel de suis pagensibus <lb/>uel de aliis qui <mod>e</mod>adem<note
               type="editorial"><mentioned>e</mentioned><hi rend="super">1</hi> korr. (?)</note>
            lege uiuant qua ipse uiuit <lb/>testes idoneos uel si ill<mod>o</mod>s habere non
            poterit <lb/>tunc de aliis quales ibi meliores inueniri possint <lb/>et coram eis rerum
            suarum traditio<mod>n</mod>em faciat . <cb n="38"/> et fideiussores uestiturę donet .
            qui ei qui illam tradi<lb break="no"/>tionem accipit uestituram faciat . et
               postqua<mod>m</mod>
            <lb/>hęc traditio facta ita fuerit . heres illius nullam de prae<lb break="no"/>dictis
            rebus ualeat facere repetitionem . Insuper et ipse <lb/>per se fideiussionem faciat
            eiusdem uestiturae . Ne <lb/> heredi ulla occasio remaneat hanc traditionem <lb/>
            inmutandi . sed potius necessitas incumbat illam <lb/> perficiendi . et si nondum res
            suas cum coheredibus <lb/>suis diuisas habuit . non ei hoc sit inpedimento . <lb/>sed
            quoheres eius si sponte noluerit . aut per comitem <lb/>aut per missum eius distringatur
            ut diuisionem <lb/>cum illo faciat . ad quem defunctus hereditatem <lb/>suam uoluit
            peruenire et si cuilibet ęcclesię eam tra<lb break="no"/>dere rogauit . coheres eius eam
            legem cum illa ęc<lb break="no"/>clesia de prędicta hereditate habeat quam alio <lb/>cum
            coherede suo habe<mod>r</mod>e debeat . et hoc obserue<lb break="no"/>tur erga patrem et
            filium et nepotem usque ad an<lb break="no"/>nos legitimos . Postea ipsę res ad
            munitatem <lb/> ipsius ęcclesię redeant . </ab>
         <ab corresp="BK.139_7_inscriptio" rend="coloured" type="meta-text"
            xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-38-1">DE HOMICIDIIS PROHIBENDIS . <cb n="39"/></ab>
         <ab corresp="BK.139_7" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-39-1">
            <seg rend="coloured" type="initial">Q</seg>uicumqe hominem aut ex l<mod>e</mod>ui causa
            aut sine <lb/>causa interficerit . uuirgildum eius his ad quos <lb/>ille pertinet
            conponat . Ipse uero propter talem <expan>presump<lb break="no"/>tionem</expan> in
            exilium mittatur ad quantum tem<lb break="no"/>pus nobis placuerit . res suas tamen non
            amittat . <lb/></ab>
         <ab corresp="BK.139_8_inscriptio" rend="coloured" type="meta-text"
            xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-39-2">QUI IN <expan>CONPOSITIONE</expan> UUIRGILDI DARI
            NON DEBEAT . <lb/></ab>
         <ab corresp="BK.139_8" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-39-3">
            <seg rend="coloured" type="initial">I</seg>n conpositionem uuirgildi uolumus ut ea
            dentur <lb/>quę in lege continentur excepto accipitre et spata . <lb/>quia propter illa
            duo aliquotiens periurium conmitti<lb break="no"/>tur quando maioris precii quam illa
            sint esse <lb/>iurantur . </ab>
         <ab corresp="BK.139_9_inscriptio" rend="coloured" type="meta-text"
            xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-39-4">DE RAPTU ALIARUM SPONSARUM . <lb/></ab>
         <ab corresp="BK.139_9" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-39-5">
            <seg rend="coloured" type="initial">S</seg>i quis sponsam alienam rapuerit aut patri
            eius <lb/>aut ei qui legibus eius defensor esse debet . cum <lb/>sua lege eam reddat .
            et quicquid cum ea tulerit . <lb/>semotim <expan>unamquamque</expan> rem secundum legem
            reddat . <lb/>et si hoc defensor eius perpetrari consenserit . et ideo <lb/>raptori
            nihil quęrere uoluerit . comes singulariter <lb/>de <sic>unaqua</sic> re freda nostra ab
            eo exactare faciat . <lb/>sponso uero legem suam conponat . et insup<mod>e</mod>r <cb
               n="40"/>bannum nostrum . Id est . LX solidos soluat . uel in pre<lb break="no"
            />sentiam nostram comes eum aduenire faciat <lb/>et quanto tempore nobis placuerit In
            exilio <lb/>maneat . et illam feminam non ei liceat habere . <lb/></ab>
         <ab corresp="BK.139_10_inscriptio" rend="coloured" type="meta-text"
            xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-40-1"> . <seg n="10" type="num">X</seg> DE FALSIS
            TESTIBUS CONUINCENDIS . <lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.139_10" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-40-2">
            <seg rend="coloured" type="initial">S</seg>i quis cum altero de qualibet causa
               contenti<lb break="no"/>onem habuerit et testes contra eum per iudici<lb break="no"
            />um producti fuerint . si ille eos falsos esse suspicatur . <lb/>liceat ei alios testes
            quos meliores potuerit con<lb break="no"/>tra eos opponere . ut ueratium testimonio
            <lb/>falsorum testium peruersitas superetur ; quod si <lb/>ambę partes testium ita inter
            se dissenserint <lb/>ut nullatenus una pars alteri cedere uoluerit . <lb/> Eligantur duo
            ex ipsis id est ex utraque parte <lb/>unus qui cum scutis et fustibus in cam<note
               type="editorial">Mit Blei (?) von neuzeitlicher Hand über dem Wort
                  <mentioned>campo</mentioned> ergänzt.</note> decertent . <lb/>Utra pars falsitatem
            utra ueritatem suo testimonio <lb/>sequatur . et campioni qui uictus fuerit propter
            <lb/>periurium quod ante pugnam commisit dextra <lb/>manus amputetur . Ceteri uero
            eiusdem partis <cb n="41"/>testes quia falsi apparuerunt manus suas redimant <lb/> Cuius
            compositionis duę partes ei contra quem <lb/>testati sunt dentur . tertia pro freda
            soluatur . <lb/>et in sęculari quidem causa huiuscemodi testium <lb/>diuersitas campo
            conprobetur . In ęcclesiasticis <lb/>autem causis ubi de una parte sęculare de altera
            uero <lb/> ęcclesiasticum negotium est idem modus obser<lb break="no"/>uetur . ubi uero
            ex utraque parte ęcclesiasticum <lb/>fuerit rectores earundem ęcclesiarum si se
               familia<lb break="no"/>riter pacificare uelint licentiam habeant . <lb/>si autem de
            huiuscemodi pacificatione inter <lb/>eos conuenire non possit . aduocatio eorum <lb/>in
            mallo publico ad presentiam comitis ueniant . <lb/> et ibi legitimis terminus eorum
               contentio<lb break="no"/>nibus inponatur . testes uero non aliunde <lb/>quęrantur de
            qualibet causa . nisi de ipso comi<lb break="no"/>tatu In quo res unde causa agitur
            positę sunt . <lb/>quia non est credibile ut uel de statu homi<lb break="no"/>nis
               ue<mod>l</mod> de possessione cuiuslibet per alios <cb n="42"/> melius rei ueritas
            cognosci ualeat . quam per <lb/>illos qui uiciniores sunt si tamen contentio <lb/><choice>
               <abbr>qę</abbr>
               <expan>quę</expan>
            </choice><note type="editorial"> Der Schreiber vergaß beim Zeilenwechsel zunächst das
               bei BK gebotene <mentioned>quae</mentioned> und begann die neue Zeile direkt mit
                  <mentioned>inter</mentioned>. Als er seinen Fehler bemerkte, ergänzte er in der
               Versalienspalte ein <mentioned>q</mentioned> vor dem <mentioned>inter</mentioned>,
               gefolgt von undeutlichen weiteren Korrekturversuchen zwischen
                  <mentioned>q</mentioned> und <mentioned>i</mentioned>. Die plausibelste Deutung
               dieser Bemühungen ist, dass der Schreiber ein verkleinertes <mentioned>e</mentioned>
               mit Cauda in den knappen Zwischenraum einzufügen versuchte.</note> inter eos exorta
            est in confinio duorum comi<lb break="no"/>tatum fuerit liceat eis de uicina centena
               adia<lb break="no"/>centis comitatus ad causam suam testes habere . <lb/></ab>
         <ab corresp="BK.139_11_inscriptio" rend="coloured" type="meta-text"
            xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-42-1"> . <seg n="10" type="num">X</seg> . DE PROPRIO IN
            BANNUM MISSA . <lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.139_11" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-42-2">
            <seg rend="coloured" type="initial">C</seg>uiuscumque hominis proprietas ob crimen
            aliquod <lb/>ab eo <expan>commissum</expan> in bannum fuerit missa . et <lb/>ille re
            cognita ne iustitiam faciat uenire <lb/>distulerit . annumque ac diem in eo banno
            <lb/>illam esse perserit<note type="editorial">Der Schreiber übersprang nach der
                  <mentioned>per</mentioned>-Kürzung die für <mentioned>permiserit</mentioned>
               fehlende Silbe <mentioned>mi</mentioned>.</note> ulterius eam non adquirat . <lb/>sed
            ipso fisco nostro societur . <seg rend="coloured" type="initial">D</seg>ebitum uero quod
            is <lb/>cuius ea fuit soluere debuit per comitem ac mi<lb break="no"/>nistros eius iuxta
            ęstimationem damni de rebus <lb/>mobilibus quę in ea<subst>
               <del>n</del>
               <add>d</add>
            </subst>em proprietate Inuentę fu<lb break="no"/>erint . his quibus idem debitor fuit
            exsoluatur * <lb/>quodsi rerum <mod>m</mod>obilium<note type="editorial"
                  ><mentioned>m</mentioned><hi rend="super">1</hi> korr. (?)</note> ibidem
            inuentarum <lb/>quantitas ad conpositionem non sufficerit . de <lb/>immobilibus
            suppleatur . et quod superfuerit sicut <cb n="43"/>dictum est fiscus noster possideat ;
            si nihil super con<lb break="no"/>positionem remaneri potuerit . totum in illam
            <lb/>expendatur ; si autem homo ille nondum cum <lb/>suis coheredibus proprium suum
            diuisum habuit . <lb/>conuocet eos comes et cum eis legitimam diui<lb break="no"/>sionem
            faciat . et tunc sicut dictum est partem <lb/>eius fisco nostro addicat . et
            conpositionem de ea iuxta <lb/>modum superius conprehensum . his ad quos <lb/>illa
            legibus pertinet exsoluat ; quodsi non de alia r<mod>e</mod> . <lb/>sed de se ipsa
            proprietate quę in bannum missa <lb/>fuit . ac per hoc in nostram potestatem redacta est
            fuerat <lb/>interpellatus . Comes in cuius ministerio eam esse <lb/>constiterit . hoc ad
            notitiam nostram<note type="editorial"> Hier vergaß der Schreiber bei der ansonsten
               völlig regulären Kürzung (<mentioned>nram</mentioned>) einen Kürzungsstrich zu
               setzen.</note> perferre curet . <lb/>ut nos eandem proprietatem quę secundum
               supradic<lb break="no"/>tum modum in nostrum dominium redacta est . <lb/>per pręcepti
            nostri auctoritatem <sic>i</sic> ius et potestatem <lb/>hominis qui eam quęrebat si sua
            esse debet faciamus <lb/>peruenire . </ab>
         <ab corresp="BK.139_12_inscriptio" rend="coloured" type="meta-text"
            xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-43-1">
            <seg n="12" type="num">XII</seg> . DE <sic>MNNIre</sic>
         </ab>
         <ab corresp="BK.139_12" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-43-2">
            <seg rend="coloured" type="initial">S</seg>i quis de statu suo id est <lb/>de libertate
            uel de hereditate conpellandus est <cb n="44"/>
            <sic>est</sic> iuxta legis constitutionem manniatur . <lb/>
            <seg rend="coloured" type="initial">D</seg>e ceteris uero causis unde quis rationem est
            <lb/>redditurus non manniatur . sed per comitem <lb/>banniatur . et si post unam et
            alteram comi<lb break="no"/>tis admonitionem aliquis ad mallum ueni<lb break="no"/>re
            noluerit . rebus eius in bannum missis . <lb/>uenire et iustitiam facere conpellatur .
            <lb/></ab>
         <ab corresp="BK.139_13_inscriptio" rend="coloured" type="meta-text"
            xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-44-1">DE FAIDIS COHERCENDIS * <lb/></ab>
         <ab corresp="BK.139_13" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-44-2">
            <seg rend="coloured" type="initial">S</seg>i quis aliqua necessitate
               <add>cogente</add><note type="editorial">
               <mentioned>cogente</mentioned> mit Einfügungszeichen in der nächsten Zeile nach
                  <mentioned>commisit</mentioned> ergänzt.</note> homicidium commi<lb break="no"
            />sit . comes in cuius ministerio res per<lb break="no"/>petrata <mod>e</mod>st et
            conpositionem soluere et fai<lb break="no"/>dam per sacramentum pacificari faciat ;
            quodsi <lb/>una pars ei ad hoc consentire noluerit . id est <lb/>aut ille qui homicidium
            commisit . aut is qui <lb/>conpositionem suscipere debet . faciat illum <lb/>qui ei
            contumax fuerit ad presentiam nostram <lb/>uenire . ut eum ad tempus nobis quod
            placuerit <lb/>in exilium mittamus . donec ibi castigetur . <lb/>ut comiti suo
            inobędiens ulterius esse non audeat . <cb n="45"/> et maius <add hand="C"
               >damnum</add><metamark function="insertion"/> non adcrescat inde * </ab>
         <ab corresp="BK.139_14_inscriptio" rend="coloured" type="meta-text"
            xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-45-1">VBI SACRAMENTA IVRANDA SINT . <lb/></ab>
         <ab corresp="BK.139_14" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-45-2">
            <seg rend="coloured" type="initial">V</seg>bi antiquitus consuetudo fuit de libertate
               sacra<lb break="no"/>menta adhramire uel iurare ibi mallum habea<lb break="no"/>tur
            et ibi sacramenta iurentur . mallus tamen <lb/>neque in ęcclesia neque in atrio eius
            habeatur . mi<lb break="no"/>nora uero placita <choice>
               <abbr>com</abbr>
               <expan>comes</expan>
            </choice> siue intra suam potestatem <lb/>uel ubi impetrare potuerit habeat . Uolumus
            <lb/>itaque ut domus a comite In loco ubi mallum tenere <lb/>debet constituatur * ut
            propter calorem solis et <lb/>pluuiam . publica utilitas non remaneat . </ab>
         <ab corresp="BK.139_15_inscriptio" rend="coloured" type="meta-text"
            xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-45-3">DE HIS QVI DE FVRTO <lb/>ACCVSATI
               <sic>FVRINT</sic> . </ab>
         <ab corresp="BK.139_15" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-45-4">
            <seg rend="coloured" type="initial">S</seg>i liber homo de furtu accusatus fuerit
            <lb/>et res proprias habuerit in mallo ad presentiam <lb/>comitis se adramiat . et si
            non habet res . fide<lb break="no"/>iussores . donet . qui eum adhramire et in pla<lb
               break="no"/>citum adduci faciant . et liceat ei prima uice <lb/>per sacramentum
               secundum<note type="editorial"> Hier als übliche <mentioned>secd</mentioned>-Kürzung,
               aber mit einem zusätzlichen Strich links neben dem Schaft des
                  <mentioned>d</mentioned>. Möglicherweise hatte der Schreiber zunächst irrig zu
               einem <mentioned>b</mentioned> angesetzt, den entsprechenden Schaft dann aber mitten
               im Strich abgebrochen und im Folgenden einfach stehen lassen, anstatt ihn zu
               radieren. Weniger wahrscheinlich ist eine Deutung als übergeschriebenes
                  <mentioned>i</mentioned>, um z.B. eine Kürzung von <mentioned>secundi</mentioned>
               auszudrücken.</note> legem Idoneare si po<lb break="no"/>tuerit ; aut si alia uice
            duo uel tres eum <add> de furto</add><metamark function="insertion"/> accu<lb break="no"
            />sauerint . liceat ei contra unum ex his cum <lb/>scuto et fusto<note type="editorial">
               Die Passage <mentioned>cum ... fusto</mentioned> ist unterstrichen, wobei der Strich
               bei dem am Zeilenende stehenden <mentioned>cum</mentioned> wohl verrutscht ist, so
               dass dieses Wort nicht unterstrichen, sondern durchgestrichen erscheint.</note> In
            campo contendere ; quod si <cb n="46"/> seruus de furto accus<unclear>a</unclear>tus
               fu<unclear>e</unclear>rit dominus eius <lb/>pro eo emendet . aut eum sacramento ex<lb
               break="no"/>cuset . nisi tale furtum perpetratum habeat propter <lb/>quod ad
            supplicium tradi debeat * <lb/></ab>
         <ab corresp="BK.139_16_inscriptio" rend="coloured" type="meta-text"
            xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-46-1">DE DISPECTV LITTERARVM DOMINICARVM * <lb/></ab>
         <ab corresp="BK.139_16" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-46-2">
            <seg rend="coloured" type="initial">S</seg>i quis litteras nostras despexerit Id est
            tractoriam <lb/>quę propter missos recipiendos dirigitur . aut <lb/>honores quos habet
            amittat . aut in eo loco <lb/>ubi predictos missos suscipere debuit tam<lb break="no"
            />diu resedeat . et de suis rebus legationes illuc <lb/>uenientes suscipiat quousque
            animo nostro satis<lb break="no"/>factum habeat ; qui uero epistolam nostram
                  <expan>quo<lb break="no"/>cumque</expan> modo despexerit iussu nostro ad palatium
            <lb/>ueniat . et iuxta uoluntatem nostram congruam <lb/>stultitię su<unclear>ę</unclear>
               cast<unclear>i</unclear>gationem accipiat ; et si ho<note type="editorial">Der
               Schreiber vergaß offenbar beim Zeilenwechsel, das begonnene Wort
                  <mentioned>ho(mo)</mentioned> abzuschließen.</note><lb/> liber uel ministerialis
            comitis hoc fecerit * <lb/>honorem <expan>qualemcumque</expan> habuerit siue benefici<lb
               break="no"/>um amittat . et si seruus fuerit nudus ad pa<lb break="no"/>lum uapuletur
            et tondeatur * <cb n="47"/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.139_17_inscriptio" rend="coloured" type="meta-text"
            xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-47-1">DE INIUSTIS TELONEIS ET CONSUETUDINIBUS<lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.139_17" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-47-2">
            <seg rend="coloured" type="initial">V</seg>t ubi tempore aui nostri <rs type="person"
               >pipini</rs> consuetudo fuit <lb/>teloneum dare . Ibi et in futurum detur . Nam
            <lb/>ubi nouiter inceptum est . ulterius non agatur ; <lb/>et ubi necesse <add>non</add>
            est fluuium aliquem ponte trans<lb break="no"/>meare uel ubi nauis per mediam aquam .
            aut sub <lb/>pontem ierit . et ad ripam non adpropinquauerit . <lb/>neque ibidem aliquid
            emptum uel uenundatum <lb/>fuerit . ulterius teloneum non detur ; et nemo <lb/>cogat
            alium ad pontum ire . ubi iu<mod>x</mod>ta pontem <lb/>aquam transmeare potest ; et qui
            ulterius In <lb/>talibus locis uel de his qui ad palatium seu in <lb/>hostem pergunt
            teloneum exactauerit . cum <lb/>sua lege ipsum teloneum reddat . et bannum <lb/>nostrum
            id est LX solidos conponat . </ab>
         <ab corresp="BK.139_18_inscriptio" rend="coloured" type="meta-text"
            xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-47-3">DE HIS QUI BONOS DENARI<lb break="no"/>OS
            ACCIPERE NOLUNT . </ab>
         <ab corresp="BK.139_18" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-47-4">
            <seg rend="coloured" type="initial">Q</seg>uicumque liber homo denarium merum <lb/>et
            bene pensantem <add hand="Y">respuerit !</add><metamark function="insertion"/> bannum
            nostrum id est LX solidos <expan>conpo<lb break="no"/>nat</expan> . si uero
            ecclesiastici aut comitum aut uasal<lb break="no"/>lorum nostrorum h<mod>o</mod>c facere
            presumpserit . LX . ictus <cb n="48"/> uapulent . aut si magister eorum uel
               aduo<mod>c</mod>atus <lb/>qui liber est . eos uel comiti uel misso nostro iussus
               pre<lb break="no"/>sentare noluerit . <expan>predictum</expan> bannum LX solidorum
               <expan>conponat</expan> . <lb/></ab>
         <ab corresp="BK.139_19_inscriptio" rend="coloured" type="meta-text"
            xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-48-1">DE ADULTERATORIBUS MONETE . <lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.139_19" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-48-2">
            <seg rend="coloured" type="initial">D</seg>e falsa moneta iubemus ut qui eam
               <expan>conprobatus</expan>
            <lb/>fuerit percussisse . manus eius amputetur . et qui <lb/>hoc consensit si liber est
            LX solidos <expan>conponat</expan> . si seruus est <lb/>LX ictus accipiat . </ab>
         <ab corresp="BK.139_20_inscriptio" rend="coloured" type="meta-text"
            xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-48-3">DE PROPRIO DOMINICO SINE IVSSIONE ILLIVS REDDITO
            <lb/></ab>
         <ab corresp="BK.139_20" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-48-4">
            <seg rend="coloured" type="initial">S</seg>i quis proprium nostrum quod in uestitura <rs
               type="person">genitoris nostri </rs>
            <lb/>fuit alicui quęrenti reddiderit . sine nostra ius<lb break="no"/>sione aliud tantum
            nobis de suo proprio cum sua lege <lb/><expan>conponat</expan> . et
               <expan>quicumque</expan> illud scienter per malum ingenium <lb/>adquirere temptauerit
            pro infidele teneatur <lb/>quia sacramentum fidelitatis quod <add hand="C"
               >ad</add><metamark function="insertion"/> nos promisit <lb/>irritum fecit . et ideo
            secundum nostram uoluntatem <lb/>et potestatem diiudicandus est * </ab>
         <ab corresp="BK.139_21_inscriptio" rend="coloured" type="meta-text"
            xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-48-5">DE PVERIS INVITIS PARENTIBVS <lb/> TONSIS AC
            PVELLIS VELATIS . </ab>
         <ab corresp="BK.139_21" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-48-6" rend="nota">
            <seg rend="coloured" type="initial">S</seg>i quis puerum inuitis parentibus
            <lb/>totonderit aut puellam uelauerit <expan>preter</expan> consci<lb break="no"/>entiam
               episcopi<note type="editorial">Über dem Wort eine Interlinearglosse von einer
               spätmittelalterlichen Hand in dunklerer Tinte: <mentioned>sec(us) cu(m)
                  c(on)scie(n)t(ia) simile e(st) de solo c(on)sec(r)ato i(n)
               eccl(es)iam</mentioned>; wahrscheinlich von derselben Hand stammt ein am linken
               Seitenrand stehendes <mentioned>Nota</mentioned>, das wohl auf die glossierte Stelle
               hinweisen sollte.</note> legem suam in triplo <expan>conponat</expan> au<note
               type="editorial">Wahrscheinlich vergaß der Schreiber hier einen Kürzungsstrich oder
               ein <mentioned>t</mentioned>.</note> ipsi puero <cb n="49"/> uel puellę suam<note
               type="editorial">Zwei dünne, nahezu senkrechte Striche über und unter dem
                  <mentioned>u</mentioned> könnten als (spätere) Korrektur zu deuten sein, die die
               beiden Schäfte des <mentioned>u</mentioned> trennen und so das
                  <mentioned>suam</mentioned> zu <mentioned>si iam</mentioned> verbessern sollten. </note>
            <subst>
               <add hand="Y"> suę potestatis</add>
               <del>sui potestati</del>
            </subst> sunt aut illi in cuius <lb/>potestate fuerint ; illi uero potestatem habeant
            <lb/>capitis sui . aut in tali habitu permaneant qualis <lb/>eis
               <expan>conplacuerit</expan> . </ab>
         <milestone n="BK.140" unit="capitulare"/>
         <ab corresp="BK.140_inscriptio" rend="coloured" type="meta-text"
            xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-49-1">
            <choice>
               <abbr>INCIP</abbr>
               <expan>INCIPIVNT</expan>
            </choice>
            <choice>
               <abbr>CAP</abbr>
               <expan>CAPITVLA</expan>
            </choice> QVE <add>PER</add><metamark function="insertion"/> SE SCRIBENDA ET AB OMNIBVS
            <lb/> OBSERVANDA SVNT </ab>
         <ab corresp="BK.140_1_inscriptio" rend="coloured" type="meta-text"
            xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-49-2">DE <sic>FORCARIIS</sic> * </ab>
         <ab corresp="BK.140_1" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-49-3">
            <seg rend="coloured" type="initial">S</seg>i mancipia dominos suos <lb/> fu<add hand="X"
               >g</add><metamark function="insertion"/>erint in ali<subst>
               <del/>
               <add>ena</add>
            </subst>m potestatem ut propter hoc nul<lb break="no"/>lum <expan>premium</expan>
            accipiat . ille in cuius potes<mod>t</mod>ate fue<lb break="no"/>rint inuenta pro eo
            quod ea uel reddiderit . uel foras <lb/> eiecerit . et non solum hoc sed etiam si eam
            nec reddere nec <lb/> foras eicere uoluerit . et legitimo domino ea <lb/> contradixerit
            et illa inde postea effugerit secundum <lb/> legem ea soluere cogatur * </ab>
         <ab corresp="BK.140_2_inscriptio" rend="coloured" type="meta-text"
            xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-49-4">DE TERRA TRIBUTARIA . <lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.140_2" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-49-5">
            <expan><seg rend="coloured" type="initial">Q</seg>uicumque</expan> terram tributariam
            unde tributum ad par<lb break="no"/>tem nostram exire solebat uel ad ecclesiam uel
               cui<lb break="no"/>libet alteri trad<subst>
               <del>e</del>
               <add>i</add>
            </subst>derit . Is qui eam susciperit tribu<lb break="no"/>tum quod inde soluebatur
            omnimodo persoluat . <lb/> nisi forte talem firmitatem de parte domi<lb break="no"/>nica
            habeat . per quam tributum sibi perdonatum <lb/> possit ostendere * </ab>
         <ab corresp="BK.140_3_inscriptio" rend="coloured" type="meta-text"
            xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-49-6">DE BENEFICIIS DESTRUCTIS <cb n="50"/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.140_3" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-50-1">
            <expan><seg rend="coloured" type="initial">Q</seg>uicumque</expan> suum beneficium occa<subst>
               <del>ione</del>
               <add>ssione</add>
            </subst> proprii desertum <lb/> habuerit et intra annum postquam ei a comite <lb/> uel
            misso nostro notum factum fuerit illud emendatum <lb/> non habuerit ipsum beneficium
            amittat . </ab>
         <ab corresp="BK.140_4_inscriptio" rend="coloured" type="meta-text"
            xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-50-2">DE <lb/> TERA CENSALI . </ab>
         <ab corresp="BK.140_4" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-50-3" rend="glossa">
            <seg rend="coloured" type="initial">S</seg>i quis terram censalem habuerit . <lb/> quam
            antecessores sui uel ad aliquam ecclesiam <lb/> uel ad uillam nostram dederunt .
            nullatenus eam <lb/> secundum legem tenere potest . nisi ille uoluerit ad <lb/> cuius
            potestate uel illa ęcclesia uel illa uillę pertinet ! <lb/>
            <hi rend="coloured">N</hi>isi forte filius aut nepos eius sit qui eam tradidit . <lb/>
            et ei eadem terra ad tenendum placita sit ; sed in <lb/> hac re considerandum est .
            utrum ille qui hanc te<lb break="no"/>net diues an pauper sit . et utrum alium
            beneficium <lb/> habeat . uel etiam proprium et qui horum neutrum habet . <lb/> erga
            hunc misericorditer agendum est ! <hi rend="coloured">N</hi>e ex toto <lb/> dispoliatus
            in ęgestatem incidat . ut aut talem <lb/> censum inde persoluat . qualis ei fuerit
            constitutus <lb/> uel aliquam portionem inde beneficium accipiat <lb/> unde se
            sustentare ualeat . </ab>
         <ab corresp="BK.140_5_inscriptio" rend="coloured" type="meta-text"
            xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-50-4">DE NONIS ET DECIMIS * <cb n="51"/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.140_5" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-51-1">
            <seg type="initial">C</seg>onsideratum est ut de frugibus terrę et anima<lb break="no"
            />lium nutrimine persoluantur ; de opere <lb/> uero uel restauratione ęcclesiarum comes
            / et episcopus siue abbas una cum misso nostro quem ipsi <lb/> sibi ad hoc elegerint
            considerationem faciant <lb/> ut unusquisque eorum tantum inde accipiat ad <lb/>
            operandum et re<mod>s</mod>taurandum quantum ipse de <lb/> rebus ęcclesiarum habere
            cognoscitur ; <lb/> similiter et fassi nostri aut in commune tan<lb break="no"/>tum
            accipiant operis quantum rerum ęcclesi<lb break="no"/>asticarum habent uel unusquisque
            per se iuxta <lb/> quantitatem quam ipse tenet . aut si inter eos <lb/> conuenerit ut
            pro opere faciendo argentum <lb/> donent iuxta ęstimationem operis in argen<lb
               break="no"/>to persoluant ; cum quo precio rector ęc<subst>
               <del>lesię</del>
               <add>clesię</add>
            </subst>
            <lb/> ad <expan>predictam</expan> restaurationem opera<subst>
               <del>i</del>
               <add>ri</add>
            </subst>os condu<lb break="no"/>cere et materiam emere possit ; et qui nonas <lb/> et
            decimas dare ne<mod>g</mod>lexerit . primum quidem <lb/> illas cum lege sua restituat .
            insuper bannum nostrum <cb n="52"/> soluat . ut ita castigatus caueat ne sepius ite<lb
               break="no"/>rando beneficium amittat . </ab>
         <ab corresp="BK.140_6_inscriptio" rend="coloured" type="meta-text"
            xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-52-1">DE MANCIPIIS CONFVGIENTIBUS <lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.140_6" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-52-2" rend="nota">
            <seg rend="coloured" type="initial">S</seg>i cuiuslibet mancipia in uillam nostram
               confu<lb break="no"/>gerint . actor eiusdem uillę querenti domino <lb/> ea non
            contradicat . sed statim ea foras de eadem uilla <lb/> eiciat . et si se putat ad ea
            repetenda iustitia <lb/> habere repetat . et secundum legem adqu<add>i</add>rat ; <lb/>
            si uero tempore <rs type="person"><mod>k</mod>aroli genitoris nostri</rs> in uillam
            <lb/> illam confuger<mod>i</mod>nt et dominus ea querit a<del>u</del>ctor <lb/> eiusdem
            uillę aut ea legitime contineat aut <lb/> querenti domino reddat . et actor propter
               uestitu<lb break="no"/>ram <rs type="person">domni karoli genitoris nostri</rs> eadem
               man<lb break="no"/>cipia contradicere non audeat . si illius propria esse noscuntur *
            <lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.140_7_inscriptio" rend="coloured" type="meta-text"
            xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-52-3">DE FORESTIBUS NOUITER INSTITUTIS . <lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.140_7" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-52-4" rend="nota">
            <seg rend="coloured" type="initial">V</seg>t quicumque illas habe<del>a</del>t dimittat
            . nisi forte <lb/> indicio uer<subst>
               <del>ati</del>
               <add hand="Y">itatis</add>
            </subst> ostendere possit . quod per iussionem <lb/> siue permissionem <rs type="person"
               >domni karoli genitoris nostri</rs> instituisset . <expan>preter</expan> illas quę ad
            opus nostram<note type="editorial">über dem Wort eine unklare Korrektur, evtl. von
               Korrekturhand 2, evtl. zu <mentioned>nostrum</mentioned></note> pertinent ; <lb/>
            unde nos decernere uolumus quicquid nobis placuerit <cb n="53"/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.140_8" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-53-1">
            <seg rend="coloured" type="initial">V</seg>olumus ut missi nostri per singulas ciuita<subst>
               <del>s</del>
               <add>tes</add>
            </subst> una <lb/> cum episcopo et comite missorum uel nostros homines <lb/> ibidem
            conmanentes eligant quorum curę sit <lb/> pontes per diuersa loca emendare et eos qui
            illos <lb/> emendare debent ex nostra iussione admonere <lb/> ut unusquisque iuxta
            possibilitatem suam et quanti<lb break="no"/>tatem eos emendare studeat . </ab>
         <milestone n="BK.141" unit="capitulare"/>
         <ab corresp="BK.141_inscriptio_1" rend="coloured" type="meta-text"
            xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-53-2">HĘC SVNT <choice>
               <abbr>CAP</abbr>
               <expan>CAPITVLA</expan>
            </choice> PRECIPVE AD LEGATIONEM <lb/> MISSORVM PERTINENTIA OB MEMORIĘ CAVSAM DE QVIBVS
            AGERE DEBENT <lb/> ALBVVIN ET . ET VVIC<mod>B</mod>ALD </ab>
         <ab corresp="BK.141_inscriptio_2" rend="coloured" type="meta-text"
            xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-53-3"><seg rend="coloured" type="initial">L</seg>egatio
            omnium missorum nostrorum hęc <mod>E</mod>st <lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.141_1 BK.141_2" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-53-4">
            <milestone unit="span" corresp="BK.141_1" spanTo="#muenster-sa-msc-vii-5201-53-4_1"/>
            Primo ut sicut iam aliis missis iniunctum fuit iusti<lb break="no"/>tiam faciant de
            rebus et de libertatibus iniuste <lb/> ablatis ; et si episcopus aut abbas aut uicarius
            aut a<mod>d</mod><lb break="no"/>uocatus aut quislibet de plebe hoc fecisse inuen<lb
               break="no"/>tus fuerit statim restituatur ; si uero uel comes <lb/> uel actor
            dominicus uel alter missus perpetrauit hoc <lb/> et in nostram potestatem redigit . res
            . diligenter inuesti<lb break="no"/>gata et descripta ad nostrum iudicium reseruetur ; <lb/>
            <anchor xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-53-4_1"/>
            <milestone unit="span" corresp="BK.141_2" spanTo="#muenster-sa-msc-vii-5201-53-4_2"/>
            uolumus autem ut de his libertatibus et rebus red<lb break="no"/>dendis quę in nostra
            uestitura sunt . primo per <cb n="54"/> optimos quosque inquiratur . et si per illo
            inueniri <lb/> non possit . tunc per eos qui post illos in illa uicina <lb/> meliores
            sunt ; et si nec per illos rei ueritas inue<lb break="no"/>niri potest . tunc liceat
            litigantibus ex utraque <lb/> parte testes adhibere . et si discordauerint <lb/>
            secundum constitutionem a nobis promulgatam exami<lb break="no"/>nentur . <anchor
               xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-53-4_2"/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.141_3_inscriptio" type="meta-text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-54-1">
            . <seg type="num" n="2">II</seg> . </ab>
         <ab corresp="BK.141_3" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-54-2">
            <seg rend="coloured" type="initial">D</seg>e pauperibus uiduis et pupillis iniuste <lb/>
            oppressis ut adiuuentur et releuentur ; </ab>
         <ab corresp="BK.141_4_inscriptio" type="meta-text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-54-3">
            . <seg type="num" n="3">III</seg> . </ab>
         <ab corresp="BK.141_4" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-54-4">
            <seg rend="coloured" type="initial">D</seg>e iniustis <lb/> occasionibus et
            consuetudinibus nouiter institutis <lb/> sicut sunt tributa et telonei in media uia ubi
            nec <lb/> aqua nec pons nec palus nec aliquid tale fuerit un<lb break="no"/>de iuste
            census exigi possit uel ubi naues subtus pontes <lb/> transire solent siue in medio
            flumine ubi nullum est <lb/> obstaculum ut auferantur . antiquę autem ad nostram <lb/>
            notitiam deferantur * </ab>
         <ab corresp="BK.141_5_inscriptio" type="meta-text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-54-5">
            . <seg type="num" n="4">IIII</seg> . </ab>
         <ab corresp="BK.141_5" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-54-6">
            <seg rend="coloured" type="initial">D</seg>e honore ęcclesiarum ut per omnia <lb/> eis
            exhibeatur . sicut nuper a nobis cum consensu om<lb break="no"/>nium fidelium nostrorum
            constitutum est . et ut hoc missi <lb/> nostri omnibus in sua legatione constitutus
            notum efficiant . <lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.141_6_inscriptio" type="meta-text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-54-7">
            . <seg type="num" n="5">V</seg> . </ab>
         <ab corresp="BK.141_6 BK.141_7" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-54-8">
            <milestone unit="span" corresp="BK.141_6" spanTo="#muenster-sa-msc-vii-5201-54-8_1"/>
            <seg rend="coloured" type="initial">D</seg>e nonis et decimis <subst>
               <del>et</del>
               <add>vt</add>
            </subst> secundum iussionem nostram dentur <anchor
               xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-54-8_1"/>
            <milestone unit="span" corresp="BK.141_7" spanTo="#muenster-sa-msc-vii-5201-54-8_2"/> de
               <cb n="55"/> locis dandis ad claustra <sic>caconicorum</sic> facienda . si de <lb/>
            eiusdem ęcclesię rebus fuerit reddatur ibi . si de alterius <lb/> ęcclesię uel liberorum
            hominum <expan>commutetur</expan> . si autem de fisco <lb/> nostro fuerit nostra
            libertate concedatur * <anchor xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-54-8_2"/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.141_8_inscriptio" type="meta-text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-55-1">
            . <seg type="num" n="6">VI</seg> . </ab>
         <ab corresp="BK.141_8" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-55-2">
            <seg rend="coloured" type="initial">D</seg>e obseruatione <lb/>
            <expan>preceptorum</expan> nostrorum et inmunitatum ut ita obseruentur <lb/> sicut a
            nobis et ab antecessoribus nostris constitutum est <lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.141_9_inscriptio" type="meta-text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-55-3">
            . <seg type="num" n="7">VII</seg> . </ab>
         <ab corresp="BK.141_9" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-55-4">
            <seg rend="coloured" type="initial">D</seg>e his qui per occasionem
               inmu<add>ni</add><metamark function="insertion"/>tatis iustitiam fa<lb break="no"
            />cere rennuunt ut hoc obseruetur quod a nobis con<lb break="no"/>stitutum est * </ab>
         <ab corresp="BK.141_10_inscriptio" type="meta-text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-55-5">
            . <seg type="num" n="8">VIII</seg> . </ab>
         <ab corresp="BK.141_10" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-55-6" rend="nota">
            <seg rend="coloured" type="initial">D</seg>e locis iam sacris dudum et nunc <lb/>
            spurtitia fedatis . ut iuxta possibilitatem in anti<lb break="no"/>quum statum
            reformentur * </ab>
         <ab corresp="BK.141_11_inscriptio" type="meta-text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-55-7">
            . <seg type="num" n="9">VIIII</seg> . </ab>
         <ab corresp="BK.141_11" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-55-8">
            <seg rend="coloured" type="initial">D</seg>e beneficiis nostris quę <lb/> destructa
            inueniuntur hoc impleatur quod nuper <lb/> a nobis constitutum est * </ab>
         <ab corresp="BK.141_12_inscriptio" type="meta-text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-55-9"
               ><seg type="num" n="10">X</seg>
         </ab>
         <ab corresp="BK.141_12" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-55-10"
            next="#muenster-sa-msc-vii-5201-55-12">
            <seg rend="coloured" type="initial">D</seg>e noua moneta et de falsa <lb/> moneta et de
            dispectu litterarum nostrarum et de latronibus <lb/> cohercendis uel puniendis et de
            faidis pacandis * <lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.141_12" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-55-12"
            prev="#muenster-sa-msc-vii-5201-55-10" next="#muenster-sa-msc-vii-5201-55-14">
            <seg rend="coloured" type="initial">D</seg>e<note type="editorial"> auf dem linken Rand
               Spuren einer Tilgung, mutmaßlich einer ursprünglichen Kapitelzählung als
                  <mentioned>XI</mentioned></note> homicidis prohibendis * </ab>
         <ab corresp="BK.141_12" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-55-14"
            prev="#muenster-sa-msc-vii-5201-55-12" next="#muenster-sa-msc-vii-5201-55-16_1">
            <seg rend="coloured" type="initial">D</seg>e<note type="editorial">auf dem rechten Rand
               Spuren einer Tilgung, mutmaßlich einer ursprünglichen Kapitelzählung als
                  <mentioned>XIII</mentioned></note> periuris et falsis testibus <lb/> conpenscendis
            * </ab>
         <ab corresp="BK.141_12 BK.141_13" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-55-16">
            <milestone unit="span" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-55-16_1" corresp="BK.141_12"
               spanTo="#muenster-sa-msc-vii-5201-55-16_2" prev="#muenster-sa-msc-vii-5201-55-14"/>
            <seg rend="coloured" type="initial">D</seg>e<note type="editorial">auf dem rechten Rand
               Spuren einer Tilgung, mutmaßlich einer ursprünglichen Kapitelzählung als
                  <mentioned>XIIII</mentioned></note> his omnibus uel ceteris his simi<lb break="no"
            />libus hoc quomodo constituimus omnibus adnun<lb break="no"/>tietur et in futurum
            obseruetur . <anchor xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-55-16_2"/>
            <milestone unit="span" corresp="BK.141_13" spanTo="#muenster-sa-msc-vii-5201-55-16_3"/>
            hoc uolumus ut missi <cb n="56"/> nostri<del>s</del> obseruent . ut quicquid de his
            causis uel simul <lb/> uel <del>uel</del>
            <sic>singulatim</sic> emendare potuerint emendent <lb/> et ea quę emendauerint
            diligenter scriptis notent <lb/> et hoc sic peragere curent . quatenus iuste reprehendi
            <lb/> a quoquam nullatenus possint . et quę facere debent <lb/> aut possunt nullatenus
               prę<add>ter</add>mittant . immo caue<lb break="no"/>ant ne quod absit aut gratia
            alicuius aut honoris / <lb/> aut timoris siue odii causa illud quod agere debent <lb/>
            omittant . et summopere studeant ut hoc <add>quod</add> absit <lb/> per se efficere non
            possunt nobis notum faciant . <lb/> et omnimodo <expan>preuideant</expan> per singula
            capitula <lb/> tam uerbis quam scriptis de omnibus quę illic per<lb break="no"/>agerint
            nobis rationem reddere ualeant * <lb/>
            <anchor xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-55-16_3"/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.141_14_inscriptio" type="meta-text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-56-1">
            <seg type="num" n="11">XI<del>III</del></seg>
         </ab>
         <ab corresp="BK.141_14" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-56-2"
            next="#muenster-sa-msc-vii-5201-56-4">
            <seg rend="coloured" type="initial">D</seg>e placitis siquidem quos liberi homines
               obserua<lb break="no"/>re debeant . constitutio <rs type="person">genitoris
               nostri</rs> penitus obser<lb break="no"/>uanda atque tenenda est . </ab>
         <ab corresp="BK.141_14" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-56-4"
            prev="#muenster-sa-msc-vii-5201-56-2" next="#muenster-sa-msc-vii-5201-56-6">
            <seg rend="coloured" type="initial">U</seg>t<note type="editorial">auf dem linken Rand
               Spuren einer Tilgung, mutmaßlich einer ursprünglichen Kapitelzählung als
                  <mentioned>XV</mentioned></note> uidelicet in anno <lb/> tria solummodo generalia
            placita obseruent . et nul<lb break="no"/>lus eos amplius placita obseruare compellat .
            <lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.141_14" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-56-6"
            prev="#muenster-sa-msc-vii-5201-56-4" next="#muenster-sa-msc-vii-5201-57-1">
            <seg rend="coloured" type="initial">N</seg>isi<note type="editorial">auf dem linken Rand
               Spuren einer Tilgung, mutmaßlich einer ursprünglichen Kapitelzählung als
                  <mentioned>XVI</mentioned></note> forte quilibet aut accusatus fuerit aut alium
               <cb n="57"/> accusauerit aut ad <sic>tesmonium</sic> perhibendum uocatus <lb/> fuerit
            . ad cetera uer<subst>
               <del>a</del>
               <add>o</add>
            </subst> quę uicarii et centenarii tenent . <lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.141_14" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-57-1"
            prev="#muenster-sa-msc-vii-5201-56-6">
            <seg rend="coloured" type="initial">N</seg>on alius uenire iubeatur nisi qui aut qui
            litigat <lb/> aut iudicat aut testificatur * </ab>
         <ab corresp="BK.141_15_inscriptio" type="meta-text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-57-2">
            . <seg type="num" n="12">X<subst>
                  <add>II</add>
                  <del>V</del>
               </subst></seg>
         </ab>
         <ab corresp="BK.141_15" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-57-3">
            <seg rend="coloured" type="initial">U</seg>t de debito quod <add>ad</add><metamark
               function="insertion"/> opus <lb/> nostrum fuerit reuuadiatum . talis consideratio
            fiat <lb/> ut is qui ignoranter peccauit non totum secundum legem con<lb break="no"
            />ponere cogatur . sed iuxta quod possibile uisum <lb/> fuerit * Is uero qui tantum .
            mala uoluntate peccauit <lb/> totam legis conpositionem cogatur exsoluere . <lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.141_16_inscriptio" type="meta-text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-57-4">
            . <seg type="num" n="13">X<subst>
                  <add>II</add>
                  <del>V</del>
               </subst>I</seg><note type="editorial">wohl korr. aus
               <mentioned>XVI</mentioned></note>
         </ab>
         <ab corresp="BK.141_16" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-57-5">
            <seg rend="coloured" type="initial">U</seg>t nullus ad palatium uel in hostem pergens
            uel de palatio <lb/> uel de hoste rediens tributum quod trasturas uocant sol<lb
               break="no"/>uere cogat . </ab>
         <ab corresp="BK.141_17_inscriptio" type="meta-text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-57-6">
            . <seg type="num" n="14">XIIII</seg><note type="editorial">Spuren einer Korrektur,
               mutmaßlich einer ursprünglichen Kapitelzählung als <mentioned>XVII</mentioned></note>
         </ab>
         <ab corresp="BK.141_17" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-57-7">
            <seg rend="coloured" type="initial">U</seg>t pontes publici qui per bannum fieri . so<lb
               break="no"/>lebant anno presente in omni loco restaurentur * <lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.141_18_inscriptio" type="meta-text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-57-8">
            . <seg type="num" n="15">XV<del>III</del></seg> . </ab>
         <ab corresp="BK.141_18" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-57-9">
            <seg rend="coloured" type="initial">U</seg>t clerici et monachi et serui fugitiui ad
            loca sua <lb/> redire iubeantur * </ab>
         <ab corresp="BK.141_19_inscriptio" type="meta-text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-57-10"
            > . <seg type="num" n="16">XVI<del>III</del></seg> . </ab>
         <ab corresp="BK.141_19" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-57-11">
            <seg rend="coloured" type="initial">U</seg>t nullus episcopus nec abbas nec <lb/> comes
            nec abbatissa centenarium comitis aduocatum <lb/> habeat . </ab>
         <ab corresp="BK.141_20_inscriptio" type="meta-text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-57-12"
            > . <seg type="num" n="17">XVII</seg><note type="editorial">Spuren einer Korrektur,
               mutmaßlich einer ursprünglichen Kapitelzählung als <mentioned>XX</mentioned></note>
         </ab>
         <ab corresp="BK.141_20" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-57-13">
            <seg rend="coloured" type="initial">U</seg>t uicarii et centenarii qui fures et latrones
            <lb/> uel celauerint uel defenderint secundum sibi datam senten<lb break="no"/>tiam
            diiudicentur * </ab>
         <ab corresp="BK.141_21_inscriptio" type="meta-text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-57-14"
            > . <seg type="num" n="18">XVIII</seg><note type="editorial">Spuren einer Korrektur,
               mutmaßlich einer ursprünglichen Kapitelzählung als <mentioned>XXI</mentioned></note>
         </ab>
         <ab corresp="BK.141_21" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-57-15">
            <seg rend="coloured" type="initial">U</seg>t comites et uicarii de consti<cb n="58"
               break="no"/>tutione legis ammoneantur qua iubetur . ut propter <lb/> iustitiam
            peruertendam munera accipiant numquam * <lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.141_22_inscriptio" type="meta-text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-58-1">
            . <seg type="num" n="18">XVIII</seg> . </ab>
         <ab corresp="BK.141_22" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-58-2">
            <seg rend="coloured" type="initial">D</seg>e forestibus nostris ut
               <expan>ubicumque</expan> fuerint diligentissime <lb/> inquirant quomodo saluę sint et
            defensę . et ut <lb/> comitibus denuntient ne ullam forestem nouiter <lb/> instituant .
            et ubi nouiter institutas inuenerint sine <lb/> nostra iussione dimittere pręcipiant . </ab>
         <ab corresp="BK.141_23_inscriptio" type="meta-text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-58-3">
            <seg type="num" n="19">XVIIII</seg> . </ab>
         <ab corresp="BK.141_23" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-58-4"
            next="#muenster-sa-msc-vii-5201-58-5">
            <seg rend="coloured" type="initial">U</seg>t <expan>ubicumque</expan> missi <lb/> nostri
            aut episcopum aut abbatem aut aliu<mod>m</mod> quemlibet <lb/>
            <expan>quocumque</expan> honore pręditum <sic>inuenuenerint</sic> qui iusti<lb
               break="no"/>tiam facere uel noluit uel prohibuit ! </ab>
         <ab corresp="BK.141_23" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-58-5"
            prev="#muenster-sa-msc-vii-5201-58-4">
            <seg rend="coloured" type="initial">D</seg>e ipsis rebus uiuant <lb/> quamdiu in eo loco
            iustitias facere debent . </ab>
         <ab corresp="BK.141_24_inscriptio" type="meta-text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-58-6">
            . <seg type="num" n="20">XX</seg> . </ab>
         <ab corresp="BK.141_24" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-58-7">
            <seg rend="coloured" type="initial">U</seg>t in illius <lb/> comitis ministerio qui bene
            iustitias factas habet idem <lb/> missi diutius non morentur * neque illuc multitudinem
            <lb/> conuenire faciant . sed ibi moras faciant ubi iustitia <lb/> uel minus uel
            neglegenter facta est * </ab>
         <ab corresp="BK.141_25_inscriptio" type="meta-text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-58-8">
            . <seg type="num" n="21">XXI</seg> . </ab>
         <ab corresp="BK.141_25" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-58-9"
            next="#muenster-sa-msc-vii-5201-58-11">
            <seg rend="coloured" type="initial">U</seg>t in illius comitis <lb/> ministerio idem
            missi nostri placitum non teneant qui <lb/> in aliquod missaticum directus . est . donec
            ipse fuerit <lb/> reuersus * </ab>
         <ab corresp="BK.141_25_inscriptio" type="meta-text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-58-10"
            > . <seg type="num" n="22">XXII</seg> . </ab>
         <ab corresp="BK.141_25" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-58-11"
            prev="#muenster-sa-msc-vii-5201-58-9" next="#muenster-sa-msc-vii-5201-59-1">
            <seg rend="coloured" type="initial">U</seg>t causa quę adhuc coram comite non fuit <lb/>
            et is qui se reclamat propter suam stultitiam aut contu<cb n="59" break="no"/>matiam
            comitem inde appellare noluit ! </ab>
         <ab corresp="BK.141_25" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-59-1"
            prev="#muenster-sa-msc-vii-5201-58-11">
            <seg rend="coloured" type="initial">I</seg>terum comiti <lb/> conm<subst>
               <del>a</del>
               <add hand="Y">e</add>
            </subst>ndetur . </ab>
         <ab corresp="BK.141_26_inscriptio" type="meta-text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-59-2">
            . <seg type="num" n="23">XXIII</seg> . </ab>
         <ab corresp="BK.141_26" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-59-3"
            next="#muenster-sa-msc-vii-5201-59-4">
            <seg rend="coloured" type="initial">U</seg>t missi nostri qui uel episcopi uel abbates
            <lb/> uel comites sunt quamdiu prope suum beneficium <lb/> fuerint . nihil de aliorum
            coniectu accipiant . postquam <lb/> uero inde longe <choice>
               <abbr>recesser</abbr>
               <expan>recesserint</expan>
            </choice> . tunc accipiant secundum quod <lb/> in sua tractoria continetur . </ab>
         <ab corresp="BK.141_26" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-59-4"
            prev="#muenster-sa-msc-vii-5201-59-3">
            <seg rend="coloured" type="initial">U</seg>assi nostri uero et ministe<lb break="no"
            />riales qui missi sunt <expan>ubicumque</expan> uenerint coniectum accipiant . <lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.141_27_inscriptio" type="meta-text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-59-5">
            <seg type="num" n="24">XXIIII</seg> . </ab>
         <ab corresp="BK.141_27" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-59-6">
            <seg rend="coloured" type="initial">U</seg>t uassi nostri et uassi episcoporum abbatum .
            abbatissarum <lb/> et comitum qui anno <expan>presente</expan> in hostem non fuerunt
               heri<lb break="no"/>bannum reuuadient . exceptis his qui propter necessarias <lb/>
            causas et a <rs type="person">domno genitore nostro karolo</rs> constitutas . <lb/> domi
            dimissi fuerunt id est qui a comite propter pacem <lb/> conseruandam et propter coniugem
            ac domum eius custodiendam <lb/> et ab episcopo uel abbatę uel abbatissa similiter
            propter pacem <lb/> conseruandam et propter fruges colligendas et familiam <lb/>
            constringendam et missos recipiendos dimissi fuerunt * <lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.141_28_inscriptio" type="meta-text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-59-7">
            . <seg type="num" n="25">XXV</seg> . </ab>
         <ab corresp="BK.141_28" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-59-8">
            <seg rend="coloured" type="initial">U</seg>t omnis episcopus abbas et comes excepta
            infirmitate uel <lb/> nostra iussione nullam excusationem habeat quin ad placitum <lb/>
            missorum nostrorum ueniat aut talem uicarium suum mittat . <cb n="60"/> qui in omni
            causa pro illo rationem reddere possit * <lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.141_29_inscriptio" type="meta-text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-60-1">
            . <seg type="num" n="26">XXVI</seg> . </ab>
         <ab corresp="BK.141_29" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-60-2"
            next="#muenster-sa-msc-vii-5201-60-3">
            <seg rend="coloured" type="initial">D</seg>e dispensa missorum qualiter unicuique iuxta
            suam <lb/> qualitatem dandum uel accipiendum sit * </ab>
         <ab corresp="BK.141_29" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-60-3"
            prev="#muenster-sa-msc-vii-5201-60-2" next="#muenster-sa-msc-vii-5201-60-4">
            <seg rend="coloured" type="initial">U</seg>t missis nostris <lb/> quamdiu hanc
            legationem peregerint sicut in unicuique <lb/> illorum tractoria continetur . detur
            cotidie ; episcopo panes <lb/> XL . <choice>
               <abbr>frisg</abbr>
               <expan>frisgingas</expan>
            </choice> . III ! </ab>
         <ab corresp="BK.141_29" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-60-4"
            prev="#muenster-sa-msc-vii-5201-60-3" next="#muenster-sa-msc-vii-5201-60-5">
            <seg rend="coloured" type="initial">D</seg>e potu <choice>
               <abbr>mod</abbr>
               <expan>modii</expan>
            </choice> . III . porcellum . I . pullos . III . <lb/> oua . XV . annona ad <choice>
               <abbr>caball</abbr>
               <expan>caballos</expan>
            </choice>
            <choice>
               <abbr>mod</abbr>
               <expan>modii</expan>
            </choice> . VII ; </ab>
         <ab corresp="BK.141_29" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-60-5"
            prev="#muenster-sa-msc-vii-5201-60-4" next="#muenster-sa-msc-vii-5201-60-6">
            <seg rend="coloured" type="initial">A</seg>bbati uero <lb/> et comiti atque ministeriali
            dominico unicuique co<lb break="no"/>tidie panes XXX . <choice>
               <abbr>frisg</abbr>
               <expan>frisgingas</expan>
            </choice> . II ! </ab>
         <ab corresp="BK.141_29" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-60-6"
            prev="#muenster-sa-msc-vii-5201-60-5" next="#muenster-sa-msc-vii-5201-60-7">
            <seg rend="coloured" type="initial">D</seg>e potu <choice>
               <abbr>mod</abbr>
               <expan>modii</expan>
            </choice> . II . porcellum . I . <lb/> pullos . III . </ab>
         <ab corresp="BK.141_29" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-60-7"
            prev="#muenster-sa-msc-vii-5201-60-6" next="#muenster-sa-msc-vii-5201-60-8">
            <seg rend="coloured" type="initial">O</seg>ua . XV . annona ad <choice>
               <abbr>caball</abbr>
               <expan>caballos</expan>
            </choice> . <choice>
               <abbr>mod</abbr>
               <expan>modii</expan>
            </choice> . III . <lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.141_29" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-60-8"
            prev="#muenster-sa-msc-vii-5201-60-7" next="#muenster-sa-msc-vii-5201-60-9">
            <seg rend="coloured" type="initial">U</seg>asallo nostro cotidie panes XVII . <choice>
               <abbr>frisg</abbr>
               <expan>frisginga</expan>
            </choice> . I . <choice>
               <abbr>porcell</abbr>
               <expan>porcellus</expan>
            </choice> I . <lb/>
         </ab>
         <ab corresp="BK.141_29" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-60-9"
            prev="#muenster-sa-msc-vii-5201-60-8" next="#muenster-sa-msc-vii-5201-60-10">
            <seg rend="coloured" type="initial">D</seg>e potu <choice>
               <abbr>mod</abbr>
               <expan>modius</expan>
            </choice> . I . <choice>
               <abbr>pull</abbr>
               <expan>pullus</expan>
            </choice> . I . oua . X . </ab>
         <ab corresp="BK.141_29" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-60-10"
            prev="#muenster-sa-msc-vii-5201-60-9">
            <seg rend="coloured" type="initial">D</seg>e annona ad <choice>
               <abbr>caball</abbr>
               <expan>ca<lb break="no"/>ballos</expan>
            </choice>
            <choice>
               <abbr>mod</abbr>
               <expan>modii</expan>
            </choice> . II . </ab>

         <milestone n="BK.22" unit="capitulare"/>
         <cb n="92"/>
         <lb n="1"/>
         <ab corresp="BK.22_82 BK.23_prolog" type="text" xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-92-1"
            rend="glossa">
            <milestone unit="span" corresp="BK.22_82" spanTo="#muenster-sa-msc-vii-5201-92-1_1"/>
            <seg type="initial">P</seg>rimo omnium praedicandum est omnibus generaliter . <lb/> ut
            credant patrem et filium et spiritum sanctum unum esse <lb/> deum omnipotentem aeternum
            . inuisibilem . qui creauit <lb/> caelum et terram mare et omnia quae in eis sunt !
            <lb/> et unam esse deitatem substantiam et manentem in <lb/> tribus personis patris et
            filii et spiritus sancti * <lb/> tem<note type="editorial">Offensichtlich wurde
               vergessen, eine I-Initiale für <mentioned>Item</mentioned> nachzutragen</note>
            praedicandum est quomodo dei filius incarnatus <lb/> esset de spiritu sancto et ex <rs
               type="person">maria</rs> semper uirgine . pro salute <lb/> et reparatione humani
            generis . passus . sepultus <lb/> et tertia die resurrexit . et ascendit in caelis . et
               quo<lb break="no"/>modo iterum uenturus sit in maiestate diuina iudi<lb break="no"
            />care omnes homines secundum merita propria . et quo<lb break="no"/>modo impii propter
            scelera sua cum diabolo in ignem <lb/> aeternum mittuntur . et iusti cum christo et
            sanctis angelis <lb/> suis in uitam aeternam . <lb/>
            <seg type="initial">I</seg>tem diligenter praedicandum est resurrectionem <lb/>
            mortuorum . ut sciant et credant . in hisdem corporibus <lb/>
            <expan>praemia</expan> meritorum accepturos * <cb n="93"/>
            <seg type="initial">I</seg>tem cum omni diligentia cunctis praedicandum est <lb/> pro
            quibus criminibus deputentur cum diabolo in aeternum <lb/> supplicium . Legimus enim
            apostolo dicente . <lb/> Manifesta autem sunt opera carnis . Quę sunt . <lb/> fornicatio
            . immunditia . inimicitiae . contentio<lb break="no"/>nes . emulationes . animositates .
            irę . rixę . dis<lb break="no"/>sensiones<handShift new="E"/><note type="editorial">Ab
                  <mentioned>sensiones</mentioned> Wechsel zu Hand E</note> . hereses . secte .
            inuidię . homicidia . ebrietates . <lb/> comesationes . et his similia quę prędico uobis
            sicut <lb/> predixi <choice>
               <abbr>quo</abbr>
               <expan>quoniam</expan>
            </choice> qui talia agunt regnum dei non <lb/> possidebunt * Ideo hęc eadem quę magnus
               prędica<lb break="no"/>tor ecclesię singillatim nominauit . cum omni studio <lb/>
            prohibete . intellegentes quam sit terribile illud <lb/> quod <choice>
               <abbr>dix</abbr>
               <expan>dixit</expan>
            </choice> . qui talia agunt regnum dei non consequentur . sed <lb/> omni instantia
            admonete eos de dilectione dei et proximi <lb/> fide et spe in deo . de humilitate et
            patientia . de castitate et <lb/> continentia . de benignitate et misericordia . de
            elemosinis <lb/> et confessione peccatorum suorum . et ut debitoribus suis se<lb
               break="no"/>cundum orationem dominicam sua debita dimittant . scien<lb break="no"
            />tes certissime quod qui talia agunt . regnum dei possidebunt <cb n="94"/>Et<handShift
               new="F"/> hoc ideo diligentius iniungimus . uestrae caritati <lb/> quia scimus .
            temporibus nouissimis . pseudodoc<lb break="no"/>tores . esse . uenturos . sicut ipse
            dominus in euangelio <lb/> dixit . et apostolus <rs type="person">paulus</rs> ad <rs
               type="person">timotheum</rs> testatur . <lb/> Ideo dilectissimi toto corde preparemus
            . nos in <lb/> scientia ueritatis . ut possimus contradicentibus <lb/> ueritati
            resistere . et diuina donante gratia <lb/> uerbum dei crescat et currat . et
            multiplicetur <lb/> in profectum sanctę dei ecclesię . et salutem animarum nostrarum
            <lb/> ad laudem et gloriam nominis domini nostri iesu christi <lb/> pax predicantibus
            gratia oboedientibus Gloria <lb/> domino deo nostro iesu christo . amen . <lb/>
            <anchor xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-92-1_1"/>
            
            <milestone unit="capitulare" n="BK.23"/>
            
            <milestone unit="span" corresp="BK.23_prolog" spanTo="#muenster-sa-msc-vii-5201-92-1_2"/>
            
            <date>Anno dominice incarnationis . DCC<del unit="chars" quantity="1"/> LXXXVIIII <lb/>
               indictione XV . anno XXI . regni nostri</date> . actum est huius <lb/> legationis
            aedictum in <rs type="place">aquis</rs> palatio publico <lb/> Data est haec carta
               <date>die decima <choice>
                  <abbr>kl</abbr>
                  <expan>kalendas</expan>
               </choice> aprilis</date>
            <lb/>
            <anchor xml:id="muenster-sa-msc-vii-5201-92-1_2"/>
         </ab>
      </body>
   </text>
</TEI>
