<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><?xml-model href="http://capitularia.uni-koeln.de/cap/publ/schemata/capitularia-msDesc-Transcription.rnc" type="application/relax-ng-compact-syntax"?><?xml-model href="http://capitularia.uni-koeln.de/cap/publ/schemata/capitularia.sch" type="application/xml"
schematypens="http://purl.oclc.org/dsdl/schematron"?>

<!--   ### ACHTUNG !!! Datei z.Zt. in Bearbeitung !!! ###    -->


<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:lang="de" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853">
   <teiHeader>
      <fileDesc>
         <titleStmt>
            <title type="main" xml:lang="ger">München, Bayerische Staatsbibliothek, Lat.
               3853</title>
            <title type="sub" xml:lang="ger">Beschreibung der Handschrift nach Mordek und
               Transkription der foll. 182r-v, 245v-254r, 261v, 262v, 264r-269v, 280v-284v,
               293r-295v</title>
            <title type="sub" xml:lang="eng">Manuscript description according to Mordek and
               transcription of the fols 182r-v, 245v-254r, 261v, 262v, 264r-269v, 280v-284v,
               293r-295v</title>
            <respStmt>
               <persName key="KU">
                  <forename>Karl</forename>
                  <surname>Ubl</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Projektleitung</resp>
               <resp xml:lang="eng">Project lead</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="SP">
                  <forename>Sarah</forename>
                  <surname>Patt</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Transkription, Beschreibung und Auszeichnung nach TEI P5
                  Standard (foll. 248r-254r; Anfang)</resp>
               <resp xml:lang="eng">Transcription, description and text encoding according to the
                  TEI P5 standard (fols 248r-254r; beginning)</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="BM">
                  <forename>Britta</forename>
                  <surname>Mischke</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Transkription, Beschreibung und Auszeichnung nach TEI P5
                  Standard (foll. 248r-254r; Fortführung bis Ende)</resp>
               <resp xml:lang="eng">Transcription, description and text encoding according to the
                  TEI P5 standard (fols 248r-254r; continuation until end)</resp>
               <resp xml:lang="ger">Erste Überprüfung der Transkription und Ergänzungen (foll.
                  182r-v, 245v-254r, 261v, 262v, 268r-269v, 280v-284v, 293r-295v)</resp>
               <resp xml:lang="eng">First revision of transcription and additions (fols 182r-v,
                  245v-254r, 261v, 262v, 268r-269v, 280v-284v, 293r-295v)</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="DT">
                  <forename>Dominik</forename>
                  <surname>Trump</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Transkription, Beschreibung und Auszeichnung nach TEI P5
                  Standard (foll. 261v, 262v)</resp>
               <resp xml:lang="eng">Transcription, description and text encoding according to the
                  TEI P5 standard (fol 261v, 262v)</resp>
               <resp xml:lang="ger">Zweite Überprüfung der Transkription und Ergänzungen (fol.
                  182r-v)</resp>
               <resp xml:lang="eng">Second revision of transcription and additions (fol
                  182r-v)</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="SK">
                  <forename>Sören</forename>
                  <surname>Kaschke</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Transkription, Beschreibung und Auszeichnung nach TEI P5
                  Standard (fol. 182r-v)</resp>
               <resp xml:lang="eng">Transcription, description and text encoding according to the
                  TEI P5 standard (fols 182r-v)</resp>
               <resp xml:lang="ger">Zweite Überprüfung der Transkription und Ergänzungen (foll.
                  245v-254r, 261v, 262v, 268r-269v, 280v-284v, 293r-295v)</resp>
               <resp xml:lang="eng">Second revision of transcription and additions (fols 245v-254r,
                  261v, 262v, 268r-269v, 280v-284v, 293r-295v)</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="SH">
                  <forename>Semih</forename>
                  <surname>Heinen</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Transkription, Beschreibung und Auszeichnung nach TEI P5
                  Standard (foll. 245v-247v; 262v; 264r-269v; 280v-284v; 293r-295v)</resp>
               <resp xml:lang="eng">Transcription, description and text encoding according to the
                  TEI P5 standard (fols 245v-247v; 262v; 264r-269v; 280v-284v; 293r-295v)</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="FF">
                  <forename>Franz</forename>
                  <surname>Fischer</surname>
                  <affiliation>Cologne Center for eHumanities (CCeH), Universität zu
                     Köln</affiliation>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Datenmodellierung</resp>
               <resp xml:lang="eng">Data Modelling</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="CR">
                  <forename>Clemens</forename>
                  <surname>Radl</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Kodierung von Mordek, Bibliotheca in TEI, Vorbereitung für
                  Übergabe an Capitularia</resp>
               <resp xml:lang="eng">TEI encoding of Mordek, Bibliotheca, preparation of data</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="DS">
                  <forename>Daniela</forename>
                  <surname>Schulz</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Technische Umsetzung, Generierung der
                  Handschriftenbeschreibungen aus Mordek, Bibliotheca</resp>
               <resp xml:lang="eng">technical support, generating of manuscript description
                  according to Mordek, Bibliotheca</resp>
            </respStmt>
            <funder>Akademie der Wissenschaften und Künste Nordrhein-Westfalen</funder>
         </titleStmt>
         <publicationStmt>
            <publisher>
               <persName>Karl Ubl</persName>
               <orgName xml:lang="ger">Historisches Institut, Lehrstuhl für Geschichte des
                  Mittelalters, Universität zu Köln</orgName>
               <orgName xml:lang="eng">History Department, Chair for Medieval History, Cologne
                  University</orgName>
               <address xml:lang="ger">
                  <addrLine>Albertus-Magnus-Platz</addrLine>
                  <addrLine>50923 <settlement>Köln</settlement>
                  </addrLine>
                  <addrLine>Philosophikum Raum 4.108</addrLine>
                  <addrLine>0221-470 2717</addrLine>
                  <country>Deutschland</country>
               </address>
               <address xml:lang="eng">
                  <addrLine>Albertus-Magnus-Platz</addrLine>
                  <addrLine>50923 <settlement>Cologne</settlement>
                  </addrLine>
                  <addrLine>Philosophikum Room 4.108</addrLine>
                  <addrLine>+49 221-470 2717</addrLine>
                  <country>Germany</country>
               </address>
            </publisher>
            <availability>
               <p xml:lang="ger">Die Inhalte sind frei zugänglich und nicht-kommerziell. Einige
                  Digitalisate und Texte sind aus rechtlichen Gründen jedoch Mitarbeitern
                  vorbehalten.</p>
               <p xml:lang="eng">Content is freely available on a non-commercial basis. Some digital
                  images and texts are only available to staff due to copyright issues.</p>
            </availability>
            <date when="2015-10-28">28.10.2015</date>
         </publicationStmt>
         <sourceDesc>
            <msDesc>
               <msIdentifier>
                  <settlement>München</settlement>
                  <repository>Bayerische Staatsbibliothek</repository>
                  <idno>Lat. 3853</idno>
                  <msName/>
                  <altIdentifier>
                     <settlement/>
                     <repository/>
                     <idno>Aug. eccl. 153</idno>
                     <note type="date">
                        <date/>
                     </note>
                  </altIdentifier>
                  <altIdentifier type="siglum">
                     <idno>M</idno>
                     <note/>
                  </altIdentifier>
               </msIdentifier>
               <head>
                  <title type="main">München, Bayerische Staatsbibliothek, Lat. 3853</title>
                  <origDate notBefore="0951" notAfter="1000">10. Jh., 2. Hälfte</origDate>
                  <origPlace ref="http://d-nb.info/gnd/4078022-3 http://viaf.org/viaf/235489154">
                     Süddeutschland (<placeName
                        ref="http://www.geonames.org/6557107/augsburg.html http://d-nb.info/gnd/4003614-5 http://viaf.org/viaf/153139306"
                        >Augsburg</placeName>?)</origPlace>
               </head>
               <msContents>
                  <summary><p>Der Kompilator hat in seinem Werk, das auch von den Codd. <ref
                           type="internal" subtype="mss" target="heiligenkreuz-sb-217">Heiligenkreuz
                           217</ref> und <ref type="internal" subtype="mss"
                           target="paris-bn-lat-3878">Paris Lat. 3878</ref> + <ref type="internal"
                           subtype="mss" target="weimar-hsa-depositum-hardenberg-fragm-9">Weimar
                           Hardenberg Fragm. 9</ref> tradiert wird, mehrere Collectiones
                        zusammengetragen und so ein imposantes Opus geschaffen, das in bezug auf die
                        Kapitularien zwar nicht „wirklich vollständiger ist, als die Ausgabe des
                        Baluzius“ (Philipp Wilhelm Gercken), das aber doch zu den umfangreichsten
                        Kompendien des frühmittelalterlichen kirchlichen und weltlichen Rechts
                        gehört.</p>
                     <p>Zahlreiche Texte zeigen Verwandtschaft mit oberitalischen Überlieferungen
                        (z. B. mit Cod. <ref type="internal" subtype="mss"
                           target="vatikan-bav-vat-lat-5751">Vatikan Vat. Lat. 5751</ref>, Anfang
                        10. Jh.), so daß zumindest für den Kern der in Süddeutschland verbreiteten
                        Sammlung die Annahme einer Entstehung im Oberitalien des 10. Jahrhunderts
                        nicht ganz von der Hand zu weisen ist. Aber auch ein kirchliches Zentrum wie
                        Mainz käme in Betracht; dort dürften jedenfalls spätestens seit der Wende
                        vom 10. zum 11. Jahrhundert beide unten genannten Hauptquellen greifbar
                        gewesen sein, aus denen der Sammler die Kapitularien bezogen hat.</p>
                     <p>Der erste Hauptteil der Hs. (foll. 1-158) präsentiert vor allem Kirchenrecht
                        (Paenitentialia und Canones), darunter zwei größere Sammlungen in 178 (de
                        facto 181) und 77 Kapiteln, bis fol. 128 in vielfacher Übereinstimmung mit
                        dem älteren, im endenden 9. Jahrhundert wohl im Ostfranzösischen
                        (Lotharingien) entstandenen Cod. <ref type="internal" subtype="mss"
                           target="muenchen-bsb-lat-3851">München Lat. 3851</ref>, der über
                        Ellwangen spätestens im 11. Jahrhundert gleichfalls nach Augsburg kam. Nicht
                        in Cod. München Lat. 3853 aufgenommen sind z. B. - soweit ich sehe - zwei
                        Kapitel aus dem Capitulare ecclesiasticum Ludwigs des Frommen (a. 818/819),
                        die Cod. München Lat. 3851 an verschiedenen Stellen eingestreut hat: 1) fol.
                        4r <hi rend="italic">CAP. XVII - </hi>Capitulare ecclesiasticum (a.
                        818/819), c. 17, mit Inskription: <hi rend="italic">IN CAPITULARE
                           GLORIOSISSIMORUM PRINCIPUM KAROLI ET HLUDUUUICI. Statutum est ab
                           episcopis de presbiteris - canonica inuectione feriantur </hi>(MGH Capit.
                        1, Nr. 138, S. 278 Z. 9-12); 2) fol. 65v <hi rend="italic">CAP. XXVII -
                        </hi>Capitulare ecclesiasticum (a. 818/819), c. 27, mit Inskription und
                        leicht verändertem Wortlaut: <hi rend="italic">EX CAPITLR. KAROLI ET
                           HLUDUUUICI. Sanccitum est et modis omnibus prohibitum ut nullus omnino
                           quamlibet examinationem crucis facere presumat ne christi passio
                           glorificata cuiuslibet temeritate obtentui habeatur</hi> (MGH Capit. 1,
                        Nr. 138, S. 279 Z. 29-31).</p>
                     <p>Zurück zu Cod. München Lat. 3853. Den zweiten Hauptteil (ab fol. 159)
                        dominiert, in Ergänzung zum kirchlichen, das weltliche Recht - die Lex
                        Alamannorum mit dem Prolog zur Lex Baiuvariorum und Capitula legibus addita
                        (darin wie teils auch im folgenden ähnlich Cod. <ref type="internal"
                           subtype="mss" target="muenchen-bsb-lat-4460">München Lat. 4460</ref>)
                        (foll. 159-182), die Collectio Ansegisi mit Anhängen (foll. 183-247), nach
                        Art der Codd. <ref type="internal" subtype="mss"
                           target="berlin-sb-lat-qu-931">Berlin Lat. qu. 931</ref> bzw. <ref
                           type="internal" subtype="mss" target="muenchen-bsb-lat-6360">München Lat.
                           6360</ref>, die allerdings nicht das anschließende, in zahlreichen
                        Ansegis-Hss. tradierte Worms-Korpus bewahrt haben (siehe bei Cod. <ref
                           type="internal" subtype="mss" target="paris-bn-lat-10758">Paris Lat.
                           10758</ref>). Aus ihm hat der Exzerptor 32 Kapitel entlehnt, dazu als c.
                        10 Benedictus Levita 1, 279, ein Kapitel, das immerhin am Ende von Cod. <ref
                           type="internal" subtype="mss" target="muenchen-bsb-lat-6360">München Lat.
                           6360</ref> auftaucht (Varianten schließen die erste der folgenden
                        Hauptquellen, in die ein Teil des Worms-Korpus und das Benedikt-Kapitel
                        übergegangen sind, als Vorlage aus).</p>
                     <p>Die foll. 248-254 tradierten 33 Kapitel (Worms + Benedictus Levita 1, 279)
                        bilden die erste von fünf eigens gezählten, mit Capitulationes versehenen
                        Kapitulariensammlungen (foll. 248-314). Den vier letzteren liegen zwei
                        Hauptquellen zugrunde. Die zweite, dritte und der erste Teil der vierten
                        Sammlung (foll. 254-290) sind fast durchgängig aus der großen Collectio der
                        Hss. <ref type="internal" subtype="mss" target="vatikan-bav-pal-lat-582"
                           >Vatikan Pal. Lat. 582</ref> und <ref type="internal" subtype="mss"
                           target="paris-bn-lat-9654">Paris Lat. 9654</ref> geschöpft, der zweite
                        Teil der vierten und die fünfte Sammlung (foll. 290-314) greifen auf den
                        Liber legum des Lupus zurück, doch scheint unsicher, ob auf die Redaktion
                        der Codd. <ref type="internal" subtype="mss" target="modena-bc-o-i-2">Modena
                           O.I.2</ref> und <ref type="internal" subtype="mss"
                           target="gotha-flb-memb-i-84">Gotha Memb. I 84</ref>: <list>
                           <item>19 Kapitel des Decretum Vermeriense Pippins,</item>
                           <item>46 Kapitel vorzüglich Karls des Großen,</item>
                           <item>92 (de facto 96) Kapitel verschiedener fränkischer Herrscher (ab
                              Pippins Kapitular von Pavia [a. 787] fol. 290 aus dem Liber legum des
                              Lupus),</item>
                           <item>70 (de facto 72) meist italische Kapitel.</item>
                        </list></p>
                     <p>Aus der Art der Quellenbenutzung wird deutlich, daß der Sammler anfangs
                        seine Vorlagen vollständig kopierte, später aber durchweg mit Auszügen
                        arbeitete, wohl um nur noch das zu übernehmen, was ihm im vorhergehenden zu
                        fehlen schien.</p>
                     <p>Ein Exzerpt aus der Kapitulariensammlung des Cod. München Lat. 3853 oder
                        deren Vorlage dürfte sich in Cod. Wien 2198 und dessen Abschrift Bamberg
                        Can. 9 erhalten haben; siehe bei Cod. <ref type="internal" subtype="mss"
                           target="muenchen-bsb-lat-6245">München Lat. 6245</ref>.</p>
                     <p>Das Verhältnis der drei Hss., welche die Gesamtsammlung überliefern, ist
                        seit langem strittig. Während z.B. Krause, Münchener Handschriften 3851.
                        3853, S. 127 f. Cod. Heiligenkreuz 217 (H) noch direkt aus Cod. München Lat.
                        3853 (M) herleitete und Cod. Paris Lat. 3878 + Weimar Hardenberg Fragm. 9
                        (P) wiederum direkt aus H, wollte Liebermann, Zu Bußbüchern, S. 292 f. nur
                        einen mittelbaren Zusammenhang zwischen M und H gelten lassen, hielt aber an
                        der Abhängigkeit des Parisinus von H weitgehend fest. Neuere Forscher
                        sprechen meist vorsichtiger von Schwesternhss. (Ausnahme Brommer, Rezeption,
                        S. 141 ff., dessen Vermutung, M und H könnten sich vielleicht unmittelbar
                        auf P zurückführen, aber nachweislich nicht zutrifft). Ansprechend scheint
                        Hansens aufgrund eingehender Analysen gewonnenes Ergebnis, wonach M über x
                        indirekte Vorlage für H wie P gewesen sei. Dann müßte man freilich von der
                        Annahme ausgehen, x habe jene oben erwähnte Parzellierung von M in fünf
                        Teile bewahrt und so an H weitergegeben. Definitiv werde ich mich zum
                        Problem der Handschriftenfiliation äußern, wenn die Kollation der
                        Kapitularientexte abgeschlossen ist.</p>
                     <p>Eine vierte Hs., die zumindest den ersten Teil des Gesamtkorpus bot, fand
                        sich einst im belgischen Benediktinerkloster Lobbes: 120. <hi rend="italic"
                           >Eiusdem de questionibus canonum ad Heribaldum episcopum lib. I. Eiusdem
                           de eadem re ad Reginbaldum corepiscopum lib. I. Libri poenitentiales.
                           Synodus wormacensis et alia multa ad canones pertinentia. Vol. I.</hi>,
                        verkündet der dortige Bibliothekskatalog aus dem Jahre 1049 (ed. F. Dolbeau,
                        Un nouveau catalogue des manuscrits de Lobbes aux XIe et XIIe siècles, in:
                        Recherches Augustiniennes 13 [1978] S. 23, erstmals mit der neuen
                        Überlieferung Brüssel, Bibliothèque des Bollandistes, Boll. 98; ältere
                        Editionen sind S. 4 Anm. 6 genannt, Erläuterungen in: Recherches
                        Augustiniennes 14 [1979] S. 201). Es läßt sich wohl nicht mehr entscheiden,
                        ob der Katalogbearbeiter unter <hi rend="italic">alia multa ad canones
                           pertinentia</hi> ausschließlich Kirchenrecht oder auch großzügig jene oft
                        in den kirchlichen Bereich hinüberspielenden Kapitularien verstanden hat,
                        die im zweiten Teil der Sammlung dominieren.</p>
                     <p>Der Bibliothekskatalog von Lobbes weist übrigens auch das Capitulare
                        Monasticum III Ludwigs des Frommen aus, zusammen u. a. mit der Benediktregel
                        und dem Brief Abt Theodomars von Montecassino an Karl den Großen (Nr. 233;
                        ed. Dolbeau, S. 30 bzw. S. 218).</p></summary>
                  <msItem n="1">
                     <p>
                        <locus>1r-15r</locus> Halitgar von Cambrai, Paenitentiale: Prolog <hi
                           rend="italic">DIVERSITAS CULPARVM</hi> (als Bestandteil des Excarpsus
                        Cummeani ed. Schmitz, Bußbücher 2, S. 599-601), Praefatio (bricht wegen
                        Blattverlusts ab bei <hi rend="italic">QUAMUIS ORIGINALIA IN BAP</hi>) und
                        Bücher III (ab c. 7 der Capitulatio) bis V, 17 <hi rend="italic">sine animo
                           nequeat</hi>, aber ohne IV, 1-2 (in der Hs. als Bücher <hi rend="italic"
                           >I-III</hi> gezählt), mit Capitulationes (Migne, PL 105, Sp. 653 C, Sp.
                        677 B - 690 D). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="2">
                     <p>
                        <locus>15r-41r</locus> Paenitentiale mixtum Pseudo-Bedae-Egberti mit den
                        angehängten fünf Kanones wohl nach Hohenaltheim (a. 916) und Tribur (a. 895)
                        (Versio vulgata), dazu am Anfang das auf Beda umformulierte Vorwort
                        Halitgars zu seinem 6. Buch (nach unserer Hs. ed. Schmitz, Bußbücher 2, S.
                        679-701; Praefatio Halitgarii: Migne, PL 105, Sp. 693 f.). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="3">
                     <p>
                        <locus>41r-43v</locus> (Nachtrag von anderer Hand, den die übrigen Codd. des
                        Gesamtwerkes nicht kennen) Kleine Sammlung von 12 Kanones, die in dieser
                        Reihenfolge in der 4-Bücher-Sammlung des Cod. Köln 124 (I, 86; I, 108; II,
                        6; II, 48-50; III, 43-48) auftauchen. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="4">
                     <p>
                        <locus>44r-69v</locus> Hrabanus Maurus, Paenitentiale ad Heribaldum (Migne,
                        PL 110, Sp. 467 C - 494 C; dazu der in der Teiledition MGH Epp. 5, S. 514
                        berücksichtigte Schluß). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="5">
                     <p>
                        <locus>69v-70r</locus> Capitulatio in 11 Kapiteln zu den nachfolgenden
                        Texten bis einschließlich Konzil von Mainz (a. 852), c. 10 (fol. 81v). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="6">
                     <p>
                        <locus>70r-77v</locus> Brief des Hrabanus Maurus an Chorbischof Reginbald
                        von Mainz, Ep. 30 (MGH Epp. 5, S. 448-454, mit Berücksichtigung der Hs.).
                     </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="7">
                     <p>
                        <locus>77v-80r</locus> Brief des Hrabanus Maurus an Bischof Humbert von
                        Würzburg, Ep. 29 (MGH Epp. 5, S. 445-448, mit Berücksichtigung der Hs.).
                     </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="8">
                     <p>
                        <locus>80v-81r</locus> Libellus responsionum Gregors I. an Augustinus von
                        Canterbury, JE 1843, c. 5 (numeriert als <hi rend="italic">VIIII</hi>) (MGH
                        Epp. 2, S. 335 f.). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="9">
                     <p>
                        <locus>81r-v</locus>
                        <hi rend="italic">X - CAP. XI</hi> - <title corresp="BK.249">Concilium
                           Moguntinum</title> (a. 852), cc. 9 und 10: <hi rend="italic">De his qui
                           infantem suum oppresserint. Si quis </hi>(über der Zeile <hi
                           rend="italic">mulier</hi>) <hi rend="italic">infantem suum incaute
                           oppressent - peruenire confidat</hi> (MGH Capit. 2, Nr. 249, S. 189; MGH
                        Conc. 3, S. 247 f., zur Hs. S. 237). Die Annales Fuldenses melden die
                        Bestätigung der Mainzer Beschlüsse durch König Ludwig den Deutschen, siehe
                        Cod. <ref type="internal" subtype="mss" target="bamberg-sb-can-2">Bamberg
                           Can. 2</ref>. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="10">
                     <p>
                        <locus>81v-128v</locus> Nach der Inskription <hi rend="italic">INCIPIUNT
                           CAPITULA SINODI UUORMACENSIS</hi>: Sammlung von 178 (de facto 181)
                        Kapiteln mit vorangestellter Capitulatio, Kanones des Konzils von Worms (a.
                        868) und patristisch-kanonistischen Anhängen (Capitula I Theodulfs von
                        Orléans, Capitula I und II Hinkmars von Reims u.a.), vgl. die ausführliche
                        Analyse von Krause, Die Münchener Handschriften 3851. 3853, S. 96 ff.;
                        Hansen, Die Rechtscorpora, S. 37-41, mit zusätzlichen Identifikationen.
                        Dieselbe Komposition findet sich auch in dem neuzeitlichen Cod. Dresden,
                        Sächsische Landesbibliothek, A 157 (18. Jh.; Vorbesitzer der Helmstedter
                        Theologieprofessor Johann Andreas Schmidt [† 1726], vgl. Hartmann, Konzil
                        von Worms 868, S. 25 Anm. 43). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="11">
                     <p>
                        <locus>-- 101v</locus> notierte am oberen Rand eine zeitgenössische Hand <hi
                           rend="italic">Einhardus</hi>, dazu fol. 102r oben <hi rend="italic"
                           >PRbt.</hi>, vermutlich Dompropst Einhard von Augsburg (1061 Bischof von
                        Speyer, † 1067) (vgl. Ruland, Geschichtliche Nachricht, S. 61, hiernach u.
                        a. W. Volkert, Die Regesten der Bischöfe und des Domkapitels von Augsburg 1
                        [Veröffentlichungen der Schwäbischen Forschungsgemeinschaft bei der
                        Kommission für Bayerische Landesgeschichte, Reihe II b, Augsburg 1985] S.
                        347, Nachtrag zu Nr. 277). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="12">
                     <p>
                        <locus>129r-157r</locus> 77-Kapitel-Sammlung mit einigen bislang nicht
                        identifizierten Texten (vgl. die Angaben bei Fournier P 1931, S. 277-280 und
                        Hansen, Die Rechtscorpora, S. 41-58); Nachtrag am unteren Rand von fol.
                        154v: <hi rend="italic">In a&lt;e&gt;clesia privata vel rebus suis viduata
                           nullus cantet missam priusquam propriis restaurata rebus ad pristinvm
                           revertatur honorem.</hi>
                     </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="13">
                     <p>
                        <locus>157r-v</locus> Drei Kanones von Mainz, Arles und Tours (a. 813) <hi
                           rend="italic">DE PACE ECCLESIARVM,</hi> wie in Cod. <ref type="internal"
                           subtype="mss" target="berlin-sb-lat-qu-931">Berlin Lat. qu. 931</ref>,
                        fol. 89r (und Kopie Cod. <ref type="internal" subtype="mss"
                           target="muenchen-bsb-lat-6360">München Lat. 6360</ref>). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="14">
                     <p>
                        <locus>157v</locus> (Von anderer Hand; dieser und die folgenden Texte bis
                        158v sind den übrigen Hss. des Gesamtwerkes unbekannt) Regino von Prüm, De
                        synodalibus causis II, 411 (ed. Wasserschleben, S. 368f.); Rubrik am Rand
                        (von anderer Hand): <hi rend="italic">De Induc.</hi>
                     </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="15">
                     <p>
                        <locus>157v-158r</locus> Burchard von Worms, Dekret XI, 67 (Migne, PL 140,
                        Sp. 871). </p>
                  </msItem>
                  <msItem>
                     <p>Von wechselnden Händen geschrieben (wohl Nachträge):</p>
                  </msItem>
                  <msItem n="16">
                     <p><locus>158r</locus>
                        <hi rend="italic">DE AECCLESIAE DOTE. EX REGISTRO SANCTI GREGORII. Vt
                           unaquęque aeclesia habeat unum mansum - unde decima reddatur</hi>; ohne
                        eindeutige Inskription in der Collectio Diessensis des Cod. München Lat.
                        5541, fol. 120r (c. 152 in der Incipit-Explicit-Edition von V. Krause, Die
                        Acten der Triburer Synode 895, in: NA 17 [1892] S. 315): <hi rend="italic"
                           >Item eiusdem</hi> (weist zurück auf c. 150 <hi rend="italic">Ex
                           penitentiale</hi>). <hi rend="italic">De ęcclesię dote. Ut unaqueque
                           ecclesia habeat mansum unum praeter cimiterium et curtem ubi ecclesia et
                           domus presbiteri continetur et IIII mancipia et II mansos ingenuiles et
                           III seruiles et accolas unde decima reddatur</hi>, vgl. Capitulare
                        ecclesiasticum (a. 818/819), c. 10 (MGH Capit. 1, Nr. 138, S. 277) und
                        Hlotharii capitulare Papiense (a. 832), c. 1 (MGH Capit. 2, Nr. 201, S. 60);
                     </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="17">
                     <p>
                        <locus>158r-v</locus>
                        <hi rend="italic">DE SERVITIO ARCHYPRESBITERI VEL ARCHYDIACONI VVORMACENSI
                           CONCILIO REPERTVM. Vniuscuiusque episcopi minister cum parrochiam - III
                           mod. auenę</hi> (ed. Krause, Die Münchener Handschriften 3851. 3853, S.
                        110), nach Koeniger, Die Sendgerichte in Deutschland 1, S. 142 „eine
                        Verfügung aus dem 10. Jahrhundert“; </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="18">
                     <p>
                        <locus>158v</locus>
                        <hi rend="italic">Scias constantium imp. magni constantini filium - recipere
                           meruit</hi>, eine „Zusammenstellung von Excommunicationen von Kaisern und
                        Königen aus der Zeit des Investiturstreites“ (ed. Krause, Die Münchener
                        Handschriften 3851. 3853, S. 125 f.; MGH Libelli de lite imperatorum et
                        pontificum saeculis XI. et XII. conscripti, Bd. 3 [Hannover 1897] S. 601
                        f.). </p>
                  </msItem>

                  <msItem>
                     <p>Auf neuer Lage folgt:</p>
                  </msItem>

                  <msItem n="19">
                     <p>
                        <locus>159r-160r</locus> Lex Baiuvariorum (Klasse H), Prolog (MGH LL nat.
                        Germ. 5, 2, S. 198-203; Sigle Ag 2 [= H 3 in der Edition Merkels]; zur Hs.
                        S. 188). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="20">
                     <p>
                        <locus>160r-181v</locus> Lex Alamannorum (Klasse B), Titelverzeichnis und
                        Text (MGH LL nat. Germ. 5, 1, S. 54-156; Sigle B 13; zur Hs. S. 15). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="21">
                     <p>
                        <locus>181v-182r</locus>
                        <title corresp="BK.68">Capitula ad legem Baiuvariorum addita</title> (a.
                           803?):<hi rend="italic"> Capitula quę domnus Karolus serenissimus
                           imperator addere iussit ut bannum ipsius quislibet irrumperet componere
                           debeat. Ut ecclesice uiduę orfani vel minus potentes - si dignus fuerit
                           deducatur</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 68, S. 157 Z. 31 - S. 158 Z. 13). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="22">
                     <p>
                        <locus>182r-v</locus>
                        <title corresp="BK.134">Capitula legi addita</title> (a. 816), cc. 1 und 2:
                           <hi rend="italic">Si quis cum altero de qualibet causa - pater ei suus
                           dereliquerit</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 134, S. 268 Z. 3-27). </p>
                  </msItem>
                  <msItem>
                     <p>Mit neuer Lage beginnt:</p>
                  </msItem>
                  <msItem n="23">
                     <p>
                        <locus>183r-245r</locus>
                        <title corresp="BK.183">Ansegisi abbatis capitularium collectio</title>
                        (Klasse A), Praefatio, Bücher 1-4 (MGH Capit. 1, S. 394-446); Blattverlust
                        nach fol. 214. Einschub am Ende von Buch 1, in Capitulatio wie Textkorpus
                        als Kapitel <hi rend="italic">CLXIII </hi>gezählt: </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="24">
                     <p>
                        <locus>-- 205v</locus> Siricius, JK 255, c. 4 (MGH Capit. 1, S. 413 Z.
                        37-40, Anm. d) (in regestenhafter Verkürzung schon Admonitio generalis, c.
                        51 [= Ansegis 1, 51]). Außerdem ist im Textkorpus (nicht in der Capitulatio)
                        nach 4, 26 Appendix Ansegisi 2, 3 (ebd. S. 447f.) inseriert. Ansegis 4, 73
                        und 74 bestehen jeweils nur aus Incipit und Rückverweis auf die (nahezu)
                        identischen Kapitel 4, 24 und 23. Die <hi rend="italic"
                        >require</hi>-Vermerke nach Ansegis 1, 78 und 101 (<hi rend="italic">R.</hi>
                        in Capitulatio und Textkorpus), nach Ansegis 2, 15 und 3, 41 (<hi
                           rend="italic">Hic deest require post</hi> in den Capitulationes) sowie
                        nach Ansegis 4, 71 und 74 (Capitulationes: Rubriken auf Rasur [<hi
                           rend="italic">De fratribus qui paterne seu materne</hi> und <hi
                           rend="italic">De hominibus qui alienam potestatem inuadunt</hi>] mit
                        Kapitelzahlen <hi rend="italic">LXXII </hi>und <hi rend="italic">LXXVI</hi>;
                        Textkorpus: nach 4, 71 <hi rend="italic">Require post duo fol.</hi> mit
                        Rubrik <hi rend="italic">DE FRATRIBUS CAP.</hi>, nach 4, 74 <hi
                           rend="italic">R. prope post duo fol.</hi>, mit Kapitelzahlen) beziehen
                        sich auf die bis fol. 247v folgenden Kapitularienexzerpte, die einer
                        Ansegis-Vorlage wie Codd. <ref type="internal" subtype="mss"
                           target="berlin-sb-lat-qu-931">Berlin Lat. qu. 931</ref> und <ref
                           type="internal" subtype="mss" target="muenchen-bsb-lat-6360">München Lat.
                           6360</ref> entnommen sind. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="25">
                     <p>
                        <locus>245v</locus>
                        <hi rend="italic">DE PRIMO LIBRO. CAPL. LXXVIIII-LXXX, CV-CVII - </hi>
                        <title corresp="BK.157">Capitulare Olonnense</title> (a. 822/823), cc. 1-5,
                        mit Rubriken: <hi rend="italic">De monasteria et baptismales ecclesias</hi>
                        (am Rand). <hi rend="italic">Si quis episcopus aut propinquitatis affectu -
                           episcopali subiaceat iudicio</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 157, S. 316 Z. 29 -
                        S. 317 Z. 14). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="26">
                     <p>
                        <locus>246r-v</locus>
                        <hi rend="italic">DE SECUNDO LIBELLO. CAP. XVI-XVIII - </hi>
                        <title corresp="BK.165">Capitulare Olonnense mundanum</title> (a. 825), cc.
                        1-3 (c. 3 mit Rubrik): <hi rend="italic">Statuimus ut liberi homines qui
                           tantum proprietatis habent - non minoretur utilitas</hi> (MGH Capit. 1,
                        Nr. 165, S. 329 Z. 33 - S. 330 Z. 13). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="27">
                     <p>
                        <locus>246v</locus>
                        <hi rend="italic">DE TERTIO LIBELLO. XLII - </hi>
                        <title corresp="BK.167">Capitula Francica</title>, c. 1: <hi rend="italic"
                           >Ut nullus testis supra uestituram aui et patris nostri suscipiatur</hi>
                        (MGH Capit. 1, Nr. 167, S. 333 Z. 10). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="28">
                     <p>
                        <locus>246v-247r</locus>
                        <hi rend="italic">ITEM DE EADEM. XLIII - </hi>
                        <title corresp="BK.201">Hlotharii capitulare Papiense</title> (a. 832), c.
                        11: <hi rend="italic">Decernimus ut quisquis aliter testes - contendere
                           recipiatur</hi> (MGH Capit. 2, Nr. 201, S. 61 Z. 38 - S. 62 Z. 8). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="29">
                     <p>
                        <locus>247r-v</locus>
                        <hi rend="italic">IN QUARTO LIBELLO. LXXIII, LXXVI - </hi>
                        <title corresp="BK.165">Capitulare Olonnense mundanum</title> (a. 825), cc.
                        4 und 5, jeweils mit Rubrik: <hi rend="italic">DE FRATRIBUS. Precipimus de
                           his fratribus - bannum nostrum persoluat</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 165, S.
                        330 Z. 14-29). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="30">
                     <p>
                        <locus>247v</locus>
                        <hi rend="italic">IN CAPITULARIBUS KAROLI DE MALLO PUBLICO CAPITULO
                           LVIIII</hi> - <title corresp="BK.183">Ansegisi abbatis capitularium
                           collectio</title> 3, 57: <hi rend="italic">Vt in locis ubi mallos
                           publicos - obseruandum esse possit</hi> (MGH Capit. 1, S. 431). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="31">
                     <p>
                        <locus>248r-v</locus> Capitulatio zur folgenden Kapitulariensammlung (33
                        gezählte Rubriken): <hi rend="italic">INCIPIUNT CAPITULA QUE LUODOUUICUS
                           cesar et hlotharius inperator filius eius cum consensu eorum fidelium
                           dederunt CAP. I. De liberis hominibus qui fidelitatem nondum domno impr.
                           promiserunt - XXXIII. Ut ministri qui tributa maiora accipiunt quam
                           constituta sint perdant ministeria</hi>. Die Rubriken sind den Kapiteln
                        auch im Text vorangestellt. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="32">
                     <p>
                        <locus>248v</locus>
                        <hi rend="italic">CAP. I</hi> - <title corresp="BK.188">Capitulare
                           missorum</title> (a. 829), c. 4, mit Rubrik: <hi rend="italic">DE LIBERIS
                           HOMINIBUS QUI IMPERATORE NONDUM FIDELITATEM PROMISERUNT. Volumus ut missi
                           nostri per totam legationem - per cetera capitula peragere</hi> (MGH
                        Capit. 2, Nr. 188, S. 10 Z. 10-13). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="33">
                     <p>
                        <locus>248v-250r</locus>
                        <hi rend="italic">II-VIIII</hi> - <title corresp="BK.191">Capitulare
                           Wormatiense</title> (a. 829), mit Rubriken, aber ohne c. 8: <hi
                           rend="italic">De his qui sine consensu episcopi presbiteros in aecclesiis
                           constituunt uel inde eitiunt. De his qui sine consensu episcopi - ad
                           palatium uenire compellatur</hi> (MGH Capit. 2, Nr. 191, S. 12 Z. 17 - S.
                        13 Z. 26, S. 13 Z. 30 - S. 14 Z. 13); c. 5 ohne die beiden Ansegis-Zitate,
                        c. 6 direkt anschließend und ohne eigene Kapitelzählung. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="34">
                     <p>
                        <locus>250r-251r</locus>
                        <hi rend="italic">X</hi> - Benedicti Levitae capitularium collectio 1, 279
                        (MGH LL 2, 2, S. 61). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="35">
                     <p>
                        <locus>251r-252r</locus>
                        <hi rend="italic">XI-XVII</hi> - <title corresp="BK.193">Capitulare pro lege
                           habendum Wormatiense</title> (a. 829), cc. 1-6, 8 (cc. 1, 5 und 8
                        gekürzt), mit Rubriken: <hi rend="italic">De homicidiis in aecclesiis uel in
                           atriis commissis. De homicidiis in aecclesiis - Si quis aliqua
                           necessitate et rel.</hi> (MGH Capit. 2, Nr. 193, S. 18 Z. 2 - S. 19 Z.
                        35, S. 20 Z. 4 f.). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="36">
                     <p>
                        <locus>252r</locus>
                        <hi rend="italic">XVIII-XVIIII - </hi>
                        <title corresp="BK.188">Capitulare missorum</title> (a. 829), cc. 1 und 2,
                        mit Rubriken: <hi rend="italic">De rebus ecclesiasticis ut contineantur.
                           Volumus ut omnes res ecclesiastice - uel contineantur uel reddantur</hi>
                        (MGH Capit. 2, Nr. 188, S. 9 Z. 36 - S. 10 Z. 4). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="37">
                     <p>
                        <locus>252r-254r</locus>
                        <hi rend="italic">XX-XXXI - </hi>
                        <title corresp="BK.192">Capitulare missorum Wormatiense</title> (a. 829),
                        mit Rubriken, aber ohne c. 12 (cc. 1 und 8 jeweils ohne Ansegis-Zitat): <hi
                           rend="italic">De beneficiis dest&lt;r&gt;uctis. De beneficiis destructis
                           hoc obseruetur - et ministerium amittat</hi> (MGH Capit. 2, Nr. 192, S.
                        14 Z. 35 - S. 16 Z. 23, S. 16 Z. 26 - S. 17 Z. 9); die beiden Schlußkapitel
                        cc. 14 und 15 sind nicht numeriert. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="38">
                     <p>
                        <locus>254r</locus> Capitulatio zum folgenden Kapitular (19 gezählte
                        Rubriken; <hi rend="italic">XIII</hi> mit Lemma hinter <hi rend="italic"
                           >XVIIII</hi> nachgetragen [Verweiszeichen: <hi rend="italic">R</hi>.]):
                           <hi rend="italic">CAP. I. De his qui in tertio genuclo coniunguntur -
                           XVIIII. Qui uxorem dimiserit uelare.</hi> Wiederum sind die Rubriken den
                        Kapiteln auch im Text vorangestellt. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="39">
                     <p>
                        <locus>254v-256r</locus>
                        <hi rend="italic">CAP. I-XVIIII - </hi>
                        <title corresp="BK.16">Decretum Vermeriense</title> (a. 756), mit Rubriken,
                        aber ohne cc. 14-16: <hi rend="italic">De tertia coniunc&lt;t&gt;ione. In
                           tertio genuclo separentur - aliam non accipiat</hi> (MGH Capit. 1, Nr.
                        16, S. 40 Z. 8 - S. 41 Z. 18, S. 41 Z. 24-32); c. 1 in zwei Kapitel geteilt.
                     </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="40">
                     <p>
                        <locus>256r-257r</locus> Capitulatio zur folgenden Kapitulariensammlung (46
                        gezählte Rubriken): <hi rend="italic">INCIPIUNT CAPITULA. I. De
                           coniunctionibus si in quarta uel tertia progenie inuenti fuerint - XLVI.
                           De inscriptione temporum</hi>; im Textkorpus keine Rubriken. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="41">
                     <p>
                        <locus>257v-259r</locus>
                        <hi rend="italic">CAP. I-XVIII - </hi>
                        <title corresp="BK.15">Decretum Compendiense</title> (a. 757): <hi
                           rend="italic">INCIPIT DECRETUM QUOD FACTUM FUIT AD CONPENDUM PALATII
                           PUBLICUM. Si in quarta progenie reperti fuerint - accipiant
                           coniugium</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 15, S. 37 Z. 38 - S. 39 Z. 18); cc. 1-3
                        als <hi rend="italic">I </hi>gezählt, cc. 17 und 18 als <hi rend="italic"
                           >XV.</hi>
                     </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="42">
                     <p>
                        <locus>259r-v</locus>
                        <hi rend="italic">XVIIII - </hi>
                        <title corresp="BK.13">Pippini regis capitulare</title> (a. 751/755), cc.
                        1-3: <hi rend="italic">Si homo incestum commiserit de matre sua - ut ceteri
                           emendentur</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 13, S. 31 Z. 18 - S. 32 Z. 4). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="43">
                     <p>
                        <locus>259v</locus>
                        <hi rend="italic">XX-XXII - </hi>Capitula I Bischof Ghärbalds von Lüttich,
                        cc. 7, 8, 4 und (17) (MGH Capitula episcoporum 1, S. 16f., 20; zur Hs. S.
                        13). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="44">
                     <p>
                        <locus>259v-260r</locus>
                        <hi rend="italic">XXIII - </hi>
                        <title corresp="BK.55">Capitula post a. 805 addita</title> (a. 806/813), c.
                        1: <hi rend="italic">De clericis et laicis qui chrisma </hi>(<hi
                           rend="italic">h</hi> über der Zeile ergänzt) - <hi rend="italic">manum
                           perdant</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 55, S. 142 Z. 17-20). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="45">
                     <p>
                        <locus>260r</locus>
                        <hi rend="italic">XXIIII</hi> - <title corresp="BK.56">Capitula Karoli
                           Magni</title> (a. 803/813), c. 3: <hi rend="italic">Si quis homo liber
                           peccato inminente - hereditatem perdat </hi>(MGH Capit. 1, Nr. 56, S. 143
                        Z. 17-19). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="46">
                     <p>
                        <locus>260r-v</locus>
                        <hi rend="italic">XXV-XXVII - </hi>
                        <title corresp="BK.42">Capitula ecclesiastica ad Salz data</title> (a.
                        803/804), cc. 2, 3, 7 und 8, mit Inskription: <hi rend="italic">Quarto anno
                           ad sal. De decimis ubi antiquitus fuerunt ecclesię baptismales -
                           elemosinam datum fuerit</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 42, S. 119 Z. 7, 17-27,
                        S. 119 Z. 40 - S. 120 Z. 3); cc. 3 und 7 mit derselben Kapitelzahl <hi
                           rend="italic">XXVI.</hi>
                     </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="47">
                     <p>
                        <locus>260v-261r</locus>
                        <hi rend="italic">CAP. XXVIII-XXXI</hi> - <title corresp="BK.52">Capitula
                           cum primis constituta</title> (a. 808), cc. 1, 2 und 5 (c. 5 mit der
                        Rubrik der Capitulatio): <hi rend="italic">De marcha ad praeuidendum
                           unusquisque paratus sit - sol. XX pertineant</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 52,
                        S. 139 Z. 25-33, S. 140 Z. 1-6); die Hs. zählt - vielleicht um die seit der
                        Doppelzählung von <hi rend="italic">XXVI</hi> bestehende Abweichung von der
                        Capitulatio auszugleichen - c. 2 von Boretius bis <hi rend="italic">in fisco
                           non cadant</hi> als <hi rend="italic">XXVIIII</hi> und läßt dann den Rest
                        ab <hi rend="italic">Si quis alterius seruum</hi> als <hi rend="italic"
                           >XXX</hi> folgen; in der Capitulatio (fol. 257r) steht neben dem Lemma
                        von c. 1: <hi rend="italic">ANNO VIII.</hi>
                     </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="48">
                     <p>
                        <locus>261r</locus>
                        <hi rend="italic">XXXII</hi> - <title corresp="BK.66">Capitula de missorum
                           officiis</title> (a. 810), c. 3: <hi rend="italic">Ut missi nostri quando
                           iusticiam pauperibus facere iusserint - per iusticiam esse debuit</hi>
                        (MGH Capit. 1, Nr. 66, S. 155 Z. 17-20). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="49">
                     <p>
                        <locus>261r</locus>
                        <hi rend="italic">CAP. XXXIII-XXXIIII - </hi>
                        <title corresp="BK.20a">Capitulare Haristallense</title> (a. 779), cc. 11
                        und 23 in der Forma communis, mit Inskription: <hi rend="italic">Anno XI. De
                           uindicta et iudicio in latronibus - emendauerint moriantur</hi> (MGH
                        Capit. 1, Nr. 20, S. 49 Z. 25-35, S. 51 Z. 24-26). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="50">
                     <p>
                        <locus>261r-v</locus>
                        <hi rend="italic">XXXV-XXXVI - </hi>
                        <title corresp="BK.78">Capitula e canonibus excerpta</title> (a. 813), cc. 3
                        und 15: <hi rend="italic">Ut laici omnino non audeant munera exigere - de
                           operibus cauendis ammoneantur </hi>(MGH Capit. 1, Nr. 78, S. 173 Z. 33
                        f., S. 174 Z. 18 f.); in der Capitulatio neben dem Lemma von c. 3: <hi
                           rend="italic">ANNO XIII.</hi>
                     </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="51">
                     <p>
                        <locus>261v</locus>
                        <hi rend="italic">XXXVII - </hi>
                        <title corresp="BK.191">Capitulare Wormatiense</title> (a. 829), c. 8: <hi
                           rend="italic">Ut de rebus ecclesiarum quę ab eis - contineri solent</hi>
                        (MGH Capit. 2, Nr. 191, S. 13 Z. 27-29). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="52">
                     <p>
                        <locus>261v-262r</locus>
                        <hi rend="italic">XXXVIII-XLI - </hi>
                        <title corresp="BK.131">Capitula de Iudaeis</title> (Spurium?), Inskription,
                        cc. 1-4, nur hier und in der abhängigen Heiligenkreuzer Hs. überliefert: <hi
                           rend="italic">De capitulis domni Karoli imperatoris et Hludouuici. Nemo
                           iudeus praesumat de ecclesia dei - malum non merui</hi> (MGH Capit. 1,
                        Nr. 131, S. 258 Z. 17, S. 258 Z. 27 - S. 259 Z. 4). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="53">
                     <p>
                        <locus>262r-v</locus>
                        <hi rend="italic">XLII-XLIIII - </hi>
                        <title corresp="BK.183">Ansegisi abbatis capitularium collectio</title>,
                        Appendix 1, cc. 10 und 34; Appendix 2, c. 35 (MGH Capit. 1, S. 446 Z. 38-40,
                        S. 447 Z. 27-31, S. 449 Z. 15-21). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="54">
                     <p>
                        <locus>262v</locus>
                        <hi rend="italic">XLV - </hi>
                        <title corresp="BK.192">Capitulare missorum Wormatiense</title> (a. 829), c.
                        12, mit Inskription: <hi rend="italic">Anno XVI regnante Hludouuicco. Ut
                           examen aquę frigidę - ne ulterius fiat</hi> (MGH Capit. 2, Nr. 192, S. 16
                        Z. 24 f.); Inskription <hi rend="italic">ANNO VIX</hi> (!) <hi rend="italic"
                           >Regnante hludouuico</hi> auch über dem entsprechenden Lemma der
                        Capitulatio. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="56">
                     <p>
                        <locus>262v</locus>
                        <hi rend="italic">XLVI - </hi>
                        <title corresp="BK.195">Capitula de praescriptione temporis</title>, c. 1
                        (verkürzt), mit Rubrik: <hi rend="italic">De inscriptione temporum. Licet
                           iam pridem a nobis fuerat ordinatum - a quocumque etiam peruasa</hi> (MGH
                        Capit. 2, Nr. 195, S. 25 Z. 17-25). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="65">
                     <p>
                        <locus>263r-v</locus> (Dieses und das folgende Stück von anderer Hand
                        nachgetragen; beide Texte sind wie der dritte Zusatz den übrigen Codd. des
                        Gesamtwerkes unbekannt) <lb/> Exzerpte aus dem gefälschten Briefwechsel
                        Gregors I. mit Felix von Sizilien (ed. Hinschius, Decretales
                        Pseudo-Isidorianae, S. 747 ff., besonders S. 751). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="66">
                     <p>
                        <locus>263v</locus>
                        <title corresp="BK.252">Konzil von Tribur</title> (a. 895), c. 14 in der
                        Versio vulgata (MGH Capit. 2, Nr. 252, S. 221). (Von wiederum anderer, etwas
                        jüngerer Hand nachgetragen) <hi rend="italic">Si quis hominem oculte
                           occiderit - examinandus erit</hi> (ed. G. Phillips, Die grosse Synode von
                        Tribur, in: SB Wien 49 [1865] S. 777 f.; zur Hs. - soweit von Bedeutung für
                        das Triburiense und sein Umfeld - ebd. S. 741 f. [im Druck fälschlich: 641
                        f.]). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="67">
                     <p>Auf neuer Lage folgen:</p>
                     <p><locus>264r-268r</locus> Zwei Capitulationes zu den nachfolgenden
                        Kapitularien- und Konzilssammlungen (92 bzw. 70 gezählte Rubriken;
                        tatsächlich sind es wegen Unregelmäßigkeiten bei der Numerierung jedoch 96
                        bzw. 72 Rubriken): <hi rend="italic">DE CAPITVLARE CAROLI QVOD IN DIVERSIS
                           LOCIS EST PERPETRATVM. De eo qui infra regnum sine iussione dominica vi
                           praedauerit - XCII. De feminis quę habent potestatem emere</hi>, und: <hi
                           rend="italic">CAPITULARE QUEM</hi> (<hi rend="italic">QUEM</hi> getilgt,
                        darüber <hi rend="italic">quod</hi>) <hi rend="italic">CONSTITUIT IN PAPIA.
                           CAP. I. De monachis qui monasteria dimittunt - LXX. Vt populis fidelibus
                           terribiliter denuntietur vt diem dominicum uenerabiliter colant</hi> (<hi
                           rend="italic">CAP. II</hi> und <hi rend="italic">III</hi> mit Lemmata am
                        oberen Rand nachgetragen [Verweiszeichen: Punkt und Kreis]); im Textkorpus
                        beider Sammlungen keine Rubriken. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="68">
                     <p>
                        <locus>268r-v</locus>
                        <hi rend="italic">I-II</hi> - <title corresp="BK.266">Capitulare
                           Carisiacense</title> (a. 857): Capitula domni Karoli et domni Hludowici
                        imperatorum, cc. (10) und (11): <hi rend="italic">Si quis in exercitu infra
                           regnum - firmiter denotande</hi> (MGH Capit. 2, Nr. 266, S. 290 Z. 46 -
                        S. 291 Z. 13; MGH Conc. 3, S. 396 Z. 13-33). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="69">
                     <p>
                        <locus>268v-269v</locus>
                        <hi rend="italic">III-VII</hi> - <title corresp="BK.242">Hludowici, Karoli
                           et Hlotharii II conventus apud Confluentes</title> (a. 860), Capitula ab
                        omnibus conservanda, cc. 4-7 und 10 (meist gekürzt) mit der Teilnehmerliste:
                           <hi rend="italic">De vagantibus</hi> (am Rand nachgetragen). <hi
                           rend="italic">Et quia per vagos homines - Item Ruodolfus Sigegardus
                        </hi>(MGH Capit. 2, Nr. 242, S. 155 Z. 25 - S. 156 Z. 11, S. 156 Z. 19-28,
                        S. 154 Z. 7-19). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="70">
                     <p>
                        <locus>269v-280v</locus>
                        <hi rend="italic">VIII-XLVIII</hi> - <title corresp="BK.293">Konzil von
                           Meaux-Paris</title> (a. 845-846), cc. 3, 4, 8, 10, 13-19, 21-24, 26, 27,
                        29, 35-38, 41, 45, 56, 59-78 und 82 (MGH Capit. 2, Nr. 293, S. 398 ff.; MGH
                        Conc. 3, S. 87 ff., zur Hs. S. 66); fol. 280r cc. 76 (Teil), 77 und 78
                        (Anfang) durchgestrichen, da doppelt. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="71">
                     <p>
                        <locus>280v-282r</locus>
                        <hi rend="italic">XLVIIII-LIII - </hi>
                        <title corresp="BK.273">Edictum Pistense</title> (a. 864), Teil B,
                        Einleitung (ohne Beginn), cc. 5, 22 (bis <hi rend="italic">reuuad. et
                           cetera</hi>), 25 (ab <hi rend="italic">Vt quicumque post proximas</hi>),
                        32 und 34 (ab <hi rend="italic">In lege etiam</hi>): <hi rend="italic">Anno
                           ab incarnatione domini DCCCLXIIII regni ipsius Karoli XXV - a regia
                           auctoritate precepimus</hi> (MGH Capit. 2, Nr. 273, S. 312 Z. 3-7, S. 313
                        Z. 16-23, S. 319 Z. 2 - S. 320 Z. 4, S. 321 Z. 14-19, S. 324 Z. 19-29, S.
                        326 Z. 14-28). Die Einleitung <hi rend="italic">ANNO INCARNATIONIS DOMINI
                           DCCCLXIIII - obseruanda mandauimus</hi> findet sich auch vor den
                        entsprechenden Rubriken der Capitulatio (fol. 265r). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="72">
                     <p>
                        <locus>282r-284v </locus>
                        <hi rend="italic">LII-LVII</hi> - <title corresp="BK.287">Karolomanni
                           capitulare Vernense</title> (a. 884) Inskription (aufgrund der Einleitung
                        formuliert), cc. 2, 3, 5, 6, 8-14: <hi rend="italic">Karlomannus gratia dei
                           rex ad palacium uernis. Anno dominice incarnationis DCCCLXXXIIII. Anno
                           autem regni sui V indictione II mense martio has capitulas constituit.
                           Decernimus igitur ut omnes in palacio nostro - et rationabiliter
                           corrigantur</hi> (MGH Capit. 2, Nr. 287, S. 371 Z. 18-22, S. 372 Z.
                        30-42, S. 373 Z. 12-33, S. 374 Z. 6 - S. 375 Z. 20); cc. 5, 6, 8-10 unter
                           <hi rend="italic">LIIII</hi>, cc. 11 und 12 unter <hi rend="italic"
                           >LV</hi> zusammengefaßt. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="73">
                     <p>
                        <locus>284v-285v</locus>
                        <hi rend="italic">LVIII</hi> - Benedicti Levitae capitularium collectio 1,
                        36-37 und 186 (MGH LL 2, 2, S. 48, 55; Kapitel 1, 186 auch unten Anhang I,
                        Nr. 27, 3: <title corresp="Mordek.27">Capitula a Benedicto Levita
                           singillatim tradita</title>, c. 3). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="74">
                     <p>
                        <locus>285v-290r</locus>
                        <hi rend="italic">LVIIII - </hi>
                        <title corresp="BK.258">Konzil von Soissons</title> (a. 853),
                        Verhandlungsprotokoll bis <hi rend="italic">debeat postulari</hi> (MGH Conc.
                        3, S. 264 - S. 272 Z. 3). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="75">
                     <p>
                        <locus>290r</locus>
                        <title corresp="BK.94">Pippini Italiae regis capitulare Papiense</title> (a.
                        787), c. 12, mit Inskription: <hi rend="italic">De capitulario quod
                           constitit in papio pipinus. Placuit nobis ut nullus comes - ad iudicandum
                           </hi>(<hi rend="italic">-di-</hi> über der Zeile nachgetragen) (MGH
                        Capit. 1, Nr. 94, S. 198 Z. 12 f., S. 199 Z. 42 - S. 200 Z. 3). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="76">
                     <p>
                        <locus>290r</locus>
                        <title corresp="BK.40">Capitulare missorum</title> (a. 803), cc. 18 und 19:
                           <hi rend="italic">De canibus qui in dextero armo - in ipsis capitulis
                           faciant</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 40, S. 116 Z. 12-16). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="78">
                     <p>
                        <locus>290r-v</locus>
                        <hi rend="italic">LX-LXII, LX[X]III-LX[X]VII, LXVIII-LXX</hi> (korr. aus <hi
                           rend="italic">LXXVIII-LXXX</hi>) - <title corresp="BK.20a">Capitulare
                           Haristallense</title> (a. 779) in der Forma communis, cc. 1-4, 8-10 (bis
                           <hi rend="italic">manum perdat</hi>), 17 und 21: <hi rend="italic">De
                           metropolitanis. Vt suffraganei episcopi secundum canones - quousque
                           iustitiam faciant</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 20, S. 47 Z. 24-39, S. 48 Z. 15
                        - S. 49 Z. 4, S. 51 Z. 4-6 und 16-19); cc. 9 und 17 zweigeteilt. In der
                        Capitulatio sind die entsprechenden Lemmata <hi rend="italic">ANNO XI DOMNI
                           CAROLI CAPITULA</hi> überschrieben (fol. 265v). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="79">
                     <p>
                        <locus>290v</locus> (Auf Rasur) Verkürzte Datierungszeile der <title
                           corresp="BK.22">Admonitio generalis</title> (a. 789): <hi rend="italic"
                           >Anno incar. DCCLXXXVIII</hi> (korr. zu <hi rend="italic"
                           >DCCCLXXXVIII</hi>) <hi rend="italic">X k. aprl. in aq. palat.</hi> (MGH
                        Capit. 1, S. 62 Z. 32-34). In der Capitulatio fol. 266r steht nach der
                        gleichfalls verbesserten Jahreszahl <hi rend="italic">X kl. aprl. actum in
                           aquis palatii.</hi>
                     </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="80">
                     <p>
                        <locus>290v-291v</locus>
                        <hi rend="italic">LXXI-LXXXVI</hi> - <title corresp="BK.23">Duplex
                           capitulare missorum</title> (a. 789?), cc. 2, 4, 6, 10, 15, 16, 18, 20,
                        23, 25, 30-34 und 36: <hi rend="italic">De anachoretis melius est ut
                           hortentur - alio populo </hi>(MGH Capit. 1, Nr. 23, S. 63 Z. 2f., 6, 8
                        f., 14 f., 22-24, 27-30, S. 64 Z. 1 f., 6 f., 9 f., 19-26, 29). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="81">
                     <p>
                        <locus>291v-292r</locus>
                        <hi rend="italic">LXXXVII-XCII</hi> - <title corresp="BK.95">Karoli Magni
                           capitulare Italicum</title> (a. 787?), cc. 2-5 (von c. 4 nur Schlußsatz
                           <hi rend="italic">de viri statu ...</hi>), 8 und 11: <hi rend="italic">De
                           ęcclesiis baptismalibus ut nullatenus - habeat potestatem et donare</hi>
                        (MGH Capit. 1, Nr. 95, S. 200 Z. 34 - S. 201 Z. 2, S. 201 Z. 5-12, 17-20,
                        26f.). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="82">
                     <p>
                        <locus>292r-v</locus>
                        <hi rend="italic">Cap. I-IIII </hi>- <title corresp="BK.94">Pippini Italiae
                           regis capitulare Papiense</title> (a. 787), Inskription, cc. 2, 4, 5, 14:
                           <hi rend="italic">Capitulare quem constituit in papia. Instituimus ut
                           sicut domnus rex Karolus - bannum nostrum conponat ad partem nostram</hi>
                        (MGH Capit. 1, Nr. 94, S. 198 Z. 12 f., 29-31, S. 198 Z. 34 - S. 199 Z. 20,
                        S. 200 Z. 7-9). </p>
                  </msItem>

                  <msItem n="83">
                     <p>
                        <locus>292v-293r</locus>
                        <hi rend="italic">V-VIII</hi> - <title corresp="BK.98">Capitulare
                           Italicum</title> (a. 801), cc. 3, 4, 7, 5: <hi rend="italic">Si quis adeo
                           contumax aut superbus - emendatione conponatur</hi> (MGH Capit. 1, Nr.
                        98, S. 205 Z. 20-27, S. 205 Z. 36 - S. 206 Z. 2, S. 205 Z. 28-32). </p>
                  </msItem>


                  <msItem n="85">
                     <p>
                        <locus>293r</locus>
                        <hi rend="italic">VIIII - </hi>
                        <title corresp="BK.20b">Capitulare Haristallense</title> (a. 779), c. 6 in
                        der Forma Langobardica: <hi rend="italic">Ut nulli liceat alterius clericum
                           - habitare debet</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 20, S. 48 Z. 8 f. mit Anm. f Z.
                        41-44). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="86">
                     <p>
                        <locus>293r-v</locus>
                        <hi rend="italic">X-XII</hi> - <title corresp="BK.157">Capitulare
                           Olonnense</title> (a. 822/823), cc. 3, 4, 6:<hi rend="italic"> Si quis
                           adulter cum adultera - cum iuramento ualeat inquiri</hi> (MGH Capit. 1,
                        Nr. 157, S. 317 Z. 4-10, 15-18); in der Capitulatio fol. 266v neben den
                        Lemmata zu <hi rend="italic">VIIII</hi> und <hi rend="italic">X: ANNO I
                           DOMNI HLOTHARII IN OLLONIA</hi>. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="87">
                     <p>
                        <locus>293v-294r</locus>
                        <hi rend="italic">XIII-XVII - </hi>
                        <title corresp="BK.163">Capitulare Olonnense ecclesiasticum primum</title>
                        (a. 825), cc. 1, 4, 5, 8, 10: <hi rend="italic">Placuit nobis ut si pro
                           quibuslibet culpis - tenenda sunt reuocentur</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 163,
                        S. 326 Z. 21-27 mit Anm. h Z. 40-42, S. 326 Z. 36 - S. 327 Z. 3, S. 327 Z.
                        22-24, 27-31); abweichender Schluß von c. 1 auf Rasur, c. 5 am unteren Rand
                        nachgetragen. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="88">
                     <p>
                        <locus>294r-295v</locus>
                        <hi rend="italic">XVIII-XXVIIII</hi> - <title corresp="BK.165">Capitulare
                           Olonnense mundanum</title> (a. 825), c. 1 (zweite Hälfte) - c. 12: <hi
                           rend="italic">De mediocribus quippe liberis qui non possunt per se hostem
                           facere - sicut in capitulare dominico constitutum fuit</hi> (MGH Capit.
                        1, Nr. 165, S. 329 Z. 37 - S. 331 Z. 17). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="89">
                     <p>
                        <locus>295v-314v</locus>
                        <hi rend="italic">XXX-LXX - </hi>
                        <title corresp="BK.196">Episcoporum ad Hludowicum imperatorem
                           relatio</title> (a. 829), Einleitung und cc. 1-45: <hi rend="italic"
                           >Rescriptum consultationum siue exhortationis episcoporum ad domnum
                           hludouuicum</hi> (korr. aus <hi rend="italic">hluduuuicum</hi>) <hi
                           rend="italic">inperatorem. Domino praestantissimo et pietatis gratia
                           praedito - deuotissime exhibeant</hi> (MGH Capit. 2, Nr. 196, S. 27 Z. 24
                        - S. 41 Z. 35); mit Abweichungen bei der Kapiteleinteilung. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="90">
                     <p>
                        <locus>315r</locus> (Nachtrag 12. Jh.) Burchard von Worms, Dekret II, 184
                        (Migne, PL 140, Sp. 656 A-C). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="92">
                     <p>
                        <locus>315v-317r</locus> Paulinus von Aquileia, Brief an Haistulf (MGH Epp.
                        4, S. 520-522). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="93">
                     <p>
                        <locus>317r-318v</locus> Brief Erzbischof Mansuetus’ von Mailand an Kaiser
                        Konstantin IV. Pogonatus (a. 680), bis <hi rend="italic">patres capitula
                           illa</hi> (Migne, PL 87, Sp. 1261 C - 1264 A); endet fragmentarisch. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="94">
                     <p>Das im folgenden vermutlich Verlorengegangene läßt sich aus dem Ende von
                        Cod. <ref type="internal" subtype="mss" target="paris-bn-lat-3878">Paris
                           Lat. 3878</ref> erschließen. </p>
                  </msItem>
               </msContents>
               <physDesc>
                  <objectDesc form="codex">
                     <supportDesc material="parch">
                        <support>Pergament</support>
                        <extent>318 foll.<dimensions type="leaf" unit="mm" precision="medium">
                              <height>230-235</height>
                              <width>185-190</width>
                           </dimensions>
                           <dimensions type="written" unit="mm" precision="medium">
                              <height>170-195</height>
                              <width>115-125</width>
                           </dimensions>
                        </extent>
                        <collation><p>Markierung der Hs. in fünf etwa gleich große Teile zu 7, 8, 8,
                              9 und 8 Lagen: <hi rend="italic">I</hi> (1<hi rend="super">r</hi>
                              unten), <hi rend="italic">II pars</hi> (57<hi rend="super">r</hi>
                              unten), radiert: <hi rend="italic">III pars</hi> (121<hi rend="super"
                                 >r</hi> unten), <hi rend="italic">IIII</hi> (183<hi rend="super"
                                 >r</hi> unten), <hi rend="italic">V</hi> (256<hi rend="super"
                                 >r</hi> unten). Die Einteilung nimmt wenig Rücksicht auf den
                              Inhalt, ließe sich aber als Grundlage für eine auf mehrere Schreiber
                              übertragene Abschrift denken und ist auch in dem jüngeren Cod. <ref
                                 type="internal" subtype="mss" target="heiligenkreuz-sb-217"
                                 >Heiligenkreuz 217</ref> nachweisbar. Der Monacensis bzw. seine in
                              fünf Teilen verfertigte Kopie dürften also im endenden 10. Jh.
                              demselben südostdeutschen Skriptorium angehört haben, in dem der
                              Sancrucensis geschrieben wurde.</p>
                           <!--40 Lagen:-->
                           <formula>(IV-3)<hi rend="super">5</hi> + 3 IV<hi rend="super">29</hi> +
                                 (IV+2+II)<hi rend="super">43</hi> + (IV-1)<hi rend="super">50</hi>
                              + (IV-2)<hi rend="super">56</hi> + 10 IV<hi rend="super">136</hi> + 2
                                 (IV-1)<hi rend="super">150</hi> + 8 IV<hi rend="super">214</hi> +
                                 (IV-1)<hi rend="super">221</hi> + 3 IV<hi rend="super">245</hi> +
                                 (I+IV)<hi rend="super">255</hi> + 3 IV<hi rend="super">279</hi> +
                                 (IV-1)<hi rend="super">286</hi> + 4 IV<hi rend="super"
                              >318</hi></formula>
                           <catchwords>Kustoden am Lagenende, z.T. abgeschnitten: <hi rend="italic"
                                 >A</hi> bis <hi rend="italic">Z</hi> (174<hi rend="super">v</hi>)
                              und <hi rend="italic">&lt;A&gt;</hi> bis <hi rend="italic">S
                                 </hi>(318<hi rend="super">v</hi>). Im Bereich der foll. 158<hi
                                 rend="super">v</hi> und 166<hi rend="super">v</hi> abgeschnittenen
                              Kustoden ging Krause von einst vier, nicht zwei Kustoden (V, W, X, Y)
                              und dem entsprechenden Verlust zweier Lagen aus, doch kommen V (= U)
                              und W (= doppeltes U) als eigenständige Buchstaben kaum in Betracht;
                              ich halte daher die Annahme Krauses, zwei Lagen seien ausgefallen, für
                              unzutreffend, zumal an dieser Stelle auch keinerlei Textverlust
                              nachzuweisen ist.</catchwords>
                        </collation>
                     </supportDesc>
                     <layoutDesc>
                        <layout writtenLines="22 24">22-24</layout>
                        <layout columns="1"/>
                     </layoutDesc>
                  </objectDesc>
                  <handDesc>
                     <p>mehrere Hände</p>
                  </handDesc>
                  <scriptDesc>
                     <scriptNote>karolingische Minuskel</scriptNote>
                  </scriptDesc>
                  <decoDesc>
                     <p>Rubriken in Capitalis rustica mit unzialen Elementen, auch Minuskel, in Rot
                        oder in schwarzer Texttinte mit roten, grünen und gelben Füllungen; einige
                        größere Initialen mit Ranken- und Blattwerk (1r: <hi rend="italic">D</hi>;
                        11v: <hi rend="italic">P</hi>; 70r: <hi rend="italic">R</hi>; 85v: <hi
                           rend="italic">D</hi>, <hi rend="italic">V;</hi> 86r: <hi rend="italic"
                           >C</hi> [in feinen roten Umrißzeichnungen] u. a.)</p>
                  </decoDesc>
                  <bindingDesc>
                     <binding>
                        <p/>
                     </binding>
                  </bindingDesc>
               </physDesc>
               <history>
                  <origin>
                     <p>
                        <origDate notBefore="0951" notAfter="1000">10. Jh., 2. Hälfte</origDate>;
                           <origPlace
                           ref="http://d-nb.info/gnd/4078022-3 http://viaf.org/viaf/235489154"
                           >Süddeutschland (<placeName
                              ref="http://www.geonames.org/6557107/augsburg.html http://d-nb.info/gnd/4003614-5 http://viaf.org/viaf/153139306"
                              >Augsburg</placeName>?)</origPlace></p>
                  </origin>
                  <provenance>
                     <p>Wohl schon um die Mitte des 11. Jh. in der Dombibliothek Augsburg (vgl. zum
                        Namen <hi rend="italic">Einhardus</hi> unten bei fol. 101v), später - nach
                        Kottje - im Augsburger Dominikanerkloster; alte vorläufige Signatur
                        Schmellers in München: <idno>Aug. eccl. 153</idno>.</p>
                  </provenance>
                  <acquisition/>
               </history>
               <additional>
                  <surrogates/>
                  <listBibl>

<!--                     <listBibl type="cap">
                        <bibl resp="capit">
                           <ref type="internal" subtype="collom"
                              target="sammlung-des-monats-mai-2020-ein-scheinkapitular-in-33-kapiteln-aus-dem-umfeld-lothars-i/"/>
                           <ref type="internal" subtype="collom"
                              target="sammlung-des-monats-august-2023"/>
                        </bibl>                           
                     </listBibl>-->

                     <listBibl type="cap">
                        <bibl corresp="#Holder-Egger_1884">Holder-Egger 1884, S. 417-418</bibl>
                        <bibl corresp="#Mordek_1995"> Mordek 1995, S. 287-305</bibl>
                        <bibl corresp="#Schmitz_G_1996"> Schmitz G 1996, S. 102-104</bibl>
                        <bibl corresp="#Schmitz_G_2000">Schmitz G 2000, S. 4 Anm. 14</bibl>
                        <bibl corresp="#Lukas_2002">Lukas 2002, S. 546</bibl>
                        <bibl corresp="#Hoffmann_2004">Hoffmann 2004, S. 32-33 u. Abb. 5b,
                           6b-7b</bibl>
                        <bibl corresp="#Patzold_2014">Patzold 2014, S. 69-72, 74, 79-80, 82</bibl>
                        <bibl corresp="#Patt_S_2016">Patt S 2016, S. 90 Anm. 119</bibl>
                        <bibl corresp="#Burden_2018">Burden S 2018, S. 139-144</bibl>
                        <bibl corresp="#Daniels_2024">Daniels 2024, S. 484 f.</bibl>
                        <bibl corresp="#Kaschke_2025">Kaschke 2025</bibl>
                        <bibl>Bibliotheca legum regni Francorum manuscripta, Karl Ubl (Hrsg.) unter
                           der Mitarbeit von Dominik Trump und Daniela Schulz, Köln 2012ff. <ref
                              subtype="Bl" target="muenchen-bsb-lat-3853" type="external"/></bibl>
                        <bibl resp="capit">
                           <ref type="internal" subtype="collom"
                              target="sammlung-des-monats-maerz-2019-eine-italienische-vier-kapitularien-sammlung-bk-20a-22-23-95/"/>
                           <ref type="internal" subtype="collom"
                              target="sammlung-des-monats-mai-2020-ein-scheinkapitular-in-33-kapiteln-aus-dem-umfeld-lothars-i/"/>
                           <ref type="internal" subtype="collom"
                              target="sammlung-des-monats-august-2023"/>
                        </bibl>
                     </listBibl>

                     <listBibl type="lit">
                        <bibl> Ph. W. Gercken, Reisen durch Schwaben, Baiern, angränzende Schweiz,
                           Franken, und die Rheinische Provinzen etc. in den Jahren 1779-1782 ...,
                           1: von Schwaben und Baiern (Stendal 1783) S. 243</bibl>
                        <bibl corresp="#Pertz_1835">Pertz 1835, S. XXI</bibl>
                        <bibl> F. Kunstmann, Die lateinischen Pönitentialbücher der Angelsachsen
                           (Mainz 1844) S. 32, 40 ff.</bibl>
                        <bibl> A. Ruland, Geschichtliche Nachricht über die ehemalige
                           Domstiftsbibliothek zu Augsburg, in: Archiv für die Geschichte des
                           Bisthums Augsburg 1 (1856) S. 60 f.</bibl>
                        <bibl>MGH LL 3 (1863), S. 6, 195</bibl>
                        <bibl corresp="#Schmitz_H_1883">Schmitz H 1883, S. 551, 719 f.</bibl>
                        <bibl> O. Holder-Egger, Handschriften der Königlichen Bibliothek zu München,
                           in: NA 9 (1884) S. 417 f.</bibl>
                        <bibl corresp="#Krause_V_1894">Krause V 1894, S. 96-130, 135-139</bibl>
                        <bibl corresp="#Boretius_1897">Boretius 1897, S. XVIII</bibl>
                        <bibl corresp="#Schmitz_H_1898">Schmitz H 1898, S. 209 u. ö.</bibl>
                        <bibl> F. Liebermann, Zu Bußbüchern der Lateinischen Kirche, in: ZRG Kan.
                           Abt. 10 (1920) S. 292 f.</bibl>
                        <bibl corresp="#Finsterwalder_1929"> Finsterwalder 1929, S. 171</bibl>
                        <bibl corresp="#Fournier_P_1931"> Fournier P 1931, S. 254 f., 277-280 u.
                           ö.</bibl>
                        <bibl corresp="#de_Clercq_C_1936">de Clercq C 1936, S. 131 Anm. 2, S. 138,
                           140 Anm. 1, S. 206, S. 259 Anm. 2, S. 265 Anm. 1</bibl>
                        <bibl corresp="#Christ_1937">Christ 1937, S. 302 mit Anm. 1 und 2, S.
                           315</bibl>
                        <bibl corresp="#McNeill_1938"> McNeill 1938, S. 436, 438, 446</bibl>
                        <bibl corresp="#de_Clercq_C_1958">de Clercq C 1958, S. 63 Anm. 17, S. 255 f.
                           u. ö.</bibl>
                        <bibl corresp="#Patetta_1967i">Patetta 1967i, S. 723</bibl>
                        <bibl corresp="#Brommer_1974">Brommer 1974, S. 16, 58</bibl>
                        <bibl corresp="#Geary_1977">Geary 1977, S. 170</bibl>
                        <bibl corresp="#Hartmann_W_1977">Hartmann W 1977, S. 14, 17 ff., 37 u.
                           ö.</bibl>
                        <bibl corresp="#Sauer_1978">Sauer 1978, S. 22, 26</bibl>
                        <bibl corresp="#Bischoff_1980">Bischoff 1980, S. 207</bibl>
                        <bibl corresp="#Brommer_1980">Brommer 1980, S. 214 Anm. 57, S. 216, 223,
                           233</bibl>
                        <bibl corresp="#Kottje_1980">Kottje 1980, S. 38 f., 111 ff. u. ö.</bibl>
                        <bibl> A. J. Frantzen, The Penitentials Attributed to Bede, in: Speculum 58
                           (1983) S. 581 ff.</bibl>
                        <bibl corresp="#Brommer_1984">Brommer 1984, S. 13, 84</bibl>
                        <bibl> J.-P. Bouiiot, Les pénitentiels attribués à Bède le Vénérable et à
                           Egbert d’York, in: Revue d’histoire des textes 16 (1986) S. 165</bibl>
                        <bibl corresp="#Mordek_1986a">Mordek 1986a, S. 41 Anm. 85 und 86</bibl>
                        <bibl> H. Fuhrmann, Die Synode von Hohenaltheim (916) - quellenkundlich
                           betrachtet, in: DA 43 (1987) S. 449-452</bibl>
                        <bibl corresp="#Kottje 1987">Kottje 1987, S. 372, 375</bibl>
                        <bibl> J. Müller, Untersuchungen zur Collectio Duodecim Partium (Ebelsbach
                           1989) S. 109 ff., 177 ff. u. ö.</bibl>
                        <bibl corresp="#Haggenmüller_1991">Haggenmüller 1991, S. 76-78 u. ö.</bibl>
                        <bibl corresp="#Schmitz_G_1991">Schmitz G 1991, S. 91 f. u. ö.</bibl>
                        <bibl corresp="#Hansen_1992">Hansen 1992</bibl>
                        <bibl corresp="#Mordek_1992">Mordek 1992, S. 611 f. Anm. 17 und 20</bibl>
                        <bibl corresp="#de_Sousa_Costa_1993">de Sousa Costa 1993, S. 55 u. ö.</bibl>
                        <bibl corresp="#Körntgen_1993">Körntgen 1993, S. 238 ff.</bibl>
                        <bibl corresp="#Zechiel-Eckes_1994">Zechiel-Eckes 1994, S. 29 f., 36</bibl>
                     </listBibl>

                     <listBibl type="cat">
                        <bibl corresp="#Halm_1894"> Halm 1894, S. 146 Nr. 881</bibl>
                     </listBibl>

                     <listBibl type="abb">
                        <bibl> Gercken, Reisen durch Schwaben, Tab. 1, 2</bibl>
                     </listBibl>
                  </listBibl>
               </additional>
            </msDesc>
         </sourceDesc>
      </fileDesc>
      <encodingDesc>
         <p>Transkriptionsvorlage: Die Transkription erfolgte auf Grundlage eines von der BSB
            angefertigten Farbdigitalisats. </p>
         <projectDesc>
            <p xml:lang="ger">Capitularia. Edition der fränkischen Herrschererlasse: <ptr
                  target="http://capitularia.uni-koeln.de/project/about/"/>
            </p>
            <p xml:lang="eng">Capitularia. Edition of the Frankish capitularies: <ptr
                  target="http://capitularia.uni-koeln.de/project/about/"/>
            </p>
         </projectDesc>
         <editorialDecl>
            <p xml:lang="ger">Die Transkription folgt den Richtlinien des Capitularia-Projektes:
                  <ptr target="http://capitularia.uni-koeln.de/project/docu/"/>
            </p>
            <p xml:lang="eng">The transcription adheres to the guidelines of the Capitularia
               project: <ptr target="http://capitularia.uni-koeln.de/project/docu/"/>
            </p>
         </editorialDecl>
      </encodingDesc>
      <revisionDesc>
         <change who="DS" when="2015-02-18">Datei erstellt aus Mordek-XML</change>
         <change when="2016-12-19" who="BM">Datei veröffentlicht (BK 134, 188, 191, 192, 193;
            Benedictus Levita 1, 279)</change>
         <change when="2017-05-09" who="BM">Vorbemerkung überarbeitet</change>
         <change when="2017-06-01" who="SH">Transkription ergänzt (BK 157, 163, 165), Vorbemerkung
            erweitert</change>
         <change when="2017-12-05" who="SH">Transkription ergänzt (BK 195)</change>
         <change when="2018-08-14" who="SH">Transkription ergänzt (BK 266, 242, 273, 287)</change>
      </revisionDesc>
   </teiHeader>
   <facsimile>
      <graphic url="http://daten.digitale-sammlungen.de/bsb00060190/image_1"/>
   </facsimile>
   <text>
      <front>

         <div type="content">
            <list>
               <item n="10">
                  <ptr target="#muenchen-bsb-lat-3853-182r-1" type="internal"/>(Si quis cum altero
                  de qualibet causa ...)</item>
               <item n="11">
                  <ptr target="#muenchen-bsb-lat-3853-182v-1" type="internal"/>(Si quis in aliena
                  patria ubi ...)</item>

               <item n="12a.01">
                  <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-231r-6"/>INCIPIUNT CAPITULA </item>

               <item n="12a">
                  <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-245v-1"/>DE PRIMO LIBRO CAPITULA<list>
                     <item n="12a.1">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-245v-1"/>LXXVIIII</item>
                     <item n="12a.2">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-245v-2"/>De monasteria
                        et baptismales ecclesias</item>
                     <item n="12a.3">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-245v-4"/>LXXX DE
                        ECCLESIA CONSTRUENDA IN SUA PROPRIETATE</item>
                     <item n="12a.4">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-245v-6"/>CV DE ADULTERO
                        CUM ADULERA conprehenso</item>
                     <item n="12a.5">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-245v-8"/>CVI DE UXORE
                        LIBERI HOMINIS</item>
                     <item n="12a.6">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-245v-10"/>CVII DE FEMINA
                        SI UESTEM HABENS MUTATAM MECHA FUERIT DEPREHENSA</item>
                  </list></item>
               <item n="12b">
                  <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-246r-1"/>DE SECUNDO LIBELLO CAPITULA<list>
                     <item n="12b.1">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-246r-1"/>XVI</item>
                     <item n="12b.2">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-246r-3"/>XVII</item>
                     <item n="12b.3">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-246v-1"/>XVIII DE
                        EMPTIONE</item>
                  </list></item>
               <item n="12c">
                  <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-246v-3"/>DE TERTIO LIBELLO<list>
                     <item n="12c.1">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-246v-4"/>XLII</item>
                     <item n="12c.2">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-246v-6"/>XLIII ITEM DE
                        EADEM</item>
                  </list></item>
               <item n="12d">
                  <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-247r-1"/>IN QUARTO LIBELLO<list>
                     <item n="12d.1">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-247r-2"/>LXXIII DE
                        FRATRIBUS</item>
                     <item n="12d.2">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-247r-4"/>LXXVI DE
                        LIBERIS HOMINIBUS QUI ALIENAM</item>
                  </list></item>
               <item n="12e">
                  <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-247v-1"/>IN CAPITULARIBUS KAROLI<list>
                     <item n="12e.1">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-247v-1"/>LVIIII DE MALLO
                        PUBLICO CAPITULO</item>
                  </list></item>

               <item n="15">
                  <ptr target="#muenchen-bsb-lat-3853-248r-1" type="internal"/>[Capitulatio:]
                  INCIPIUNT CAPITULA QUE LUODOUUICUS cesar et hlotharius inperator ...
                  dederunt</item>

               <item n="20"><ptr target="#muenchen-bsb-lat-3853-248v-15" type="internal"/>[Liste
                  ohne Rubrik] <list>
                     <item n="20.1"><ptr target="#muenchen-bsb-lat-3853-248v-15" type="internal"/>I
                        DE LIBERIS HOMINIBUS QUI IMPERATORE NONDUM FIDELITATEM PROMISERUNT</item>
                     <item n="20.2"><ptr target="#muenchen-bsb-lat-3853-248v-17" type="internal"/>II
                        De his qui sine consensu episcopi presbiteros in aecclesiis constituunt ... </item>
                     <item n="20.3"><ptr target="#muenchen-bsb-lat-3853-249r-2" type="internal"/>III
                        De ecclesiis inter coheredes Diuisis</item>
                     <item n="20.4"><ptr target="#muenchen-bsb-lat-3853-249r-4" type="internal"
                        />IIII De ecclesiis destructis</item>
                     <item n="20.5"><ptr target="#muenchen-bsb-lat-3853-249r-6" type="internal"/>V
                        De manso ad ecclesiam dato</item>
                     <item n="20.6"><ptr target="#muenchen-bsb-lat-3853-249r-8" type="internal"/>VI
                        De his qui nonas et decimas dare neglexerunt</item>
                     <item n="20.7"><ptr target="#muenchen-bsb-lat-3853-249v-2" type="internal"/>VII
                        DE DECIMIS QUAS POPULUS DARE NON VULT</item>
                     <item n="20.8"><ptr target="#muenchen-bsb-lat-3853-249v-4" type="internal"
                        />VIII De his qui restaurationes ecclesiarum nolunt</item>
                     <item n="20.9"><ptr target="#muenchen-bsb-lat-3853-250r-1" type="internal"
                        />VIIII De his qui agros neglexerunt</item>
                     <item n="20.10"><ptr target="#muenchen-bsb-lat-3853-250r-3" type="internal"/>X
                        Ut intellegatur in quo facto inmunitas frangatur</item>
                     <item n="20.11"><ptr target="#muenchen-bsb-lat-3853-251r-1" type="internal"/>XI
                        De homicidiis in aecclesiis uel in atriis commissis</item>
                     <item n="20.12"><ptr target="#muenchen-bsb-lat-3853-251r-3" type="internal"
                        />XII De his qui propter cupiditatem rerum patrem aut matrem
                        occiderit</item>
                     <item n="20.13"><ptr target="#muenchen-bsb-lat-3853-251r-5" type="internal"
                        />XIII Qui uxorem interfecerit uel relinquerit</item>
                     <item n="20.14"><ptr target="#muenchen-bsb-lat-3853-251r-7" type="internal"
                        />XIIII De his qui res alienas malo ingenio vendiderint</item>
                     <item n="20.15"><ptr target="#muenchen-bsb-lat-3853-251v-1" type="internal"/>De
                        uicariis et centenariis qui per cupiditatem placita tenent </item>
                     <item n="20.16"><ptr target="#muenchen-bsb-lat-3853-251v-3" type="internal"/>De
                        liberis hominibus qui proprium non habent</item>
                     <item n="20.17"><ptr target="#muenchen-bsb-lat-3853-252r-1" type="internal"
                        />XVII De faidis coercendis</item>
                     <item n="20.18"><ptr target="#muenchen-bsb-lat-3853-252r-3" type="internal"
                        />XVIIIDe rebus ecclesiasticis ut contineantur</item>
                     <item n="20.19"><ptr target="#muenchen-bsb-lat-3853-252r-5" type="internal"
                        />XVIIII Quales testes contra fiscum recipiantur</item>
                     <item n="20.20"><ptr target="#muenchen-bsb-lat-3853-252r-7" type="internal"/>XX
                        De beneficiis destuctis</item>
                     <item n="20.21"><ptr target="#muenchen-bsb-lat-3853-252r-9" type="internal"/>De
                        scabinis malis ut eitiantur </item>
                     <item n="20.22"><ptr target="#muenchen-bsb-lat-3853-252v-1" type="internal"
                        />XXII Ut ueratiores eligantur</item>
                     <item n="20.23"><ptr target="#muenchen-bsb-lat-3853-252v-3" type="internal"
                        />XXIII Si scabinus iniuste iudicat</item>
                     <item n="20.24"><ptr target="#muenchen-bsb-lat-3853-252v-5" type="internal"
                        />XXIIII De commutationibus ecclesiasticarum</item>
                     <item n="20.25"><ptr target="#muenchen-bsb-lat-3853-252v-7" type="internal"
                        />XXV</item>
                     <item n="20.26"><ptr target="#muenchen-bsb-lat-3853-252v-9" type="internal"
                        />XXVI DE DISCORDIIS</item>
                     <item n="20.27"><ptr target="#muenchen-bsb-lat-3853-253r-1" type="internal"
                        />XXVII Qui bonos denario nolunt</item>
                     <item n="20.28"><ptr target="#muenchen-bsb-lat-3853-253r-3" type="internal"
                        />XXVIII De homicidiis que a fiscalinis fiunt</item>
                     <item n="20.29"><ptr target="#muenchen-bsb-lat-3853-253r-5" type="internal"
                        />XXVIIII</item>
                     <item n="20.30"><ptr target="#muenchen-bsb-lat-3853-253v-1" type="internal"
                        />XXX</item>
                     <item n="20.31"><ptr target="#muenchen-bsb-lat-3853-253v-3" type="internal"
                        />XXXI De reuersione</item>
                     <item n="20.32"><ptr target="#muenchen-bsb-lat-3853-253v-5" type="internal"/>Ut
                        missi nostri notum faciant ebdomada</item>
                     <item n="20.33"><ptr target="#muenchen-bsb-lat-3853-253v-7" type="internal"/>ut
                        ministri qui tributa maiora accipiunt ...</item>
                  </list>
               </item>

               <item n="30"><ptr target="#muenchen-bsb-lat-3853-256r-9" type="internal"
                  />[Capitulatio:] INCIPIUNT CAPITULA</item>

               <item n="40"><ptr target="#muenchen-bsb-lat-3853-257v-1"/>INCIPIT DECRETUM quod
                  FACTUM FUIT AD CONPENDUM PALATII PUBLICUM <list>
                     <item n="40.37"><ptr target="#muenchen-bsb-lat-3853-261v-1" type="internal"
                        />XXXVII</item>
                     <item n="40.45"><ptr target="#muenchen-bsb-lat-3853-262v-1" type="internal"
                        />XLV Anno XVI Regnante Hludouuicco</item>
                     <item n="40.46">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-262v-3"/>XLVI De
                        inscriptione temporum</item>
                  </list>
               </item>

               <item n="60">
                  <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-264r-1"/>[Capitulatio:] DE
                  CAPITVLARE CAROLI QVOD IN DIVERSIS LOCIS EST PERPETRATVM</item>

               <item n="70"><ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-268r-7"/>[Liste ohne Rubrik]<list>
                     <item n="70.1170">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-268r-7"/>I</item>
                     <item n="70.1180">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-268r-9"/>II</item>
                     <item n="70.1190">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-268v-1"/>III </item>
                     <item n="70.1200">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-268v-3"/>IIII</item>
                     <item n="70.1210">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-268v-5"/>V</item>
                     <item n="70.1220">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-269r-1"/>VI</item>
                     <item n="70.1230">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-269r-3"/>VII</item>
                     <item n="70.1240"> &gt;<ptr type="internal"
                           target="#muenchen-bsb-lat-3853-280v-1"/>(Anno ab incarnatione domini
                        ...)</item>
                     <item n="70.1240">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-281r-1"/>XLVIIII
                        Capitulum</item>
                     <item n="70.1250">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-281r-3"/>L</item>
                     <item n="70.1260">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-281v-1"/>LI</item>
                     <item n="70.1270">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-281v-3"/>LII</item>
                     <item n="70.1280">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-281v-5"/>LIII</item>
                     <item n="70.1290">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-282r-1"/>(Karlomannus
                        gratia dei rex ...)</item>
                     <item n="70.1290">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-282r-2"/>LII</item>
                     <item n="70.1300">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-282v-1"/>LIII</item>
                     <item n="70.1310">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-282v-3"/>LIIII</item>
                     <item n="70.1320">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-283r-1"/>(De illis autem
                        qui infra ...)</item>
                     <item n="70.1320">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-283r-2"/>(Placuit nobis
                        et fidelibus ...)</item>
                     <item n="70.1320">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-283v-1"/>LV</item>
                     <item n="70.1330">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-284r-1"/>LVI</item>
                     <item n="70.1340">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-284v-1"/>LVII</item>
                  </list>
               </item>

               <item n="93">
                  <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-292r-1"/>Capitulare quem
                  constituit in papia<list>
                     <item n="93.10">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-293r-5"/>X</item>
                     <item n="93.11">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-293r-7"/>XI</item>
                     <item n="93.12">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-293v-1"/>XII</item>
                     <item n="93.13">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-293v-3"/>XIII</item>
                     <item n="93.14">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-293v-5"/>XIIII</item>
                     <item n="93.15">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-293v-7"/>XV</item>
                     <item n="93.16">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-293v-9"/>XVI</item>
                     <item n="93.17">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-293v-11"/>XVII</item>
                     <item n="93.18">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-294r-1"/>XVIII</item>
                     <item n="93.19">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-294r-3"/>XVIIII</item>
                     <item n="93.20">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-294r-5"/>XX</item>
                     <item n="93.21">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-294r-7"/>XXI</item>
                     <item n="93.22">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-294v-1"/>XXII</item>
                     <item n="93.23">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-294v-3"/>XXIII</item>
                     <item n="93.24">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-295r-1"/>XXIIII</item>
                     <item n="93.25">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-295r-3"/>XXV</item>
                     <item n="93.26">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-295r-5"/>XXVI</item>
                     <item n="93.27">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-295r-7"/>XXVII</item>
                     <item n="93.28">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-295r-9"/>XXVIII</item>
                     <item n="93.29">
                        <ptr type="internal" target="#muenchen-bsb-lat-3853-295v-1"/>XXVIIII</item>
                  </list></item>
            </list>
         </div>

         <div type="mshist"/>
         <div type="scribe">
            <p>Die Handschrift wurde von mehreren Händen in karolingischer Minuskel geschrieben. Auf
               den hier transkribierten Seiten sind mehrere Schreiber zu unterscheiden, die viele
               ähnliche Merkmale aufweisen.</p>
            <p>Hand A: <locus>fol. 182r-v</locus>.</p>
            <p>Hand B, C und D: <locus>fol. 245v</locus> (Anfang), <locus>fol. 245v</locus> (Ende),
                  <locus>foll. 246r-247v</locus>.<lb/> Die Nachträge zur Collectio Ansegisi stammen
               von drei Händen, von denen die erste (B) die ersten beiden Ergänzungen zum ersten
               Buch des Ansegis (<mentioned>LXXVIIII</mentioned> und <mentioned>LXXX</mentioned>)
               auf <locus>fol. 245v</locus> schrieb, die zweite (C) den Rest von <locus>fol.
                  245v</locus> (<mentioned>CV-CVII</mentioned>) und die dritte (D) die Ergänzungen
               zu Buch 2-4 des Ansegis auf <locus>foll. 246r-247v</locus>. </p>
            <p>Hand E: <locus>foll. 248r-254r, 261v, 262v.</locus><lb/> Eventuell findet mit dem
               Seitenwechsel auf <locus>fol. 252v</locus> ein Wechsel zu einer weiteren Hand (F)
               statt, die dann allerdings wohl nur die ersten zehn Zeilen geschrieben hätte.</p>
            <p>Hand G: <locus>foll. 264r-284v</locus> (mit Korrekturen von einer weiteren Hand). </p>
            <p>Hand H: <locus>foll. 293r-294v</locus> (mit einigen Korrekturen und Ergänzungen von
               einer anderen Hand).</p>
            <p>Hand I: ab <locus>fol. 295r</locus>. </p>
         </div>
         <div type="letters">
            <p>Einzelbuchstaben:</p>
            <p>Hand A: Der Schaft des doppelstöckigen a steht fast senkrecht. Die Cauda von
               e-caudata hat einen zweiten Ausläufer, der rechtwinklig am ersten ansetzt. Das f und
               das Schaft-s haben einen verdickten Ansatz. Bei g sind unterer und oberer Bogen
               geschlossen und senkrecht übereinander angeordnet.</p>
            <p>Hand B: Leicht nach rechts geneigte Schrift; Verwendung einer blitzförmigen Cauda bei
               e. Das r ist jeweils mit leichter Unterlänge ausgeführt.</p>
            <p>Hand C: Sehr gerade bis leicht nach links geneigte Schrift. </p>
            <p>Hand D: Zeigt große Ähnlichkeit mit Hand A samt der oben beschriebenen
               Besonderheiten, hat jedoch im Unterschied zu dieser einen doppelt gewellten statt
               geraden Kürzungsstrich und nicht die für Hand A typische, auffällige Form der
               e-caudata.</p>
            <p>Hand E: Die Cauda von e-caudata ist blitzförmig gestaltet, ähnlich wie bei Hand B. Am
               Wortende wird bei e oft der Balken nach rechts verlängert, bei r die Fahne
               wellenförmig nach rechts ausgezogen.</p>
            <p>Hand F: Die Buchstaben sind insgesamt breiter und runder ausgeführt als bei Hand E.
               Die Ausläufer bei Endungs-e oder -r fehlen. Das q hat eine nach links unten
               ausschwingende Unterlänge sowie einen rechts oben angesetzten Schrägstrich.</p>
            <p>Hand G: Schreibt auf der Zeile, aber das Schriftbild wirkt nicht besonders ruhig.
               Setzt gelegentlich ein cc-a unter die Zeile auf der Höhe des vorangegangenen
               Buchstabens (vgl. z.B. <locus>fol. 281v</locus>, letzte Zeile).
               <!--    sk: Hand G ist die einzige Hand, die (in 3 verschiedenen Kapitularien, allerdings alle Teil 
                  der gleichen Sammlung auf foll. 264/268-292) "pannum" statt "bannum" schreibt, während sonst stets "bannum" 
                  verwendet wird (von Händen D, E, H und I, in BK 163, 165 (2x), 191, 192, 193). -->
            </p>
            <p>Hand H: Schreibt leicht nach rechts geneigt und etwas oberhalb der Blindlinierung.
               Die Balken bei Endungs-e oder -r werden ausgezogen wie bei Hand E, allerdings ist die
               e-caudata hier im Unterschied zu Hand E sehr klein und unauffällig gestaltet. Das g
               hat einen geschlossenen, etwas eckigen unteren Bogen.</p>
            <p>Hand I: Hat große Ähnlichkeit mit Hand A, allerdings fehlen sowohl die für Hand A
               typischen, auffälligen e-caudata als auch der ausgeprägte verdickte Ansatz beim
               Schaft-s. </p>
            <p>Ligaturen:</p>
            <p>Es werden nur wenige Ligaturen verwendet, z.B. st- und et-Ligaturen. Bei Hand A
               findet sich auch eine NT-Ligatur. Hand C hat oft charakteristische US- und
               NT-Ligaturen am Wortende. Hand G verwendet mi- und ni-Ligaturen mit unter der Zeile
               angehängtem i.</p>
            <p>Besonderheiten: Rubriken in Capitalis rustica oder ebenfalls in karolingischer
               Minuskel, dann in der Regel gegenüber dem restlichen Text etwas vergrößert. Bei als
               Initiale ausgeführtem Q verwendet Hand E gelegentlich die unziale Form, z.B.
                  <locus>fol. 249v Z. 19</locus>, <locus>fol. 251r Z. 9 und 19</locus>.</p>
         </div>
         <div type="abbreviations">
            <p>Alle beteiligten Hände verwenden nur wenige und ausschließlich Standardkürzungen wie
               den Nasalstrich am Wortende sowie (ue)l, p(er)-, p(re)-, p(ro)-, -(b)us, -(t)ur,
               -(t)er etc.</p>
            <p>Die Hände A, C, F, H und I verwenden einen geraden Kürzungsstrich, Hand D ein doppelt
               gewelltes Kürzungszeichen, ähnlich auch Hand E; bei Hand B und G finden sich beide
               Arten. </p>

         </div>
         <!-- <div type="punctuation">
            <p>Hand A: Media distinctio und trigonus.</p>
            <p>Hände B, C, D, F, H, I: Nur media distinctio.</p>
            <p>Hand E: Es finden sich media distinctio und punctus versus. Die media distinctio
               scheint eher Sprechpausen zu markieren, der punctus versus dagegen Satzenden.
               Bisweilen steht aber auch am Satzende eine media distinctio.</p>
         </div> -->
         <div type="structure">
            <p><locus>Foll. 182r-v</locus>: Die beiden Kapitel von BK 134 beginnen, mit einer
               Leerzeile vom vorhergehenden Text (BK 68) abgesetzt, jeweils mit einer roten
               Versalie. Weder eine einleitende Rubrik noch eine Nummerierung deuten darauf hin,
               dass die beiden Kapitel als Teile einer zusammengehörigen Kapitelliste verstanden
               wurden.</p>
            <p>Ergänzt zu <locus>foll. 245v-247v</locus>: Im Anschluss an die Kapitulariensammlung
               des Ansegis folgen als Nachträge Auszüge aus italienischen Kapitularien, die durch
               Inskriptionen und Kapitelnummern bestimmten Stellen des Ansegis zugeordnet werden
               (vgl. Schmitz G 1996, S. 102-104 und 213 f.). Sie erscheinen nicht in den
               Rubrikenverzeichnissen; dort und im Text selbst finden sich aber an den Stellen,
               denen sie zugeordnet wurden, Require-Vermerke. Die Rubrik zum Zusatzkapitel zu
               Ansegis 4, 76 = BK 165 c. 5 bricht nach <mentioned>aliena</mentioned> (hier geändert
               zu <mentioned>alienam</mentioned>) unvollständig ab.</p>
            <p><locus>Foll. 248r-254r</locus>: Eine Auswahl der Kapitularien Ludwigs des Frommen von
               829 wird hier in einer 33 Kapitel umfassenden Liste zusammengestellt: BK 188 c. 4; BK
               191 ohne c. 8; Benedictus Levita 1, 279; BK 193 cc. 1-6 und 8; BK 188 cc. 1-2 sowie
               BK 192 ohne c. 12. Der Liste vorangestellt ist eine Capitulatio mit 33 gezählten
               Rubriken auf <locus>fol. 248r-v</locus>, die sich - bis auf wenige Ausnahmen - auch
               in der Liste wiederfinden. Die Untergliederung des Textes in Abschnitte erfolgt auf
               dem Wege einer mit der Capitulatio korrespondierenden Durchnummerierung mit rot
               gestalteten römischen Zahlen in der Marginalie. Zusätzlich werden die Anfänge der
               jeweiligen Absätze mit Initialen in roter Tinte hervorgehoben. Diese Initialen fügen
               sich in einigen wenigen Fällen in den Satzspiegel ein, zumeist werden sie jedoch
               etwas seitlich ausgerückt.</p>
            <p>Die der Kapitelliste vorangestellte Capitulatio stammt offenbar von dem selben
               Schreiber (E), der den Großteil der Abschrift vorgenommen hat. Bei den Nummern von
               cc. <mentioned>XVII-XVIIII</mentioned> (<locus>fol. 248r unten</locus>) sind die
               letzten Ziffern jeweils übergeschrieben, was aber wohl nicht auf eine Korrektur
               hindeutet, sondern dem mangelnden Platz geschuldet sein dürfte. Bei der
               Durchnummerierung der Kapitel im Textblock sind ihm kleinere Fehler unterlaufen: Auf
                  <locus>fol. 249v</locus> sind bei der Nummer <mentioned>VI</mentioned> Spuren
               eines Zeichens zu sehen, das evtl. den Ansatz zu einer irrtümlichen Korrektur zu
                  <mentioned>VII</mentioned> darstellen könnte. An dieser Stelle des Textes ließe
               sich eine Unsicherheit bei der korrekten Nummerierung evtl. dadurch erklären, dass in
               c. <mentioned>VI</mentioned> zwei Kapitel zusammengefasst sind, die in anderen Hss.
               als separate Kapitel erscheinen: BK 191 c. 5 (ohne die beiden Ansegis-Zitate) und c.
               6. Auf <locus>fol. 251v</locus> fehlt die Nummerierung ganz (cc. XV und XVI; die
               Anfänge der Kapitel sind aber jeweils durch Initialen hervorgehoben), und dort, wo
               sie auf <locus>fol. 252r</locus> wieder einsetzt, könnte die
                  <mentioned>XVII</mentioned> korrigiert worden sein (das zweite
                  <mentioned>I</mentioned> steht im Bogen der folgenden
               <mentioned>D</mentioned>-Initiale). Die Nummerierung von c. XXI fehlt, die Zählung
               wird aber auf der folgenden Seite (<locus>fol. 252v</locus>) korrekt mit c.
                  <mentioned>XXII</mentioned> fortgeführt. Die letzten beiden Kapitel (auf
                  <locus>fol. 253v</locus>) sind wiederum nicht nummeriert.</p>
            <p><locus>Foll. 256r-262v</locus>: Eine 46-Kapitel-Sammlung mit eigener Capitulatio. BK
               191 c. 8 und BK 192 c. 12 nehmen hier die Nummern <mentioned>XXXVII</mentioned> und
                  <mentioned>XLV</mentioned> ein, die oben in der 33-Kapitel-Sammlung (<locus>foll.
                  248r-254r</locus>) fehlen. Das letzte Stück der Reihe (c.
                  <mentioned>XLVI</mentioned>) ist BK 195 c. 1.</p>
            <p><locus>Foll. 268r-292r</locus>: Eine 96-Kapitel-Sammlung (gezählt
                  <mentioned>I-XCII</mentioned>; dazu eine Capitulatio auf <locus>foll.
                  264r-266r</locus>) mit Exzerpten aus den Kapitularien Karls des Kahlen und seines
               Enkels Karlmann. Die Sammlung beginnt mit den cc. 10 und 11 aus BK 266
                  (=<mentioned>I</mentioned> und <mentioned>II</mentioned>), gefolgt von den cc. 4-7
               und 10 aus BK 242, Teil D (=<mentioned>III</mentioned>-<mentioned>VII</mentioned>).
               Dessen c. 10 geht stillschweigend in die Teilnehmerliste von Teil B über. Der
               anschließende Block, als <mentioned>VIII-XLVIII</mentioned> gezählt, bietet Auszüge
               aus dem Konzil von Meaux-Paris. Nach einer selbständig formulierten Inskription mit
               Datierung stehen die cc. 5, 22, 25, 32 und 35 von BK 273
                  (=<mentioned>XLVIIII</mentioned>-<mentioned>LIII</mentioned>). Ebenso wird mit den
               Exzerpten aus Karlmanns Kapitular BK 287 verfahren: Nach einer ungezählten,
               selbständig formulierten Inskription mit Datierung folgen die cc. 2, 3, 5, 6, 8-14,
               wobei die Nummerierung zunächst irrig um zwei Zähler zurückspringt, und die Kapitel
               teilweise nicht gezählt oder mehrere Kapitel zu einem zusammengefasst werden.
               Zählung: <mentioned>LII</mentioned>-<mentioned>LIIII</mentioned>=cc. 2, 3, 5; die
               folgenden cc. 6, 8-10 sind nicht nummeriert, wobei die cc. 8-10 zu einem Absatz
               zusammengefasst sind. Die cc. 11 und 12 bilden ebenfalls einen Absatz mit der Nummer
                  <mentioned>LV</mentioned>; die cc. 13 und 14 zählen schließlich als
                  <mentioned>LVI</mentioned> und <mentioned>LVII</mentioned>. Jeder Absatz beginnt
               auf einer neuen Zeile und mit einer roten Initiale. Wo eine Zählung vorhanden ist,
               steht sie in roter Farbe auf dem Rand. Rubriken zu den Absätzen fehlen völlig, sind
               aber der Capitulatio zu entnehmen. Die Zählung der Capitulatio stimmt für die Nummern
                  <mentioned>I</mentioned>-<mentioned>VII</mentioned> und
                  <mentioned>XLVIII</mentioned>-<mentioned>LIII</mentioned> mit der Zählung der
               Sammlung überein. Sogar die Inskriptionen zu BK 273 und 287 erscheinen hier, freilich
               ohne mit Zahlen versehen zu sein. Sie sind jedoch zur besseren Orientierung mit roten
               Applikationen versehen bzw. in roter Schrift gehalten. Der Rüchwärtssprung um zwei
               Zähler ist auch in der Capitulatio vorhanden (<mentioned>LII</mentioned> und
                  <mentioned>LIII</mentioned> sind doppelt vergeben), jedoch bezieht sich das c.
                  <mentioned>LIII</mentioned> der Capitulatio auf das c.
                  <mentioned>LIIII</mentioned> der Sammlung, während das c.
                  <mentioned>LIII</mentioned> der Sammlung in der Capitulatio übergangen wird. Das
               c. <mentioned>LIIII</mentioned> der Capitulatio bezieht sich nun auf c. 6 aus BK 287,
               das in der Sammlung nicht gezählt ist. Die Nummern <mentioned>LV</mentioned> und
                  <mentioned>LVI</mentioned> finden ihre Entsprechung in den cc. 11 und 12 aus BK
               287, die allerdings in der Sammlung zäsurlos hintereinander unter der Nummer
                  <mentioned>LV</mentioned> stehen. Hingegen fehlt in der Capitulatio eine Rubrik
               zur Position <mentioned>LVI</mentioned> der Sammlung, so dass die Zählung von
               Capitulatio und Sammlung ab <mentioned>LVII</mentioned> wieder übereinstimmt. </p>
            <p><locus>Foll. 293r-295v</locus>: Die Auszüge aus den Kapitularien Lothars der Jahre
               822/23 und 825 (BK 157, 163, 165) erscheinen als cc. <mentioned>X-XXVIIII</mentioned>
               einer insgesamt 70 Kapitel zählenden Liste, die Auszüge aus Kapitularien von Pippin
               von Italien bis Lothar enthält und mit der Rubrik <mentioned>Capitulare</mentioned>
                  [<mentioned>i</mentioned> ergänzt] <mentioned>quem constituit in papia</mentioned>
               (= Inscriptio von BK 94, mit dem die Liste beginnt) überschrieben ist. Die Gliederung
               erfolgt durch rote, in die Versalienspalte ausgerückte Initialen und eine rote
               Kapitelzählung jeweils am äußeren Seitenrand. Die letzte Zeile eines Kapitels (oder
               selten die erste Zeile) hält meistens rechtsbündig einen kleinen Freiraum bereit, der
               evtl. für eine nicht ausgeführte Rubrizierung vorgesehen war. Das Kapitel
                  <mentioned>XV</mentioned> (= BK 163 c. 5) ist auf den <locus>foll.
                  293v-294r</locus> unter dem Schriftspiegel in seitenübergreifenden Langzeilen
               nachgetragen. Entsprechend sind nach c. <mentioned>XIIII</mentioned> auf dem linken
               Rand ein <mentioned>hic deest</mentioned> von anderer Hand, auf dem rechten Rand ein
                  <mentioned>s</mentioned> (für <mentioned>scribe</mentioned>?) vermerkt, das
               wiederum mit einem von vier Punkten umgebenen Kreuz auf dem linken Rand vor dem
               Nachtrag korrespondieren dürfte.</p>
         </div>
         <div type="annotations">
            <p>Auf <locus>fol. 249v</locus> dünn (mit Blei?) ein <mentioned>NB</mentioned> auf dem
               linken Rand auf Höhe von <locus>Z. 5-6</locus> (neben c. <mentioned>VI</mentioned>,
               in dem BK 191 cc. 5 und 6 zusammengezogen werden); schräg rechts darüber, vor
                  <locus>Z. 5</locus> und evtl. im Zusammenhang mit dem
               <mentioned>NB</mentioned>-Zeichen, ein kleiner Schrägstrich (mit Blei?). Auf
                  <locus>fol. 182r-v</locus> Bleistiftnotizen am Rand der beiden Kapitel aus BK 134,
               jeweils verweisend auf die Edition von Baluze, mit einer Anstreichung von gleicher
               Hand der Passage zur Kreuzprobe.</p>
            <p>Ein späterer Annotator hat mehrere Kapitel mit einem Monogramm markiert, das entweder
               aus den Buchstaben <mentioned>NOT</mentioned> für <mentioned>NOTA</mentioned> oder
               aus den Buchstaben <mentioned>HOT</mentioned> und vllt. einem
                  <mentioned>L</mentioned> (= evtl. die verlängerte Unterlänge) für
                  <mentioned>HLOTHAR</mentioned> (?) gebildet wurde. Folgende der hier
               transkribierten Kapitel sind gekennzeichnet:</p>
            <p> - auf dem <locus>fol. 250v</locus> c. <mentioned>X</mentioned> (= Benedictus Levita
               1 c. 279) mit der Glosse <mentioned>De ImmvniTate</mentioned>.</p>
            <p> - auf den <locus>foll. 293r-295v</locus> die cc. <mentioned>VIIII</mentioned> (= BK
               20 c. 6), <mentioned>XI</mentioned> (= BK 157 c. 4), <mentioned>XII</mentioned> mit
               Glosse <mentioned>De testibus</mentioned> (= BK 157 c. 6),
                  <mentioned>XVIIII</mentioned> (= BK 165 c. 2), <mentioned>XXI</mentioned> (= BK
               165 c. 4), <mentioned>XXIII</mentioned> (= BK 165 c. 6) und
                  <mentioned>XXVI</mentioned> (= BK 165 c. 9).</p>
            <p>Auf <locus>fol. 262v</locus> steht nach dem Ende der 46-Kapitel-Sammlung auf dem Rand
                  <mentioned>hic semiscriptum</mentioned> von der Haupthand geschrieben, um
               anzuzeigen, dass die Hälfte des letzten Kapitels fehlt.</p>
            <p>Auf <locus>fol. 282v und 283r</locus> jeweils am Kapitelanfang von BK 287 c. 5-6 dünn
               mit Blei <mentioned>53</mentioned> bzw. <mentioned>54</mentioned> als alternative
               Kapitelzählung (?) im Rahmen der Sammlung ergänzt, bei c. 5 mit zwei schwer lesbaren
               vorangestellten Worten.</p>
         </div>
         <div type="other">
            <p>Auf <locus>fol. 247 Z. 15f.</locus> befinden sich zwei Löcher von ca. der Größe der
               Zeilenhöhe ohne Textverlust. Weitere Löcher auf <locus>fol. 282 Z. 2, 4, 6 und
                  19/20</locus>, gleichfalls ohne Textverlust. </p>
         </div>

      </front>
      <body>

         <cb n="182r"/>
         <lb n="10"/>

         <milestone unit="capitulare" n="BK.134"/>

         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-182r-1" corresp="BK.134_1">
            <seg type="initial" rend="coloured">S</seg>i quis cum altero . de qualibet causa
            contentionem habuerit . <lb/>et testes contra eum per iudicium producti fuerint . si
            ille falsos <lb/>eos esse suspicatur . liceat ei alios testes . quos meliores pu<lb
               break="no"/>tauerit contra eos obponere . ut ueratium testimonio . falsorum
            <lb/>testium peruersitas sup<add>er</add><metamark function="insertion"/>etur<note
               type="editorial">ursprünglich wohl als <mentioned>supet</mentioned> mit per- und
               ur-Kürzung ausgeführt; die per-Kürzung wurde dann aber radiert und (später?) durch
                  <mentioned>er</mentioned> über der Zeile ersetzt.</note> . Quod si ambę partes
            testium ita inter se <lb/>dissenserint . ut nullatenus alteri altera cedere
               uel<mod>it</mod> ! eligantur <lb/>duo ex ipsis . <choice>
               <abbr>ide</abbr>
               <expan>id est</expan>
            </choice> ex utraque parte unus . qui cum scuto et fustibus <lb/>in campho decernant .
            utra pars falsitatem ! utra ueritatem <lb/>suo testimonio sequatur . et campioni qui
               uic<add>t</add><metamark function="insertion"/>us fuerit propter
            <lb/><mod>per</mod>iurium ! quod ante pugnam commisit . dextera manus amputetur .
            <lb/>Ceteri uero eiusdem part<mod>is</mod> testes . quia falsi apparuerunt <lb/>manus
            suas redimant . Cuius positionis duę partes ei contra <lb/>quem
               tes<add>ta</add><metamark function="insertion"/>ti sunt dentur . tertia comitis est .
            Et in sęculari quidem <lb/>causa huiuscemodi testium diuersitas campho conprobetur . <cb
               n="182v"/>In ecclesiasticis autem negotiis . crucis iudicio rei ueritas inqui<lb
               break="no"/>ratur . Hoc de timidis atque inbecillibus siue infirmis qui
               pugn<unclear>a</unclear><lb break="no"/>re non ualent . Ne propter hoc iustitia
            careant censuimus faciendum . <lb/>Testes uero de qualibet causa non aliunde quęrantur
            nisi de <lb/>ipso comitatu . In quo res unde causa agitur positę sunt <lb/>quia non est
            credibile ut de statu hominis . uel de possessione . <lb/>cuiuslibet per alios melior ei
            ueritas cognosci ualeat quam per <lb/>illos qui uiciniores sunt .: <lb/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-182v-1" corresp="BK.134_2">
            <seg type="initial" rend="coloured">S</seg>i quis in aliena patria ubi uel propter
            beneficium uel propter aliam <lb/>quamlibet occasionem assiduę conuersari solet de
            qualibet <lb/>causa fuerit interpellatus . uerbi gratia . de conquestu suo . <lb/>uel de
            mancipiis suis . ibi secundum legem suam iustitiam <lb/>faciat . et cum talibus
            coniuratoribus quales in eodem regno uel <lb/>prouintia secum habere potuerit .
            legitimum sacramentum iuret . <lb/>Excepto si quis eum de statu suo id est de libertate
            sua . uel <lb/>de hereditate quam ei pater suus moriens dereliquid appel<lb break="no"
            />lauerit . de his duobus liceat ei sacramentum in patria sua <lb/><choice>
               <abbr>Ide</abbr>
               <expan>Id est</expan>
            </choice> in legitimo sui sacramenti loco iurandum offerre . et is <lb/>qui cum eo
            litigatur . si uelit sequatur illum in patriam suam <lb/>ad recipiendum illud
            sacramentum . Ipse tamen primo in <lb/>eodem loco ubi est interpellatus satisfaciat .
            tam comi<unclear>ti</unclear>
            <lb/>et iudicibus quam aduersario . testibus probando <add>vt proprietatem .
               </add><metamark function="insertion"/> quę ab eo quę<lb break="no"/>ritur . pater ei
            suus dereliqu<mod>er</mod>it . <lb/>
         </ab>

         <gap reason="editorial"/>
         <cb n="231r"/>
         <lb n="17"/>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-231r-6" corresp="Ansegis.4_inscriptio_c"
            >INCIPIUNT CAPITULA . <lb/>
         </ab>

         <gap reason="editorial"/>
         <cb n="232vb"/>
         <lb n="5"/>


         <milestone unit="capitulare" n="BK.165"/>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-232vb-4" corresp="BK.165_4_inscriptio_c">
            <seg type="num" rend="coloured" n="72">LXXII</seg> . <subst>
               <del/>
               <add hand="X">DE fratribus qui paterne seu materne</add>
            </subst>
         </ab>

         <gap reason="editorial"/>
         <lb n="11"/>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-232vb-8" corresp="BK.165_5_inscriptio_c">
            <add hand="X"><seg type="num" rend="coloured" n="76">LXXVI</seg> . De hominibus qui
               alienam <del>pos</del> potestatem <choice>
                  <abbr>inuad</abbr>
                  <expan>inuadunt</expan>
               </choice> . </add>
         </ab>


         <milestone unit="capitulare" n="BK.157"/>

         <gap reason="editorial"/>
         <cb n="245v"/>
         <lb n="1"/>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-245v-1"
            corresp="BK.157_inscriptio BK.157_1_inscriptio">
            <milestone spanTo="#muenchen-bsb-lat-3853-245v-1_1" unit="span"
               corresp="BK.157_inscriptio"/>
            <handShift new="B"/>DE PRIMO LIBRO . <choice>
               <abbr>CAPL</abbr>
               <expan>CAPITULA</expan>
            </choice> . <anchor xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-245v-1_1"/>
            <milestone unit="span" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-245v-2_2"
               spanTo="#muenchen-bsb-lat-3853-245v-1_3" corresp="BK.157_1_inscriptio"
               next="#muenchen-bsb-lat-3853-245v-2"/>
            <seg type="num" n="79">LXXVIIII</seg> . <lb/>
            <anchor xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-245v-1_3"/>
         </ab>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-245v-2"
            prev="#muenchen-bsb-lat-3853-245v-2_2" corresp="BK.157_1_inscriptio">De monasteria et
            baptismales ecclesias . </ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-245v-3" corresp="BK.157_1">
            <seg type="initial">S</seg>i quis episcopus aut proprinquitatis affecu aut muneris
            ambitione causę <lb/>amicitię senedochia . a<unclear>u</unclear>t monasteria . uel
            baptismales ecclesias suę ecclesię <lb/>pertinentes cuilibet per henfintheuseos
            contractus dederit se suosque <lb/>successores pęna multandos conscripserit . potestatem
            talia inmu<lb break="no"/>tandi rectoribus ecclesiarum absque penę conscriptę solutione
            concedimus . <lb/>
         </ab>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-245v-4" corresp="BK.157_2_inscriptio"
               ><seg type="num" n="80">LXXX</seg> . DE ECCLESIA CONSTRUENDA IN SUA PROPRIETATE .
            <lb/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-245v-5" corresp="BK.157_2">
            <seg type="initial">S</seg>tatutum est ut si quis liber homo per consensum episcopi sui
            ecclesiam in sua construxerit <lb/>proprietate . fontesque in eadem ab episcopo fuerint
            consecrati . ideo non suam perdat here<lb break="no"/>ditatem . sed si episcopus
            uoluerit officium sacri baptismatis in sua transferat ecclesia <lb/> ipsa uero a qua
            transfertur in constructoris maneat iure . </ab>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-245v-6" corresp="BK.157_3_inscriptio"> .
               <seg type="num" n="105">CV</seg> . DE ADUL<add>T</add>ERO CUM <sic>ADULERA</sic>
            <expan>conprehenso</expan> . <lb/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-245v-7" corresp="BK.157_3">
            <seg type="initial">S</seg>i quis adulter cum adultera <expan>conprehensus</expan> .
               <expan>secundum</expan> edicta legis <lb/><rs>langobardorum</rs> marito adulterę ambo
            ad uindictam traditi fuerint . si eos quispiam <lb/>emerit . eosque conuictos in eodem
            scelere habere repertus fuerit . ipsos fisco adquiratur . <lb/>
         </ab>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-245v-8" corresp="BK.157_4_inscriptio"> .
               <seg type="num" n="106">CVI</seg> . DE UXORE LIBERI HOMINIS . </ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-245v-9" corresp="BK.157_4">
            <seg type="initial">S</seg>i quis liber homo vxorem habens liberam propter aliquod
            crimen . <lb/>aut debitum . seruitio alterius se subdit . infantes qui ex tali coniugio
            nati fuerint . <lb/>libertatis statu non amittant . si uere illa defuncta . secunda uxor
            et tamen libera tali <lb/>se sciens iunxerit coniugio . liberi illorum seruituti
            subdantur . </ab>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-245v-10" corresp="BK.157_5_inscriptio">
            . <seg type="num" n="107">CVII</seg> . DE FEMINA SI UESTEM <lb/> HABENS MUTATAM MECHA
            FUERIT <expan>DEPREHENSA</expan> . </ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-245v-11" corresp="BK.157_5">
            <seg type="initial">S</seg>tatuimus ut si femina uestem <lb/>habens mutatam mecha
               <expan>deprehensa</expan> fuerit . non tradatur genitiuo sicut usque modo . <lb/>ne
            forte quę prius cum uno . post modum cum pluribus locum habeat mechandi . sed eius
            <lb/>possessio . fisco redigatur . et ipsa episcopali subiaceat iudicio . <cb n="246r"/>
         </ab>

         <milestone unit="capitulare" n="BK.165"/>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-246r-1" rend="coloured"
            corresp="BK.165_inscriptio BK.165_1_inscriptio">
            <milestone unit="span" corresp="BK.165_inscriptio"
               spanTo="#muenchen-bsb-lat-3853-246r-1_1"/>
            <handShift new="D"/>DE SECUNDO LIBELLO . <choice>
               <abbr>CAP</abbr>
               <expan>CAPITULA</expan>
            </choice> . <anchor xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-246r-1_1"/>
            <milestone unit="span" corresp="BK.165_1_inscriptio"
               spanTo="#muenchen-bsb-lat-3853-246r-1_2"/>
            <seg type="num" n="16">XVI</seg> . <lb/>
            <anchor xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-246r-1_2"/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-246r-2" corresp="BK.165_1">
            <seg type="initial" rend="coloured">S</seg>tatuimus ut liberi homines qui tantum
            proprietatis ha<lb break="no"/>bent unde hostem bene facere possint et iussi facere
            <lb/> nolunt . prima uice secundum legem illorum statuto dam<lb break="no"/>no
            subiaceant . si uero secundo inuentus fuerit negle<lb break="no"/>gens bannum nostrum . <choice>
               <abbr>ide</abbr>
               <expan>id est</expan>
            </choice> . LX solidos persoluat . si uero tercio <lb/>quis in eadem culpa fuerit
            implicatur . sciat se omnem <lb/>substantiam suam amissurum . aut in exilio esse
            mittendum . <lb/> De mediocribus quippe liberis qui non <sic>posunt</sic> per se hostem
            <lb/> facere comitum fidelitati committimus aut inter duos <lb/> aut III seu inter
               IIII<hi rend="super">or</hi> uel si necesse fuerit amplius uni <lb/> qui melior esse
            uidetur adiutorium <expan>prebeant</expan> ad nostrum <lb/>seruitium . De his quoque qui
            ob nimiam paupertatem <lb/> neque per se hostem facere neque adiutorium prestare possunt
            <lb/>conseruentur usque quo recuperare ualeant ; <lb/>
         </ab>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-246r-3" corresp="BK.165_2_inscriptio"
            rend="coloured"><seg type="num" n="17">XVII</seg></ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-246r-4" corresp="BK.165_2">
            <seg type="initial" rend="coloured">P</seg>lacet nobis ut liberi homines qui non propter
               pauper<lb break="no"/>tatem sed ob uitandam rei publicę utilitatem fraudolenter <lb/>
            ac ingeniose res suas aecclesiis delegant easque denuo <lb/>sub censu utendas recipiunt
            . ut quousque ipsas res <lb/>possident hostem et reliquas publicas functiones fa<lb
               break="no"/>ciant . Quodsi iussa facere neglexerint licentiam <lb/>eos distringendi
            comitibus permittimus per ipsas res <cb n="246v"/> nostra non resistente emunitate . ut
            status et utilitas <lb/>regni huiusmodi adinuentionibus non infirmetur ; <lb/>
         </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-246v-1" corresp="BK.165_3_inscriptio"
            rend="coloured"><seg type="num" n="18">XVIII</seg> . DE EMPTIONE . </ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-246v-2" corresp="BK.165_3">
            <seg type="initial" rend="coloured">V</seg>olumus ut similis mensu<lb break="no"/>ra in
            laicali ordine de hac re conseruetur . uidelicet <lb/>si quis a<subst>
               <del>t</del>
               <add>l</add>
            </subst>terius qui proprietatem habet qui hostem facere <lb/>potest . emerit . aut
               <add>quo</add><metamark function="insertion"/>uis modo ad eum peruenerit eique ad
               u<lb break="no"/>tendum eas dimiserit . si negli<add>g</add><metamark
               function="insertion"/>ens de hoste fuerit . per ipsas <lb/>res a comite distringatur
            . vt in quocumque publica <lb/>non minoretur utilitas . </ab>

         <milestone unit="capitulare" n="BK.167"/>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-246v-3" corresp="Ansegis.3_inscriptio"
            rend="coloured">DE TERTIO LIBELLO ; <lb/>
         </ab>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-246v-4" corresp="BK.167_1_inscriptio"
            rend="coloured"> . <seg type="num" n="42">XLII</seg> . </ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-246v-5" corresp="BK.167_1">
            <seg type="initial" rend="coloured">V</seg>t nullus testis supra uestituram <rs
               type="person">aui</rs> et <rs type="person">patris nostri</rs> suscipiatur . <lb/>
         </ab>

         <milestone unit="capitulare" n="BK.201"/>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-246v-6" corresp="BK.201_11_inscriptio"
            rend="coloured"><seg type="num" n="43">XLIII</seg> ITEM DE EADEM . </ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-246v-7" corresp="BK.201_11">
            <seg type="initial" rend="coloured">D</seg>ece<add>r</add><metamark function="insertion"
            />nimus ut quisquis <lb/>aliter testes habere non potuerit . uolumus ut per co<lb
               break="no"/>mitis iussionem quos in suo testimonio necessarios quis<lb break="no"
            />que habuerit ueritatem prolaturi publico conuentu <lb/>adducantur . ut per ipsos rei
            ueritas cum iuramento uale<lb break="no"/>at inquiri . quodsi de du<subst>
               <del>o</del>
               <add>a</add>
            </subst>bus partibus fuerit inquisicio <lb/> facta idcirco quod nullus eorum possit
            habere testes an<lb break="no"/>tequam iurent . fiat inquisitio facta . quodsi omnes ad
            unam <lb/>partem dixerint testimonium . <del>q</del>iurent uerum dix<subst>
               <del>e</del>
               <add>s</add>
            </subst>isse <lb/>se testimonium . quodsi dissenserint et quedam pars <lb/>testium uni
               <expan>prebuerit</expan> testimonium . et alia . pars alteri . <lb/>
            <seg type="initial">T</seg>unc interrogetur si audent per pugnam illorum testi<cb
               n="247r" break="no"/>monium adprobare . Quodsi nulla pars alteri cesserit .
            <lb/>iurent et pugna probetur illorum testimonium . Quodsi <lb/>una pars subtraxerit se
            . tunc illa quę ausa fuerit conten<lb break="no"/>dere recipiatur . </ab>

         <milestone unit="capitulare" n="BK.165_1"/>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-247r-1" corresp="BK.165_inscriptio"
            rend="coloured">IN QUARTO LI<subst>
               <del>U</del>
               <add>B</add>
            </subst>ELLO . <lb/></ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-247r-2" corresp="BK.165_4_inscriptio"
            rend="coloured"><seg type="num" n="73">LXXIII</seg> DE FRATRIBUS . , </ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-247r-3" corresp="BK.165_4">
            <seg type="initial" rend="coloured">P</seg>recipimus de his fratribus qui in <lb/>
            <rs type="place">nostris et romanę finibus</rs> paternę seu maternę succedunt <lb/>
            hereditati si contigerit quod unus eorum ecclesiasticę <lb/> milicię sit mancipatus et
            idcirco ut neque atque<note type="editorial"><mentioned>ut neque atque</mentioned> lt.
               Schmitz G 1996, S. 661 Anm. 240 schon in der Vorlage von B1 He M M12 verderbter Text,
               d.h. Leitvariante für Ansegis redactus</note> seculariter <lb/> militare debuerat
            quod se ad defensionem regni nostri sub<lb break="no"/>trahat in <rs type="place"
               >nostris finibus</rs> . Partem substantię accipere dis<lb break="no"/>simulauerit
            idcirco ut nequeat constringi <expan>ubicumque</expan> suus <lb/>comis eum inuenerit
            licentiam distringendi ei concedi<lb break="no"/>mus . Ita ut primum fideiussores non
            inuenerit . tam<lb/> diu sub custodia per comitem teneatur . quousque aut
            <lb/>fideiussores inueniat aut bannum nostrum persoluat ; <lb/></ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-247r-4" corresp="BK.165_5_inscriptio"
            rend="coloured"><seg type="num" n="76">LXXVI</seg> DE LIBERIS HOMINIBUS QUI ALIENAM </ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-247r-5" corresp="BK.165_5">
            <seg type="initial" rend="coloured">D</seg>e liberis hominibus <lb/>uero qui in aliena
            potestate mobilem suum transferunt <lb/>ut causator eorum eos pignor<subst>
               <del>e</del>
               <add>a</add>
            </subst>re non possit placet <lb/>nobis ut res eorum infiscentur . quousque uenientes in
            <lb/>audientiam iusticiam faciant . si uero uenire contemp<lb break="no"/>serit
               <expan>secundum</expan> capitulare <rs type="person">domni ac genitoris nostri</rs>
            de <lb/>eorum rebus agatur . Nam et de ipsis rebus habita <cb n="247v"/> estimatione
            damnum queritori sortiatur . Qui uero mobi<lb break="no"/>le illud recipit si hoc
            sacramento probare non potuerit <lb/>quod propter iusticiam alterius differendam illud
            non recepis<lb break="no"/>set bannum nostrum persoluat ; </ab>

         <milestone unit="capitulare" n="Ansegis.3_57"/>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-247v-1" rend="coloured"
            corresp="Ansegis.3_inscriptio Ansegis.3_57_inscriptio">
            <milestone unit="span" corresp="Ansegis.3_inscriptio"
               spanTo="#muenchen-bsb-lat-3853-247v-1_1"/> IN CAPITULARIBUS <lb/>
            <rs type="person">KAROLI</rs>
            <anchor xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-247v-1_1"/>
            <milestone unit="span" corresp="Ansegis.3_57_inscriptio"
               spanTo="#muenchen-bsb-lat-3853-247v-1_2"/> DE MALLO PUBLICO CAPITULO <lb/>
            <seg type="num" n="69">LVIIII</seg>
            <anchor xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-247v-1_2"/>
         </ab>

         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-247v-2" corresp="Ansegis.3_57">
            <seg type="initial" rend="coloured">V</seg>t in locis ubi mallos publicos habere solent
            tectum <lb/> tale constitua<mod>t</mod>ur quod in hieme et in aestate obser<lb
               break="no"/>uandum esse possit<note type="editorial">Die verbleibenden 14 Zeilen der
               Seite wurden nicht beschrieben.</note> ; <cb n="248r"/>
         </ab>

         <milestone unit="capitulatio" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-248r-capitulatio-1"
            spanTo="#capitulatio-finis_1"/>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-248r-1" rend="coloured"><seg
               type="initial">I</seg>NCIPIUNT CAPITULA QUE <rs type="person">LUODOUUICUS</rs> .
            <lb/>cesar et <rs type="person">hlotharius</rs> inperator filius eius cum con<lb
               break="no"/>sensu eorum fidelium dederunt ; <lb/></ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-248r-2" corresp="BK.188_4_inscriptio_c"
               ><seg type="numDenom" rend="coloured">CAPITULUM </seg>
            <seg type="num" n="1" rend="coloured">I </seg><hi rend="coloured">D</hi>e liberis
            hominibus qui fidelitatem nondum domno <choice>
               <abbr>impr</abbr>
               <expan>imperatori</expan>
            </choice> promiserunt</ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-248r-3" corresp="BK.191_1_inscriptio_c"
               ><seg type="num" n="2" rend="coloured">II </seg>De his qui sine consensu episcopi
            presbiteros in aecclesiis constituunt uel inde eitiunt . </ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-248r-4" corresp="BK.191_2_inscriptio_c"
               ><seg type="num" n="3" rend="coloured">III </seg>De ęcclesiis <sic>in</sic> cohered<subst>
               <del>i</del>
               <add>e</add>
            </subst>s diuisis . </ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-248r-5" corresp="BK.191_3_inscriptio_c"
               ><seg type="num" n="4" rend="coloured">IIII </seg>De ecclesiis destructis</ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-248r-6" corresp="BK.191_4_inscriptio_c"
               ><seg type="num" n="5" rend="coloured">V </seg>De manso ad aecclesiam<note
               type="editorial"><mentioned>l</mentioned> mit redundantem Kürzungsstrich.</note> dato
            ; </ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-248r-7" corresp="BK.191_5_inscriptio_c"
               ><seg type="num" n="6" rend="coloured">VI </seg>De his qui nonas et decimas dare
            neglexerunt . </ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-248r-8" corresp="BK.191_7_inscriptio_c"
               ><seg type="num" n="7" rend="coloured">VII </seg>De his qui decimas dare nolunt nisi
            a se redimantur ; </ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-248r-9" corresp="BK.191_9_inscriptio_c"
               ><seg type="num" n="8" rend="coloured">VIII </seg>De his qui restaurationes
            ecclesiarum facere neglegunt</ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-248r-10"
            corresp="BK.191_10_inscriptio_c"><seg type="num" n="9" rend="coloured">VIIII </seg>De
            his qui agros dominicatos ideo neglegunt ut nonas exinde non persoluant ; </ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-248r-11"
            corresp="Benedictus.Levita.1_279_inscriptio_c">
            <seg type="num" n="10" rend="coloured">X </seg>Ut intellegatur in quo facto inmunitas
            frangatur ; </ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-248r-12" corresp="BK.193_1_inscriptio_c"
               ><seg type="num" n="11" rend="coloured">XI </seg>De homicidiis in aecclesiis uel
            earum atriis perpetratis ; </ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-248r-13" corresp="BK.193_2_inscriptio_c"
               ><seg type="num" n="12" rend="coloured">XII </seg>De his qui per cupiditatem rerum
            parentem uel propinquum occiderint . </ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-248r-14" corresp="BK.193_3_inscriptio_c"
               ><seg type="num" n="13" rend="coloured">XIII </seg>De his qui uxores derelinquerint
            uel occiderint ; </ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-248r-15" corresp="BK.193_4_inscriptio_c"
               ><seg type="num" n="14" rend="coloured">XIIII </seg>De his qui res alienas
            uendiderint uel malo ingenio uel mala occasione <choice>
               <abbr>trad</abbr>
               <expan>tradiderint</expan>
            </choice> ; </ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-248r-16" corresp="BK.193_5_inscriptio_c"
               ><seg type="num" n="15" rend="coloured">XV </seg>De uicariis et centenariis qui per
            cupiditatem sepe placita tenent </ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-248r-17" corresp="BK.193_6_inscriptio_c"
               ><seg type="num" n="16" rend="coloured">XVI </seg>De his qui proprium non habent sed
            terram dominicam resident ; </ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-248r-18" corresp="BK.193_8_inscriptio_c"
               ><seg type="num" n="17" rend="coloured">XVII</seg> De faidis coercendis . </ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-248r-19" corresp="BK.188_1_inscriptio_c"
               ><seg type="num" n="18" rend="coloured">XVIII</seg> De ecclesiasticis rebus ut
               continea<add>n</add><metamark function="insertion"/>tur sicut res ad fiscum contineri
            solent ; </ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-248r-20" corresp="BK.188_2_inscriptio_c"
               ><seg type="num" n="19" rend="coloured">XVIIII</seg> Quales testes contra fiscum
            recipiantur hi sunt electi non producti ; </ab>
         <cb n="248v"/>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-248v-1" corresp="BK.192_1_inscriptio_c"
               ><seg type="num" n="20" rend="coloured">XX </seg><seg type="initial">D</seg>e
               be<add>ne</add><metamark function="insertion"/>ficiis destructis ; </ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-248v-2" corresp="BK.192_2_inscriptio_c"
               ><seg type="num" n="21" rend="coloured">XXI </seg><seg type="initial">U</seg>t per
            missos nostros scabinios malos eiciantur et bonos constituantur . </ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-248v-3" corresp="BK.192_3_inscriptio_c"
               ><seg type="num" n="22" rend="coloured">XXII </seg><seg type="initial">U</seg>t in
            omni comitatu ad inquisitionem eligantur ueratiores et meliores ; </ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-248v-4" corresp="BK.192_4_inscriptio_c"
               ><seg type="num" n="23" rend="coloured">XXIII </seg><seg type="initial">U</seg>t
            scabinus qui iniuste iudicat propter munera ad nostram <expan>presentiam</expan> ueniat
            ; </ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-248v-5" corresp="BK.192_5_inscriptio_c"
               ><seg type="num" n="24" rend="coloured">XXIIII </seg><seg type="initial">D</seg>e
            commutationibus diuersis aecclesiarum ; </ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-248v-6" corresp="BK.192_6_inscriptio_c"
               ><seg type="num" n="25" rend="coloured">XXV </seg><seg type="initial">D</seg>e eo qui
            sciens in periurium testes duxit ; </ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-248v-7" corresp="BK.192_7_inscriptio_c"
               ><seg type="num" n="26" rend="coloured">XXVI </seg><seg type="initial">D</seg>e his
            qui discordiis et contentionibus student ; </ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-248v-8" corresp="BK.192_8_inscriptio_c"
               ><seg type="num" n="27" rend="coloured">XXVII </seg><seg type="initial">D</seg>e his
            qui bonos denarios recipere non uolunt ; </ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-248v-9" corresp="BK.192_9_inscriptio_c"
               ><seg type="num" n="28" rend="coloured">XXVIII </seg><seg type="initial">D</seg>e
            homicidiis uel aliis iniusticiis quę a fiscalinis nostris fiunt ; </ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-248v-10"
            corresp="BK.192_10_inscriptio_c"><seg type="num" n="29" rend="coloured">XXVIIII
               </seg><seg type="initial">U</seg>t collecte ad male faciendum omnino prohibeantur ; </ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-248v-11"
            corresp="BK.192_11_inscriptio_c"><seg type="num" n="30" rend="coloured">XXX </seg><seg
               type="initial">D</seg>e pontibus p<mod>u</mod>blicis destructis . et de iniustis
            teloneis ; </ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-248v-12"
            corresp="BK.192_13_inscriptio_c"><seg type="num" n="31" rend="coloured">XXXI </seg><seg
               type="initial">D</seg>e reuersione ab expedicione hostili ;. </ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-248v-13"
            corresp="BK.192_14_inscriptio_c"><seg type="num" n="32" rend="coloured">XXXII </seg><seg
               type="initial">U</seg>t missi nostri notum faciant comitibus et populo quod in omni
               ebdoma<lb break="no"/>da unum diem ad iudicium sedere uolumus ; </ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-248v-14"
            corresp="BK.192_15_inscriptio_c"><seg type="num" n="33" rend="coloured">XXXIII </seg>Ut
            ministri qui tributa maiora accipiunt quam constituta sint . ministeria perdant . <lb/>
         </ab>

         <anchor xml:id="capitulatio-finis_1"/>


         <milestone unit="capitulare" n="BK.188"/>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-248v-15" rend="coloured"
            corresp="BK.188_4_inscriptio">DE LIBERIS HOMINIBUS QUI IMPERATORE . <lb/>NONDUM
            FIDELITATEM PROMISERUNT . <lb/>
            <seg type="numDenom">CAPITULUM </seg>
            <seg type="num" n="1">I </seg>
         </ab>

         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-248v-16" corresp="BK.188_4">
            <seg type="initial" rend="coloured">V</seg>olumus ut missi nostri per totam legationem
            suam primo omnium inquirant <lb/> qui sint de liberis hominibus qui nondum fidelitatem
            nobis promissam habe<lb break="no"/>ant . et faciant illos eam promittere sicut
            consuetudo semper fuit . et post<lb break="no"/>ea legationem suam incipiant per cetera
            capitula peragere ; </ab>
         <milestone unit="capitulare" n="BK.191"/>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-248v-17" rend="coloured"
            corresp="BK.191_1_inscriptio"> De his qui sine consensu episcopi presbiteros in
            aecclesiis constituunt uel inde <lb/>eitiunt . <cb n="249r"/>
            <seg type="num" n="2">II </seg></ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-249r-1" corresp="BK.191_1">
            <seg type="initial" rend="coloured">D</seg>e his qui sine consensu episcopi pres<subst>
               <del>p</del>
               <add>b</add>
            </subst>iteros in aecclesiis constituunt uel de ecclesiis eitiunt . <lb/>et ab episcopo
            uel a quolibet misso dominico admoniti obedire noluerint ut ban<lb break="no"/>num
            nostrum reuuadiare cogantur et per fideiussores ad palatium nostrum uenire
            <lb/>iubeantur et tunc nos decernamus utrum nobis placeat . ut aut illum <subst>
               <del>b</del>
               <add>p</add>
            </subst>an<lb break="no"/>num perso<mod>l</mod>uat<note type="editorial"
                  ><mentioned>l</mentioned> korr. Der Schreiber hatte offenbar zunächst
               versehentlich schon zum <mentioned>u</mentioned>-Schaft angesetzt und diesen dann zum
                  <mentioned>l</mentioned> verlängert. Vor dem folgenden <mentioned>u</mentioned>
               ein übergeschriebenes Häkchen, das evtl. im Kontext desselben Korrekturvorganges
               enstanden, aber nicht zu deuten ist.</note> aut aliam amissuram sustineat ; </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-249r-2" rend="coloured"
            corresp="BK.191_2_inscriptio"> De ecclesiis in<add rend="default">ter</add> coheredes
            Diuisis <lb/>
            <seg type="num" n="3">III </seg></ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-249r-3" corresp="BK.191_2">
            <seg type="initial" rend="coloured">D</seg>e ęcclesiis quę inter coheredes diuisę sunt
            consideratum est quatinus si secundum proui<lb break="no"/>dentiam et admonitionem
            episcopi ipsi coheredes eas uoluerint tenere et honorare <lb/>faciant sin<del
               quantity="1" unit="chars"/> autem hoc contradixerint ut episcopi in potestate maneat
            utrum eas <lb/>ita consistere permittat aut reliquias exinde auferat . Et ubi
               <mod>ad</mod> nostrum bene<lb break="no"/>ficium <choice>
               <abbr>ecclcce</abbr>
               <expan>ecclesiae</expan>
            </choice><note type="editorial">gek. <mentioned>ecclcce</mentioned> (sic).
               Wahrscheinlich korrigierte der Schreiber das -<mentioned>cc</mentioned>- am Ende
               nicht, weil man es auch als cc-a lesen kann.</note> pertinentes ita diuisę inuentę
            fuerint ut describantur et <lb/>nobis renuntietur . </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-249r-4" rend="coloured"
            corresp="BK.191_3_inscriptio"> De ecclesiis dest<add>r</add><metamark
               function="insertion"/>uctis ; <lb/><seg type="num" n="4">IIII </seg></ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-249r-5" corresp="BK.191_3"><seg
               type="initial" rend="coloured">D</seg>e ęcclesiis destructis ut episcopi et missi
            inquisitionem faciant utrum per neglegen<lb break="no"/>tiam aut inpossibilitatem
            destructę sint . Et ubi neglegentia inuenta fue<lb break="no"/>rit episcopali autoritate
            emendare cogantur qui eam restaurare debu<lb break="no"/>erant . Si uero per
            inpossibilitatem contigit ut au<add>t</add><metamark function="insertion"/> pluriores
            sint quam neces<lb break="no"/>se sit aut maioris magnitudinis quam ut ex rebus ad eas
            pertinentibus restau<lb break="no"/>rari po<add>s</add>sint . episcopus modum inueniat
            qualiter congrue emendari et consiste<lb break="no"/>re possint ; </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-249r-6" rend="coloured"
            corresp="BK.191_4_inscriptio"> De manso ad ecclesiam dato ; <lb/><seg type="num" n="5">V
            </seg>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-249r-7" corresp="BK.191_4"><seg
               type="initial" rend="coloured">D</seg>e uno manso ad ecclesiam dato de quo aliqui
            homines contra statu<lb break="no"/>ta sibi seruitium exigunt . <expan>Quicumque</expan>
            pro hac causa accusatus fuerit <lb/>comes vel missi hoc quod inde subtractum est
            presbiteri cum sua lege restitu<lb break="no"/>ere faciant ; </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-249r-8" rend="coloured"
            corresp="BK.191_5_inscriptio"> De his qui nonas et decimas dare neglexerunt ; <cb
               n="249v"/>
            <seg type="num" n="6">VI </seg><note type="editorial">Nach <mentioned>I</mentioned>
               folgt ein Punkt oder der Ansatz zu einem weiteren Schaft. Evtl. hat der Korrektor,
               der auf derselben Seite weiter unten die <mentioned>VII</mentioned> zu
                  <mentioned>VIII</mentioned> verbessert hat, an dieser Stelle irrtümlich auch zu
               einer Verbesserung angesetzt und diese nicht mehr getilgt?</note>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-249v-1" corresp="BK.191_5 BK.191_6"
               ><milestone unit="span" corresp="BK.191_5" spanTo="#muenchen-bsb-lat-3853-249v-1_1"
               /><seg type="initial" rend="coloured">D</seg>e his qui decimas et nonas iam per
            multos annos aut ex parte <lb/>aut ex toto dare neglexerunt . uolumus ut per missos
            nostros constrin<lb break="no"/>gantur . ut secundum capitularem priorem soluant nonas
            et decimas <lb/>cum sua lege . et insuper bannum nostrum . et hoc eis denuntietur . quod
               qui<lb break="no"/>cumque hanc neglegentiam iterauerit . beneficium unde haec nona et
            decima <lb/>persolui debuit amissurum se sciat . Ita enim continetur in capitulare
            <lb/>bonę memorię <rs type="person">genitoris nostri</rs> in libro primo capitulo .
            CLVII .<note type="editorial">Im Folgenden fehlen die beiden Ansegis-Zitate, die in
               anderen Hss. an dieser Stelle folgen: Ansegis 1,157 (MGH Capit. N. S. 1 S. 514 und
               2,21 (MGH Capit. N. S. 1 S. 538-539.</note>
            <anchor xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-249v-1_1"/>
            <milestone unit="span" corresp="BK.191_6" spanTo="#muenchen-bsb-lat-3853-249v-1_2"
                  /><expan>Quicum<lb break="no"/>que</expan> decimam abstrahit de ęcclesia ad quam
            per iusticiam dari debet <lb/>et eam pręsumptiose . uel propter munera . aut per
            amicitiam aut aliam <lb/> quamlibet occasionem ad alteram aecclesiam dederit . a comite
            uel <lb/> a misso nostro distringatur ut eiusdem decimę quantitatem . cum <lb/> sua lege
            restituat . <anchor xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-249v-1_2"/>
         </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-249v-2" rend="coloured"
            corresp="BK.191_7_inscriptio"> DE DECIMIS QUAS <choice>
               <abbr>PLS</abbr>
               <expan>POPULUS</expan>
            </choice> DARE NON VULT . <lb/><seg type="num" n="7">VII </seg></ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-249v-3" corresp="BK.191_7"><seg
               type="initial" rend="coloured">D</seg>e decimis quas populus dare non uult . nisi
            quolibet modo <lb/> ab eo redimantur . ab episcopis prohibendum est ne fiat . Et si quis
               con<lb break="no"/>temptor inuentus fuerit . et nec episcopum nec comitem audire
            uelit <lb/> si noster homo fuerit . ad <expan>presentiam</expan> nostram uenire
            compellatur . <lb/>Ceteri uero distringantur ut inuiti ęcclesiae restituant qui uo<lb
               break="no"/>luntarie neglexerunt dare . </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-249v-4" rend="coloured"
            corresp="BK.191_9_inscriptio"> De his qui restaurationes ecclesiarum nolunt . <lb/><seg
               type="num" n="8">VII<add>I</add></seg>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-249v-5" corresp="BK.191_9"><expan><seg
                  type="initial" rend="coloured">Q</seg>uicumque</expan> de rebus ęcclesiarum quas
            in beneficium habent restaurati<lb break="no"/>ones earum facere neglexerint . iuxta
            capitularem anteriorem . <lb/>In quo de operibus ac nonis et decimis constitutum est sic
            de <lb/>illis adimpleatur id est in libro IIII<hi rend="super">o</hi> . <expan>capitulo</expan>
            XXXVIII . De opere<cb n="250r"/> uel restauratione ecclesiarum constitutum est ut de
            frugibus terrę et anima<lb break="no"/>lium nutrimine persoluantur : De opere uel
            restauratione ecclesiarum <lb/> comes et episcopus siue abba una cum misso nostro quem
            ipsi sibi ad hoc <lb/> elegerint considerationem faciant ut unusquisque eorum tantum
            <lb/> inde accipia<del>n</del>t ad operandum et restaurandum quantum ipse <lb/> de rebus
            ęcclesiarum habere cognoscitur . Similiter et uassi nostri aut in <lb/> commune tantum
            operis accipiant . quantum rerum ecclesiastica<lb break="no"/>rum habent uel unusquisque
            per se iuxta quantitatem quam ipse te<lb break="no"/>net . aut si inter eos conuenerit
            ut pro opere faciendo argen<lb break="no"/>tum donent . iuxta estimationem operis in
            argento persoluant . <lb/>cum quo <expan>precio</expan> rector ęcclesiae ad
               <expan>predictam</expan> restaurationem operarios <lb/> conducere et materiam emere
            possit . Et qui nonas et decimas <lb/> dare neglexerit . primum quidem illas cum sua
            lege restituat . <lb/>et insuper bannum nostrum soluat . ut ita castigatus caueat ne
            sepius <lb/> iterando beneficium amittat ; </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-250r-1" rend="coloured"
            corresp="BK.191_10_inscriptio"> De his qui agros neglexerunt . <lb/><seg type="num"
               n="9">VIIII</seg> . </ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-250r-2" corresp="BK.191_10"><seg
               type="initial" rend="coloured">D</seg>e illis qui agros dominicatos propterea
            neglexerunt excole<lb break="no"/>re . ut nonas exinde non persoluant et alienas terras
            ad exco<lb break="no"/>lendum propter hoc accipiunt . uolumus ut de tribus annis ipsam
            <lb/>nonam cum sua lege persoluant . Et si quis contemptor aut <lb/> comitis aut
            uassallorum nostrorum <choice>
               <abbr>proter</abbr>
               <expan>propter</expan>
            </choice> hoc extiterit per fideius<lb break="no"/>sores ad palatium<del quantity="1"
               unit="chars"/> uenire compellatur . </ab>
         <lb/>
         <milestone unit="capitulare" n="Benedictus.Levita"/>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-250r-3" rend="coloured"
            corresp="Benedictus.Levita.1_279_inscriptio"> Ut<note type="editorial">Das folgende
               Kapitel stimmt überein mit Benedictus Levita 1,279 (ed. Schmitz/Lukas S. 89 f.;
               24.03.2015) und stammt "aus derselben oder einer ähnlichen Vorlage" wie Benedict,
               "aber nicht von diesem" (ebd.). Vgl. dazu auch Patzold 2014.</note> intellegatur in
            quo facto inmunitas frangatur ; <cb n="250v"/>
            <seg type="num" n="10">X </seg>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-250v-1" corresp="Benedictus.Levita.1_279"
            rend="glossa">
            <seg type="initial" rend="coloured">P</seg>eruenit<note type="editorial">Das Kapitel ist
               auf dem Rand mit einem Notazeichen (oberer Teil beschnitten) und der Glosse
                  <mentioned>ImmvniTate</mentioned> markiert.</note> ad nos quod quedam aecclesiae
            ac monasteria nostras et <expan>predeces<lb break="no"/>sorum</expan> nostrorum
            inmunitates habentia . multa <expan>preiudicia</expan> et infestatio<lb break="no"/>nes
            a quibusdam patiantur et nec per easdem inmunitates ullam defen<lb break="no"/>sionis
            tuitionem habere ualeant propter hoc quod ab eisdem inmu<lb break="no"/>nitatum
            temeratoribus dicatur non plus inmunitatis nomine com<lb break="no"/>plecti quam
            claustra monasterii . Cetera quoque quamuis ad eas<lb break="no"/>dem aecclesias uel
            monasteria pertineant extra inmunitatem esse . <lb/>Propter hoc uolumus atque decernimus
            ut omnes intellegant . non so<lb break="no"/>lum claustra monasterii uel ęcclesię atque
            castitia ecclesiarum sub inmuni<lb break="no"/>tatis defensione consistere . uerum etiam
            domos et uillas et septa uil<lb break="no"/>larum et piscatoria manu facta et
               <sic>quidquic</sic> fossis aut sepibus uel etiam <lb/> alio clausarum genere
               <expan>precingitur</expan> eodem inmunitatis nomine <lb/> contineri . et quicquid
            intra huiusmodi munimenta ad ius earun<lb break="no"/>dem ęcclesiarum uel monasteriorum
            pertinentia a quolibet homine no<lb break="no"/>cendi uel damnum inferendi causa
            spontanea uoluntate commit<lb break="no"/>titur . In hoc facto inmunitas fracta
            iudicatur . Quod uero in <lb/> agris uel campis ac siluis quę sine laborationibus sunt
            et nullo modo <lb/> a munitione ci<add>n</add>guntur<note type="editorial"
                  ><mentioned>n</mentioned><hi rend="super">1</hi> ergänzt.</note> casu sicut fieri
            solet a quibuslibet homini<lb break="no"/>bus quiddam damni fuerit factum quamuis idem
            ager aut campus aut <lb/> silua ad ęcclesiam uel ad monasterium <expan>preceptum</expan>
            inmunitatis haben<lb break="no"/>tem pertineat . non tamen in hoc inmunitas fracta
            iudicanda est <lb/> Et ideo non sexcentorum solidorum <expan>compositione</expan> sed
            secundum legem quę <cb n="251r"/> in eo<mod>d</mod>em<note type="editorial">Das
                  <mentioned>d</mentioned> eventuell korrigiert (aus einem zunächst angesetzten
                  <mentioned>i</mentioned>?).</note> loco tenetur . is multandus est . qui scandalum
            uel damnum in <lb/> tali loco fecisse conuictus fuerit ; </ab>

         <milestone unit="capitulare" n="BK.193"/>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-251r-1" rend="coloured"
            corresp="BK.193_1_inscriptio"> De homicidiis in aecclesiis uel in atriis
               <expan>commissis</expan> . <lb/><seg type="num" n="11">XI</seg> . </ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-251r-2" corresp="BK.193_1"><seg
               type="initial" rend="coloured">D</seg>e homicidiis . in aecclesiis uel in atriis
            earum commissis hoc obseruetur <lb/> et teneatur quod in capitulare priori constitutum
            est . In libro IIII<hi rend="super">o</hi> . capitulo XIII . <lb/> Si quis aut ex leui
            causa . et <choice>
               <abbr>rel</abbr>
               <expan>reliqua</expan>
            </choice> . Commotor rixę si ibi moritur sine <lb/> uueregeldo . Alter qui se
               defend<mod>e</mod>ndo occisus fuerit uuerigeldo sol<lb break="no"/>uatur et alia
            compositio sicut supra dictum uel scriptum est perficiat<note type="editorial"
                  ><mentioned>Si ... perficiat</mentioned> eine Art kurze Zusammenfassung, aber kein
               wörtliches Zitat von Ansegis 4,13 (MGH Capit. N. S. 1 S. 625-627). Mit Blick auf die
               Ansegis-Kopie in derselben Hs. verweist der Kopist hier darauf, dass die gemeinte
               Stelle bereits "oben" stehe.</note> ; </ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-251r-3" rend="coloured"
            corresp="BK.193_2_inscriptio"> De his qui propter cupiditatem rerum patrem aut matrem
            occiderit ; <lb/><seg type="num" n="12">XII </seg></ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-251r-4" corresp="BK.193_2"><seg
               type="initial" rend="coloured">Q</seg>uicumque propter cupiditatem rerum patrem aut
            matrem aut fratrem aut <lb/> sororem uel nepotem . uel alium propinquum suum
            interfecerit . hereditas inter<lb break="no"/>fecti ad alios suos legitimos heredes
            perueniat . Interfectoris uero he<lb break="no"/>reditas ad fiscum redigatur . Ipse uero
               ordina<add>n</add><metamark function="insertion"/>te<note type="editorial"
                  ><mentioned>n</mentioned><hi rend="super">2</hi> mit Einfügungszeichen
               ergänzt.</note> episcopo <sic>pulblicę<note type="editorial">Über dem ersten Schaft
                  des <mentioned>u</mentioned> ein kleiner, leicht gebogener Strich, fast wie ein
                  Hochkomma. Unklar, wie er zu erklären ist.</note></sic> peniten<lb break="no"/>tię
            subdatur ; </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-251r-5" rend="coloured"
            corresp="BK.193_3_inscriptio"> Qui uxorem interfecerit uel relinquerit . <lb/><seg
               type="num" n="13">XIII </seg></ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-251r-6" corresp="BK.193_3"><seg
               type="initial" rend="coloured">Q</seg>uicumque<note type="editorial"
                  ><mentioned>Q</mentioned> ausnahmsweise nicht als Initiale gestaltet, aber doch
               vergrößert und in roter Tinte, also durchaus 'initialenähnlich'.</note> propria uxore
            derelicta uel sine culpa intefecta aliam <lb/> duxerit . armis depositis publicam agat
            penitentiam . Et si <sic>con<lb break="no"/>max</sic> fuerit
               <expan>conprehendatur</expan> a comite et ferro uinciatur et <lb/> in custodia
            mittatur donec res ad nostram noticiam deducatur ; </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-251r-7" rend="coloured"
            corresp="BK.193_4_inscriptio"> De his qui res alienas malo ingenio vendiderint ;
               <lb/><seg type="num" n="14">XIIII </seg></ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-251r-8" corresp="BK.193_4"><seg
               type="initial" rend="coloured">Q</seg>uicumque res alienas cuilibet homini uendiderit
            et ipse homo <lb/> easdem res alicui <sic>altari</sic> dederit siue uendiderit et ipse
            qui <lb/>tunc easdem res conparatas habet . per malum ingenium . proprio filio aut <lb/>
            <sic>altari</sic> cuilibet necdum legitimos annos habenti iusticię tollendę <cb n="251v"
            /> causa tradiderit . uolumus atque firmiter <expan>precipimus</expan> ut si pater
            eiusdem <lb/> paruuli uixerit . ipse intret in causam rationem reddendi pro filio suo .
            <lb/>Si autem ipse pater mortuus est tunc legitimus eius propinquus qui iuste <lb/> ei
            tutor ac defensor esse uidetur . pro ipso rationem reddere conpellatur . <lb/>Similiter
            de aliis omnibus iusticiis ad eum pertinentibus excepta sua legiti<lb break="no"/>ma
            hereditate quę ei per successionem parentum suorum legitime eue<lb break="no"/>nire
            debuit . Quodsi quis hanc nostram iussionem contempserit uel neglex<lb break="no"/>erit
            . sicut de ceteris contemptoribus ita de eo agatur . Is uero qui easdem <lb/> res primus
            inuasit . et iniuste uendidit necnon et em<add>p</add>tores excep<lb break="no"/>ta sola
            persona paruuli . hoc quod fraudulenter a<add>d</add><metamark function="insertion"
            />miserunt . intra <lb/> prouintiam emendare cogantur et postea sicut contemptores <lb/>
            iussionis nostrę sub fideiussoribus ad nostram <expan>presentiam</expan> uenire <lb/>
               conpella<add>n</add>tur . </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-251v-1" rend="coloured"
            corresp="BK.193_5_inscriptio"> De uicariis et centenariis qui per c<mod>u</mod>piditatem
            placita tenent . </ab>
         <lb/>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-251v-2" corresp="BK.193_5"><seg
               type="initial" rend="coloured">D</seg>e uicariis et centenariis qui magis propter
            cupiditatem quam propter <lb/> iusticiam faciendam sepissime p<subst>
               <del>a</del>
               <add>l</add>
            </subst>acita tenent . et exinde populum <lb/> nimis affligunt . Ita teneatur sicut in
            capitulari domni <rs type="person">Karo<lb break="no"/>li</rs> imperatoris continetur .
            In libro III<hi rend="super">o</hi> capitulo . XL . ITEM De placitis <lb/> quos liberi
            homines obseruare debent . Ita . seruetur sicut <lb/> in capitulari nostro . in li<subst>
               <del>p</del>
               <add>b</add>
            </subst>ro IIII . capitulo . LV . scriptum est . <lb/>Et quicumque huius constitutionis
            transgressor . a missis nostris <lb/> inuentus fuerit bannum nostrum persoluat ; </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-251v-3" rend="coloured"
            corresp="BK.193_6_inscriptio"> De liberis homi<lb break="no"/>nibus qui proprium non
            habent ; </ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-251v-4" corresp="BK.193_6"><seg
               type="initial" rend="coloured">D</seg>e liberis hominibus qui proprium <cb n="252r"/>
            non habent . sed in terra dominica resident . ut propter res alterius <lb/> ad
            testimonium non recipiantur . Coniuratores tamen aliorum <lb/> hominum ideo esse possunt
            quia liberi sunt . Illi uero qui et <lb/>proprium habent . et tamen in terra dominica
            resident propter hoc <lb/> non abiciantur quia in terra dominica resident sed propter
            hoc ad <lb/> testimonium recipiantur quia proprium habent . </ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-252r-1" rend="coloured"
            corresp="BK.193_8_inscriptio"> De faidis coercendis . <seg type="num" n="17">XVII
               </seg><note type="editorial"><mentioned>I</mentioned><hi rend="super">2</hi> steht im
               Bauch der folgenden <mentioned>D</mentioned>-Initiale und wurde vermutlich
               nachgetragen; siehe dazu oben die Vorbemerkung.</note>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-252r-2" corresp="BK.193_8">
            <seg type="initial" rend="coloured">D</seg>e faidis coercendis hoc obseruetur <lb/> et
            teneatur quod in capitulari nostro in libro IIII . capitulo XXV . continetur <lb/> Si
            quis aliqua necessitate et <choice>
               <abbr>rel</abbr>
               <expan>reliqua</expan>
            </choice><note type="editorial">Ansegis-Zitat nur im Anlaut wiedergegeben; der Rest
               durch <mentioned>et reliqua</mentioned> gekürzt.</note> . </ab>

         <milestone unit="capitulare" n="BK.188_1"/>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-252r-3" rend="coloured"
            corresp="BK.188_1_inscriptio"> De rebus ecclesiasticis ut contineantur . <lb/><seg
               type="num" n="18">XVIII </seg></ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-252r-4" corresp="BK.188_1">
            <seg type="initial" rend="coloured">U</seg>olumus ut omnes res ecclesiastice eo modo
               contine<add>an</add><metamark function="insertion"/>tur sicut res ad <lb/> fiscum
            nostrum contineri solent . usque dum nos ad generalem platitum <lb/> nostrum cum fide<subst>
               <del>b</del>
               <add>l</add>
            </subst>ibus nostris inuenerimus et constituerimus qualiter <lb/> in futurum de his
            fieri debeat ; </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-252r-5" rend="coloured"
            corresp="BK.188_2_inscriptio"> Quales testes contra fiscum recipiantur <lb/>
            <seg type="num" n="19">XVIIII </seg></ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-252r-6" corresp="BK.188_2">
            <seg type="initial" rend="coloured">I</seg>tem uolumus ut omnis inquisicio
               <add>quę</add><metamark function="insertion"/> de rebus ad fiscum nostrum
            pertinentibus <lb/> facienda est non per testes qui producti fuer<mod>i</mod>nt . sed
            per illos qui in eo <lb/> comitatu meliores et ueratiores esse noscuntur per illorum
               testimoni<lb break="no"/>um inquisitio fiat . Et iuxta quod illi testificati fuerint
            uel contine<lb break="no"/>antur uel reddantur ; </ab>

         <milestone unit="capitulare" n="BK.192"/>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-252r-7" rend="coloured"
            corresp="BK.192_1_inscriptio"> De beneficiis <sic>destuctis</sic> ; <lb/><seg type="num"
               n="20">XX </seg></ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-252r-8" corresp="BK.192_1"><seg
               type="initial" rend="coloured">D</seg>e beneficiis destructis hoc obseruetur quod in
            libro IIII<hi rend="super">o</hi> . capitulo XXXVI . continetur ; <note type="editorial"
               >Ansegis-Zitat fehlt. Andere Hss. zitieren an dieser Stelle Ansegis 4,36 (MGH Capit.
               N. S. 1 S. 644.</note></ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-252r-9" rend="coloured"
            corresp="BK.192_2_inscriptio"> De scabinis malis ut eitiantur ; </ab>
         <lb/>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-252r-10" corresp="BK.192_2"><seg
               type="initial" rend="coloured">V</seg>t missi nostri ubicumque malos scabinios
            inueniunt eitiant <lb/> et cum tocius populi consensu in locum eorum bonos eligant . et
            cum elec<cb n="252v" break="no"/><handShift new="F"/>ti<note type="editorial"> Ab
                  <mentioned>ti</mentioned> Wechsel der Schreiberhand mit Beginn der neuen Seite,
               vgl. die Vorbemerkung.</note> fuerint iurare faciant . ut scienter iniuste iudicare
            non debeant <lb/>
         </ab>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-252v-1" rend="coloured"
            corresp="BK.192_3_inscriptio"> Ut ueratiores eligantur ; <seg type="num" n="22"
                  >XXI<mod>I</mod>
            </seg></ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-252v-2" corresp="BK.192_3"><seg
               type="initial" rend="coloured">V</seg>t in omni comitatu hi qui <lb/> meliores et
            ueratiores inueniri possunt eligantur a missis nostris ad <lb/> inquisitiones faciendas
            . et rei ueritatem dicendam . et adiutores <lb/> comitum sint ad iustitias faciendas . </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-252v-3" rend="coloured"
            corresp="BK.192_4_inscriptio"> Si scabinus iniuste iudicat <lb/>
            <seg type="num" n="23">XXIII</seg> . </ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-252v-4" corresp="BK.192_4"><seg
               type="initial" rend="coloured">V</seg>olumus ut quicumque de scabinis
               <expan>deprehensus</expan> fuerit propter <lb/> munera . aut propter amicitiam uel
            inimicitiam iniuste iudicasse . <lb/>ut per fideiussores missus ad
               <expan>presentiam</expan> nostram ueniat . De cetero <lb/> omnibus scabinis
            denuntietur . ne quis deinceps etiam iustum iu<lb break="no"/>ditium uendere
               <expan>presumat</expan> . </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-252v-5" rend="coloured"
            corresp="BK.192_5_inscriptio">
            <handShift new="E"/>De commutationibus ecclesiasticarum<note type="editorial">Etwas
               ungewöhnlich anmutende <mentioned>ecclesia</mentioned>-Kürzung, die außer
                  <mentioned>e</mentioned><hi rend="super">2</hi> sonst nichts weiter eliminiert.
               Über <mentioned>i</mentioned><hi rend="super">1</hi> scheinbar eine gewellte
               senkrechte Linie, bei der es sich aber offenbar schlicht um verlaufene Tinte mit
               kleinem Wasserfleck handelt. Abgesehen davon wirken die Buchstaben von
                  <mentioned>ecclesiasticarum</mentioned> insgesamt etwas dünner als der Beginn der
               Rubrik (andere Feder bzw. andere Hand?).</note>
            <lb/>
            <seg type="num" n="24"> XXIIII</seg> . </ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-252v-6" corresp="BK.192_5"><seg
               type="initial" rend="coloured">U</seg>bicumque commutationes tam tempore nostro
               quaque<note type="editorial">Gek. <mentioned>quaq</mentioned>. Allerdings ist das an
                  <mentioned>q</mentioned><hi rend="super">2</hi> angehängte Kürzungszeichen für
                  <mentioned>-ue</mentioned> ungewöhnlich lang und gebogen, so dass die alternative
               Lesung <mentioned>quam</mentioned> (korr.) zumindest möglich ist, wobei der Schreiber
               in diesem Fall aus dem Bogen von <mentioned>q</mentioned> und dem daran angehängten
               Bogen ein unziales <mentioned>m</mentioned> geformt hätte, ohne die dadurch
               überflüssig gewordene Unterlänge des <mentioned>q</mentioned> zu tilgen.</note>
            <rs type="person">genitoris nostri</rs>
            <lb/> legitime et rationales atque utiles ecclesiis dei factę sunt permaneant <lb/>
               Ubi<add>cum</add><metamark function="insertion"/>que inutiles et incommodę atque
               inrationa<add>bi</add><metamark function="insertion"/>les factę sunt dissoluantur
            <lb/> et recipiat unusquisque quod dedit . Ubi uero mortua manus inter<lb break="no"
            />iacet . aut alia quelibet causa quę rationabilis esse uideatur <lb/> inuenta fuerit
            diligenter desc<add>r</add><metamark function="insertion"/>ibatur et ad nostram noticiam
            <lb/> perferatur</ab>
         <lb/>
         <ab corresp="BK.192_6_inscriptio" type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-252v-7"
            rend="coloured"><seg type="num" n="25">XXV</seg> . </ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-252v-8" corresp="BK.192_6"><seg
               type="initial" rend="coloured">Q</seg>uicumque <expan>conprobatus</expan> fuerit de
            eo quod scienter testes in periurium <lb/> induxisset sub fideiussione ad placitum
            nostrum uenire <expan>conpel<lb break="no"/>latur</expan> . ut ibi cum fidelibus nostris cons<subst>
               <del>edi</del>
               <add>ide</add>
            </subst>mus quid de tali homine <lb/> faciendum sit</ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-252v-9" rend="coloured"
            corresp="BK.192_7_inscriptio"> DE DISCORDIIS <lb/>
            <seg type="num" n="26">XXVI</seg></ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-252v-10" corresp="BK.192_7"><seg
               type="initial" rend="coloured"> D</seg>e his qui discordiis et contentionibus studere
            solent et in pace<cb n="253r"/> uiuere nolunt . et inde conuicti fuerint . uolumus ut
            sub fide<lb break="no"/>iussoribus ad nostrum platitum ueniant ut ibi cum fidelibus
            nostris <lb/> consideremus quid de talibus faciendum sit ; </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-253r-1" rend="coloured"
            corresp="BK.192_8_inscriptio"> Qui bonos <sic>den<add>a</add><metamark
                  function="insertion"/>rio</sic> nolunt <lb/>
            <seg type="num" n="27">XXVII</seg></ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-253r-2" corresp="BK.192_8"><seg
               type="initial" rend="coloured"> D</seg>e bonis denariis quos populus recipere non
            uult . uolumus ut hoc <lb/> obseruetur et teneatur quod in priori capitulari nostro
            constitutum est <lb/> in libro IIII capitulo XXX<note type="editorial">Ansegis-Zitat
               fehlt. Andere Hss. zitieren an dieser Stelle Ansegis 4,30 (MGH Capit. N. S. 1 S.
               641).</note> Et ad hanc institutionem nostram adim<lb break="no"/>plendam episcopi et
            abbates siue reliqui qui beneficia nostra habent <lb/> adiuuent comites in suis
            hominibus distringendis . Et si comi<lb break="no"/>tes hanc nostram constitutionem
            neglexerint hoc per missos nostros <lb/> ad nostram notitiam perferatur </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-253r-3" rend="coloured"
            corresp="BK.192_9_inscriptio"> De homicidiis que a fiscalinis fiunt ; <lb/><seg
               type="num" n="28">XXVIII</seg>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-253r-4" corresp="BK.192_9"><seg
               type="initial" rend="coloured"> D</seg>e <sic>homici<subst>
                  <del>i</del>
                  <add>dis</add>
               </subst></sic> uel aliis iniusticiis quę a fiscalinis nostris fiunt <lb/> quia inpune
            ea <expan>committere</expan> se posse existimant nos actoribus <lb/> nostris
               <expan>precipiendum</expan> esse decernimus ne ultra inpune fia<add>n</add><metamark
               function="insertion"/>t ita ut ubi<lb break="no"/>cumque facta fuerint soluere per
            disciplinam <expan>precipiemus</expan> ; </ab>
         <lb/>
         <ab corresp="BK.192_10_inscriptio" type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-253r-5"
            rend="coloured"><seg type="num" n="29">XXVIIII</seg></ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-253r-6" corresp="BK.192_10"><seg
               type="initial" rend="coloured"> C</seg>ollecte ad malefaciendum fieri omnimodis
            prohibeantur . Et ubi<lb break="no"/>cumque huiusmodi <expan>presumpciones</expan> factę
               fueri<add>n</add><metamark function="insertion"/>t digna emendatione <lb/>
            corrigantur . Et si per neglegentiam comitis uel factę sunt uel inemendatę <lb/>
            remanserunt hoc ad nostram noticiam perferatur . autor uero facti . si fuerit <lb/>
            <expan>prepositus</expan> uel aduocatus siue centenarius uel qualibet alia dignitate <lb/>
            <expan>predita</expan> libera persona post legalem emendationem in loco factam sub fi<lb
               break="no"/>deiussoribus ad <expan>presentiam</expan> nostram ueniat . Multitudo uero
            siue de <lb/> seruis uel de liberis sit . legitima emendatione multetur . <cb n="253v"/>
         </ab>


         <ab corresp="BK.192_11_inscriptio" type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-253v-1"
            rend="coloured">
            <seg type="num" n="30">XXX </seg></ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-253v-2" corresp="BK.192_11"><seg
               type="initial" rend="coloured">D</seg>e pontibus publicis destructis placuit nobis ut
            qui iussi<mod>onem nostram</mod><note type="editorial"><mentioned>-onem
                  nostram</mentioned> eventuell auf Rasur.</note> in reparandis pontibus <choice>
               <abbr>ctempser</abbr>
               <expan>contempserunt</expan>
            </choice> uolumus ac iubemus ut omnes homines <lb/> nostri in nostram ueniant
               <expan>presentiam</expan> rationes reddere . cur nostram iussio<lb break="no"/>nem
            ausi sunt contempnere . Comites autem reddent rationem <lb/> de eorum pagensibus . cur
            eos aut non <choice>
               <abbr>cstrinxer</abbr>
               <expan>constrinxerunt</expan>
            </choice> ut hoc facerent aut nobis <lb/> nunciare <choice>
               <abbr>neglexr</abbr>
               <expan>neglexerunt</expan>
            </choice> . Similiter de iniustis teloneis ubicumque <lb/> accipiuntur . sciant se
            exinde nobis rationem reddituros <lb/>
         </ab>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-253v-3" rend="coloured"
            corresp="BK.192_13_inscriptio"> . De reuersione ;. <seg type="num" n="31">XXXI
            </seg></ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-253v-4" corresp="BK.192_13"><seg
               type="initial" rend="coloured">P</seg>ostquam comes et pagenses . <lb/>de qualibet
            expeditione hostili reuersi fuerint . ex eo die super <lb/> XL noctes sit bannus
               <sic>resinus</sic> quod lingua thutisca scaftlegi<note type="editorial">Über
                  <mentioned>e</mentioned> ein Schrägstrich, vermutlich ein Betonungszeichen?</note>
            . id est <lb/> armorum depositio uocatur </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-253v-5" rend="coloured"
            corresp="BK.192_14_inscriptio"> Ut missi nostri notum facia<add>n</add>t <choice>
               <abbr>ebdom</abbr>
               <expan>ebdomada</expan>
            </choice> ; </ab>
         <lb/>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-253v-6" corresp="BK.192_14"><seg
               type="initial" rend="coloured">H</seg>oc missi nostri notum faciant comitibus et
            populo quod nos in omni <lb/> epdomada unum diem ad causas audiendas et iudicandas
            sedere <lb/> uolumus ; Comites nostri autem et missi nost<mod>r</mod>i magnum studium
            habeant <lb/> ne forte propter eorum neglegentiam pauperes crucientur et nos tedium
            <lb/> propter eorum clamores patiamur . si nostram gratiam habere uelint . Populo <lb/>
            autem dicatur ut caueat se de aliis causis ad nos reclamare nisi de <lb/> quibus aut
            missi nostri aut comites eis iusticias facere noluerint . </ab>
         <lb/>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-253v-7" rend="coloured"
            corresp="BK.192_15_inscriptio"> ut ministri qui tributa maiora accipiunt quam constituta
            sint ministeria <lb/> perdant</ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-253v-8" corresp="BK.192_15"><seg
               type="initial" rend="coloured">Q</seg>uicumque uicarii uel alii ministri comitum
            tributum quod inferenda <lb/> uocatur maioris <choice>
               <abbr>ptii</abbr>
               <expan>pretii</expan>
            </choice><note type="editorial"><mentioned>ptii</mentioned> ohne erkennbaren
               Kürzungsstrich</note> a populo exigere <expan>presumpsit</expan> quam a missis <lb/>
            bone memorię <rs type="person">genitoris nostri</rs>
            <choice>
               <abbr>cstitutum</abbr>
               <expan>constitutum</expan>
            </choice><note type="editorial"><mentioned>cstitutum</mentioned> ohne erkennbaren
               Kürzungsstrich</note> fuit . hoc quod iniuste<cb n="254r"/> superposuit atque
            abstulit sibique retinuit . his quibus hoc tulit <lb/> cum sua lege restituat et insuper
            fredum nostrum conponat et minis<lb break="no"/>terium amittat ; </ab>

         <gap reason="editorial"/>
         <cb n="256r"/>
         <lb n="13"/>

         <milestone xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-256r-capitulatio-2" unit="capitulatio"
            spanTo="#capitulatio-finis_2"/>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-256r-9" rend="coloured">INCIPIUNT
            CAPITULA . <lb/>
         </ab>

         <gap reason="editorial"/>
         <cb n="257r"/>
         <lb n="9"/>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-257r-11" corresp="BK.191_8_inscriptio_c">
            <seg type="num" n="37" rend="coloured">XXXVII </seg>Ut de rebus ecclesiae quę ab ea per
            XXX annos possessę sunt testimonia <lb/>non recipiantur ; <lb/>
         </ab>

         <gap reason="editorial"/>
         <lb n="20"/>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-257r-19" rend="coloured"><date>ANNO
                  <sic>. VIX .</sic> Regnante <rs type="person">hludouuico</rs></date> ; <lb/>
         </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-257r-20"
            corresp="BK.192_12_inscriptio_c">
            <seg type="num" n="45" rend="coloured">XLV </seg>Ut examen frigidę aquę non fiat ;
            <lb/></ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-257r-21" corresp="BK.195_1_inscriptio_c">
            <seg type="num" n="46" rend="coloured">XLVI</seg> De in<del>c</del>scriptione temporum ;
               <cb n="257v"/>
         </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-257v-1" rend="coloured">INCIPIT DECRETUM
            quod FACTUM FUIT AD CONPEN<lb break="no"/>DUM PALATII PUBLICUM / <lb/></ab>
         <anchor xml:id="capitulatio-finis_2"/>

         <milestone n="BK.191_1" unit="capitulare"/>

         <gap reason="editorial"/>
         <cb n="261v"/>
         <lb n="2"/>

         <ab corresp="BK.191_8_inscriptio" type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-261v-1"
            rend="coloured"><seg type="num" n="37">XXXVII</seg>
            <lb/></ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-261v-2" corresp="BK.191_8"><seg
               type="initial" rend="coloured">V</seg>t de rebus ecclesiarum quę ab eis per XXX
            annorum spacium sine ul<lb break="no"/>la interpellatione possessa sunt . testimonia non
            recipiantur sed eo mo<lb break="no"/>do contineantur sicut res ad fiscum dominicum
               pertinen<lb break="no"/>tes contineri solent . <lb/></ab>

         <gap reason="editorial"/>
         <cb n="262v"/>
         <lb n="4"/>

         <milestone n="BK.192_1" unit="capitulare"/>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-262v-1" rend="coloured"
            corresp="BK.192_12_inscriptio">
            <date>Anno XVI Regnante <rs type="person"> Hludouuicco</rs></date> ; <lb/><seg
               type="num" n="45"/>XLV. </ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-262v-2" corresp="BK.192_12"><seg
               type="initial" rend="coloured">V</seg>t examen aquę frigidę quid actenus faciebant a
            missis nostris om<lb break="no"/>nibus interdicatur ne ulterius fiat ; <lb/>
         </ab>

         <milestone n="BK.195" unit="capitulare"/>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-262v-3" corresp="BK.195_1_inscriptio"
            rend="coloured">De inscriptione temporum ; <seg type="num" n="46">XLVI</seg> .
            <lb/></ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-262v-4" corresp="BK.195_1" rend="glossa"><seg
               type="initial" rend="coloured">L</seg>icet<note type="editorial">auf dem Rand ein
                  <mentioned>l</mentioned> als Anweisung für den Rubrikator, ausgeführt von der
               Haupthand.</note> iampridem a nobis fuerat ordinatum ut si quis in popu<lb break="no"
            />lo nostro barbarę nationis persona . aut in re sua consisteret inui<lb break="no"
               />tasset<note type="editorial">auf dem Rand ein Haken in Texttinte (=r für
                  <mentioned>require</mentioned>?).</note> . aut si terram ad habitaculum
            uoluntarius deputasset . ei<lb break="no"/>quę per annos XV . sine terciis habuisset in
            uoluntate ipsius <lb/>permaneret . Neque exinde quiquam sibi ille qui dederat scire
            <lb/>esse reddendum tamen <subst>
               <del>ulla absque</del>
               <add>absque ulla</add>
            </subst> permutatione . omni tempore <lb/>generaliter memorata condicio debeat custodiri
               <expan>presenti</expan>
            <lb/> placuit constitui . Si quis terram uero ab altero uiolenter <lb/>dixerit et
            conuicerit fuisse sublatum . priusquam XXX . <lb/>annorum numerus compleatur . et rem
            constiterit occupatam <lb/>et requirere pote<mod>r</mod>it et repeten<mod>s</mod>
            partibus reformare Ceterum <lb/>si inpletis XXX annis terra a <expan>quocumque</expan>
            etiam peruasa<note type="editorial">auf dem Rand von der Haupthand: <mentioned>hic
                  semiscriptum</mentioned>. Die letzten drei Zeilen der Seite bleiben leer.</note>
            <lb/>
         </ab>

         <gap reason="editorial"/>
         <cb n="264r"/>
         <lb n="1"/>

         <milestone unit="capitulatio" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-264r-capitulatio-1"
            spanTo="#capitulatio-finis_3"/>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-264r-1" rend="coloured">DE CAPITVLARE
               <rs type="person">CAROLI</rs> . QVOD IN DIVERSIS LOCIS <lb/> EST PERPETRATVM . <lb/>
         </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-264r-2"
            corresp="BK.266_c_10_inscriptio_c">
            <seg type="numDenom" rend="coloured">CAPITULUM</seg>
            <seg type="num" n="1" rend="coloured">I</seg>
            <hi rend="coloured">D</hi>e eo qui infra regnum sine iussione dominica vim
               <expan>predauerit</expan> ; <lb/>
         </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-264r-3"
            corresp="BK.266_c_11_inscriptio_c"><seg type="num" n="2" rend="coloured">II</seg>
            <hi rend="coloured">D</hi>e eo qui infra regnum rapinam fecerit . aut de rebus
            aeclesiarum aliquid abstulerit <lb/>
         </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-264r-4"
            corresp="BK.242_d_4_inscriptio_c"><seg type="num" n="3" rend="coloured">III</seg>
            <hi rend="coloured">U</hi>t nemo uagum hominem recipiat . sed fugientem omnes
            persequantur . <lb/>
         </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-264r-5"
            corresp="BK.242_d_5_inscriptio_c"><seg type="num" n="4" rend="coloured">IIII</seg>
            <hi rend="coloured">D</hi>e eo qui ab episcopo aliquo excommunicatus fuerit . et
            iustitiam fugerit . <lb/>
         </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-264r-6"
            corresp="BK.242_d_6_inscriptio_c"><seg type="num" n="5" rend="coloured">V</seg>
            <hi rend="coloured">V</hi>t nemo episcoporum hominem excommunicet . donec euuangelicę
            ammoneatur . <lb/>
         </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-264r-7"
            corresp="BK.242_d_7_inscriptio_c"><seg type="num" n="6" rend="coloured">VI</seg>
            <hi rend="coloured">V</hi>t illis hominibus qui in nos <choice>
               <abbr>peccauer</abbr>
               <expan>peccauerunt</expan>
            </choice> . rationalis misericordia impendatur ; <lb/>
         </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-264r-8"
            corresp="BK.242_d_10_inscriptio_c"><seg type="num" n="7" rend="coloured">VII</seg>
            <hi rend="coloured">V</hi>t nostri fideles vnusquisque in suo ordine . et statu a nobis
            securi sint . <lb/>
         </ab>

         <gap reason="editorial"/>
         <cb n="265r"/>
         <lb n="16"/>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-265r-14"
            corresp="BK.273_b_prolog_inscriptio_c">
            <date><hi rend="coloured">ANNO <choice>
                     <abbr>INCARNAT</abbr>
                     <expan>INCARNATIONE</expan>
                  </choice> DOMINI DCCCLXIIII . REGNANTE <rs type="person">KAROLO</rs> XXV</hi> .
               <lb/> ANNO <choice>
                  <abbr>INDICT</abbr>
                  <expan>INDICTIONE</expan>
               </choice> XII . VII <choice>
                  <abbr>KL</abbr>
                  <expan>KALENDAS</expan>
               </choice> IULIAS</date> . IN <rs type="place">LOCO QUI DICITUR PISTIS</rs> . <lb/>
            <hi rend="coloured">C</hi>um consensu fidelium nostrorum atque consilio constituimus .
            et cunctis <lb/> per regnum nostrum sine ulla refragatione obseruanda mandauimus ;
            <lb/></ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-265r-15"
            corresp="BK.273_b_5_inscriptio_c"><seg type="num" n="49" rend="coloured">XLVIIII</seg>
            <hi rend="coloured">V</hi>t uillę indominicate . et uillę de monasteriis . et quę sub
               inmu<lb break="no"/>nitate consistunt . cum saluamento consistant . <lb/>
         </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-265r-16"
            corresp="BK.273_b_22_inscriptio_c"><seg type="num" n="50" rend="coloured">L</seg>
            <hi rend="coloured">D</hi>e colonis qui bonos denarios reiciunt . et de his qui
            beneficia . uel alodas in duobus uel III<hi rend="super">vs</hi> uel IIII<hi
               rend="super">or</hi> comitatibus habent . <cb n="265v"/>
         </ab>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-265v-1"
            corresp="BK.273_b_25_inscriptio_c"><seg type="num" n="51" rend="coloured"><subst>
                  <del/>
                  <add>LI</add>
               </subst></seg>
            <hi rend="coloured">D</hi>e eo qui <rs>nordmannis</rs> pruniam uel caballum donauerit .
            <lb/>
         </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-265v-2"
            corresp="BK.273_b_32_inscriptio_c"><seg type="num" n="52" rend="coloured">LII</seg>
            <hi rend="coloured">V</hi>t conlimitanei comites in una die si fieri potest mallum non
            habeant . <lb/>
         </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-265v-3"
            corresp="BK.273_b_34_inscriptio_c"><seg type="num" n="53" rend="coloured">LIII</seg>
            <hi rend="coloured">D</hi>e his qui filios suos fame uel aliqua necessitate vendunt .
            <lb/>
         </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-265v-4"
            corresp="BK.287_prolog_inscriptio_c" rend="coloured glossa">
            <rs type="person">Carolomannus<note type="editorial">am Rand die Glosse <mentioned>cap.
                     Has</mentioned> in rot.</note>
               <expan>gratia</expan> dei rex</rs> ad <rs type="place">palatium uernis</rs> .
               <date>Anno <lb/>
               <choice>
                  <abbr>incarnat</abbr>
                  <expan>incarnatione</expan>
               </choice> dominicę . DCCCLXXXIIII . Anno autem regni sui . V . <choice>
                  <abbr>indict</abbr>
                  <expan>indictione</expan>
               </choice> II mense <choice>
                  <abbr>mart</abbr>
                  <expan>martio</expan>
               </choice></date><lb/>
         </ab>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-265v-5" corresp="BK.287_2_inscriptio_c"
               ><seg type="num" n="52" rend="coloured">LII</seg>
            <hi rend="coloured">Q</hi>ualiter de his fiat qui rapinam exercuerint . <lb/>
         </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-265v-6" corresp="BK.287_5_inscriptio_c"
               ><seg type="num" n="53" rend="coloured">LIII</seg>
            <hi rend="coloured">Q</hi>ualiter episcopus de his facere debeat . in cuius parrochia
               <expan>depredauerint</expan> . <lb/>
         </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-265v-7" corresp="BK.287_6_inscriptio_c"
               ><seg type="num" n="54" rend="coloured">LIIII</seg>
            <hi rend="coloured">Q</hi>ualiter episcopus de his faciat qui per parrochiam iter agendo
               <expan>predauerint</expan> . <lb/>
         </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-265v-8" corresp="BK.287_11_inscriptio_c"
               ><seg type="num" n="55" rend="coloured">LV</seg>
            <hi rend="coloured">S</hi>i uassi dominici <expan>predauerint</expan> . vt per comitem
            ad emendationem uocentur . <lb/>
         </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-265v-9" corresp="BK.287_12_inscriptio_c"
               ><seg type="num" n="56" rend="coloured">LVI</seg>
            <hi rend="coloured">U</hi>t <expan>presbiteri</expan> hospitales sint et alios admoneant
            <lb/>
         </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-265v-10"
            corresp="BK.287_14_inscriptio_c"><seg type="num" n="57" rend="coloured">LVII</seg>
            <hi rend="coloured">U</hi>t <expan>presbiteri</expan> et ministri comitis uillanis
               <expan>precipiant</expan> . ne coll<subst>
               <del>a</del>
               <add>ec</add>
            </subst>tam faciant ; <lb/>
         </ab>
         <anchor xml:id="capitulatio-finis_3"/>

         <gap reason="editorial"/>
         <cb n="268r"/>
         <lb n="6"/>

         <milestone n="BK.266" unit="capitulare"/>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-268r-7" corresp="BK.266_c_10_inscriptio"
            rend="coloured"> . <seg type="num" n="1">I</seg> . </ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-268r-8" corresp="BK.266_c_10"><seg
               type="initial" rend="coloured">S</seg>i quis in exercitu infra regnum sine iussione
            dominica . per uim <lb/> hostilem aliquid <expan>predare</expan> uoluerit . aut foenum
            tollere . aut granum . <lb/> siue peccora maiora . uel minora . domosque infringere .
            uel incendere . <lb/> haec ne fiant omnino prohibemus . <seg type="initial">Q</seg>uodsi
            ab aliquo <expan>presumptiose</expan> factum <lb/> fuerit . LX . <expan>solidis</expan>
            . si liber est sit culpabilis . et omnia similia restituat . <lb/> aut cum XII .
            testibus se purget . <seg type="initial">S</seg>i uero servus hoc fecerit . capitali
            <lb/> crimini subiaceat . et dominus omnia similia restituat . qui seruvm suum . <lb/>
            non <choice>
               <abbr>correx</abbr>
               <expan>correxit</expan>
            </choice> . Nec custodiuit vt talia non perpetraret . quoniam si nosmetipsos <lb/>
            comedimus . cito deficiemus . Unusquisque tamen custodiat exercitum suum . <lb/> ne
            aliqua <expan>depredatio</expan> infra regnum fiat . <lb/>
         </ab>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-268r-9" corresp="BK.266_c_11_inscriptio"
            rend="coloured"><seg type="num" n="2">II</seg> . </ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-268r-10" corresp="BK.266_c_11">
            <seg type="initial" rend="coloured">S</seg>i quis infra regnum rapinam fecerit . aut
            cuiquam nostro fideli eiusque homini <lb/> aliquid vi abstulerit . in triplo cui aliquid
            abstulerit legaliter <choice>
               <abbr>comp</abbr>
               <expan>componat</expan>
            </choice> . <lb/> et insuper pannum nostrum . LX <choice>
               <abbr>sol</abbr>
               <expan>solidos</expan>
            </choice> nobis persoluat . Postmodum uero ante nos . <lb/> a comite adducatur . vt in
            bastinaco retrusus . vsque dum nobis placuerit : <lb/> poenas luat . Nam si publice
            actum fuerit . Publicam inde penitentiam <lb/> agat . Iuxta sanctorum canonum sanctionem
            . Si uero occulte sacerdotum <lb/> consilio . ex hoc agat penitentiam . quoniam raptores
            vt ait apostolus . <cb n="268v"/> Nisi vero egerint penitentiam . regnum <mod>d</mod>ei
            non posside<mod>b</mod>unt . <lb/> Qui uero de rebus ecclesiarum aliquid abstulerit .
            grauius inde iudicetur . <lb/> quia sacrarum rerum ablatio sacrilegium est . et
            sacrilegus uocatur . <lb/> qui ex eis aliquid abstulerit aut rapuerit . Extorres namque
            a liminibus <lb/> sanctę matris ecclesię quam leserunt sunt habende atque firmiter
            denotande . <lb/>
         </ab>

         <milestone unit="capitulare" n="BK.242"/>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-268v-1" corresp="BK.242_c_4_inscriptio"
            rend="coloured">
            <seg type="num" n="3">III</seg> . </ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-268v-2" corresp="BK.242_c_4" rend="glossa">
            <seg type="initial" rend="coloured">E</seg>t quia per vagos homines pax et tran<subst>
               <del>g</del>
               <add>q</add>
            </subst>uillitas <lb/> perturbari solet ! Uolumus vt ad quemcumque nostrum talis
            euenerit . nemo <lb/> ex nobis illum aliter recipiat . nisi vt ad rectam racionem
            perducatur . et si subter<lb break="no"/>fugerit . omnes in commune in <sic>cuvs</sic>
            regnum euenerit . illum persequamur . donec <lb/> ad iurationem perducatur . aut de
            regno deleatur . <lb/>
         </ab>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-268v-3" corresp="BK.242_c_5_inscriptio"
            rend="coloured"><seg type="num" n="4">IIII</seg>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-268v-4" corresp="BK.242_c_5" rend="glossa">
            <seg type="initial" rend="coloured">S</seg>imiliter<note type="editorial">am Rand die
               Glosse: <mentioned>Nota de vag</mentioned>[antibus].</note> et de eo agendum . qui
            pro aliquo capitali crimine . a quolibet episcopo <lb/> excommunicatur . et regimen
            regis inmutat . ne debitam penitentiam suscipiat . <lb/> Interdum etiam incestam
            propinquam suam aut sanctimonialem . uel raptam . siue <lb/> adulteram . quam illic ei
            non licebat <add>habere</add><metamark function="insertion"/> fugiens secum ducit . Hic
            talis eum episcopus <lb/> ad cuivs pertinet curam nobis notum fecerit . diligenter
            perquiratur . ne mo<lb break="no"/>randi in regno alicuius nostrum inueniat locum . et
            dei . ac nostros fideles . <lb/> suo morbo inficiet . et de <expan>quocumque</expan>
            crimine publico debitam peni<mod>t</mod>en<lb break="no"/>tiam suscipere
               <expan>compellatur</expan> . <lb/>
         </ab>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-268v-5" corresp="BK.242_c_6_inscriptio"
            rend="coloured"><seg type="num" n="5">V</seg> . </ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-268v-6" corresp="BK.242_c_6">
            <seg type="initial" rend="coloured">V</seg>t<note type="editorial">Die V-Initiale wurde
               zunächst versehentlich eine Zeile höher eingetragen, dann aber radiert und in der
               richtigen Zeile wiederholt.</note> nemo episcoporum hominem peccantem ab ecclesia et
            christiana communione alienet . <lb/> donec illum secundum euuangelicum
               <expan>preceptum</expan> . vt ad emendacionem et penitentiam <lb/> redeat commonitum
            habeat . Qui peccans si commonitus inobediens et incor<lb break="no"/>rigibilis
            permanserit . et ad emendacionem redire noluerit . regiam <cb n="269r"/> uel rei publice
            potestatem per se episcopus aut per ministros suos adeat . vt constringatur . <lb/> et
            ad emendacionem et penitentiam peccator redeat . Qui etiam si ita ad correccionem <add
               hand="X">perduci</add>
            <lb/> nequiuerit . tunc secundum leges ecclesiasticas medicinali separatione a commu<lb
               break="no"/>nione ecclesiastica segregetur . <lb/>
         </ab>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-269r-1" corresp="BK.242_c_7_inscriptio"
            rend="coloured"><seg type="num" n="6">VI</seg>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-269r-2" corresp="BK.242_c_7">
            <seg type="initial" rend="coloured">V</seg>t illis hominibus qui in talibus
            perturbationibus sicut in his <expan>preteritis</expan> annis <choice>
               <abbr>accider</abbr>
               <expan>acciderunt</expan>
            </choice>
            <lb/> in deum et in sanctam ecclesiam atque in nos <choice>
               <abbr>peccauer</abbr>
               <expan>peccauerunt</expan>
            </choice> . si se ex ueritate recognos<lb break="no"/>centes petierint . et deinceps
            nobis veraciter fideles esse uoluerint . et in regnis <lb/> nostris pacifici ac quieti .
            et legibus ac iustitię obedientes extiterint . racio<lb break="no"/>nalis misericordia
            inpendatur . Non solum in indulgentia commissorum et in concessione <lb/> proprietatum .
            verum etiam et in largitione honorum secundum nostram racionabilem <lb/> possibilitatem
            ; <lb/>
         </ab>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-269r-3" corresp="BK.242_c_10_inscriptio"
            rend="coloured"><seg type="num" n="7">VII</seg>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-269r-4" corresp="BK.242_c_10 BK.242_a_epilog">
            <milestone unit="span" spanTo="#muenchen-bsb-lat-3853-269r-4_1" corresp="BK.242_c_10"/>
            <seg type="initial" rend="coloured">U</seg>t nostri fideles vnusquisque in suo ordine et
            statv sint de nobis securi . quia <lb/> nullum abhinc in antea contra legem aut
            damnabimus aut opprimemus . <lb/> uel indebitis machinationibus affligemus . et illorum
            scilicet communi consilio <lb/> secundum dei voluntatem ad restaurationem sanctę dei
            ecclesiae atque pacem populi <lb/> nobis commissi assensum <expan>prebebimus</expan> .
            Ut illi non sint resistentes . ad ista exequenda . <lb/> Verum etiam sic sint fideles ac
            veri adiutores . ad ista peragenda . sicut per rectum <lb/> vnusquisque in suo ordine
            principi suo esse debet . <anchor xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-269r-4_1"/>
            <milestone unit="span" spanTo="#muenchen-bsb-lat-3853-269r-4_2"
               corresp="BK.242_a_epilog"/> Hęc sunt episcoporum <add>nomina</add><metamark
               function="insertion"/> qui <date><choice>
                  <abbr>non</abbr>
                  <expan>nonis</expan>
               </choice>
               <lb/>
               <choice>
                  <abbr>Iun</abbr>
                  <expan>Iuniis</expan>
               </choice></date> . <rs type="place">in secretario basilice sancti castoris</rs>
            considerauerunt cum nobilibus ac <lb/> fidelibus laicis <sic>firmitatemque</sic>
            gloriosi reg<mod>i</mod>s nostri . <rs type="person">Hlodovuicus</rs> . <rs
               type="person">Karolus</rs> . <lb/> atque <rs type="person">Lotharius</rs> . inter se
            fecerunt . <rs type="person">Hincmarus</rs> . <rs type="person">Guntarius</rs> . <rs
               type="person">Altfridus</rs> . <lb/>
            <rs type="person">Salomon</rs> . <rs type="person">Aduentius</rs> . <rs type="person"
               >Atto</rs> . <rs type="person">Theotericus</rs> . <rs type="person">Liutpertus</rs> .
               <rs type="person">Gebehardus</rs> . <rs type="person">Cristianus</rs> . <cb n="269v"/>
            <rs type="person">Uuolfadus abba</rs> . <rs type="person">Vuitgarius
               <expan>abba</expan></rs> . Hec <add>sunt</add><metamark function="insertion"/> nomina
            laicorum . <rs type="person">Chuonradus</rs> . <lb/>
            <rs type="person">Eberhardus</rs> . <rs type="person">Adelradus</rs> . <rs type="person"
               >Arnustus</rs> . <rs type="person">Vuarnarius</rs> . <rs type="person">Liutfrid</rs>
            <rs type="person">Ruodolf</rs> . <rs type="person">Erchenger</rs> . <lb/>
            <rs type="person">Giselbertus</rs> . <rs type="person">Rapoto</rs> . <rs type="person"
               >Arnolfus</rs> . <rs type="person">vto</rs> . Item <rs type="person">Chuonradus</rs>
            . <rs type="person">Liutharius</rs> . <rs type="person">Beren<lb break="no"/>garius</rs>
            . <rs type="person">Mahtfrid</rs> . <rs type="person">Buoso</rs> . <rs type="person"
                  ><mod>S</mod>igere</rs> . <rs type="person">Hartmannus</rs> . <rs type="person"
               >Richoinus</rs> . <rs type="person">Uvigricus</rs> . <rs type="person">Vnt<lb
                  break="no"/>fridus</rs> . <rs type="person">Bernoltus</rs> . <rs type="person"
               >Atto</rs> . <rs type="person">Adalbertus</rs> . <rs type="person">Burchardus</rs> .
               <rs type="person">Cristianus</rs> . <rs type="person">Liutolfus</rs> . <lb/>
            <rs type="person">Heisse</rs> . <rs type="person">Herimannus</rs> . Item <rs
               type="person">Ruodolfus</rs> . <rs type="person">Sigegardus</rs> . <anchor
               xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-269r-4_2"/>
         </ab>

         <gap reason="editorial"/>
         <cb n="280v"/>
         <lb n="20"/>

         <milestone unit="capitulare" n="BK.273"/>

         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-280v-1" corresp="BK.273_b_prolog">
            <date><seg type="initial" rend="coloured">A</seg>nno ab incarnatione domini . DCCCLXIIII
               . regni ipsi<lb break="no"/>us <rs type="person">Karoli</rs> . XXV . <choice>
                  <abbr>indict</abbr>
                  <expan>indictione</expan>
               </choice> XII . VII . <choice>
                  <abbr>K</abbr>
                  <expan>Kalendas </expan>
               </choice>
               <choice>
                  <abbr>iul</abbr>
                  <expan>iulias</expan>
               </choice></date> in loco qui <choice>
               <abbr>dr</abbr>
               <expan>dicitur</expan>
            </choice> . <rs type="place">pistis</rs> . <lb/> Una cum fidelium nostrorum consensu
            atque consilio constituimus . <cb n="281r"/> et cunctis sine ulla refragatione per
            regnum nostrum obseruanda <lb/> mandauimus . 
         </ab>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-281r-1" corresp="BK.273_b_5_inscriptio"
            rend="coloured"><seg type="numDenom">Capitulum</seg>
            <lb/> <seg type="num" n="49">XLVIIII</seg>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-281r-2" corresp="BK.273_b_5">
            <seg type="initial" rend="coloured">V</seg>olumus et <expan>expresse</expan> comitibus
            nostris mandauimus . ut uille nostrę <lb/> indominicate sed et uillę de monasteriis quę
            coniugi nostrę et fili<lb break="no"/>is ac filiabus . nostris concessa atque donata
            habemus . Quęque sub in<lb break="no"/>munitate consistunt cum saluamento et debita
            reuerentia in <lb/> comitatibus eorum
            cons<mod>i</mod>stant<!-- Original prüfen. - bm: i korr. aus t (st-Ligatur)?
            sk: wäre dann aber ungewöhnlich eckig (links oben) ausgeführt gewesen, im Vergleich zu den 
            st-Ligaturen direkt danach sowie 1 Z. und 3 Z. höher. Original prüfen? Evtl. auch eine 
            Option: n zu s? Dann Verbindung vom 1. zum 2. Schaft radiert und 1. Schaft nach oben 
            verlängert, was ggf. ungewöhnliche Formung erklären könnte?? --> . Sed et
            quę homines nostri ac illorum <lb/> illarumque qui sine ulla differentia et nostris cum
            saluamento et debito <lb/> honore habere possint . et non <mod>ig</mod>norent neque
               obliuiscan<lb break="no"/>tur comites ac missi nostri quod dominorum dominus <del
               unit="chars" quantity="2"/> de se <choice>
               <abbr>d</abbr>
               <expan>dicit</expan>
            </choice> Honorifican<lb break="no"/>tes me honorificabo et qui contemnunt me inhonorati
            erunt . <lb/>
         </ab>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-281r-3" corresp="BK.273_b_22_inscriptio"
            rend="coloured"><seg type="num" n="50">L</seg>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-281r-4" corresp="BK.273_b_22">
            <seg type="initial" rend="coloured">U</seg>t a colonis qui iam pro reiectione bonorum
               denari<lb break="no"/>orum flagellati . flagellandi sunt nulla alia exactio requi<lb
               break="no"/>ratur et si ab aliquo eorum aliquid inde acceptum fuit . a missis <lb/>
            nostris cogatur restitui . Et qui beneficia uel alod<subst>
               <del>u</del>
               <add>ii</add>
            </subst>s in duobus . uel tri<lb break="no"/>bus . aut IIIIor comitatibus habent . et
            non habent in unoquo<lb break="no"/>que comitatu . <subst>
               <del>n</del>
               <add>unde</add>
            </subst> plenum pannum possint soluere . Mis<subst>
               <del>is</del>
               <add>sis</add>
            </subst>
            <lb/> nostris hoc notum faciant . et ab eisdem missis nostris diligenter inbre<lb
               break="no"/>uientur . et nobis renuntietur . et nostra discrecione discerna<lb
               break="no"/>mus qualiter et castigatio <add hand="X">ex <expan>compositione</expan>
               fiat . et homines ultra mensuram non grauentur . Quia sicut sancta scriptura <choice>
                  <abbr>dic</abbr>
                  <expan>dicit</expan>
               </choice> . Non inde requirimus datum sed fructum <lb/> . id est non inde requirimus
               inhonestum lucrum . sed regni ex castigatione</add><metamark function="insertion"/>
            profectum . et non solum in pauperibus . sed <lb/> etiam in ditioribus considerare
            uolumus <add hand="X">discrecionem quam decessores nostri reges in . IIII .
               libro</add><metamark function="insertion"/> capitulorum <choice>
               <abbr>posuer</abbr>
               <expan>posuerunt</expan>
            </choice> LVII . <lb/> decernentes . Ut d<subst>
               <del/>
               <add>eo</add>
            </subst> debito inquiunt quod ad opus nostrum <choice>
               <abbr>fuer</abbr>
               <expan>fuerit</expan>
            </choice>
            <cb n="281v"/>
            <choice>
               <abbr>reuuad</abbr>
               <expan>reuuadiatum</expan>
            </choice> et cetera . <lb/>
         </ab>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-281v-1" corresp="BK.273_b_25_inscriptio"
            rend="coloured">
            <seg type="num" n="51">LI</seg>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-281v-2" corresp="BK.273_b_25">
            <seg type="initial" rend="coloured">V</seg>t quicumque <date>post proximas <choice>
                  <abbr>iul kal</abbr>
                  <expan>iulii kalendas</expan>
               </choice> huius . <choice>
                  <abbr>indict</abbr>
                  <expan>indictionis</expan>
               </choice> . XII</date> . <rs>norman<lb break="no"/>nis</rs>
            <expan>quocumque</expan> ingenio . uel pro redemptione uel pro aliquo
               <expan>precio</expan> pru<lb break="no"/>niam uel <expan>qu<subst>
                  <del>e</del>
                  <add>ocumque</add>
               </subst></expan> arma aut capallum donauerit sicut proditor <lb/> patrię et
               <add>ex</add><metamark function="insertion"/>positor christianita<mod>t</mod>is ad
            perdicionem gentilitatis . sine <lb/> ulla retra<add>c</add>tione uel redemptione de
            uita <choice>
               <abbr>comp</abbr>
               <expan>componat</expan>
            </choice> . quę omnia <lb/> omnibus citissime a missis nostris et comitibus . nota
            faciant . ne de <lb/> ignorantia se excusare ualeant . <lb/>
         </ab>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-281v-3" corresp="BK.273_b_32_inscriptio"
            rend="coloured"> . <seg type="num" n="52"
            ><mod>LII</mod></seg><!-- sk: Kapitelzahl z.T. auf Rasur? 
            Original prüfen  -->
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-281v-4" corresp="BK.273_b_32">
            <seg type="initial" rend="coloured">V</seg>t conliminitanei et uicini comitis in una die
            si fieri potest <lb/> ma<add>l</add><metamark function="insertion"/>lum non teneant .
            maxime post <choice>
               <abbr>oct</abbr>
               <expan>octauas</expan>
            </choice>
            <choice>
               <abbr>pasch</abbr>
               <expan>paschę</expan>
            </choice> propter <rs>francos homines</rs> . <lb/> et aduocatos qui ad utraque non <choice>
               <abbr>poss</abbr>
               <expan>possunt</expan>
            </choice>
            <add hand="X">occurrere . sed mittant sibi inuicem missos . et si unus die
               lunis</add><metamark function="insertion"/> ma<add>l</add>lum habuerit alter die
            iouis <lb/> aut die lunis sequentis <choice>
               <abbr>ebdom</abbr>
               <expan>ebdomadę</expan>
            </choice> ma<add>l</add>lum habeat . Et ne graue ei sit <lb/> qui suum malum interiecit
            qui<!-- sk: folgt radiertes a? Original prüfen  --> uno anno primus tenuerit
               ma<add>l</add>lum se<lb break="no"/>quenti anno consentiat a<mod>l</mod>teri primu<subst>
               <del>s</del>
               <add>m</add>
            </subst> tenere . Et si sacramenta <lb/> legalia in primo die lunis post pascha iuranda
               <mod>d</mod>euenerint aut <lb/> in aliis feriis quando ma<add>l</add><metamark
               function="insertion"/>lum tenere debuerit . mittat quisque <lb/> comes missum suum
            qui ipso sacramento auscultet . ne ipsi homines <lb/> iectiui inueniantur . Et ipse sic
               ma<add>l</add><metamark function="insertion"/>lum suum teneat ut barigildi
               <add>eius</add>
            <lb/> et aduocati qui in aliis
            comitatibus<!-- bm: -at- auf Rasur? Oder nur Fleck/Feuchtigkeit? 
            sk: jedenfalls verdächtig; Original prüfen?  --> rationes habent . et ad
            suum <lb/> mal<subst>
               <del>um</del>
               <add>lum</add>
            </subst> occurrere non possunt . <lb/>
         </ab>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-281v-5" corresp="BK.273_b_34_inscriptio"
            rend="coloured">
            <seg type="num" n="53">LIII</seg>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-281v-6" corresp="BK.273_b_34">
            <seg type="initial" rend="coloured">I</seg>n lege etiam quam
               <expan>predecessores</expan> nostri constituerunt . de his qui filios <lb/> suos fame
            aut alia aliqua necessitate uendunt . plura habentur <cb n="282r"/> capitula . Quę omnia
            hic necesse duximus ponere tamen illum <lb/> capitulum quod cum sanctis ecclesiasticis
            regulis . ex maxima parte <lb/> concordari inuenimus . Id ponere necessarium duximus
            <lb/> in quo dicit . Ut <expan>quicumque</expan> ingenui fil<subst>
               <del>as</del>
               <add>ios</add>
            </subst> suos <lb/> quod et de ipsis liberis hominibus qui se uendunt
               obseruar<mod>i</mod> uo<lb break="no"/>lumus . quamlibet necessitate seu famis <choice>
               <abbr>temp</abbr>
               <expan>tempore</expan>
            </choice> uendiderint <lb/> ipsa necessitate compulsi . emptor . si V . <choice>
               <abbr>sol</abbr>
               <expan>solidis</expan>
            </choice> emit . VI . recipiat <lb/>
            <mod>si</mod> X . XII . <choice>
               <abbr>sol</abbr>
               <expan>solidos</expan>
            </choice> similiter recipi<del unit="chars" quantity="1"/>at<!-- sk: Original prüfen, ob
            evtl. "recipit" zu "recipiat" korr.?  --> . aut si amplius secundum
            suprascriptam <lb/> rationem augmentum <expan>precii</expan> consequatur . <rs
               type="person">Sanctus autem gregorius</rs> etiam <lb/> de his qui liberi
               <add>a</add><metamark function="insertion"/> paganis capti fuerint . si aliquis eos
            redimerit <lb/> ipsi qui redempti sunt procurrent ut tantum <expan>precium</expan>
            redemptori suo <lb/> donent . sicut ab eo redempti fuerunt . et in sua libertate
               perma<lb break="no"/>neant . Si autem ęcclesia eos redimerit . gratissimę aliqua
                  <expan>compositi<lb break="no"/>one</expan> liberi fiant . Quod et nos per regnum
            una cum consensu <lb/> et fidelium nostrorum consilio obseruari a regia auctoritate
            <lb/> precepimus . <lb/>
         </ab>

         <milestone unit="capitulare" n="BK.287"/>

         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-282r-1" corresp="BK.287_prolog">
            <rs type="person"><seg type="initial" rend="coloured">K</seg>arlomannus
                  <expan>gratia</expan> dei rex</rs>
            <rs type="place">ad palacium uernis</rs> . <date>Anno domi<lb break="no"/>nice
               incarnationis . DCCCLXXXIIII . Anno autem regni sui . V . <lb/>
               <choice>
                  <abbr>indict</abbr>
                  <expan>indictione</expan>
               </choice> . II . mense <choice>
                  <abbr>mar</abbr>
                  <expan>martio</expan>
               </choice></date> has capitulas constituit . <lb/>
         </ab>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-282r-2" corresp="BK.287_2_inscriptio"
            rend="coloured">
            <seg type="num" n="52">LII</seg>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-282r-3" corresp="BK.287_2">
            <seg type="initial" rend="coloured">D</seg>ecernimus igitur ut omnes in palacio nostro
               <expan>commorantes</expan> et illud <lb/> undique adeuntes pacifice uiuant . Quodsi
            aliquis corrupta pa<lb break="no"/>ce rapinam exercuerit . per nostram regiam potestatem
            et missi nostri iusionem <cb n="282v"/> ad palatinam adducatur audientiam ut secundum
            quod in capitulis ante<lb break="no"/>cessorum nostrorum continetur . legali multetur
            iuditio <lb/> trip<add>l</add>a conpositione peracto cum dominico panno . <lb/>
         </ab>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-282v-1" corresp="BK.287_3_inscriptio"
            rend="coloured">
            <seg type="num" n="53">LIII</seg>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-282v-2" corresp="BK.287_3">
            <seg type="initial" rend="coloured">S</seg>i quis uero absque seniore aut infra palacium
            aut <mod>ci</mod>rca<!-- sk: Original prüfen, ob am Wortanfang ein a radiert, c dann korr.
            aus einem u, d.h. Schreiber hatte evtl. begonnen, "aut" zu wiederholen?  -->
            <lb/> illud degens hoc idem fecerit hunc missus noster adeat . et ad ipsum <lb/>
            palacium nostrum iussu nostro uenire <expan>precipiat</expan> . Quodsi ausu teme<lb
               break="no"/>rario contempserit uenire cuius ad nostram <expan>presentiam</expan>
            adducatur <lb/> subdendis <expan>predecessorum</expan> nostrorum sanctionibus . Si autem
            nos et mis<lb break="no"/>sum nostrum contempserit . et ad nos uenire noluerit . et se
               defen<lb break="no"/>dendo ibi occisus fuerit et aliquis parentum aut amicorum <lb/>
            eius . inde faidam fidelibus nostris qui eum occiderint portare <lb/> uoluerit
            potestatiue eam ei iurare faciemus . et <mod>fi</mod>deles nostros <lb/> regia nostra
            auctoritate exinde adiuuabimus . <lb/>
         </ab>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-282v-3" corresp="BK.287_5_inscriptio"
            rend="coloured">
            <seg type="num" n="54">LIIII</seg>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-282v-4" corresp="BK.287_5">
            <seg type="initial" rend="coloured">E</seg>piscopus in cuius parrochia aliquis
            consistens aliquid <!-- bm: korr. aus aliquis? - sk: könnte eine Rasur sein und das d sieht auch
            eckiger als sonst aus; Original prüfen. -->
            <expan>depreda<lb break="no"/>tus</expan> fuerit . semel et bis atque tertio si necesse
            fuerit uocabit illum <lb/> sua admonitione
            <!-- bm: nach ad- etwas radiert? - sk: Pergament
            schadhaft oder Rasur? Original prüfen. --> per suum
               <expan>presbiterum</expan> canonicę ad emendationem <add hand="X">siue
                  <expan>compositionem</expan> . et ad pęnitentiam vt deo et ecclesię satisfaciat
               qui lesit . Si autem dispexerit atque contempserit eius admonitionem</add><metamark
               function="insertion"/> atque <lb/> saluberrimam inuitationem . feriat illum pastorali
            uirga hoc est <lb/> sententia excommunicationis . ut a communione sanctę ęcclesię om<lb
               break="no"/>niumque christianorum sit separatus usque ad congruam satisfactionem
            <lb/> et dignam emendationem . Quam emendationem debebit isdem episcopus seni<lb
               break="no"/>ori illi notum facere . et omnibus suis coepiscopis . ne eum recipiant
            <lb/> usque ad satisfactionem <cb n="283r"/>
         </ab>

         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-283r-1" corresp="BK.287_6">
            <seg type="initial" rend="coloured">D</seg>e illis autem qui infra parrochiam beneficia
            et alodem non habent <lb/> et alterius episcopi parrochiani
            sunt<!-- sk: auf Rasur? Original prüfen. --> . et dum ad curtem pergunt . aut de loco
            <lb/> ad locum iter faciunt . rapinas et <expan>depredationes</expan> infra parrochiam
               faci<lb break="no"/>unt . placuit nobis et fidelibus nostris . ut si ita prope
            episcopum fuerit <lb/> fact<mod>u</mod>m . ut ei <expan>depredatio</expan> illorum nota
            possit fieri antequam par<lb break="no"/>rochiam eius exeant . mittat strennuum et
            prudentem <expan>presbiterum</expan> qui <lb/> a sua uice rationabiliter illos ad
            emendationem uocet . in quo superi<lb break="no"/>or modus <expan>compositionis</expan>
            et emendationis seruabitur . si uocati <lb/> uenire noluerint . Si uero uocationem atque
            admonitionem episcopi su<lb break="no"/>perbe contempserint . simili sententia excommunication<subst>
               <del>e</del>
               <add>i</add>
            </subst>s feri<lb break="no"/>antur . qua et ille qui infra parrochiam<!-- sk: Original
               prüfen, was da am Wortanfang mit der Lücke zwischen p/a los ist (Rasur?) -->
            <add hand="X">
               <gap unit="chars" quantity="3"/> aut beneficia habent . et insuper excommunicentur ne
               extra parrochia<unclear>m</unclear></add><metamark function="insertion"/> exeant
            antequam supe<lb break="no"/>rius statuta adimpleant . Quorum excommunicatio seniori
            <lb/> illorum et proprio eorum episcopo significanda est . ne eos recipi<lb break="no"
            />ant antequam illuc redeant ubi rapinam <choice>
               <abbr>fecer</abbr>
               <expan>fecerunt</expan>
            </choice> . Ibique pleniter emendent . <lb/>
         </ab>

         <!-- bm: Hier wurde rechts am Seitenrand eine Kapitelzahl radiert; vermutlich "LVI".
         Dann müsste man oben beim vorigen Kapitel auch eine radierte "LV" annehmen, die aber
         nicht zu erkennen ist; evtl. vor der Initiale, wo der Feuchtigkeitsfleck ist? Ggf. in
         der Vorbemerkung erläutern. 
         sk: radierte Zahl hier ja, aber oben eher nicht beim Fleck, da der Schreiber/Rubrikator auf 
         verso-Seiten die Kapitelzahlen immer rechts, nie links vor den Initialen einträgt.
         Generell Kapitelzählung für diesen Abschnitt einmal am Original prüfen.
         -->

         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-283r-2" corresp="BK.287_8 BK.287_9 BK.287_10">
            <milestone unit="span" spanTo="#muenchen-bsb-lat-3853-283r-2_1" corresp="BK.287_8"/>
            <seg type="initial" rend="coloured">P</seg>lacuit nobis et fidelibus pro communi
            utilitate et instanti necessi<lb break="no"/>tate ut nullus episcoporum grauiter ferat
            si eius parrochianum pro eiusmo<lb break="no"/>di causa <expan>depredationis</expan> .
            alter episcopus excommunicauerit . <anchor xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-283r-2_1"/>
            <milestone unit="span" spanTo="#muenchen-bsb-lat-3853-283r-2_2" corresp="BK.287_9"/> Et
            quia ad <lb/> tantum <add hand="X">malum funditus eradicandum atque tollendum . et ad
               tantum</add><metamark function="insertion"/> bonum plantandum . atque statuendum .
            necesse habet episcopalis <lb/> auctoritas iudiciali potestati adiuuari . placuit nobis
            et <sic>fide<lb break="no"/>bus</sic> nostris in communi<mod>o</mod>ne ut missi dominici
            suis in locis ex hoc <lb/> fideliter adiuue<add hand="X">n</add><metamark
               function="insertion"/>t et comes <expan>precipiat</expan> suo uicecomiti . suisque
            uicariis <lb/> atque centenariis . ac reliquis ministris rei publice . necnon
               <rs>francis <cb n="283v"/> hominibus</rs> . mundane legis documentis eruditos ut pro
            amore dei <lb/> omnipotentis ac pace sanctę dei ęcclesię et fidelitate nostra ex hoc
            adiuuent quantum me<lb break="no"/>lius potuerint . tam per se quam cum ministris
            ęcclesię . quociens episcopi aut mi<lb break="no"/>nistri illorum siue etiam ipsi
            pauperes . super hac re appellauerunt . <lb/> ita ut ministri ęcclesię habeant
            auctoritatem sui episcopi . et ministri comi<lb break="no"/>tis . habeant auctoritatem
            sui comitis . <anchor xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-283r-2_2"/>
            <milestone unit="span" spanTo="#muenchen-bsb-lat-3853-283r-2_3" corresp="BK.287_10"/>
            Uolumus autem ut si episcopalem aut <lb/> regiam auctoritatem ausu <add hand="X"
               >temerario aliquis pro nihilo duxerit in comitatu consi<gap unit="chars" quantity="6"
               /></add><metamark function="insertion"/> etiam iter faciens . aut legaliter quod
            iniuste <lb/> abstulerit . emendare contempserit . et rebellis exsistens si ibi <lb/>
            occisus fuerit . nulli fidelium nostrorum qui eum occiderunt aliquis <lb/> faidam portet
            . neque pro eius morte aliquid <choice>
               <abbr>compn</abbr>
               <expan>componat</expan>
            </choice> . Si uero aliquis pa<lb break="no"/>rentum aut amicorum eius . inde faidam
            portare uolueri<del>n</del>t . potes<lb break="no"/>tatiuę eam ei iurare faciemus . et
            fideles nostros regia nostra auctori<lb break="no"/>tate ex<mod>i</mod>nde adiuuabimus . <lb/>
            <anchor xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-283r-2_3"/>
         </ab>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-283v-1" corresp="BK.287_11_inscriptio"
            rend="coloured">
            <seg type="num" n="55">LV<del>II</del></seg>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-283v-2" corresp="BK.287_11 BK.287_12">
            <milestone unit="span" spanTo="#muenchen-bsb-lat-3853-283v-2_1" corresp="BK.287_11"/>
            <seg type="initial" rend="coloured">D</seg>e nostris quoque dominicis uassallis iubemus
            . ut si aliquis <expan>predas</expan>
            <lb/> egerit . comes in cuius potestate fuerit ad emendationem eum uenire <lb/> uocet .
            Qui si comitem aut missum illius audire noluerit . per fortiam <lb/> illud emendare
            cogatur prout lex docet . et quemadmodum in capitularibus . <lb/> regum tenetur insertum
            in eodem loco ubi <expan>preda</expan>
            <expan>commissa</expan> fueri<del>n</del>t . Quod<lb break="no"/>si proclamauerint se
            ante <expan>presentiam</expan> nostram uelle potius quam ante <lb/> comitem aut per
            credibiles fideiussores . aut per sacramentum sui meli<lb break="no"/>oris hominis .
            ante nos uenire permittantur . ut ibi talis ratio finem <lb/> accipiat . Honorem enim
            talem nostris uassis dominicis concedimus . ut <cb n="284r"/> ipsi non sicut reliqui
            manu propria sacramentum iurent sed melior <lb/> homo illorum et credibilis illud agere
            non differat . Si autem quę su<lb break="no"/>pra diximus dispexerint . et nullo modo
            emendare uoluerint et <lb/> in co<subst>
               <del>m</del>
               <add>n</add>
            </subst>temptu manentes . ibi occisi fuerint . Nullam contra ipsos <lb/> qui eos
            occiderint iracundiam nec faidam tenebimus umquam . Quod<lb break="no"/>si aliquis
            parentum aut amicorum eorum inde faidam portare uo<lb break="no"/>lueri<del>n</del>t .
            potestatiue eam ei iurare faciemus . sicut superius <lb/> est dictum . et nostra regia
            auctoritate illos iuuabimus . Si uero <lb/> quod eis comes non secundum legem fecerit .
            sed pro aliqua iracundia <lb/> aut inuidia quam ante contra illos tenebat illud fecerit
            . hoc co<lb break="no"/>mes eis ante nos satisfaciat . secundum quod nobis placuerit .
            quod <lb/> non ob aliud quam pro rapina sit factum . <anchor
               xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-283v-2_1"/>
            <milestone unit="span" spanTo="#muenchen-bsb-lat-3853-283v-2_2" corresp="BK.287_12"/> Ut
            autem omnis occasio rapinę <lb/> tollatur uolumus . ut <expan>presbiteri</expan> qui
            bonum exemplum caritatis omni<lb break="no"/>bus . ostendere debent . hospitales
            exsistant . iuxta quod <rs type="person">apostolus pau<lb break="no"/>lus</rs>
            <del quantity="1" unit="chars"/>dicit<!-- sk: Original prüfen, ob Tilgung noch zu 
               erkennen  --> . Hospitales inuicem sine murmuratione . et huma<lb
               break="no"/>nitatem <expan>prebeant</expan> iter
            facientibus<!-- sk: Original prüfen, ob Wortende auf Rasur --> quia per hospitalitatem <choice>
               <abbr>placuer</abbr>
               <expan>placuerunt</expan>
            </choice>
            <lb/> deo quidam angelis hospitio receptis . <lb/>
            <anchor xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-283v-2_2"/>
         </ab>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-284r-1" corresp="BK.287_13_inscriptio"
            rend="coloured">
            <seg type="num" n="56">LVI<del>III</del></seg>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-284r-2" corresp="BK.287_13">
            <seg type="initial" rend="coloured">P</seg>lacuit nobis et nostris fidelibus ut
               <expan>presbiteri</expan> suos parrochianos <lb/> admoneant ut et ipsi hospitales
            exsistant . ut nulli iter facien<lb break="no"/>ti mansionem denegent . et ut omnis
            occasio rapinę tollatur . <lb/> nihil carius uendant transeuntibus . nisi quanto in
            mercato <lb/> uendere possunt . Quodsi carius uendere uoluerint . ad
               <expan>presbiterum</expan>
            <cb n="284v"/> transeuntes hoc referant et illius iussu cum humanitate eis uendant .
            <lb/>
         </ab>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-284v-1" corresp="BK.287_14_inscriptio"
            rend="coloured">
            <!-- sk: eigentlich wäre hier ebenfalls eine Korrektur der Zählung zu 
               erwarten; evtl. die LV-Verbindung als Rest einer urspr. LX-Zählung? Analog bei der 
               folgenden Zahl zuerst "LXI", das X zu V korr. und 2 blassere I ergänzt? Original prüfen. -->
            <seg type="num" n="57">LVII</seg>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-284v-2" corresp="BK.287_14">
            <seg type="initial" rend="coloured">V</seg>olumus ut <expan>presbiteri</expan> et
            ministri comitis <lb/> uillanis <expan>precipiant</expan> ne collectam faciant . quam
            uulgo geldam uocant <lb/> contra illos qui aliquid rapuerint . sed causam suam . ad
            illum <expan>presbiterum</expan> re<lb break="no"/>ferant qui episcopi missus est . et
            ad illos qui in illis locis ministri <lb/> comitis existunt . ut omnia prudenter et
            rationabiliter corrigantur . <lb/>
         </ab>

         <gap reason="editorial"/>
         <cb n="292r"/>
         <lb n="2"/>

         <ab type="meta-text" rend="coloured" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-292r-1"
            >Cap<add>i</add>tulare quem constituit in <rs type="place">papia</rs> . </ab>

         <gap reason="editorial"/>
         <cb n="293r"/>
         <lb n="15"/>

         <milestone unit="capitulare" n="BK.157_1"/>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-293r-5" corresp="BK.157_3_inscriptio"
            rend="coloured"><seg type="num" n="10">X</seg></ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-293r-6" corresp="BK.157_3">
            <seg type="initial" rend="coloured">S</seg>i quis adulter cum adultera
               <expan>conprehensus</expan> fuerit <expan>secundum</expan> edicta <lb/>legis
               <rs>longobardorum</rs> . marito adultere ambo ad uindictam <lb/> traditi fuerint . si
            eos quispiam emerit eosque coniunctos in eodem <lb/>scelere habere repertum fuerit ipsos
            fiscus adquirat . <lb/>
         </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-293r-7" corresp="BK.157_4_inscriptio"
            rend="coloured"><seg type="num" n="11">XI</seg></ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-293r-8" corresp="BK.157_4" rend="nota">
            <seg type="initial" rend="coloured">S</seg>i quis liber homo uxorem habens liberam
            propter aliqod crimen <lb/>aut debitum . seruitio alterius se subdit eademque coniunx
               mane<lb break="no"/>re cum ipso uoluerit . ipsorum procreatio quę tali coniugio sit
               liberta<lb break="no"/>tis statum non omittat si uero ea defuncta fuerit sęcunda uxor
            et <cb n="293v"/> tamen libera tali se sciens iu<add>n</add><metamark
               function="insertion"/>xerit coniugio . liberi illorum seruituti subdantur . <lb/>
         </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-293v-1" corresp="BK.157_6_inscriptio"
            rend="coloured"><seg type="num" n="12">XII</seg></ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-293v-2" corresp="BK.157_6" rend="nota glossa">
            <seg type="initial" rend="coloured">D</seg>ecernimus<note type="editorial">Das Kapitel
               ist auf dem Rand mit einem Notazeichen und der Glosse <mentioned>De
                  testibus</mentioned> markiert.</note> ut quisquis aliter testes<note
               type="editorial">Der Rest der Zeile ist leer, evtl. Freiraum für eine nicht
               ausgeführte Rubrik?</note>
            <lb/> habere non potuerit . uolumus ut per comitis iussionem quos in suo testimo<lb
               break="no"/>nio necessari<subst>
               <del>u</del>
               <add>o</add>
            </subst>s quisque habuerit ueritatem prolaturi <sic>plublico</sic> conuentu
            <lb/>adducantur . ut <add>per</add> ipsos rei ueritas cum iuramento ualeat inquiri .
            <lb/>
         </ab>

         <milestone unit="capitulare" n="BK.163"/>

         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-293v-3" corresp="BK.163_1_inscriptio"
            rend="coloured"><seg type="num" n="13">XIII</seg></ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-293v-4" corresp="BK.163_1">
            <seg type="initial" rend="coloured">P</seg>lacuit nobis ut si pro quibuslibet culpis
            atque criminibus <expan>quecumque</expan> perso<lb break="no"/>na tocie<add hand="X"
               >n</add>s fuerit correpta ut iam excommu<subst>
               <del>t</del>
               <add>nic</add>
            </subst>atione episco<del unit="chars" quantity="1"/>pali per contemptum <lb/>dignus
            habeatur . Commitem suum episcopus sibi consociet et per amborum in consensum huius<lb
               break="no"/>cemodi distringatur contemptor : ut iussione episcopi sui oboediens
            existat . Si uero con<lb break="no"/>sensum non dederit bannum nostrum persoluat . Quod
            si adhuc contumax perstiterit tunc <lb/>ab episcopo excommunicetur . Si uero
            excommunicatur corrigi nequiuerit a comite uin<lb break="no"/>culis distringatur
            quousque nostrum is contemptor suscipiat iudicium . Si uero <subst>
               <del/>
               <add hand="X">ita <lb/>uagus existat vt nequaquam <expan>conprehendi</expan> possit
                  postquam <sic>excommunitatus</sic> fuerit <lb/>et nec sic corrigi neqviuerit res
                  eius fis<mod>c</mod>us acquirat</add>
            </subst><note type="editorial"><mentioned>ita ... acquirat</mentioned> auf Rasur von
               anderer Hand; folgende leere Zeile auch radiert.</note> . <lb/>
            <lb/>
         </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-293v-5" corresp="BK.163_4_inscriptio"
            rend="coloured"><seg type="num" n="14">XIIII</seg></ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-293v-6" corresp="BK.163_4">
            <seg type="initial" rend="coloured">S</seg>ingulis <subst>
               <del>episcopus</del>
               <add>episcopis</add>
            </subst><note type="editorial">korr. aus <mentioned>episcopus</mentioned> (gek.
                  <mentioned>eps</mentioned>).</note> abbatibus abb<subst>
               <del>as</del>
               <add>atissis</add>
            </subst> duos <mod>conc</mod>edimus aduocatos eosque quam diu <lb/>aduocationem
            tenuerint . ab hoste relaxamus . <lb/>
         </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-293v-7" corresp="BK.163_5_inscriptio"
                  ><add><seg type="num" n="15">XV</seg></add><note type="editorial">Das c.
                  <mentioned>XV</mentioned> (= BK 163 c. 5) hat der Schreiber bei der Kopie zunächst
               ausgelassen. Einem Korrektor scheint dies aufgefallen zu sein. Er hat das Fehlen mit
               der Notiz <mentioned>hic deest</mentioned> auf dem linken Rand zwischen c.
                  <mentioned>XIIII</mentioned> und <mentioned>XVI</mentioned> (= BK 163 cc. 4, 8)
               vermerkt. Das fehlende Kapitel hat schließlich Hand X unter den Schriftspiegeln der
                  <locus>foll. 293v-294r</locus> seitenübergreifend nachgetragen und es auf dem Rand
               mit einem Zeichen (Kreuz mit vier Punkten) markiert. Oben auf dem rechten Rand,
               gegenüber von <mentioned>hic deest</mentioned>, hat die nachtragende Hand ein
                  <mentioned>s</mentioned> (= <mentioned>signum</mentioned>?) als ein Verweiszeichen
               gesetzt.</note></ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-293v-8" corresp="BK.163_5"><add><seg
                  type="initial">P</seg>rohibemus ut nemo usuram facere <expan>presumat</expan> post
               episcopi sui contestationem . Quod si quis post eius interdictum facere
                  <expan>presumpserit</expan> . a comitibus sicut supra de contemptoribus
                  <expan>precepimus</expan> distringantur . </add>
         </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-293v-9" corresp="BK.163_8_inscriptio"
            rend="coloured"><seg type="num" n="16">XVI</seg></ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-293v-10" corresp="BK.163_8">
            <seg type="initial" rend="coloured">P</seg>recipimus ut singulę plebes
               <expan>secundum</expan> antiquam consuetudinem fiant restauratę <lb/>quod
               <add>si</add> filii eiusdem ecclesię eas restaurare noluerint a ministris rei publice
            <lb/>distringantur ut uolentes nolentesque nostram obseruent <expan>preceptionem</expan>
            . <lb/>
         </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-293v-11" corresp="BK.163_10_inscriptio"
            rend="coloured"><seg type="num" n="17">XVII</seg></ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-293v-12" corresp="BK.163_10">
            <seg type="initial" rend="coloured">D</seg>e <expan>precariis</expan> quoque quę a
            rectoribus ęcclesiarum inrationa<mod>b</mod>iliter fiebant suosque succes<lb break="no"
            />sores poena graui obliga<mod>n</mod>t . ut facta ipsius nequiret dissoluere .
               <expan>precipimus</expan><cb n="294r"/> ut nemo successor in antecessoris sui pena
            statuta sit obligatur . sed sue <lb/>prouidentię sit concessum . et si antecessor eius
            res ecclesię inrationabiliter distribuit . <lb/>ab eo ad cuius tenenda sunt reuocentur .
            <lb/>
         </ab>
         <milestone unit="capitulare" n="BK.165_2"/>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-294r-1" corresp="BK.165_1_inscriptio"
            rend="coloured"><seg type="num" n="18">XVIII</seg></ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-294r-2" corresp="BK.165_1">
            <add><seg type="initial">D</seg></add>e<note type="editorial">Die Initiale hat der
               Rubrikator versehentlich eine Zeile zu tief ausgeführt (Zeilenwechsel nach
                  <mentioned>fidelitati</mentioned>). Ein Korrektor hat den Sachverhalt bemerkt, die
               rote Initiale radiert und schließlich eine neue mit schwarzer Tinte am richtigen Ort
               positioniert.</note> mediocribus quippe <add>li</add><metamark function="insertion"
            />beris qui non possunt per se hostem facere . comitum fidelitati
                  <lb/><expan>commi<add>t</add>timus</expan> . ut inter . II uel III . aut IIII .
            seu si necesse fuerit amplius uni qui me<lb break="no"/>lior esse uidetur . adiutorium
               <expan>prebeant</expan> ad nostrum seruitium faciendum . De his quo<lb break="no"
            />que qui propter nimiam paupertatem neque per se hostem facere nec adiutorium
               <expan>prestare</expan>
            <lb/> possunt conseruentur quousque ualeant <subst>
               <del>reputare . </del>
               <add hand="X">recupere . </add>
            </subst><lb/>
         </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-294r-3" corresp="BK.165_2_inscriptio"
            rend="coloured"><seg type="num" n="19">XVIII<add rend="default">I</add></seg></ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-294r-4" corresp="BK.165_2" rend="nota">
            <seg type="initial" rend="coloured">P</seg>lacet nobis ut liberi homines qui non propter
            paupertatem sed ob uitandam rei <sic>plublicę</sic>
            <lb/> utilitatem fraudolenter . ac ingeniosę res suas ęcclesiis delegant easque <subst>
               <del>de uno</del>
               <add hand="X">denuo</add>
            </subst>
            <lb/> sub censu utendas recipiunt ut quousque ipsas res possident hostem et re<lb
               break="no"/>liquas publicas functiones faciant . Quodsi iussa facere neglexerunt
               licen<lb break="no"/>tiam eis dist<add>r</add><metamark function="insertion"/>ingendi
            comitibus permittimus . per ipsas res nostra non resistentem muni<lb break="no"/>tate ut
            status et utilitas regni huiusmodi adinuentionibus non infirmetur <lb/></ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-294r-5" corresp="BK.165_3_inscriptio"
            rend="coloured"><seg type="num" n="20">XX</seg></ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-294r-6" corresp="BK.165_3">
            <seg type="initial" rend="coloured">V</seg>olumus ut similis mensura in laicali ordine .
            de hac re <lb/> seruetur . uidelicet si quis alterius proprietatem qui <add hand="X"
               >contra</add> hostem facere potest eme<lb break="no"/>rit . aut quouis modo ad eum
            peruenerit eique ad utendum eas dimiserit . si ne<lb break="no"/>glegens de hoste fuerit
            per ipsas res a comite distringatur . ut in <expan>quo<lb break="no"/>cumque</expan>
            puplica non minoretur utilitas <lb/>
         </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-294r-7" corresp="BK.165_4_inscriptio"
            rend="coloured"><seg type="num" n="21">XXI</seg></ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-294r-8" corresp="BK.165_4" rend="nota">
            <seg type="initial" rend="coloured">P</seg>recipimus de his fratribus qui <rs>in nostris
               et romane finibus</rs> paterne seu <lb/>materne sucedunt hereditati . si contigerit
            quod unus eorum aecclesiasticę militię <lb/>sit mancipatus et idcirco is qui sęculariter
            militare debuerat . ut se <cb n="294v"/> a deffensione regni nostri subtrahat in nostris
            finibus partem substanti<unclear>ę</unclear>
            <lb/> in portionem suscipere dissimilauerit . idcirco ut nequeat constringi <lb/>
            <expan>ubicumque</expan> comes suus eum inuenerit . licentiam ei distringendi concedimus
            . <lb/>ita ut primum fideiussores donet usque ad palacium suum . et bannum nostrum
            <lb/>persoluat . Si uero fideiussores non inuenerit . tam diu sub custodia per co<lb
               break="no"/>mitem teneatur quousque fideiussores inueniat . aut bannum <lb/> nostrum
            solutum habeat . <lb/>
         </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-294v-1" corresp="BK.165_5_inscriptio"
            rend="coloured"><seg type="num" n="22">XXII</seg></ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-294v-2" corresp="BK.165_5">
            <seg type="initial" rend="coloured">D</seg>e liberis uero hominibus qui in alienam
            potestatem mobilem uero suum transferunt . <lb/>ut causator eorum eos pignorare non
            possit . Placet nobis ut res eorum in<lb break="no"/>fiscentur quousque uenientes ad audienti<subst>
               <del>u</del>
               <add hand="X">a</add>
            </subst>m iustitiam faciant . Si uero uenire <lb/>contempserint <expan>secundum</expan>
            capitulare domni de eorum rebus agatur . Nam et de ipsis <lb/>rebus habita existimatione
            damnum <choice>
               <abbr>qsitoris</abbr>
               <expan>quaesitoris</expan>
            </choice> sartiatur . Qui uero illud <lb/>mobile recepit si hoc sacramento probare non
            potuerit quod propter iustitiam <lb/>alterius differendam illud non recepisset bannum
            nostrum persoluat . <lb/></ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-294v-3" corresp="BK.165_6_inscriptio"
            rend="coloured"><seg type="num" n="23">XXIII</seg></ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-294v-4" corresp="BK.165_6" rend="nota">
            <seg type="initial" rend="coloured">D</seg>e fr<mod>a</mod>tribus namque qui simul in
            paterna seu m<add>a</add>terna here<lb break="no"/>ditate commune uiuunt nolentes
            substantiam illorum diuidere hac <lb/>occasione . ut unus tantum eorum in hostem uadat .
            uolumus ut si solus <lb/>est uadat . Si autem duo sunt <choice>
               <abbr>simil</abbr>
               <expan>similiter</expan>
            </choice> . Si tres fuerint unus remaneat . et <lb/>si ultra tres numerus fratrum
            creuent unus semper propter domes<add>ti</add><metamark function="insertion"/>cam curam
            <lb/>atque rerum communium excolentiam remaneat . Si uero inter eos aliqua <lb/> orta
            fuerit contentio quis eorum expeditionem facere debeat . prohibemus ut <lb/>nemo illorum
            remaneat . In etate quoque illorum lex per propria seruetur . <choice>
               <abbr>Simil</abbr>
               <expan>Similiter</expan>
            </choice>
            <note type="editorial">Unter dem Schriftspiegel radierte Reklamante mit Text von ca.
               einer halben Zeile: <mentioned>et in</mentioned> [<mentioned>nepotibus hęc conditio
                  tenea</mentioned>]<mentioned>tur</mentioned>.</note>
            <cb n="295r"/><handShift new="H"/> et in nepotibus hęc conditio teneatur . <lb/>
         </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-295r-1" corresp="BK.165_7_inscriptio"
            rend="coloured"><seg type="num" n="24">XXIIII</seg></ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-295r-2" corresp="BK.165_7">
            <seg type="initial" rend="coloured">U</seg>t in testimonium non recipiantur de his
            capitulis . id <lb/>est de libertate de hereditate uel proprietate in mancipi<lb
               break="no"/>is . et terris siue de homicidi<mod>o</mod> et de incendio . illi qui
            <lb/>non habent si conui<del quantity="1" unit="chars"/>cti fuerint
               fal<unclear>s</unclear><del quantity="1" unit="chars"/>um dixisse tes<lb break="no"
            />timonium . unde <expan>secundum</expan> legem conpositionem ple<lb break="no"/>nam
            reddere possint . <lb/>
         </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-295r-3" corresp="BK.165_8_inscriptio"
            rend="coloured"><seg type="num" n="25">XXV</seg></ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-295r-4" corresp="BK.165_8">
            <seg type="initial" rend="coloured">S</seg>tatuimus ut iuratores omnes simul iurent .
            <lb/></ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-295r-5" corresp="BK.165_9_inscriptio"
            rend="coloured"><seg type="num" n="26">XXVI</seg></ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-295r-6" corresp="BK.165_9" rend="nota">
            <seg type="initial" rend="coloured">V</seg>t qui sacramentum uel debitum ante solis
            occasum <lb/>persoluerit securus inde sit . <lb/></ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-295r-7" corresp="BK.165_10_inscriptio"
            rend="coloured"><seg type="num" n="27">XXVII</seg></ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-295r-8" corresp="BK.165_10">
            <seg type="initial" rend="coloured">V</seg>idetur nobis ut quicumque liber ingeniose se
            in <lb/> seruitio tradiderit is qui eum recipit . hoc quod <lb/> ille qui in seruitium
            se tradidit . in publico per anti<lb break="no"/>quam consuetudinem facere debuit
            impleat . <lb/></ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-295r-9" corresp="BK.165_11_inscriptio"
            rend="coloured"><seg type="num" n="28">XXVIII</seg></ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-295r-10" corresp="BK.165_11">
            <seg type="initial" rend="coloured">D</seg>e his qui proprietates suas habent et
            spontanee <sic>ali<lb break="no"/>cu</sic> delegant . et postea fraudulenter ab alio
               ali<lb break="no"/>quo ignoranti . <expan>precium</expan> easdem res
               uenu<add>n</add><metamark function="insertion"/>dantes <lb/>accipiunt . et is cui
            easdem res traditę fuerunt cog<lb break="no"/>nito negotio . annum integrum silens non
               contra<lb break="no"/>dixit . sed per inlusionem tacens sinit emptorem in<lb
               break="no"/>ludere . si infra anni spacium patriam<note type="editorial">darüber von
               anderer Hand eine (evtl. wieder getilgte?) unklare Korrektur:
                  <mentioned>lc</mentioned>(?)</note> ut dictum est <lb/>fueri<del unit="chars"
               quantity="1"/>t . prior traditio nihil ei ualeat . Ille uero <cb n="295v"/> qui post
            primam traditionem res uendiderit . si uiuens <lb/> conprobatus fuerit . hanc inlusionem
            fecisse bannum persol<lb break="no"/>uat id est LX . solidos . <seg type="initial"
               rend="coloured">S</seg>i uero bannum non habet unde <lb/> componat . uerberetur .
            <lb/></ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-295v-1" corresp="BK.165_12_inscriptio"
            rend="coloured"><seg type="num" n="29">XXVIIII</seg></ab>
         <ab type="text" xml:id="muenchen-bsb-lat-3853-295v-2" corresp="BK.165_12">
            <seg type="initial" rend="coloured">Q</seg>uibuscumque per legem propter aliquam
            contentionem <lb/>pugna fuerit iudicata <expan>preter</expan> de infidelitate . cum
               fusti<lb break="no"/>bus pugnent sicut in capitulare dominico consti<lb break="no"
            />tutum fuit . </ab>
      </body>
   </text>
</TEI>
