<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><?xml-model href="http://capitularia.uni-koeln.de/cap/publ/schemata/capitularia-msDesc-Transcription.rnc" type="application/relax-ng-compact-syntax"?><?xml-model href="http://capitularia.uni-koeln.de/cap/publ/schemata/capitularia.sch" type="application/xml"
schematypens="http://purl.oclc.org/dsdl/schematron"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:lang="de" xml:id="leiden-bru-voss-lat-q-119">
   <teiHeader>
      <fileDesc>
         <titleStmt>
            <title type="main" xml:lang="ger">Leiden, Universiteitsbibliotheek, VLQ
               119</title>
            <title type="sub" xml:lang="ger">Beschreibung der Handschrift nach Mordek und
               Transkription der foll. 119v, 140v-141v</title>
            <title type="sub" xml:lang="eng">Manuscript description according to Mordek and
               transcription of fols 119v, 140v-141v</title>
            <respStmt>
               <persName key="KU">
                  <forename>Karl</forename>
                  <surname>Ubl</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Projektleitung</resp>
               <resp xml:lang="eng">Project lead</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="DT">
                  <forename>Dominik</forename>
                  <surname>Trump</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Transkription, Beschreibung und Auszeichnung nach TEI P5
                  Standard</resp>
               <resp xml:lang="eng">Transcription, description and text encoding according to the
                  TEI P5 standard</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="BM">
                  <forename>Britta</forename>
                  <surname>Mischke</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Erste Überprüfung der Transkription und Ergänzungen</resp>
               <resp xml:lang="eng">First revision of transcription and additions</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="SK">
                  <forename>Sören</forename>
                  <surname>Kaschke</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Zweite Überprüfung der Transkription und Ergänzungen</resp>
               <resp xml:lang="eng">Second revision of transcription and additions</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="FF">
                  <forename>Franz</forename>
                  <surname>Fischer</surname>
                  <affiliation>Cologne Center for eHumanities (CCeH), Universität zu
                     Köln</affiliation>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Datenmodellierung</resp>
               <resp xml:lang="eng">Data Modelling</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="CR">
                  <forename>Clemens</forename>
                  <surname>Radl</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Kodierung von Mordek, Bibliotheca in TEI, Vorbereitung für
                  Übergabe an Capitularia</resp>
               <resp xml:lang="eng">TEI encoding of Mordek, Bibliotheca, preparation of data</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="DS">
                  <forename>Daniela</forename>
                  <surname>Schulz</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Technische Umsetzung, Generierung der
                  Handschriftenbeschreibungen aus Mordek, Bibliotheca</resp>
               <resp xml:lang="eng">technical support, generating of manuscript description
                  according to Mordek, Bibliotheca</resp>
            </respStmt>
            <funder>Akademie der Wissenschaften und Künste Nordrhein-Westfalen</funder>
         </titleStmt>
         <publicationStmt>
            <publisher>
               <persName>Karl Ubl</persName>
               <orgName xml:lang="ger">Historisches Institut, Lehrstuhl für Geschichte des
                  Mittelalters, Universität zu Köln</orgName>
               <orgName xml:lang="eng">History Department, Chair for Medieval History, Cologne
                  University</orgName>
               <address xml:lang="ger">
                  <addrLine>Albertus-Magnus-Platz</addrLine>
                  <addrLine>50923 <settlement>Köln</settlement>
                  </addrLine>
                  <addrLine>Philosophikum Raum 4.009</addrLine>
                  <addrLine>0221-470 2717</addrLine>
                  <country>Deutschland</country>
               </address>
               <address xml:lang="eng">
                  <addrLine>Albertus-Magnus-Platz</addrLine>
                  <addrLine>50923 <settlement>Cologne</settlement>
                  </addrLine>
                  <addrLine>Philosophikum Room 4.009</addrLine>
                  <addrLine>+49 221-470 2717</addrLine>
                  <country>Germany</country>
               </address>
            </publisher>
            <availability>
               <p xml:lang="ger">Die Inhalte sind frei zugänglich und nicht-kommerziell. Einige
                  Digitalisate und Texte sind aus rechtlichen Gründen jedoch Mitarbeitern
                  vorbehalten.</p>
               <p xml:lang="eng">Content is freely available on a non-commercial basis. Some digital
                  images and texts are only available to staff due to copyright issues.</p>
            </availability>
            <date when="2015-08-25">25.08.2015</date>
         </publicationStmt>
         <sourceDesc>
            <msDesc>
               <msIdentifier>
                  <settlement>Leiden</settlement>
                  <repository>Universiteitsbibliotheek</repository>
                  <idno>VLQ 119</idno>
                  <msName/>
                  <altIdentifier type="former">
                     <settlement/>
                     <repository/>
                     <idno>Paul Petau (Signatur: T 38; Alexandre Petau (Nr. 1111; Isaac Vossius
                        (Katalognr. 242; Gerhard Vossius (Katalognr. 239 bzw. 238; Seit 1690 in
                        Leiden: Scidula n° 238; Katalog von 1716: Nr. 119</idno>
                     <note type="date">
                        <date/>
                     </note>
                  </altIdentifier>
                  <altIdentifier type="siglum">
                     <idno>Le</idno>
                     <note/>
                  </altIdentifier>
               </msIdentifier>
               <head>
                  <title type="main">Leiden, Universiteitsbibliotheek, VLQ 119</title>
                  <origDate notAfter="0900" notBefore="0876">9. Jh., 4. Viertel (<locus>foll.
                        1-119</locus>)</origDate>
                  <origDate notAfter="0920" notBefore="0901">10. Jh., Anfang (<locus>foll.
                        120-141</locus>)</origDate>
                  <origPlace
                     ref="http://www.geonames.org/2988507/paris.html http://d-nb.info/gnd/4044660-8 http://viaf.org/viaf/158822968"
                     > aus der Gegend von Paris</origPlace> (Mordek); <origDate notAfter="0920"
                     notBefore="0801">9./10. Jh. (10. Jh., Anfang?)(<locus>foll.
                     1-119</locus>)</origDate>, <origPlace ref="http://d-nb.info/gnd/4058475-6"
                     >vielleicht südwestliches Frankreich</origPlace> (Bischoff) </head>
               <msContents>
                  <summary>
                     <p>„Diese außerordentlich wertvolle Rechtshandschrift“ <hi rend="smallcaps"
                           >(Krusch) </hi>bietet ein reiches Ensemble an römischem Recht (Teil der
                        Constitutio Sirmondiana prima, Epitome Aegidii der Lex Romana Visigothorum),
                        Leges (Salica, Ribuaria, Alamannorum, Baiuvariorum) und Kapitularien,
                        darunter die umfangreichste Überlieferung der merowingischen Capitula legi
                        Salicae addita (als Unikat das auf Aquitanien zielende Edikt Chilperichs
                        I.), und geht teilweise mit dem altehrwürdigen Cod. <ref type="internal"
                           subtype="mss" target="paris-bn-lat-4404">Paris Lat. 4404</ref> zusammen.
                        Außerdem ist sie der einzige Textzeuge des Capitulare Aquitanicum von 768
                        und des Breviarium missorum Aquitanicum von 789.</p>
                     <p>Die Seltenheit der Quellen und die ungewöhnliche Fülle merowingischer
                        Addenda zur Lex Salica lassen auf ein wohlunterrichtetes, mit Aquitanien in
                        Verbindung stehendes Zentrum als Heimat der Sammlung schließen. Von dort
                        sollten auch Königsboten ausgegangen sein, denn die auffallende Häufung von
                        Capitularia missorum weist auf einen Missus als Urheber der Sammlung, der
                        nicht nur ein besonderes Interesse für die herrscherliche Kontrollinstanz
                        bekundete, sondern der vor allem auch in der Lage war, derart viele und z.
                        T. singuläre Stücke zu kennen bzw. zusammenzutragen und zum Zweck
                        dauerhafter Sicherung, vielleicht auch bequemerer Benutzbarkeit in einem
                        handlichen Codex vereinen zu lassen. Ja, es gibt Indizien, die speziell auf
                        Tours als Entstehungsort der in der Spätzeit Karls des Großen (nach 805)
                        verfertigten Collectio Vossiana deuten: Tours liegt am Nordrand Aquitaniens,
                        und seine Bischöfe und Äbte hatten beste Beziehungen zum Hofe. Die verwandte
                        Rechtssammlung des Cod. Paris Lat. 4404 stammt aus (der Nähe von) Tours.
                        Schließlich hat der Vossianus den selten überlieferten Brief Bischof
                        Chrodeberts von Tours an Boba bewahrt, und zwar - gegenüber der Version in
                        der Saint-Deniser Formelsammlung des Cod. <ref type="internal" subtype="mss"
                           target="paris-bn-lat-2777">Paris Lat. 2777</ref> - in vielfach besserer
                        Form und mit ursprünglicher Inscriptio und Intitulatio.</p>
                     <p>Gegenüber dem bedeutenden Inhalt tritt zurück, daß der Text der
                        spätkarolingischen Handschrift in einem geradezu skandalösen Latein gehalten
                        ist. Dies konnte seiner Beliebtheit selbst in neuerer Zeit keinen Abbruch
                        tun: In den Druck Oxford, Bodleian Library, Junius 93 (Katalognr. 5204),
                        einem Exemplar der Leges-Ausgabe des Johannes Tilius mit fehlendem
                        Titelblatt, trug Franz Junius († 1677), der Onkel Isaac Vossius’, Varianten
                        aus dem Vossianus ein. Eine Kopie der Lex Salica mit dem Edictum Chilperici,
                        der Decretio Chlotharii I und der Decretio Childeberti II hat sich in Cod.
                           <ref type="internal" subtype="mss" target="paris-bn-lat-10755">Paris Lat.
                           10755 (olim Suppl. Lat. 1046)</ref> vom Jahr 1839 oder 1840 erhalten (54
                        foll., nur auf der recto-Seite beschrieben) (vgl. <hi rend="smallcaps"
                           >Pardessus, </hi>Loi Salique, S. XXXIII; MGH Capit. 2, S. XXVI). Die Lex
                        Salica und ihre Capitula addita (foll. 64r-88v) wurden von Alfred Holder
                        nach der Handschrift übertragen und herausgegeben.</p>
                  </summary>
                  <msItem n="1">
                     <p>
                        <locus>1r-10r</locus> Isidor von Sevilla, Etymologiae, V, 1-27, Auszüge aus
                        Buch IX, 4, 1-48, dann IX, 5, 3-6 und IX, 4, 32, 34, 35, 29, 21 (teils
                        gekürzt) (ed. <hi rend="smallcaps">Lindsay; </hi>vgl. <hi rend="smallcaps"
                           >Tardif, </hi>Un abrégé juridique, S. 661-663 und <hi rend="smallcaps"
                           >Beeson, </hi>Isidor-Studien, S. 93, mit z. T. unpräzisen Inhaltsangaben,
                        die auch sonst in der Literatur begegnen); Inskription und Capitulatio wie
                        Cod. Warschau 1. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="2">
                     <p>
                        <locus>10r</locus> Exzerpt aus der Constitutio Sirmondiana prima (ed.<hi
                           rend="smallcaps"> Mommsen, </hi>Theodosiani libri XVI, Bd. 1, 2, S. 907
                        Z. 11 - S. 908 Z. 11). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="3">
                     <p>
                        <locus>10r-12r</locus> Brief Bischof Chrodeberts von Tours an die Äbtissin
                        Boba, ohne Subscriptio (MGH Epp. 3, S. 461 Z. 9 - S. 464 Z. 4; neu
                        abgedruckt CCL 117, S. 496-501); leicht verkürzt auch in Cod. Leiden BPL
                        114, siehe bei Cod. Paris Lat. 4629. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="4">
                     <p>
                        <locus>12r</locus> Unter der Rubrik <hi rend="italic">CIII. IN VETERI
                           TESTAMENTO IN LIBRO DEVTERONOMII:</hi> Deuteron. 22, 25-27. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="5">
                     <p>
                        <locus>12r-64r</locus> Epitome Aegidii der Lex Romana Visigothorum mit
                        Zusätzen (ed. <hi rend="smallcaps">Hänel, </hi>S. 3-452; zur Hs. S. LXXVII).
                        Fol. 61v am Rand: Federproben (<hi rend="italic">isrl. es tu rex</hi> und
                        nochmals <hi rend="italic">isrl.).</hi>
                     </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="6">
                     <p>
                        <locus>64r</locus> Lex Salica, Recapitulatio solidorum (Form B; ed. K. A.<hi
                           rend="smallcaps"> Eckhardt, </hi>Pactus legis Salicae II 2, S. 532 f.).
                     </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="7">
                     <p>
                        <locus>64v-83v</locus> Lex Salica, Langer Prolog (Klasse E),
                        Titelverzeichnis zu allen bis fol. 88v folgenden Texten (einschließlich des
                        im Korpus verlorenen Schlusses von Titel III) und Text (Karolina emendata)
                        mit <title corresp="BK.142">Capitula legi Salicae addita</title>, Titel III,
                        cc. 98-105 (Klasse A) (MGH LL nat. Germ. 4, 2, S. 3-9; MGH LL nat. Germ. 4,
                        1, S. 5-234, 255-261; Sigle K 17 bzw. - für die Capitula addita - A 17; zur
                        Hs. S. XVIII); dann in fortlaufender Kapitelzählung: </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="8">
                     <p>
                        <locus>83v-84v</locus>
                        <hi rend="italic">LXXVII</hi> (korr. aus <hi rend="italic">LXXVIIII)</hi> -
                           <title corresp="BK.4">Chilperici edictum</title> (a. 561/584), nur hier
                        überliefert: <hi rend="italic">DE DICTIS DOMNI HILPERICHI REGIS PRO TENORE
                           PACIS. Pertractantes in dei nomen</hi> (korr. zu <hi rend="italic"
                           >nomin.</hi>) <hi rend="italic">cum uiris - mali hominis reprimantur</hi>
                        (MGH Capit. 1, Nr. 4, S. 8 Anm. a, S. 8 Z. 11 - S. 10 Z. 21; K. A. <hi
                           rend="smallcaps">Eckhardt, </hi>Pactus legis Salicae II 2, S. 424-433;
                           <hi rend="smallcaps">Beyerle, </hi>Das legislative Werk Chilperichs I.,
                        S. 6-11 [mit Konjekturen]; MGH LL nat. Germ. 4, 1, S. 261-263). Im Anschluß
                        an das Titelverzeichnis (oben fol. 67r) lautete das Lemma: <hi rend="italic"
                           >INCIPT. AEDICTUS DOM HILPERICI REGIS.</hi>
                     </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="9">
                     <p>
                        <locus>84v-86v</locus>
                        <hi rend="italic">LXXVIII</hi> (korr. aus <hi rend="italic">LXXX)-CIII</hi>
                        - <title corresp="BK.142">Capitula legi Salicae addita</title>, Titel V und
                        Teil von Titel I (MGH LL nat. Germ. 4, 1, S. 263-267, 241-250). <hi
                           rend="italic">EXPLICIT LIBERI.</hi>
                     </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="10">
                     <p>
                        <locus>86v-87v</locus>
                        <hi rend="italic">I-V, I-VI - </hi>
                        <title corresp="BK.3">Pactus Childeberti I et Chlotharii I</title> (a.
                        511/558): <hi rend="italic">INCPT. II PRO TENORE. Ad omnes regis hildeberto
                           et lotharii emissum id quia malorum insania qui uoluerit - donare debet.
                           DEIN INC. LIB. INCPT. DECRETIO HLOTARII REGIS. Decretum est ut qui
                           uigilias - subiacere cognoscat</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 3, S. 4 Anm. a
                        [verwechselt mit Cod. München Lat. 4115], S. 4 Z. 32 - S. 7 Z. 19; MGH LL
                        nat. Germ. 4, 1, S. 250-252); cc. 1 und 6 nicht gezählt, c. 7 und 8 unter
                           <hi rend="italic">V</hi> der ersten Reihe subsumiert, c. 9 nicht gezählt,
                        c. 10 zweigeteilt, cc. 13, 14 und 15, 1. Teil unter <hi rend="italic"
                        >V</hi>, cc. 16-18 unter <hi rend="italic">VI</hi> zusammengezogen. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="11">
                     <p>
                        <locus>87v-88v</locus>
                        <hi rend="italic">II-VII</hi> - <title corresp="BK.7">Childeberti II
                           decretio</title> (a. 596): <hi rend="italic">INCIPT. DECRETIO HILDEBERTI
                           REGI FRANCORUM. Uir inluster cum in dei nomen</hi> (korr. zu <hi
                           rend="italic">nomin.</hi>)<hi rend="italic"> - colonia feliciter</hi>;
                        Prolog und cc. 1-3 als &lt;<hi rend="italic">I</hi>&gt; verstanden, cc. 4
                        und 5 zu <hi rend="italic">II</hi>, 8-11 zu <hi rend="italic">V</hi>, 12 und
                        13 zu <hi rend="italic">VI</hi> zusammengezogen (MGH Capit. 1, Nr. 7, S. 15
                        Z. 14 - S. 17 Z. 27; MGH LL nat. Germ. 4, 1, S. 267-269; W. A. <hi
                           rend="smallcaps">Eckhardt, </hi>Decretio Childeberti, S. 28-46; Sigle K
                        17, doch Version A). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="12">
                     <p>
                        <locus>88v</locus> Lex Salica, Epilog (MGH LL nat. Germ. 4, 1, S. 253; W. A.
                           <hi rend="smallcaps">Eckhardt, </hi>Decretio Childeberti, S. 48, 50),
                        Auszug aus dem Kurzen Prolog (MGH LL nat. Germ. 4, 1, S. 3) und Rubrik <hi
                           rend="italic">domicio fristatito</hi> zu Titel III, c. 94 der <title
                           corresp="BK.142">Capitula legi Salicae addita</title> (ebd. S. 254). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="13">
                     <p>Danach Verlust einer Lage, der vor Paul Petaus Notiz <hi rend="italic"
                           >Hactenus Lex Salica</hi> (fol. 88v unten) eingetreten sein muß. Das
                        Titelverzeichnis foll. 64v-67r reichte noch bis Titel III, c. 103 <hi
                           rend="italic">De pignatoribus.</hi>
                     </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="14">
                     <p>
                        <locus>89r-93v</locus> Lex Ribuaria (Klasse B), beginnt fragmentarisch ab
                        Titel 61, 18 <hi rend="italic">spata et conucula</hi> (korr. aus <hi
                           rend="italic">conula</hi>) (MGH LL nat. Germ. 3, 2, S. 113-134; Sigle B
                        21; zur Hs. S. 38). Fol. 89r Petaus Vermerk: „Art. est XXI Titulj LX
                        Ripuariæ Legis“. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="15">
                     <p>
                        <locus>93v-108r</locus> Lex Alamannorum (Klasse B), Titelverzeichnis und
                        Text (MGH LL nat. Germ. 5, 1, S. 54-156; Sigle B 19; zur Hs. S. 16). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="16">
                     <p>
                        <locus>108r-131r</locus> Lex Baiuvariorum (Klasse A), Prolog und Text (MGH
                        LL nat. Germ. 5, 2, S. 197-473; Sigle L [= A 2 in der Edition Merkels]; zur
                        Hs. S. 186). Der Großteil von fol. 119v war ursprünglich unbeschrieben
                        (ebenso, da kein Textverlust, das nach fol. 119 herausgeschnittene Blatt);
                        in den freien Raum haben verschiedene Hände des 10. bis 11. Jh. eingetragen:
                     </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="17">
                     <p>
                        <locus>-- 119v</locus> Zwei Federproben; danach <title corresp="BK.191"
                           >Capitulare Wormatiense</title> (a. 829), c. 6: <hi rend="italic"
                           >Quicumque decimam abstrahit de aecclesia - cum sua lege restituat</hi>
                        (MGH Capit. 2, Nr. 191, S. 13 Z. 18-21) und Konzil von Orléans (a. 511), c.
                        8 (MGH Conc. 1, S. 5; CCL 148 A, S. 7). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="18">
                     <p>
                        <locus>131r-v</locus> Zwei karolingische Ordinalien (ed. <hi
                           rend="smallcaps">Reynolds, </hi>Ordinals of Christ, S. 76 [zur Hs. S. 77
                        Anm. 27 von S. 76] und <hi rend="smallcaps">ders., </hi>De officiis VII
                        graduum, S. 135 f. mit Anm. 92: Cod. Leiden VLQ 119
                        „wahrscheinlich verwandt“ mit den Codd. Verona XXXVII [35] und München Lat.
                        19414). Am Ende <hi rend="italic">Explicit</hi> und, in gespreizten
                        Majuskeln, <hi rend="italic">DEO GRATIAS AMEN</hi>; Großteil von fol. 131v
                        leer. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="19">
                     <p>
                        <locus>132r</locus>
                        <hi rend="italic">I-II</hi> (cc. 2-12 = <hi rend="italic">II</hi>) - <title
                           corresp="BK.18">Pippini regis capitulare Aquitanicum</title> (a. 768),
                        nur hier überliefert: <hi rend="italic">INCIPIVNT CAPITULA QUAS BONE MEMORIÆ
                           GENITUR PIPINUS SINODALITER ET NOS IN OMNIBUS CONSERVARE VOLUMUS. Ut
                           illas eclesias dei qui deserta</hi> (korr. zu <hi rend="italic"
                           >desertae</hi>) <hi rend="italic">sunt - contendere hoc praesumat.
                           explicit capitula pipini condam</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 18, S. 42 Z. 31 -
                        S. 43 Z. 22); danach einige Zeilen leer. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="20">
                     <p>
                        <locus>132v-133v</locus>
                        <hi rend="italic">III, V</hi> (cc. 1, 2, 4, 6-11 nicht numeriert) - <title
                           corresp="BK.39">Capitulare legibus additum</title> (a. 803): <hi
                           rend="italic">Qui subdiaconum occident CCC sol. componat - possit
                           iudicare</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 39, S. 113 Z. 4 - S. 114 Z. 27). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="21">
                     <p>
                        <locus>133v-134v</locus>
                        <hi rend="italic">I-XXIII - </hi>
                        <title corresp="BK.40">Capitulare missorum</title> (a. 803), Rubrik, cc.
                        1-20, 22-26, 29: <hi rend="italic">DE CAUSIS ADMONENDIS DE ECCLESIIS
                           ADMENDANDIS Et ubi in unum locum - placitum nostrum habere uolumus. EXPL.
                           CAPITULA I </hi>(MGH Capit. 1, Nr. 40, S. 115 Z. 17 - S. 116 Z. 18,
                        20-25, 28-30); cc. 8-9 unter <hi rend="italic">VIII</hi> subsumiert, c. 29
                        nicht gezählt. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="22">
                     <p>
                        <locus>134v-135r</locus>
                        <title corresp="BK.34">Capitularia missorum specialia</title> (a. 802) in
                        der Ausfertigung für ein wohl aquitanisches missaticum: <hi rend="italic">De
                           fidelitatem eius iurandum omnes repromittant - adduci faciant. EXPL. CAP.
                           II</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 34, S. 100 Z. 15 - S. 101 Z. 31 mit Anm. o; W.
                        A. <hi rend="smallcaps">Eckhardt, </hi>Capitularia missorum specialia, S.
                        500-504, Sp. A, zur Hs. S. 500 u. ö.); Fassungen für andere missatica siehe
                        bei Cod. Paris Lat. 4995, foll. 28v-29v. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="23">
                     <p>
                        <locus>Fol. 134v</locus> Federproben (Gebet, <hi rend="italic">Petrus</hi>
                        u. a.). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="24">
                     <p>
                        <locus>135r-v</locus>
                        <hi rend="italic">XV</hi> (= c. 15; sonst keine Kapitelzahlen) - <title
                           corresp="BK.24">Breviarium missorum Aquitanicum</title> (a. 789), nur
                        hier überliefert: <hi rend="italic">INCIP. BREUIARIUM DE ILLA CAP. QUĘ
                           DOMNUS REX IN EQUITANIA MANCIONE &lt;E&gt;T EUGERIO MISSIS SUIS EXPLERE
                           SACRAMENTUM FIDELITATI EI NRAE.</hi> (mit Kürzungshäkchen über <hi
                           rend="italic">A</hi>). <hi rend="italic"> De illo edicto quod domnus -
                           defensionis tempr. </hi>(MGH Capit. 1, Nr. 24, S. 65 Z. 12 - S. 66 Z. 5);
                        endet vielleicht fragmentarisch (danach Blattverlust). Die in der
                        Inskription genannten Missi identifiziert <hi rend="smallcaps">Hannig</hi>,
                        Pauperiores vassi de infra palatio?, S. 331 mit Bischof Mancio von Toulouse
                        und dem später „wohl nur vorübergehend in Italien“ tätigen Pfalzgrafen
                        Echergius. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="25">
                     <p>
                        <locus>136r</locus>
                        <title corresp="BK.23">Duplex capitulare missorum</title> (a. 789?), cc.
                        22-24, 26-28, 30-31, 34: <hi rend="italic">Ut ille disciplinę quę propter
                           legem - pendant propter grandinem</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 23, S. 64 Z.
                        4-8, 11-17, 19-22, 26). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="26">
                     <p>
                        <locus>136r-138v</locus>
                        <title corresp="BK.22">Admonitio generalis</title> (a. 789), cc. 61-69 (c.
                        65 ohne den Schluß), 71, 74, 75, 81, 82 (ab <hi rend="italic">et ut
                           credant</hi>), 1-5, 15, 16, 21, 22, 56: <hi rend="italic">Primum omnium
                           ut fidem catholicam - sollicitet nec ordinet</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 22,
                        S. 58 Z. 1 - S. 59 Z. 3, S. 59 Z. 7-22, 32-39, S. 60 Z. 18-26, S. 61 Z.
                        9-21, S. 61 Z. 28 - S. 62 Z. 14, S. 54 Z. 12-27, S. 55 Z. 15-19, 28-32, S.
                        57 Z. 25-26; <hi rend="smallcaps">de Clercq, </hi>Neuf capitulaires, S.
                        24-30, 32-34, 16, 18 f., 23); Zusatz vor c. 1: <hi rend="italic">Item
                           precipimus ut sententias istas canonicas diligentius adtendatis.</hi>
                     </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="27">
                     <p>
                        <locus>138v-139v</locus>
                        <title corresp="BK.20a">Capitulare Haristallense (a. 779) in der Forma
                           communis</title>, ohne c. 7: <hi rend="italic">INCIP. CAPITULARES ANNO XI
                           FELICITER REGNI DOMINI NOSTRI GLORIOSISSIMI KAROLI IMPR. IN MENSE MARCIO
                           FACTO CAPITULARE - CONSENSERUNT DECRETUM. De metropolitanis ut suffragani
                           episcopi ei secundum canones - emendauerit moriatur</hi> (MGH Capit. 1,
                        Nr. 20, S. 47 Z. 16 - S. 48 Z. 9, S. 48 Z. 15 - S. 51 Z. 26). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="28">
                     <p>
                        <locus>139v-140r</locus>
                        <title corresp="BK.23">Duplex capitulare missorum</title> (a. 789?), cc.
                        1-4, 9-12, 14-16, 19, 29: <hi rend="italic">De monachis gerouasis uel sacra
                           - de manu leprosi. EXPL. CAPITULA</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 23, S. 63 Z.
                        1-6, 13-19, 21-24, 31-36, S. 64 Z. 18). Wohl eine der unten fol. 141v
                        tätigen Nachtragshände notierte fol. 139v am unteren Rand eine Rubrik (die
                        Verpflegung eines Missus Adelard und seines Gefolges betreffend?): <hi
                           rend="italic">De despensa Adelardi de tritico que sui homines
                           receperunt.</hi>
                     </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="29">
                     <p>
                        <locus>140r-v</locus>
                        <hi rend="italic">CAP. I, CAP. III</hi> (c. 2 nicht numeriert, cc. 3-6 als
                           <hi rend="italic">CAP. III</hi> gezählt) - <title corresp="BK.67"
                           >Capitula per missos cognita facienda</title> (a. 805/813): <hi
                           rend="italic">INCP. CAPITULA KARO&lt;LI&gt; IMPER. Ut nullus ad mallum
                           uel - de ignorantia fiat et hoc capitulo ante natiuitatem</hi> (<hi
                           rend="italic">ti</hi> nachgetragen) <hi rend="italic">domini notam
                           faciant hominis, pax uobis et gratia domini nostri iesu christi
                           multiplicetur Amen</hi> (?) (MGH Capit. 1, Nr. 67, S. 156 Anm. a, S. 156
                        Z. 27 - S. 157 Z. 10 mit Anm. y). Der sonst nirgends belegte Schluß (ab <hi
                           rend="italic">pax uobis</hi>) erinnert an das Ende (c. 82) der kurz zuvor
                        zitierten Admonitio generalis. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="30">
                     <p>
                        <locus>140v</locus>
                        <title corresp="BK.13">Pippini regis capitulare</title> (a. 751/755), c. 1
                        und Teil von c. 2: <hi rend="italic">DE INCESTIIS. Si homo incestium
                           commiserit de istis causis - perdat honorem suam</hi> (MGH Capit. 1, Nr.
                        13, S. 31 Z. 18-28). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="31">
                     <p>
                        <locus>140v-141v</locus>
                        <hi rend="italic">INCIPIT CAPITUL. III, CAPTL. </hi>
                        <hi rend="italic">IIII,</hi>
                        <hi rend="italic"> INCIPIT CAPITULUS V</hi> (cc. 1-2 nicht numeriert) -
                           <title corresp="BK.134">Capitula legi addita</title> (a. 816), ohne
                        Invocatio: <hi rend="italic">INCIP. CAPITULA DOMNI LUDOUICI IMR. Si quis cum
                           altero de qualibet causa - legis pertineat exsoluat</hi> (MGH Capit. 1,
                        Nr. 134, S. 268 Z. 3 - S. 269 Z. 9).<lb/>Fol. 140 unten abgeschnitten ohne
                        Textverlust im Schriftspiegel. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="33">
                     <p>
                        <locus>141v</locus> Nach einer Leerzeile noch von derselben Hand (nicht im
                        Katalog vermerkt): <hi rend="italic">Si uel super compositionem aliquit
                           remanserit, totum in illam expendatur</hi>.<note type="corr">Vgl. hierzu
                           die Vorbemerkung zur Transkription ("Sonstiges").</note>
                     </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="34">
                     <p>Wohl als Federproben kleinere Gebete von Händen des 10. oder 11. Jh. (ed. de
                        Meyier, Bibliotheca Universitatis Leidensis, S. 262 f.). </p>
                  </msItem>
               </msContents>
               <physDesc>
                  <objectDesc form="codex">
                     <supportDesc>
                        <support>
                           <material>Pergament</material>
                        </support>
                        <extent>141 foll. <dimensions type="leaf" unit="mm">
                              <height>220-222</height>
                              <width>170-175</width>
                           </dimensions>
                           <dimensions type="written" unit="mm">
                              <height>160-180</height>
                              <width>110</width>
                           </dimensions>
                        </extent>
                        <collation><formula>14 IV<hi rend="super">112</hi> + (IV-1)<hi rend="super"
                                 >119</hi> + 2 IV<hi rend="super">135</hi> + (IV - 2)<hi
                                 rend="super">141</hi>
                           </formula><catchwords>Kustoden: umpunktete Buchstaben von <hi
                                 rend="italic">A</hi> (8<hi rend="super">v</hi>) bis <hi
                                 rend="italic">L</hi> (88<hi rend="super">v</hi>), <hi rend="italic"
                                 >N</hi> (96<hi rend="super">v</hi>) bis <hi rend="italic">P</hi>
                                 (112<hi rend="super">v</hi>), <hi rend="italic">R</hi> und <hi
                                 rend="italic">XVII</hi> (127<hi rend="super">v</hi>); Quaternio <hi
                                 rend="italic">M</hi> ging verloren.</catchwords>
                        </collation>
                     </supportDesc>
                     <layoutDesc>
                        <layout writtenLines="24 32">24-32</layout>
                        <layout columns="1"/>
                     </layoutDesc>
                  </objectDesc>
                  <handDesc>
                     <handNote/>
                  </handDesc>
                  <scriptDesc>
                     <scriptNote>karolingische Minuskel</scriptNote>
                  </scriptDesc>
                  <decoDesc>
                     <p>Rubriken in Capitalis (oft unziale Buchstaben), mehrere größere Initialen
                        mit Band- und Blattmuster, wie Text und Zahlen in hell- und dunkelbrauner
                        Tinte</p>
                  </decoDesc>
                  <bindingDesc>
                     <binding>
                        <p>Heller Pergamenteinband um Pappe (17. Jh.)</p>
                        <p/>
                     </binding>
                  </bindingDesc>
               </physDesc>
               <history>
                  <origin>
                     <p>
                        <origDate notAfter="0900" notBefore="0876">9. Jh., 4. Viertel (<locus>foll.
                              1-119</locus>)</origDate>, und <origDate notAfter="0920"
                           notBefore="0901">10. Jh., Anfang (<locus>foll.
                           120-141</locus>)</origDate>; <origPlace
                           ref="http://www.geonames.org/2988507/paris.html http://d-nb.info/gnd/4044660-8 http://viaf.org/viaf/158822968"
                           > aus der Gegend von Paris</origPlace> (Mordek); <origDate
                           notAfter="0920" notBefore="0801">9./10. Jh. (10. Jh.,
                              Anfang?)(<locus>foll. 1-119</locus>)</origDate>, <origPlace
                           ref="http://d-nb.info/gnd/4058475-6">vielleicht südwestliches
                           Frankreich</origPlace> (Bischoff). </p>
                  </origin>
                  <provenance>
                     <p>Die Handschrift wurde um das Jahr 1000 in Chartres benutzt, war im 16./17.
                        Jh. im Besitz von <idno>Paul Petau (Signatur: T 38</idno>) und
                           <idno>Alexandre Petau (Nr. 1111</idno>) und kam dann, wohl über Königin
                        Christine von Schweden, an <idno>Isaac Vossius (Katalognr. 242</idno>) und
                           <idno>Gerhard Vossius (Katalognr. 239 bzw. 238</idno>). <idno>Seit 1690
                           in Leiden: Scidula n° 238</idno>; <idno>Katalog von 1716: Nr.
                        119</idno>.</p>
                  </provenance>
                  <acquisition/>
               </history>
               <additional>
                  <surrogates/>
                  <listBibl>
                     <listBibl type="lit">
                        <bibl corresp="#Pertz_G_1839"> Pertz G 1839, S. 736-740</bibl>
                        <bibl corresp="#Pardessus_1843"> Pardessus 1843, S. XXXIII-XXXIV</bibl>
                        <bibl corresp="#Merkel_1858"> Merkel 1858, S. 537-541 </bibl>
                        <bibl> MGH LL 3 (1863), S. 7, 184 f.</bibl>
                        <bibl> MGH LL 5 (1875-1889), S. 201 f.</bibl>
                        <bibl>A. Holder, Lex Salica emendata nach dem Codex Vossianus Q. 119
                           (Leipzig 1879) S. 59-63 (Textwiedergabe S. 1-58, mit Korrekturen nach S.
                           63)</bibl>
                        <bibl corresp="#Tardif_E_1895"> Tardif E 1895, S. 661 ff.</bibl>
                        <bibl corresp="#Boretius_1897"> Boretius 1897, S. XVII</bibl>
                        <bibl corresp="#Mommsen_1905"> Mommsen 1905, Bd. 1, 1, S. CI</bibl>
                        <bibl corresp="#Besta_1923"> Besta 1923, S. 240, 245 Anm. 1 (irrtümlich „ms.
                           lionese Voss. Q. 19“)</bibl>
                        <bibl corresp="#Krusch_1924"> Krusch 1924, S. 44-47 (mit Korrekturen zu
                           Boretius)</bibl>
                        <bibl corresp="#de_Clercq_C_1936">de Clercq C 1936, S. 145 f., 198 f.</bibl>
                        <bibl corresp="#Buchner_1940">Buchner 1940, S. 92 f.</bibl>
                        <bibl corresp="#de_Meyier_1947">de Meyier 1947, S. 127</bibl>
                        <bibl corresp="#Eckhardt_K_1954">Eckhardt K 1954, S. 27 f.</bibl>
                        <bibl corresp="#Eckhardt_W_1956">Eckhardt W 1956, S. 500-504, 507</bibl>
                        <bibl corresp="#Ganshof_1961"> Ganshof 1961, S. 30 Anm. 45, S. 82 Anm.
                           198</bibl>
                        <bibl corresp="#Eckhardt_W_1967"> Eckhardt W 1967, S. 3 f.</bibl>
                        <bibl corresp="#Dolezalek_1972"> Dolezalek 1972, Bd. 1</bibl>
                        <bibl corresp="#Bühler_A_1986">Bühler A 1986, S. 343, 345 ff. u. ö.</bibl>
                        <bibl corresp="#Kottje_1986"> Kottje 1986, S. 21,23</bibl>
                        <bibl corresp="#Mordek_1986a"> Mordek 1986a, S. 40 Anm. 82, S. 42 Anm.
                           99</bibl>
                        <bibl corresp="#Kottje_1987"> Kottje 1987, S. 373, 376</bibl>
                        <bibl> Ch. van Wijnbergen - H. Zapp, Verzeichnis kanonistischer
                           Handschriften in den Niederlanden (Forschungen zur
                           Kirchenrechtswissenschaft 3, Würzburg 1988) S. 160 f.</bibl>
                        <bibl> A. J. de Groot - E. C. C. Coppens, Manuscripta canonistica Latina.
                           Elenchus codicum necnon diplomatum iuris canonici ante a. 1600 in
                           bibliothecis ac archivis neerlandicis (Rechtshistorische reeks van het
                           Gerard Noodt Instituut 14, Nijmegen 1989) S. 253 Nr. 869</bibl>
                        <bibl corresp="#McKitterick_1989"> McKitterick 1989, S. 47, 49 Tab. A</bibl>
                        <bibl corresp="#Siems_1989"> Siems 1989, S. 298</bibl>
                        <bibl corresp="#Woll_I_1995"> Woll I 1995, S. 12 ff.</bibl>
                     </listBibl>
                     <listBibl type="cat">
                        <bibl corresp="#de_Meyier_1975">de Meyier 1975, S. 259-263</bibl>
                     </listBibl>
                     <listBibl type="abb">
                        <bibl>Bibliotheca Universitatis Leidensis. Codices manuscripti 16: Codices
                           Vossiani Latini 4, bearbeitet von K. A. de Meyier und P. F. J. Obbema
                           (Leiden 1984) Tab. 26 d (fol. lv, Ausschnitt)</bibl>
                     </listBibl>
                     <listBibl type="cap">
                        <bibl corresp="#Mordek_1995">Mordek 1995, S. 210-217</bibl>
                        <bibl corresp="#Bischoff_2004">Bischoff 2004, S. 63, Nr. 2239</bibl>
                        <bibl corresp="#Gravel_2007">Gravel 2007, S. 109-115</bibl>
                        <bibl corresp="#Gravel_2012a">Gravel 2012a, S. 297-305</bibl>
                        <bibl corresp="#Glatthaar_2017">Glatthaar 2017, S. 10 u.ö.</bibl>
                        <bibl corresp="#Coumert_2023">Coumert 2023, S. 14, 38, 51, 69, 73, 85, 92, 95 f., 99-102, 
                           105-114, 128 f., 138 f., 162 f., 173, 178, 181, 195, 198 f., 272, 284, 289, 381-387, 389, 397, 401</bibl>
                        <bibl><ref type="external"
                              target="https://db.innovatingknowledge.nl/#detail/M0150">Innovating
                              Knowledge Database</ref></bibl>
                        <bibl>Bibliotheca legum regni Francorum manuscripta, Karl Ubl (Hrsg.) unter
                           der Mitarbeit von Dominik Trump und Daniela Schulz, Köln 2012 ff. <ref
                              subtype="Bl" type="external" target="leiden-bru-voss-lat-q-119"
                           /></bibl>
                     </listBibl>
                  </listBibl>
               </additional>
            </msDesc>
         </sourceDesc>
      </fileDesc>
      <encodingDesc>
         <p>Transkriptionsvorlage: Die Transkription wurde auf Grundlage eines sehr guten
            Farbdigitalisates der Leidener Bibliothek angefertigt.</p>
         <projectDesc>
            <p xml:lang="ger">Capitularia. Edition der fränkischen Herrschererlasse: <ptr
                  target="http://capitularia.uni-koeln.de/project/about/"/>
            </p>
            <p xml:lang="eng">Capitularia. Edition of the Frankish capitularies: <ptr
                  target="http://capitularia.uni-koeln.de/project/about/"/>
            </p>
         </projectDesc>
         <editorialDecl>
            <p xml:lang="ger">Die Transkription folgt den Richtlinien des Capitularia-Projektes:
                  <ptr target="http://capitularia.uni-koeln.de/project/workflow/"/>
            </p>
            <p xml:lang="eng">The transcription adheres to the guidelines of the Capitularia
               project: <ptr target="http://capitularia.uni-koeln.de/project/workflow/"/>
            </p>
         </editorialDecl>
      </encodingDesc>
      <revisionDesc>
         <change who="DS" when="2015-08-25">Datei erstellt aus Mordek-XML</change>
         <change who="BM" when="2016-03-16">Datei veröffentlicht (BK 134, 191)</change>
         <change who="DT" when="2016-09-14">Editorische Vorbemerkung erweitert</change>
         <change who="AO" when="2020-12-11">Verortung und Datierung der Handschrift nach Bischoff
            1998/2004/2014 ergänzt</change>
      </revisionDesc>
   </teiHeader>
   <facsimile>
      <graphic url="http://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=14081932"/>
   </facsimile>
   <text>
      <front>
         <div type="content">
            <list>
               <item n="0">
                  <ptr target="#leiden-bru-voss-lat-q-119-119v-6" type="internal"/>[Ohne
                  Rubrik]</item>
               <item n="1">
                  <ptr target="#leiden-bru-voss-lat-q-119-140v-5" type="internal"/>INCIPIUNT
                  CAPITULA DOMNI LUDOUICI IMPERATORIS<list>
                     <item n="1.1">
                        <ptr target="#leiden-bru-voss-lat-q-119-140v-6" type="internal"/>(Si quis
                        cum altero ...)</item>
                     <item n="1.2">
                        <ptr target="#leiden-bru-voss-lat-q-119-141r-1" type="internal"/>(Si quis in
                        alia pat[...] ubi ...)</item>
                     <item n="1.3">
                        <ptr target="#leiden-bru-voss-lat-q-119-141r-2" type="internal"/>INCIPIT
                        CAPITULUM III</item>
                     <item n="1.4">
                        <ptr target="#leiden-bru-voss-lat-q-119-141v-1" type="internal"/>CAPITULUM
                        IIII</item>
                     <item n="1.5">
                        <ptr target="#leiden-bru-voss-lat-q-119-141v-3" type="internal"/>INCIPIT
                        CAPITULUS V</item>
                  </list></item>
            </list>
         </div>
         <div type="mshist">
            <p>Gravel 2007 sieht im Kapitularienteil der Handschrift (foll. 132-141) eine
               spezifische Zusammenstellung eines aquitanischen Missus. Die Sammlung habe zudem
               einen anderen Ursprung als die restlichen in diesem Codex bewahrten Rechtstexte, was
               er neben kodikologischen Beobachtungen damit begründet, dass zwar die anderen
               Rechtstexte mit der Handschrift Paris Lat. 4404 verwandt seien (vgl. Mordek 1995, S.
               210, 457), dies aber nicht für die Kapitularien gelte. Für ihn ist die Sammlung
               etappenweise entstanden und geht nicht auf eine gemeinsame Vorlage mit dem Latinus
               4404 zurück, die aus Tours stamme, und auf die die anderen Rechtstexte
               zurückgehen.</p>
         </div>
         <div type="scribe">
            <p>Laut des Katalogs von de Meyier 1975, S. 259 wurde die Handschrift von vier
               Schreibern geschrieben, nämlich <locus>foll. 1r-119v, Z. 8</locus>, <locus>foll.
                  120r-131v</locus>, <locus>fol. 132r-132v, Z. 19</locus> und <locus>foll. 132v, Z.
                  20-141v</locus>. De Meyier deutet aber schon an, dass nach <locus>fol. 119v, Z.
                  8</locus> wohl weitere Hände folgen, was auch Mordek 1995, S. 213-214 bestätigt
               und durch das Schriftbild ebenfalls bestärkt wird. Das auf <locus>fol. 119v</locus>
               von einer Hand des 10. oder 11. Jahrhunderts in karolingischer Minuskel im Anschluss
               an die Lex Baiuvariorum nachgetragene sechste Kapitel des Capitulare Wormatiense (BK
               191) wurde daher von einer anderen Hand als derjenigen, die den Hauptteil des Codex
               schrieb, kopiert. Bei der Hand des darauf folgenden achten Kapitels des Konzils von
               Orléans (511) dürfte es sich ebenfalls um eine weitere handeln. Der Kopist von BK 134
               auf <locus>foll. 140v-141v</locus>, der eine eine gut lesbare karolingische Minuskel
               verwendet und die Überschriften in Capitalis rustica verfasst, ist also nach de
               Meyiers Einteilung der vierte Hauptschreiber der Handschrift.</p>
            <p>Auf foll. 140v-141r (BK 134 cc. 1-2) hat ein wohl relativ zeitnaher Korrektor den
               Text verbessert sowie Satzzeichen hinzugefügt und Buchstaben nachgezogen; mit
               Ausnahme der Textkorrekturen wurde dies nicht eigens vermerkt.</p>
         </div>

         <div type="letters">
            <p><locus>Foll. 140v-141v</locus>:</p>
            <p>Einzelbuchstaben: Gelegentliche Verwendung von Majuskel-N (fol. 141v, Z. 9) und
               i-longa.</p>
            <p>Ligaturen: ligaturenarme Schrift; es finden sich nur st und zweimal eine NT-Ligatur
               (z.B. <locus>fol. 141r Z. 4</locus> bei <mentioned>distulerint</mentioned>).</p>
         </div>

         <div type="abbreviations">
            <p><locus>Foll. 140v-141v</locus>: Der Schreiber verwendet durchweg gängige Abkürzungen.
               Er kennt allerdings zwei Arten von Abkürzungsstrichen: Einmal einen waagerechten und
               einmal einen diagonalen Strich. Letzterer vor allem für -er bei
                  <mentioned>propter</mentioned>.</p>
         </div>
         <div type="punctuation">
            <p><locus>Foll. 140v-141v</locus>: Verwendet werden mehrheitlich periodi, daneben
               distinctiones mediae.</p>
         </div>
         <div type="structure">
            <p><locus>Foll. 140v-141v</locus>: Eine besondere optische Gestaltung von BK 134 ist
               nicht zu erkennen. Alles ist in Texttinte geschrieben, die Initialen sind nur durch
               ihre Größe herausgehobene Majuskeln. Eingeleitet wird das Kapitular mit einer
               Überschrift, die auf Ludwig den Frommen verweist (<mentioned>INCIP. CAPITULA DONI.
                  LUDOUICI IMR.</mentioned>). Die ersten beiden Kapitel des Kapitulars sind nicht
               nummeriert, die restlichen drei aber schon und zwar korrekt mit
                  <mentioned>III</mentioned>, <mentioned>IIII</mentioned> und
                  <mentioned>V</mentioned>, die jeweils mit einem Incipit in einer eigenen Zeile
               stehen.</p>
         </div>
         <div type="annotations">
            <p><locus>Foll. 140v-141v</locus>: Direkt neben BK 134 c. 1 auf <locus>fol. 140v</locus>
               steht am linken Rand ein monogrammartiges Nota-Zeichen, zudem sind die Worte
                  <mentioned>una pars ueritatem utraque falsitatem</mentioned> unterstrichen.</p>
         </div>
         <div type="other">
            <p><locus>Foll. 140v-141v</locus>: Mordek 1995, S. 217 vermerkt, dass der Satz
                  <mentioned>Si uel super compositionem aliquit remanserit . totum in illam
                  expendatur</mentioned> am Ende des Kapitulars nach einer Leerzeile steht. Nicht
               angemerkt wird aber, dass ein Verweiszeichen darauf aufmerksam macht, dass er zum
               Text von BK 134 c. 5 gehört.</p>
            <p>Auf <locus>fol. 141</locus> befindet sich auf Höhe von <locus>Zeile 11 bzw.
                  12</locus> ein kleines Loch, das zu ein paar Buchstaben Textverlust führte.
               Generell ist <locus>fol. 141v</locus> in schlechterem Zustand, was stark verblasste
               und unleserliche Stellen zur Folge hat.</p>
            <p>Zu den Federproben, nach Mordek "kleinere Gebete", vgl. auch de Meyier 1975 S.
               262-263. Am Ende von BK 134 c. 2 (<locus>fol. 141r</locus>) steht - stark verblasst -
               eine Invokation (<mentioned>In nomine dni.</mentioned> [...]), die weder Mordek noch
               der Katalog erwähnen.</p>
         </div>
      </front>
      <body>

         <cb n="119v"/>
         <lb n="11"/>

         <milestone unit="capitulare" n="BK.191"/>

         <ab type="text" xml:id="leiden-bru-voss-lat-q-119-119v-6" corresp="BK.191_6"><expan><seg
                  type="initial">Q</seg>uicumque</expan> decimam abstrahit de aecclesia ad quam per
               iusti<lb break="no"/>tiam dari debet . et eam <expan>presumptiose</expan> uel propter
            munera . <lb/>aut amiticiam . aut ali<del quantity="1" unit="chars"/>am quamlibet
            occasionem ad <lb/>alteram aecclesiam dederit . a comite uel a misso nostro distrin<lb
               break="no"/>gatur . ut eiusdem decimę quantitatem cum sua lege <lb/>restituat . </ab>


         <gap reason="editorial"/>
         <cb n="140v"/>
         <lb n="21"/>

         <milestone unit="capitulare" n="BK.134"/>

         <ab type="meta-text" xml:id="leiden-bru-voss-lat-q-119-140v-5" corresp="BK.134_inscriptio"><choice>
               <abbr>INCIP</abbr>
               <expan>INCIPIUNT</expan>
            </choice> CAPITULA <rs type="person">DOMNI LUDOUICI <choice>
                  <abbr>IMR</abbr>
                  <expan>IMPERATORIS</expan>
               </choice></rs>
            <lb/>
         </ab>

         <ab rend="nota" type="text" xml:id="leiden-bru-voss-lat-q-119-140v-6" corresp="BK.134_1"
               ><seg type="initial">S</seg>i quis cum altero de qualibet causa <subst>
               <del/>
               <add hand="X">con</add>
            </subst>tentionem habuerit et testes contra eum <lb/>per iudicium prod<subst>
               <del>i</del>
               <add hand="X">v</add>
            </subst>cti fuerint illi qui eos falsos esse suspicauerit liceat <del quantity="2"
               unit="chars"/> alios <lb/>testes contra eo<add hand="X">s</add> inponere quos
            meliores potueri<del hand="X">n</del>t Ut ueracium testimo<lb break="no"/>nium donent Et
            si illi inter se discordent una pars ueritatem utraque falsi<lb break="no"/>tatem
            eligant unum ex una parte alium ex altera parte Qui cum scuto et <cb n="141r"/>
            <gap unit="chars" quantity="5"/><unclear>b</unclear>us in campo discernant una pars
               ueritate<add hand="X">m</add> et altera falsitate<add hand="X">m</add> et camp<add
               hand="X">i</add>o qui uictus <lb/>fuerit propter periurium quod ante pugna<add
               hand="X">m</add> commisit dextera manu amputetur Cete<add hand="X">ri</add><lb
               break="no"/>ri<note type="editorial"><mentioned>ri</mentioned><hi rend="super">1</hi>
               von anderer Hand ergänzt, da sie das in der folgenden Zeile stehende
                  -<mentioned>ri</mentioned> übersah.</note> uero testes qui fals<mod>i</mod>
            apparuerint manus eorum <subst>
               <del>Redemeant</del>
               <add hand="X">Redimant</add>
            </subst><note type="editorial">von anderer Hand korr. aus
                  <mentioned>Redemeant</mentioned>; <mentioned>Redemeant</mentioned> zuvor vom
               Schreiber korr. aus <mentioned>dedemeant</mentioned></note> compositio<add hand="X"
               >nis</add> uero cui testimo<lb break="no"/>ni<unclear>u</unclear>m contra <del
               hand="X">cui</del> testimoniauerint duas partes tertia<add hand="X">m</add> comiti in secular<subst>
               <del>es</del>
               <add hand="X">i</add>
            </subst> quidem <lb/>causa huiusmodi testium diuersitas campo comprobetur * In
            ecclesiasticis autem ne<lb break="no"/>gotiis crucis iudici<subst>
               <del>um</del>
               <add hand="X">o</add>
            </subst> rei ueritas inquiritur<note type="editorial">Die Hand des Korrektors setzte
               unter das <mentioned>r</mentioned> eine Art Strich ohne klar erkennbare Funktion.
               Nach dem Wort könnte vielleicht etwas getilgt worden sein.</note> hoc et de timidis
            atque inb<subst>
               <del>i</del>
               <add hand="X">e</add>
            </subst>cilibus siue <lb/>infirmis qui pugnare non possunt <add hand="X">vt</add> nullus
            propter hoc iustitia<del hand="X">m</del> sua<del hand="X">m</del> carea<del hand="X"
               >n</del>t consi<lb break="no"/>derauimus faciend<subst>
               <del>i</del>
               <add hand="X">vm</add>
            </subst> testes uero de qualibet causa non aliunde queritur<note type="editorial">Der
               Korrektor hat das <mentioned>i</mentioned> expungiert und darüber einen Strich
               gesetzt. Was er genau damit anzeigen wollte, bleibt unklar.</note> nisi de ipso
               comi<lb break="no"/><gap unit="chars" quantity="1"/>atu in quo res unde causa agitur
            possedeunt * quia non est credibile <subst>
               <del>uel</del>
               <add hand="X">vt</add>
            </subst> de statu <lb/>homines<note type="editorial">Vom <mentioned>e</mentioned> geht
               eine geschwungene Linie ab, die man als <mentioned>s</mentioned> deuten könnte, oder
               aber nur als Verwischung. Eventuell wollte der Schreiber damit die Wortfolge
                  <mentioned>homines sunt</mentioned> andeuten, wobei dafür allerdings der
               Kürzungsstrich über dem <mentioned>s</mentioned> für <mentioned>sunt</mentioned>
               fehlt.</note> uel de possessionibus cuiuslibet per alios melius rei ueritas cognosci u<subst>
               <del>e</del>
               <add hand="X">a</add>
            </subst>leat <lb/>quam per ill<mod>os</mod><note type="editorial">Der Korrektor zog den
               Strich bei der <mentioned>per</mentioned>-Kürze nach. Zudem könnte er
                  <mentioned>illos</mentioned> aus <mentioned>illis</mentioned> korrigiert haben.
            </note> qui uiciniore<add hand="X">s</add><note type="editorial">korr. von anderer Hand
               aus <mentioned>uiciniore</mentioned> oder <mentioned>uiciniori</mentioned>
               (?).</note> sunt * <lb/></ab>

         <ab type="text" xml:id="leiden-bru-voss-lat-q-119-141r-1" corresp="BK.134_2"><seg
               type="initial">S</seg>i quis in alia pa<unclear>t</unclear><gap unit="chars"
               quantity="3"/> ubi propter beneficium uel propter aliam quamlibet occasionem as<lb
               break="no"/>siduę conuersare sol<unclear>e</unclear>t de qualibet causa interpellatus
            fuerit uerbi gratia de <lb/>c<unclear>o</unclear>nquisito suo uel de mancipiis suis ibi
            secundum suam legem iustitiam faciat et cum talibus <lb/><gap unit="chars" quantity="5"
            />toribus iuret qualis in eodem regione uel prouincia secum habere potuerit le<lb
               break="no"/>gitimum suum sacramentum iuret Excepto si quis eum de statu suo id est
            <lb/>de libertate sua uel de hereditate quem ei pater suus moriens dereliquit appella<lb
               break="no"/>uerit de his duobus causis licentiam illi habeat sacramentum suum in
            patria sua <lb/>in legitimo suo a mallo iurare Et illi qui cum eo litigatur si uellit
            sequatur illum <lb/>in patria sua ad recipiendum suum sacramentum Ipse in primo in eodem
            loco <lb/>id est ubi interpellatus est satisfaciat tam iudicibus quam aduersario suo
            testibus <lb/>probando quod rem quae habet pater suus ei dereliquisset * <lb/>
         </ab>

         <ab type="meta-text" xml:id="leiden-bru-voss-lat-q-119-141r-2"
            corresp="BK.134_3_inscriptio">INCIPIT <seg type="numDenom"><choice>
                  <abbr>CAPITUL</abbr>
                  <expan>CAPITULUM</expan>
               </choice></seg>
            <seg type="num" n="3">III</seg><lb/></ab>
         <ab type="text" xml:id="leiden-bru-voss-lat-q-119-141r-3" corresp="BK.134_3"><seg
               type="initial">U</seg>olumus ut omnis solutio atque conpositio quod in lege salica
            continetur in <rs>francis</rs>
            <lb/>per <unclear>X</unclear>II denariorum <choice>
               <abbr>sold</abbr>
               <expan>solidos</expan>
            </choice> componantur excepto ubi intentio contra <rs>saxonis</rs> et <rs>fre<lb
                  break="no"/><unclear>si</unclear>onis</rs> orta fuerit ibi uolumus ut per XXX
            denariorum quantitate <choice>
               <abbr>sold</abbr>
               <expan>solidus</expan>
            </choice> soluat <cb n="141v"/>Quod si <rs>saxo</rs> uel <rs>fresio</rs> ad partem
               <rs>salicam</rs> aliqua culpa commiserit <gap unit="chars" quantity="10"/>
            <lb/>legem componere faciant </ab>

         <ab corresp="BK.134_4_inscriptio" type="meta-text"
            xml:id="leiden-bru-voss-lat-q-119-141v-1"><seg type="numDenom"><choice>
                  <abbr>CAPTL</abbr>
                  <expan>CAPITULUM</expan>
               </choice></seg>
            <seg type="num" n="4">IIII</seg><lb/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="leiden-bru-voss-lat-q-119-141v-2" corresp="BK.134_4">
            <seg type="initial">Q</seg>ui de statu suo id est de libertate uel de hereditate
            interpellatus fuerit <unclear>iuxta</unclear>
            <lb/>legis constitutione<note type="editorial">Der Kürzungsstrich für
                  <mentioned>m</mentioned> (-<mentioned>em</mentioned>) könnte verblasst
               sein.</note> mania<gap unit="chars" quantity="2"/> * De ceteris uero causis unde
               qui<add>s</add> rationem reddi<lb break="no"/>turus per comitis
            a<unclear>m</unclear>monitionem uenire faciat si post secunda comitis
               ammonitione<unclear>m</unclear>
            <lb/>aliquis uenire noluerit res eius in banno mittantur ut iustitiam faciat
               <expan>compellatur</expan>
            <lb/>
         </ab>

         <ab type="meta-text" xml:id="leiden-bru-voss-lat-q-119-141v-3"
            corresp="BK.134_5_inscriptio">INCIPIT <seg type="numDenom">CAPITULUS</seg>
            <seg type="num" n="5">V</seg> . <lb/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="leiden-bru-voss-lat-q-119-141v-4" corresp="BK.134_5"><seg
               type="initial">C</seg>uiuscumque hominis pro<gap unit="chars" quantity="3"/>e<gap
               unit="chars" quantity="1"/>as propter crim<gap unit="chars" quantity="2"/> aliquo<gap
               unit="chars" quantity="1"/> ab eo commisso in bannum fuer<unclear>it</unclear>
            <lb/><unclear>mi</unclear>ssa et ille re cognita ne ius<gap unit="chars" quantity="4"
               />a<unclear>m</unclear>
            <gap unit="chars" quantity="4"/>re uenire distul<unclear>e</unclear><gap unit="chars"
               quantity="3"/>t Annum ac <lb/><gap unit="chars" quantity="2"/>e in banno
               illa<unclear>m</unclear>
            <gap unit="chars" quantity="3"/>e <unclear>per</unclear>miser<gap unit="chars"
               quantity="2"/> ult<gap unit="chars" quantity="3"/> eam <gap unit="chars" quantity="3"
            />uam adquirat s<unclear>e</unclear>d ips<gap unit="chars" quantity="1"/> fisco regis
               <unclear>so</unclear><lb break="no"/><gap unit="chars" quantity="6"/> De<gap
               unit="chars" quantity="7"/>ro <unclear>quod</unclear> his <gap unit="chars"
               quantity="2"/>ius fuit soluere debeat <unclear>per</unclear>
            <gap unit="chars" quantity="6"/>m ac minis<lb break="no"/>tros eius iux<gap unit="chars"
               quantity="2"/>
            <unclear>e</unclear>stimationem dampni De rebus mobilib<gap unit="chars" quantity="6"/>n
            eadem <lb/>proprietate inuentę fuerint his quibus <gap unit="chars" quantity="1"
               /><unclear>d</unclear><subst>
               <del> est</del>
               <add>em</add>
            </subst><note type="editorial">korr. aus <mentioned>[.][d] est</mentioned></note>
            debitus fuerit exsoluat * quod si res <lb/>mobilium inuentum ibi non fuerint quantitas
               <unclear>a</unclear>d compositionem non suffic<gap unit="chars" quantity="4"/>
            <lb/>de immobilibus suppl<unclear>ic</unclear>atur Et quod superfuerit sicut dictum est
               fic<mod>o</mod>s regis possideat <add>Si uel super compositionem aliquit remanserit .
               totum in illam expendatur</add><metamark function="insertion"/>
            <lb/>Si autem homo ille cum suis heredibus proprium suum diuisum
               <unclear>n</unclear><gap unit="chars" quantity="2"/> habuit conuocet <lb/>eos comis
               e<gap unit="chars" quantity="2"/><unclear>u</unclear>m eis legitimam diuisionem
            faciat et tunc sicut ia<unclear>m</unclear> d<unclear>ic</unclear>tum est <lb/>partem
            eius ad fiscos regis adducat et compositionem <gap unit="chars" quantity="2"/> ea <gap
               unit="chars" quantity="5"/> modum <lb/>superius <expan>comprehensam</expan> his
               a<add>d</add> q<mod>u</mod>os illa legis pertineat exsoluat </ab>
      </body>
   </text>
</TEI>
