<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><?xml-model href="http://capitularia.uni-koeln.de/cap/publ/schemata/capitularia-msDesc-Transcription.rnc" type="application/relax-ng-compact-syntax"?><?xml-model href="http://capitularia.uni-koeln.de/cap/publ/schemata/capitularia.sch" type="application/xml"
schematypens="http://purl.oclc.org/dsdl/schematron"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:lang="de" xml:id="laon-bm-201">
   <teiHeader>
      <fileDesc>
         <titleStmt>
            <title type="main" xml:lang="ger">Laon, Bibliothèque municipale, 201</title>
            <title type="sub" xml:lang="ger">Beschreibung der Handschrift nach Mordek</title>
            <title type="sub" xml:lang="eng">Manuscript description according to Mordek</title>
            <respStmt>
               <persName key="KU">
                  <forename>Karl</forename>
                  <surname>Ubl</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Projektleitung</resp>
               <resp xml:lang="eng">Project lead</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="SK">
                  <forename>Sören</forename>
                  <surname>Kaschke</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Transkription, Beschreibung und Auszeichnung nach TEI P5
                  Standard</resp>
               <resp xml:lang="eng">Transcription, description and text encoding according to the
                  TEI P5 standard</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="BM">
                  <forename>Britta</forename>
                  <surname>Mischke</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Erste Überprüfung der Transkription und Ergänzungen</resp>
               <resp xml:lang="eng">First revision of transcription and additions</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="GB">
                  <forename>Grigorii</forename>
                  <surname>Borisov</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Zweite Überprüfung der Transkription und Ergänzungen</resp>
               <resp xml:lang="eng">Second revision of transcription and additions</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="FF">
                  <forename>Franz</forename>
                  <surname>Fischer</surname>
                  <affiliation>Cologne Center for eHumanities (CCeH), Universität zu
                     Köln</affiliation>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Datenmodellierung</resp>
               <resp xml:lang="eng">Data Modelling</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="CR">
                  <forename>Clemens</forename>
                  <surname>Radl</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Kodierung von Mordek, Bibliotheca in TEI, Vorbereitung für
                  Übergabe an Capitularia</resp>
               <resp xml:lang="eng">TEI encoding of Mordek, Bibliotheca, preparation of data</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="DS">
                  <forename>Daniela</forename>
                  <surname>Schulz</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Technische Umsetzung, Generierung der
                  Handschriftenbeschreibungen aus Mordek, Bibliotheca</resp>
               <resp xml:lang="eng">technical support, generating of manuscript description
                  according to Mordek, Bibliotheca</resp>
            </respStmt>
            <funder>Akademie der Wissenschaften und Künste Nordrhein-Westfalen</funder>
         </titleStmt>
         <publicationStmt>
            <publisher>
               <persName>Karl Ubl</persName>
               <orgName xml:lang="ger">Historisches Institut, Lehrstuhl für Geschichte des
                  Mittelalters, Universität zu Köln</orgName>
               <orgName xml:lang="eng">History Department, Chair for Medieval History, Cologne
                  University</orgName>
               <address xml:lang="ger">
                  <addrLine>Albertus-Magnus-Platz</addrLine>
                  <addrLine>50923 <settlement>Köln</settlement>
                  </addrLine>
                  <addrLine>Philosophikum Raum 4.108</addrLine>
                  <addrLine>0221-470 2717</addrLine>
                  <country>Deutschland</country>
               </address>
               <address xml:lang="eng">
                  <addrLine>Albertus-Magnus-Platz</addrLine>
                  <addrLine>50923 <settlement>Cologne</settlement>
                  </addrLine>
                  <addrLine>Philosophikum Room 4.108</addrLine>
                  <addrLine>+49 221-470 2717</addrLine>
                  <country>Germany</country>
               </address>
            </publisher>
            <availability>
               <p xml:lang="ger">Die Inhalte sind frei zugänglich und nicht-kommerziell. Einige
                  Digitalisate und Texte sind aus rechtlichen Gründen jedoch Mitarbeitern
                  vorbehalten.</p>
               <p xml:lang="eng">Content is freely available on a non-commercial basis. Some digital
                  images and texts are only available to staff due to copyright issues.</p>
            </availability>
            <date when="2016-03-03">03.03.2016</date>
         </publicationStmt>
         <sourceDesc>
            <msDesc>
               <msIdentifier>
                  <settlement>Laon</settlement>
                  <repository>Bibliothèque municipale</repository>
                  <idno>201</idno>
                  <msName/>
                  <altIdentifier type="former">
                     <settlement/>
                     <repository/>
                     <idno> N° 38</idno>
                     <note type="date">
                        <date/>
                     </note>
                  </altIdentifier>
                  <altIdentifier type="siglum">
                     <idno>La1</idno>
                     <note/>
                  </altIdentifier>
               </msIdentifier>
               <head>
                  <title type="main">Laon, Bibliothèque municipale, 201</title>
                  <origDate notAfter="0863" notBefore="0831">9. Jh., um die Mitte</origDate>
                  (Bischoff: <origDate notAfter="0866" notBefore="0834">2. Drittel</origDate>);
                     <origPlace
                     ref="http://www.geonames.org/6454400/cambrai.html http://d-nb.info/gnd/4009350-5 http://viaf.org/viaf/239427976"
                     >Cambrai</origPlace>, zur Zeit Bischof Theoderichs (831-863) (Mordek, Bischoff) </head>
               <msContents>
                  <summary>
                     <p>Der ganz auf kirchliche Belange ausgerichtete Cod. Laon 201, u. a. mit der
                        bekannten Collectio canonum Laudunensis (besser Cameracensis) sollte als
                        Ganzes betrachtet werden. Es läßt sich zwar nicht zweifelsfrei beweisen, hat
                        aber doch viel Wahrscheinlichkeit für sich, daß der Schenker der Hs.,
                        Bischof Theoderich von Cambrai, über dessen Stadt das Werk kaum
                        hinausgewirkt hat, auch als sein Urheber zu betrachten ist. Jedenfalls zeigt
                        der Laoner Codex codicologisch wie inhaltlich deutliche Anzeichen eines
                        Erstexemplars, auch im Vergleich mit der wohl direkten Teilkopie Cod. <ref
                           type="internal" subtype="mss" target="st-petersburg-sb-q-v-ii-5">St.
                           Petersburg Q. v. II. 5</ref> (siehe dort).<lb/>Die in ein Ensemble
                        theologischer, kanonistischer u. a. Texte eingestreuten Kapitularien, unter
                        ihnen vielleicht ein bislang unbekanntes Stück, sind nie als solche
                        gekennzeichnet; sie verdanken ihre Aufnahme offenbar weniger der Provenienz
                        als dem Gewicht ihrer Aussage, wie sich der Sammler überhaupt sein Material
                        aus einer Vielzahl z. T. seltener Quellen gezielt zusammengesucht hat.</p>
                  </summary>
                  <msItem n="1">
                     <p>
                        <locus>1r</locus>Außer neuzeitlichem Eintrag leer. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="2">
                     <p>
                        <locus>1v-2r</locus> Isidor von Sevilla, Etymologiae, VIII, 9, 15-18 und 28
                        (ed. Lindsay). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="3">
                     <p>
                        <locus>2r</locus> Von zeitgenössischer Hand auf freiem Raum eingetragen
                        (Theoderich war als Nachfolger Halitgars Bischof von Cambrai von 831 bis
                        863): </p>
                     <p>
                        <hi rend="italic">THEODERICUS EPISCOPUS HUNC LIBELLUM DEDIT AD HONOREM DEI
                           ET BEATI PETRI NEC NON ET CETERORUM APOSTOLORVM SEU ET SANCTI AVTBERTI
                           CONFESSORIS CHRISTI.</hi>
                     </p>
                     <p>Dazu spätere Federproben und knappe spätmittelalterliche Inhaltsangabe. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="4">
                     <p>
                        <locus>2v</locus> Isidor von Sevilla, Etymologiae, IX, 6, 1-2 (ed. Lindsay);
                        danach etwa halbe Seite leer. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="5">
                     <p>
                        <locus>3r-29v</locus> Alphabetisches lateinisches Glossar von Adam bis
                        Christus (<hi rend="italic">Xps.</hi>), durchsetzt mit theologischen und
                        kanonistischen Texten (auch mit gleichzeitigen oder kaum späteren, meist
                        inskribierten Einträgen auf freiem Raum), unter anderem: </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="6">
                     <p>
                        <locus>-- 9v</locus> Unter der Rubrik <hi rend="italic">DE DECIMIS</hi> wohl
                        indirekt Liber scintillarum 29, 1, 12, 13, 1. Teil, 14, 9, 10, 11, 1. Teil
                        (CCL 117, S. 116 f.); Nachtrag zu 29, 12: <hi rend="italic">de frugibus siue
                           de pomis arborum et de pecoribus domini sunt.</hi>
                     </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="7">
                     <p>
                        <locus>-- 11r</locus>
                        <hi rend="italic">De incestis et ceteris talibus ut inquiratur utrum per
                           neglegentiam episcoporum sic remanserint an comites neglegissent eis opem
                           ferre ad suum ministerium peragendum</hi>: Kapitel aus einem unbekannten
                        Kapitular Karls des Großen? Siehe <title corresp="Mordek.11">Capitulum de
                           incestis</title>. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="8">
                     <p>
                        <locus>-- 12v</locus> Canones apostolorum, c. 25 (Dion. 2; ed. Turner,
                        Monumenta 1, S. 18) und </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="9">
                     <p>
                        <locus>-- 16v</locus> Canones in causa Apiarii, c. 26, Rubrik (CCL 149, S.
                        142) und, unter der Rubrik <hi rend="italic">IN CONCILIO MATUCENS.</hi>,
                        Konzil von Vaison, c. 4, Anfang (CCL 148, S. 97), erweitert um den
                        Mittelsatz: <hi rend="italic">uel si ecclesiis iam tradita fuerint,
                           abstrahere pręsumant</hi> (<hi rend="italic">-n-</hi> nachgetragen):
                        beide Kapitel in umgekehrter Reihenfolge auch in der Collectio canonum
                        Laudunensis, Titel 89 (unten fol. 80v). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="10">
                     <p>
                        <locus>-- 29r</locus> Registri ecclesiae Carthaginensis excerpta, c. 43 a
                        (CCL 149, S. 185). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="11">
                     <p>
                        <locus>29v</locus> (Von jüngerer Hand) neumiertes <hi rend="italic">Gloria
                           in exelsis deo.</hi>
                     </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="12">
                     <p>
                        <locus>30r-32v</locus> (Gleichzeitig auf freiem Raum nachgetragen [alles in
                        Texttinte]) Institutio canonicorum des Konzils von Aachen (a. 816), cc. 116,
                        125, 115 und 131, Auszug (MGH Conc. 2, 1, S. 398, 405, 397, 408 f.); das
                        Exzerpt aus c. 131 ist fol. 112r wiederholt. Weitere Überlieferungen siehe
                        Mordek 1995, Anhang III. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="13">
                     <p>
                        <locus>33r-35v</locus> Capitulatio der Collectio canonum Laudunensis (am
                        Ende fragmentarisch): <hi rend="italic">I</hi> bis <hi rend="italic"
                           >XCVIII</hi>, danach noch eine nicht gezählte Rubrik. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="14">
                     <p>
                        <locus>36</locus> Oberes Zweidrittel des Blattes abgeschnitten. Hier dürfte
                        auf der Vorderseite der Schluß der Capitulatio bis Rubrik 111 gestanden
                        haben, wie er in Cod. <ref type="internal" subtype="mss"
                           target="st-petersburg-sb-q-v-ii-5">St. Petersburg Q. v. II. 5</ref>
                        überliefert ist. Erhaltener Rest der Vorderseite leer. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="15">
                     <p>Auf der Rückseite nach 3 freien Zeilen: oft zitierte Bußbestimmung,
                        entspricht etwa Excarpsus Cummeani VII, 10 (ed. Schmitz, Bußbücher 2, S.
                        622) oder Paenitentiale Parisiense simplex, c. 23 bzw. Paenitentiale
                        Burgundense, c. 31 in der Version von Cod. München Lat. 14780 (CCL 156, S.
                        46, 50 bzw. 45, 49). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="16">
                     <p>
                        <locus>37r-v</locus> Konzil von Ankyra, cc. 21, 22 und 24, Konzil von
                        Neocäsarea, cc. 2 und 14 (Dion. 2; ed. Turner, Monumenta 2, S. 109, 111,
                        115, 121, 141), Pseudo-Silvester, c. 5, Anfang in Verbindung mit c. 6, 1.
                        Teil (Migne, PL 8, Sp. 835 B). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="17">
                     <p>
                        <locus>38r-94v</locus> Text der Collectio canonum Laudunensis. Die von
                        Seckel, Fournier u. a. analysierte Sammlung, „one of the most intriguing
                        collections“ (Reynolds), vereint diverses Material aus dem Kirchenrecht
                        (Kanones der Collectiones Vetus Gallica, Hibernensis, Dionysio-Hadriana,
                        Statuta ecclesiae antiqua u. a.), den Vätern, Bußbüchern, aus dem
                        liturgischen Bereich usw. und sollte wohl als klerikales Handbuch zur
                        Disziplinierung des kirchlichen Lebens im Sinne des eingangs zitierten Ordo
                        Romanus dienen. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="18">
                     <p>Für unser Kapitularienthema sind vornehmlich folgende Texte von Interesse:<lb/>
                        <locus>-- 54r-v</locus>, <locus>57v-60r</locus> Acht Kanones des Konzils von
                        Aachen (a. 818/819) (ed. Seckel, Aachener Synode, S. 18 ff.), die für das
                        <title corresp="BK.138">Capitulare ecclesiasticum</title> Ludwigs des
                        Frommen (a. 818/819), cc. 21-26, 28-29 als Vorlage dienten (MGH Capit. 1,
                        Nr. 138, S. 278 ff.).<lb/> Fournier, S. 222 f. bzw. S. 165 f., weist auf
                        weitere Kapitel hin, die Vorschläge von Bischöfen für die staatliche
                        Gesetzgebung gewesen sein könnten. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="19">
                     <p>
                        <locus>-- 76v</locus>
                        <hi rend="italic">LXXXI</hi> - <title corresp="BK.14">Capitulare seu canones
                           concilii Vernensis</title> (a. 755), c. 11: <hi rend="italic">De illis
                           hominibus qui se dicunt - eadem forma seruetur</hi> (MGH Capit. 1, Nr.
                        14, S. 35 Z. 26-30). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="20">
                     <p>
                        <locus>-- 81v-86r</locus> Sog. Statuta Bonifatii (Migne, PL 89, Sp. 821-824,
                        ohne das Schlußkapitel), zu deren Quellen u. a. cc. 2, 3, 5, 6, 23 und 26
                        der <title corresp="BK.78">Capitula e canonibus excerpta</title> Karls des
                        Großen (a. 813) zählen, und zwar in der Version des Cod. <ref
                           type="internal" subtype="mss" target="vatikan-bav-pal-lat-289">Vatikan
                           Pal. Lat. 289</ref> (MGH Capit. 1, Nr. 78, S. 173 ff.). Den Statuta
                        Bonifatii sind zahlreiche Texte gemein mit den sog. Capitula Vesulensia des
                        Cod. <ref type="internal" subtype="mss" target="vesoul-bm-79">Vesoul 79
                           (73)</ref>.</p>
                  </msItem>
                  <msItem n="21">
                     <p>Den hier nur fragmentarisch erhaltenen Anhang zur Collectio canonum
                        Laudunensis charakterisierte Fournier als eine „farrago von Texten ohne jede
                        Ordnung“. Bemerkenswert vor allem das Akrostichon des Iren Dungal für
                        Bischof Hildoard von Cambrai (790-816) (in der verlorenen Lage nach fol.
                        102, deren Inhalt wir durch Cod. <ref type="internal" subtype="mss"
                           target="st-petersburg-sb-q-v-ii-5">St. Petersburg Q. v. II. 5</ref>
                        kennen; MGH Poetae 1, S. 411 f.; auch ed. Staerk 1, S. 200); es gilt zu
                        Recht als weiteres Indiz für Cambrai als Heimat der Sammlung.</p>
                  </msItem>
                  <msItem n="22">
                     <p>Und wie im Vorspann, so ist auch im Anhang zur Collectio canonum Laudunensis
                        ein Kapitularienexzerpt aufgenommen; es sei abschließend mit seiner näheren
                        Umgebung vorgestellt:<lb/>
                        <locus>103r</locus>
                        <title corresp="BK.119">Capitula in dioecesana quadam synodo
                           tractata</title> (Bischofskapitel; wohl nach a. 803): <hi rend="italic"
                           >Ut nullus presbiter in tabernas ingrediatur - ad sinodum contempnet
                           uenire</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 119, S. 237 Z. 5-12); am Anfang
                        fragmentarisch. Unterschiede gegenüber der MGH Capit. 1 nach den Codd. <ref
                           type="internal" subtype="mss" target="vatikan-bav-pal-lat-582">Vatikan
                           Pal. Lat. 582</ref> und <ref type="internal" subtype="mss"
                           target="paris-bn-lat-9654">Paris Lat. 9654</ref> gedruckten Fassung siehe
                        bei Cod. <ref type="internal" subtype="mss"
                           target="st-petersburg-sb-q-v-ii-5">St. Petersburg Q. v. II. 5</ref>,
                        foll. 47v-48r, der die Vollform bewahrt hat. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="23">
                     <p>Mit <hi rend="italic">Ut nullus usuras accipiat</hi>, d. h. mit der
                        verkürzten Wiederaufnahme eines der Capitula in dioecesana quadam synodo
                        tractata, dessen Sinn sich damit ins Allgemeine wendet, wird thematisch zu
                        c. 1 des folgenden Stückes übergeleitet:<lb/>
                        <locus>103r-104r</locus>
                        <title corresp="BK.46">Capitulare missorum Niumagae datum</title> (a. 806),
                        cc. 11-17: <hi rend="italic">Usura est ubi amplius requiretur - negotium
                           dicimus</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 46, S. 132 Z. 9-27). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="24">
                     <p>Nach vor allem biblischen und kanonistischen Texten (vgl. Fournier, S. 226
                        bzw. S. 169) schließt das Werk mit folgenden Stücken:<lb/>
                        <locus>110v-111r</locus> Erste 12 Anathematismen (mit Einleitungssatz) der
                        Römischen Synode Gregors II. vom 7. 4. 721, JE nach † 2158, leicht verkürzt
                        (Migne, PL 77, Sp. 1339 f.). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="25">
                     <p>
                        <locus>111v</locus> Horolog (Rubrik in der Hs. <hi rend="italic"
                           >OROLOGIUM</hi> [Initiale <hi rend="italic">H</hi>, für die Platz
                        freiblieb, nicht ausgeführt]; nach Cod. <ref type="internal" subtype="mss"
                           target="st-petersburg-sb-q-v-ii-5">St. Petersburg Q. v. II. 5</ref> ed.
                        Staerk 1, S. 201); darauf bezieht sich das folgende Kapitel aus der </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="26">
                     <p>
                        <locus>112r</locus> Institutio canonicorum des Konzils von Aachen (a. 816),
                        c. 131, Auszug (MGH Conc. 2, 1, S. 408 f.); das Stück ist schon oben fol.
                        32r-v in Verbindung mit weiteren Kapiteln der Institutio kopiert. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="27">
                     <p>Federproben (auch von jüngerer Hand); verziertes Majuskel-<hi rend="italic"
                           >I</hi>. </p>
                  </msItem>
               </msContents>
               <physDesc>
                  <objectDesc form="codex">
                     <supportDesc>
                        <support>
                           <material>Pergament</material>
                        </support>
                        <extent>112 foll. (die ältere Foliierung ist fehlerhaft, daher wird hier nur
                           die korrekte jüngere benutzt) <dimensions type="leaf" unit="mm">
                              <height>215-220</height>
                              <width>170-175</width>
                           </dimensions>
                           <dimensions type="written" unit="mm">
                              <height>165-170</height>
                              <width>125-130</width>
                           </dimensions>
                        </extent>
                        <collation>
                           <formula>I<hi rend="super">2</hi> + (V-l)<hi rend="super">11</hi> +
                                 III<hi rend="super">17</hi> + IV<hi rend="super">25</hi> +
                                 (IV-1)<hi rend="super">32</hi> + III<hi rend="super">38</hi> + 8
                                 IV<hi rend="super">102</hi> (nach 102 Verlust einer Lage) +
                                 (IV+I)<hi rend="super">112</hi> (106-107: Unio)</formula>
                           <catchwords> Kustoden: <hi rend="italic">I</hi> (38<hi rend="super"
                                 >v</hi>) bis <hi rend="italic">VIIII</hi> (102<hi rend="super"
                                 >v</hi>). Inhalt und Kustoden weisen zwei Teile aus: foll. 3-32 und
                              33-112.</catchwords>
                        </collation>
                     </supportDesc>
                     <layoutDesc>
                        <layout writtenLines="20">meist 20</layout>
                        <layout columns="1"/>
                     </layoutDesc>
                  </objectDesc>
                  <handDesc>
                     <handNote/>
                  </handDesc>
                  <scriptDesc>
                     <scriptNote>karolingische Minuskel</scriptNote>
                  </scriptDesc>
                  <decoDesc>
                     <p>Unzial-, auch Minuskelrubriken in Rot, selten in dunkelbrauner bis schwarzer
                        Texttinte</p>
                  </decoDesc>
                  <bindingDesc>
                     <binding>
                        <p>schlecht erhaltener Halbledereinband</p>
                        <p/>
                     </binding>
                  </bindingDesc>
               </physDesc>
               <history>
                  <origin>
                     <p>
                        <origDate notAfter="0863" notBefore="0831">9. Jh., um die Mitte</origDate>
                        (Bischoff: <origDate notAfter="0866" notBefore="0834">2.
                        Drittel</origDate>); <origPlace
                           ref="http://www.geonames.org/6454400/cambrai.html http://d-nb.info/gnd/4009350-5 http://viaf.org/viaf/239427976"
                           > Cambrai, zur Zeit Bischof Theoderichs (831-863)</origPlace> (Mordek,
                        Bischoff)</p>
                  </origin>
                  <provenance>
                     <p>Saint-Pierre (später Saint-Aubert), Cambrai (Schenkungsvermerk fol. 2r).
                        Alte Signatur: <hi rend="italic">N° 38</hi> (fol. 1r von neuzeitlicher Hand,
                        mit Inhaltsangabe <hi rend="italic">Extracta è Conciliis)</hi>
                     </p>
                  </provenance>
                  <acquisition/>
               </history>
               <additional>
                  <surrogates/>
                  <listBibl>
                     <listBibl type="lit">
                        <bibl corresp="#Werminghoff_1901a">Werminghoff 1901a, S. 16</bibl>
                        <bibl>W. M. Lindsay, Notae Latinae. An Account of Abbreviation in Latin MSS.
                           of the Early Minuscule Period (c. 700-850) (Cambridge 1915) S. 459</bibl>
                        <bibl corresp="#Seckel_1922">Seckel 1922, S. 13</bibl>
                        <bibl corresp="#Fournier_P_1926">Fournier P 1926, S. 217-218 bzw. S.
                           160-161</bibl>
                        <bibl>P. W. Finsterwalder, Eine parteipolitische Kundgebung eines Anhängers
                           Lothars I., in: NA 47 (1928) S. 400, 412-413</bibl>
                        <bibl>M. Lintzel, Die angebliche Parteischrift eines Anhängers Lothars I.,
                           in: NA 49 (1932) S. 2-3</bibl>
                        <bibl>R. Naz, in: DDC 6 (1957) Sp. 343 (dort zu Unrecht auch Cod. Vatikan
                           Reg. Lat. 407 als Hs. der Collectio Laudunensis bezeichnet)</bibl>
                        <bibl corresp="#de_Clercq_C_1958">de Clercq C 1958, S. 159</bibl>
                        <bibl corresp="#Mordek_1975">Mordek 1975, S. 164-165</bibl>
                        <bibl corresp="#Contreni_1978">Contreni 1978, S. 82</bibl>
                        <bibl corresp="#Reynolds_R_1983">Reynolds R 1983, S. 112</bibl>
                        <bibl corresp="#Brommer_1984">Brommer 1984, S. 234 ff. (mit Edition der
                           foll. 50r-52r überlieferten Capitula Cameracensia)</bibl>
                     </listBibl>
                     <listBibl type="cat">
                        <bibl>Catalogue général des manuscrits des bibliothèques publiques des
                           départements 1 (Quarto Series) (Paris 1849) S. 141 (F. Ravaisson) </bibl>
                     </listBibl>
                     <listBibl type="cap">
                        <bibl corresp="#Mordek_1995">Mordek 1995, S. 195-200 (sowie zur Institutio
                           canonicorum Aquisgranensis dort Anhang III)</bibl>
                        <bibl corresp="#Pokorny_1995a">Pokorny 1995a, S. 3-15, 354-366 (mit Edition
                           der Capitula Corbeiensia und der Statuta Bonifatii)</bibl>
                        <bibl corresp="#Kéry_1999">Kéry 1999, S. 166-167</bibl>
                        <bibl corresp="#Bischoff_2004">Bischoff 2004, S. 29, Nr. 2091</bibl>
                     </listBibl>
                  </listBibl>
               </additional>
            </msDesc>
         </sourceDesc>
      </fileDesc>
      <encodingDesc>
         <p>Transkriptionsvorlage: Ein gutes schwarz/weiß Digitalisat.</p>
         <!--    sk: Farbverwendung muss noch an neuem Digitalisat oder am Original überprüft werden      -->
         <projectDesc>
            <p xml:lang="ger">Capitularia. Edition der fränkischen Herrschererlasse: <ptr
                  target="http://capitularia.uni-koeln.de/project/about/"/>
            </p>
            <p xml:lang="eng">Capitularia. Edition of the Frankish capitularies: <ptr
                  target="http://capitularia.uni-koeln.de/project/about/"/>
            </p>
         </projectDesc>
         <editorialDecl>
            <p xml:lang="ger">Die Transkription folgt den Richtlinien des Capitularia-Projektes:
                  <ptr target="http://capitularia.uni-koeln.de/project/workflow/"/>
            </p>
            <p xml:lang="eng">The transcription adheres to the guidelines of the Capitularia
               project: <ptr target="http://capitularia.uni-koeln.de/project/workflow/"/>
            </p>
         </editorialDecl>
      </encodingDesc>
      <revisionDesc>
         <change who="DS" when="2016-03-01">Datei erstellt aus Mordek-XML</change>
         <change who="AO" when="2020-12-11">Verortung und Datierung der Handschrift nach Bischoff
            1998/2004/2014 ergänzt</change>
         <change who="SK" when="2026-05-27">Transkription ergänzt (BK 14, 46, 78, 119, Mordek
            11)</change>
      </revisionDesc>
   </teiHeader>
   <facsimile>
      <graphic url=""/>
   </facsimile>
   <text>
      <front>
         <div type="content">
            <list>
               <item n="10">
                  <ptr target="#laon-bm-201-11r-17" type="internal"/> (De incestis et ceteris
                  talibus ...) </item>

               <item n="20">
                  <ptr target="#laon-bm-201-35r-17" type="internal"/> [Capitulatio ohne Rubrik] 
                  <!--<list>
                     <item n="20.81">
                        <ptr target="#laon-bm-201-35r-17" type="internal"/>LXXXI</item>
                  </list>-->
               </item>
               <item n="30">
                  <ptr target="#laon-bm-201-76v-1" type="internal"/> [Liste ohne Rubrik] <list>
                     <item n="30.01">
                        <ptr target="#laon-bm-201-76v-1" type="internal"/>LXXXI</item>
                  </list>
               </item>
               <item n="50">
                  <ptr target="#laon-bm-201-81v-2" type="internal"/> SANCTUS BONEFACIUS
                  ARCHIEPISCOPUS <list>
                     <item n="50.07">
                        <ptr type="internal" target="#laon-bm-201-82r-2"/> (Ut laici presbiteros non
                        eiciant ...) </item>
                     <item n="50.08">
                        <ptr type="internal" target="#laon-bm-201-82r-3"/> (Ut laici omnino non
                        audeant munere exigere ...) </item>
                     <item n="50.09">
                        <ptr type="internal" target="#laon-bm-201-82r-4"/> (Ut presbiteri bene
                        uiuere studeant ...) </item>
                     <item n="50.10">
                        <ptr type="internal" target="#laon-bm-201-82r-5"/> (Ut unusquisque episcopus
                        in sua parrochia ...) </item>
                     <item n="50.15">
                        <ptr type="internal" target="#laon-bm-201-83r-1"/> (De monasteriis puellarum
                        ...) </item>
                     <item n="50.16">
                        <ptr type="internal" target="#laon-bm-201-83r-2"/> (Ut plus non mittatur in
                        monasterio ...) </item>
                  </list>
               </item>

               <item n="60">
                  <ptr target="#laon-bm-201-103r-1" type="internal"/> [Fragment einer Liste, Anfang
                  verloren] <list>
                     <item n="60.07">
                        <ptr target="#laon-bm-201-103r-1" type="internal"/> (Ut nullus presbiter in
                        tabernas ...) </item>
                     <item n="60.08">
                        <ptr type="internal" target="#laon-bm-201-103r-2"/> (Ut nullus auaritiam
                        sectetur ...) </item>
                     <item n="60.09">
                        <ptr type="internal" target="#laon-bm-201-103r-3"/> (Quod non liceat in cena
                        domini ...) </item>
                     <item n="60.10">
                        <ptr type="internal" target="#laon-bm-201-103r-4"/> (Ut nullus baptizare
                        pręsumat ...) </item>
                     <item n="60.11">
                        <ptr type="internal" target="#laon-bm-201-103r-5"/> (Ut nullus presbiter non
                        diaconus ...) </item>
                     <item n="60.12">
                        <ptr type="internal" target="#laon-bm-201-103r-6"/> (Ut nullus presbiter ad
                        sinodum ...) </item>
                     <item n="60.13">
                        <ptr type="internal" target="#laon-bm-201-103r-7"/> (Ut nullus usura
                        accipiat ...) </item>
                     <item n="60.14">
                        <ptr type="internal" target="#laon-bm-201-103r-8"/> (Cupiditas in bonam
                        partem potest accipi ...) </item>
                     <item n="60.15">
                        <ptr type="internal" target="#laon-bm-201-103v-1"/> (Cupiditas uero in malam
                        partem accipitur ...) </item>
                     <item n="60.16">
                        <ptr type="internal" target="#laon-bm-201-103v-2"/> (Auaritia est alienas
                        res appetere ...) </item>
                     <item n="60.17">
                        <ptr type="internal" target="#laon-bm-201-103v-3"/> (Turpe lucrum exercent
                        qui ...) </item>
                     <item n="60.18">
                        <ptr type="internal" target="#laon-bm-201-103v-4"/> (Fenus est qui aliquid
                        prestat ...) </item>
                     <item n="60.19">
                        <ptr type="internal" target="#laon-bm-201-103v-5"/> (Quicumque enim temporum
                        messis ...) </item>
                  </list>
               </item>
            </list>
         </div>
         <div type="mshist"/>
         <div type="scribe">
            <p>Ein Schreiber, der eine "vollendet durchgebildete" karolingische Minuskel beherrscht
               (Bischoff 2004, S. 29). Bei Überschriften und Rubriken wird meist eine Unziale verwendet. </p>
         </div>
         <div type="letters">
            <p>Verwendung von doppelstöckigem a und offenem g. Ligaturen: häufig ct, 
               et (auch im Wortinneren), rt und st; selten zudem or, ra sowie
               am Wortende nt.
            </p>
         </div>
         <div type="abbreviations"/>
         <div type="punctuation"/>
         <div type="structure">
            <p><locus>Fol. 11r</locus> (Mordek 11): Nach dem Glossar-Eintrag
                  <mentioned>Deuocari</mentioned> ist auf den letzten vier Zeilen der Seite das mit
                  <mentioned>De incestis</mentioned> beginnende Einzelkapitel von Mordek 11 als
               eigener Absatz eingeschoben, bevor das Glossar auf <locus>fol. 11v</locus> mit dem
               Eintrag zu <mentioned>Degere</mentioned> fortsetzt. Im Gegensatz zu allen mit einem
               unzialen, leicht vergrößertem D beginnenden Glossareinträgen wird das Kapitel durch 
               eine weit in die Unterlänge vergrößerte D-Initiale in Capitalis eröffnet. Das 
               Kapitelende markiert ein Trigonus, während die Glossareinträge jeweils mit einem 
               einfachen punctus beendet werden. </p>
            <p><locus>Fol. 35v, 76v, 82r-83r</locus> (BK 14, 78): Im Rahmen der Collectio canonum
               Laudunensis (<locus>fol. 33-35v</locus> [Capitulatio], <locus>38r-94v</locus> [Text])
               findet sich jeweils an Position <mentioned>LXXXI</mentioned> eine Rubrik bzw. der
               Text von BK 14 c. 11. Weder die Capitulatio noch der Haupttext der Sammlung werden
               durch Überschriften eröffnet. Teilweise finden sich auch im Textblock Rubriken (in
               Unziale) vor dem Kapiteltext, die identische oder etwas ausführlichere Fassungen der
               Rubriken in der Capitulatio bieten; bei BK 14 c. 11 ist dies allerdings nicht der
               Fall. Nach dem Aussetzen der Kapitelzählung (zuletzt <mentioned>LXXXVIIII</mentioned>
               auf <locus>fol. 80v</locus>) folgen u. a. die so genannten Statuta Bonifatii
               (<locus>fol. 81v-86v</locus>; deren Anfang ist durch eine Rubrik in Unziale
               <mentioned>S(AN)C(TU)S BONEFACIUS ARCHIEP(ISCOPU)S</mentioned> markiert). Sie
               enthalten in zwei Blöcken Auszüge aus BK 78 (c. 2, 3, 26, 23 [<locus>fol.
               82r-v</locus>] und c. 5, 6 [<locus>fol. 83r</locus>]). Wie alle Kapitel der Statuta
               sind sie als Textabsätze mit vergrößerter Capitalis-Initiale gestaltet. </p>
            <p><locus>Fol. 103r-104r</locus> (BK 119, 46): Aufgrund des Verlusts einer Lage nach
               <locus>fol. 102</locus> springt der erhaltene Text mit <locus>fol. 103r</locus> in
               die Anhänge der Collectio canonum Laudunensis, hier in den Schluss von BK 119 (c.
               7-12; = Capitula Corbeiensia). Ohne Zwischenüberschrift folgen auf dessen c. 12
               sieben Kapitel von BK 46 (c. 11-17). Alle Kapitel sind wie zuvor als einfache
               Textabsätze mit vergrößerter Capitalis-Initiale gestaltet; Rubriken oder
               Kapitelzählungen gibt es keine. </p>
         </div>
         <div type="annotations"/>
         <div type="other"><p>
               Auf dem oberen Rand von <locus>fol. 103v</locus> die verblasste
               Notiz <mentioned>[..]odeuinus bonus sacerdos</mentioned>, möglicherweise
               von der gleichen (Schüler-)Hand, die ab Z. 6 erst <mentioned>Bat</mentioned> sowie
               auf Z. 7 den Anfang des Johannesevangeliums schrieb
               (<mentioned>IN principio erat ue</mentioned>). Ob ein Zusammenhang mit
               dem auf Z. 4-5 noch von der alten Hand eingetragenen Bibelvers
               (Jesaja 5, 8: <mentioned>Uę qui coniungitis ... ad terminum loci</mentioned>
               besteht, ist unklar.
         </p></div>
      </front>
      <body>

         <gap reason="editorial"/>
         <cb n="11r"/>
         <lb n="17"/>

         <milestone unit="capitulare" n="Mordek.11"/>

         <ab xml:id="laon-bm-201-11r-17" type="meta-text" corresp="Mordek.11">
            <seg type="initial">D</seg>e incestis et ceteris talibus ut inquiratur <lb/> utrum per
            neglegentiam <choice>
               <abbr>episcorum</abbr>
               <expan>episcoporum</expan>
            </choice> sic reman<lb break="no"/>serint . an comites neglegissent eis opem <lb/> ferre 
            ad suum ministerium peragendum ;. </ab>

         <gap reason="editorial"/>
         <cb n="35r"/>
         <lb n="21"/>

         <milestone unit="capitulatio" xml:id="laon-bm-201-35r-17-capitulatio"
            spanTo="#capitulatio-finis_1"/>

         <ab type="meta-text" xml:id="laon-bm-201-35r-17" corresp="BK.14_11_inscriptio_c">
            <seg type="num" n="81" rend="coloured">LXXXI</seg> . De illis hominibus qui dicunt quod
            propter deum <lb/> se tonsorant . </ab>

         <anchor xml:id="capitulatio-finis_1"/>

         <gap reason="editorial"/>
         <cb n="76v"/>
         <lb n="7"/>

         <milestone unit="capitulare" n="BK.14"/>

         <ab xml:id="laon-bm-201-76v-1" type="meta-text" corresp="BK.14_11_inscriptio"
            rend="coloured">
            <seg type="num" n="81">LXXXI</seg>
            <lb/>
         </ab>
         <ab xml:id="laon-bm-201-76v-2" type="text" corresp="BK.14_11">
            <seg type="initial">D</seg>e illis hominibus qui se dicunt propter <lb/> deum quod se
            tonsorassent . et modo res <lb/> eorum uel pecunias habent . et nec sub ma<lb break="no"
            />nu episcopi sunt . nec in monasterio regula<lb break="no"/>riter uiuunt . placuit ut
            in monasteri<lb break="no"/>o sint sub ordine regulari . aut sub ma<lb break="no"/>nu
            episcopi In or<mod>d</mod>ine canonico . et si aliter fe<lb break="no"/>cerint . et 
            correpti ab episcopo suo se emenda<lb break="no"/>re noluerint . 
            excommunicentur . et de <lb/> ancillis dei ueladis . eadem forma seruetur .
         </ab>


         <gap reason="editorial"/>
         <cb n="81v"/>
         <lb n="5"/>

         <ab xml:id="laon-bm-201-81v-2" type="meta-text" rend="coloured"> SANCTUS <rs type="person"
               >BONEFACIUS</rs> ARCHIEPISCOPUS </ab>

         <gap reason="editorial"/>
         <cb n="82r"/>
         <lb n="10"/>

         <milestone unit="capitulare" n="BK.78"/>

         <ab xml:id="laon-bm-201-82r-2" type="text" corresp="BK.78_2">
            <seg type="initial">U</seg>t laici presbiteros non eiciant de ec<lb break="no"/>clesiis
            <subst><del>s</del><add>nec</add></subst> mittere pręsumant sine <lb/> consensu 
            episcoporum . <lb/>
         </ab>
         <ab xml:id="laon-bm-201-82r-3" type="text" corresp="BK.78_3">
            <seg type="initial">U</seg>t laici omnino non audeant mune<lb break="no"/>re exigere a
               <expan>presbiteris</expan> propter <sic><expan>commenda<lb break="no"
                  />titionem</expan></sic> ecclesiae <expan>cuicumque</expan>
            <expan>presbitero</expan> . <lb/>
         </ab>
         <ab xml:id="laon-bm-201-82r-4" type="text" corresp="BK.78_26">
            <seg type="initial">U</seg>t <expan>presbiteri</expan> bene uiuere studeant .
            et ita <lb/> populum doceant . </ab>
         <ab xml:id="laon-bm-201-82r-5" type="text" corresp="BK.78_23">
            <seg type="initial">U</seg>t unusquisque episcopus in sua parrochia <lb/>
            <expan>presbiteros</expan> diligenter inquirat unde sint . <lb/> et si quem fugitiuum
            inuenerit ad suum <cb n="82v"/> episcopum redire faciat . </ab>

         <gap reason="editorial"/>
         <cb n="83r"/>
         <lb n="4"/>

         <ab xml:id="laon-bm-201-83r-1" type="text" corresp="BK.78_5">
            <seg type="initial">D</seg>e monasteriis puellarum . ut <expan>presbiteros</expan>
            <lb/> oportuno <sic>tempere</sic> ad missarum sollem<lb break="no"/>nia liceat illic
            aduenire et iterum ad <lb/> proprias ecclesias redire . <lb/>
         </ab>
         <ab xml:id="laon-bm-201-83r-2" type="text" corresp="BK.78_6">
            <seg type="initial">U</seg>t plus non mittantur in monasterio <lb/>
            canonicorum atque monachorum seu . <lb/> puellarum quam sufficere possint . <lb/>
         </ab>

         <gap reason="editorial"/>
         <cb n="103r"/>
         <lb n="1"/>


         <milestone unit="capitulare" n="BK.119"/>

         <ab xml:id="laon-bm-201-103r-1" type="text" corresp="BK.119_7">
            <seg type="initial">U</seg>t nullus <expan>presbiter</expan> in tabernas ingrediatur .
            <lb/>
         </ab>
         <ab xml:id="laon-bm-201-103r-2" type="text" corresp="BK.119_8">
            <seg type="initial">U</seg>t nullus auaritiam sectetur . non sit superbus . <lb/> non
            ebriosus . non uinolentus . non
            somnolent<mod>us</mod> . <lb/>
         </ab>
         <ab xml:id="laon-bm-201-103r-3" type="text" corresp="BK.119_9">
            <seg type="initial">Q</seg>uod non liceat in cena domini ieiunium soluere . <lb/>
         </ab>
         <ab xml:id="laon-bm-201-103r-4" type="text" corresp="BK.119_10">
            <seg type="initial">U</seg>t nullus baptizare pręsumat . nisi in <lb/> pascha et
            pentecosten . excepto infirmo . <lb/>
         </ab>
         <ab xml:id="laon-bm-201-103r-5" type="text" corresp="BK.119_11">
            <seg type="initial">U</seg>t nullus <expan>presbiter</expan> non <choice>
               <abbr>diac</abbr>
               <expan>diaconus</expan>
            </choice> non clericus chris<lb break="no"/>ma alicui dare pręsumat pro aliqua neces<lb
               break="no"/>sitate . quia si hoc fecerit . honorem perdat . <lb/>
         </ab>
         <ab xml:id="laon-bm-201-103r-6" type="text" corresp="BK.119_12">
            <seg type="initial">U</seg>t nullus <expan>presbiter</expan> ad sinodum contempnet
            uenire . <lb/>
         </ab>


         <milestone unit="capitulare" n="BK.46"/>

         <ab xml:id="laon-bm-201-103r-7" type="text" corresp="BK.46_11">
            <seg type="initial">U</seg>t nullus usuras accipiat . Usura est ubi <lb/>
            amplius requiretur quam detur . uerbi <lb/> gratia . si dederis <choice>
               <abbr>sold</abbr>
               <expan>solidos</expan>
            </choice> . X . et amplius re<lb break="no"/>quisieris . uel si dederis modium . I .
            frumenti <lb/> et iterum super illud exieris . <lb/>
         </ab>
         <ab xml:id="laon-bm-201-103r-8" type="text" corresp="BK.46_12">
            <seg type="initial">C</seg>upiditas in bonam partem potest accipi . et <lb/> in malam ;
            In bona . Iuxta apostolum . cupio <lb/> dissolui et esse cum christo . et in psalmo .
               concu<lb break="no"/>piuit anima mea in atria domini ; <cb n="103v"/>
         </ab>

         <ab xml:id="laon-bm-201-103v-1" type="text" corresp="BK.46_13">
            <seg type="initial">C</seg>upiditas uero in malam partem accipitur qui <lb/> supra modum
            res quaslibet iniuste appetere <lb/> uult Iuxta <rs type="person">salomonem</rs> . post 
            concupiscentias tuas non eas ; <lb/>
         </ab>
         <ab xml:id="laon-bm-201-103v-2" type="text" corresp="BK.46_14" rend="glossa">
            <seg type="initial">A</seg>uaritia est . alienas res appe<lb break="no"/>tere . et 
            adeptas<note type="editorial">über dem Wort von anderer Hand die Glosse 
            <mentioned>adsecutas</mentioned></note> nulli largire . et iuxta apos<lb break="no"/>tolum 
            est radix omnium malorum . <lb/>
         </ab>
         <ab xml:id="laon-bm-201-103v-3" type="text" corresp="BK.46_15">
            <seg type="initial">T</seg>urpe lucrum exercent . qui per uarias <lb/> circumuentiones
            lucrandi causa inho<lb break="no"/>neste res quaslibet congregare decertant ; <lb/>
         </ab>
         <ab xml:id="laon-bm-201-103v-4" type="text" corresp="BK.46_16">
            <seg type="initial">F</seg>enus est . qui aliquid prestat . iustum fenus <lb/> est qui
            amplius non requirit nisi quantum <lb/> prestitit . <lb/>
         </ab>
         <ab xml:id="laon-bm-201-103v-5" type="text" corresp="BK.46_17">
            <expan><seg type="initial">Q</seg>uicumque</expan> enim temporum messis uel temporum
            <lb/> uindemię non necessitatis propter cupidi<lb break="no"/>tatem conparat annonam .
            aut uinum . uerbi <lb/> gratia . de duobus denariis conparat <lb/> modium unum et seruat
            usque dum uenunda<lb break="no"/>ri possit . contra denarios . IIII . aut . VI . <cb
               n="104r"/> seu amplius . hoc turpe lucrum dicimus . <lb/> si autem propter
            necessitatem conparat ut sibi <lb/> habeat et aliis tribuit negotium dicimus . <lb/>
         </ab>



      </body>
   </text>
</TEI>
