<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><?xml-model href="http://capitularia.uni-koeln.de/cap/publ/schemata/capitularia-msDesc-Transcription.rnc" type="application/relax-ng-compact-syntax"?><?xml-model href="http://capitularia.uni-koeln.de/cap/publ/schemata/capitularia.sch" type="application/xml"
schematypens="http://purl.oclc.org/dsdl/schematron"?>

<!--   #### ACHTUNG!!!  DATEI Z.ZT. IN BEARBEITUNG - NICHT VERÄNDERN!!!   #####   -->

<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:lang="de" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4">
   <teiHeader>
      <fileDesc>
         <titleStmt>
            <title type="main" xml:lang="ger">Cava de' Tirreni, Biblioteca Statale del Monumento
               Nazionale Badia di Cava, 4</title>
            <title type="sub" xml:lang="ger">Beschreibung der Handschrift nach Mordek und
               Transkription der foll. 198r, 208v, 213r-v, 220r-231r, 238v-248v</title>
            <title type="sub" xml:lang="eng">Manuscript description according to Mordek and
               transcription of fols 198r, 208v, 213r-v, 220r-231r, 238v-248v</title>
            <respStmt>
               <persName key="KU">
                  <forename>Karl</forename>
                  <surname>Ubl</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Projektleitung</resp>
               <resp xml:lang="eng">Project lead</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="SK">
                  <forename>Sören</forename>
                  <surname>Kaschke</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Transkription, Beschreibung und Auszeichnung nach TEI P5
                  Standard</resp>
               <resp xml:lang="eng">Transcription, description and text encoding according to the
                  TEI P5 standard</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="DT">
                  <forename>Dominik</forename>
                  <surname>Trump</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Erste Überprüfung der Transkription und Ergänzungen</resp>
               <resp xml:lang="eng">First revision of transcription and additions</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="BM">
                  <forename>Britta</forename>
                  <surname>Mischke</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Zweite Überprüfung der Transkription und Ergänzungen (foll.
                  208v, 213r-v, 220r-221v, 223v-229v, 240v-242r, 247r-248v = BK 134, 135, 139, 140,
                  141, 159, 161, 162)</resp>
               <resp xml:lang="eng">Second revision of transcription and additions (fols 208v,
                  213r-v, 220r-221v, 223v-229v, 240v-242r, 247r-248v = BK 134, 135, 139, 140, 141,
                  159, 161, 162)</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="SH">
                  <forename>Semih</forename>
                  <surname>Heinen</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Zweite Überprüfung der Transkription und Ergänzungen (foll.
                  221v-223v, 231r, 238v-239v, 242r-247r = BK 88, 104, 158, 163, 164, 165)</resp>
               <resp xml:lang="eng">Second revision of transcription and additions (fols 221v-223v,
                  231r, 238v-239v, 242r-247r = BK 88, 104, 158, 163, 164, 165)</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="FF">
                  <forename>Franz</forename>
                  <surname>Fischer</surname>
                  <affiliation>Cologne Center for eHumanities (CCeH), Universität zu
                     Köln</affiliation>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Datenmodellierung</resp>
               <resp xml:lang="eng">Data Modelling</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="CR">
                  <forename>Clemens</forename>
                  <surname>Radl</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Kodierung von Mordek, Bibliotheca in TEI, Vorbereitung für
                  Übergabe an Capitularia</resp>
               <resp xml:lang="eng">TEI encoding of Mordek, Bibliotheca, preparation of data</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <persName key="DS">
                  <forename>Daniela</forename>
                  <surname>Schulz</surname>
               </persName>
               <resp xml:lang="ger">Technische Umsetzung, Generierung der
                  Handschriftenbeschreibungen aus Mordek, Bibliotheca</resp>
               <resp xml:lang="eng">technical support, generating of manuscript description
                  according to Mordek, Bibliotheca</resp>
            </respStmt>
            <funder>Akademie der Wissenschaften und Künste Nordrhein-Westfalen</funder>
         </titleStmt>
         <publicationStmt>
            <publisher>
               <persName>Karl Ubl</persName>
               <orgName xml:lang="ger">Historisches Institut, Lehrstuhl für Geschichte des
                  Mittelalters, Universität zu Köln</orgName>
               <orgName xml:lang="eng">History Department, Chair for Medieval History, Cologne
                  University</orgName>
               <address xml:lang="ger">
                  <addrLine>Albertus-Magnus-Platz</addrLine>
                  <addrLine>50923 <settlement>Köln</settlement>
                  </addrLine>
                  <addrLine>Philosophikum Raum 4.108</addrLine>
                  <addrLine>0221-470 2717</addrLine>
                  <country>Deutschland</country>
               </address>
               <address xml:lang="eng">
                  <addrLine>Albertus-Magnus-Platz</addrLine>
                  <addrLine>50923 <settlement>Cologne</settlement>
                  </addrLine>
                  <addrLine>Philosophikum Room 4.108</addrLine>
                  <addrLine>+49 221-470 2717</addrLine>
                  <country>Germany</country>
               </address>
            </publisher>
            <availability>
               <p xml:lang="ger">Die Inhalte sind frei zugänglich und nicht-kommerziell. Einige
                  Digitalisate und Texte sind aus rechtlichen Gründen jedoch Mitarbeitern
                  vorbehalten.</p>
               <p xml:lang="eng">Content is freely available on a non-commercial basis. Some digital
                  images and texts are only available to staff due to copyright issues.</p>
            </availability>
            <date when="2015-10-28">28.10.2015</date>
         </publicationStmt>
         <sourceDesc>
            <msDesc>
               <msIdentifier>
                  <settlement>Cava de' Tirreni</settlement>
                  <repository>Biblioteca Statale del Monumento Nazionale Badia di Cava</repository>
                  <idno>4</idno>
                  <msName/>
                  <altIdentifier type="former">
                     <settlement/>
                     <repository/>
                     <idno>22</idno>
                     <note type="date">
                        <date/>
                     </note>
                  </altIdentifier>
                  <altIdentifier type="siglum">
                     <idno>C</idno>
                     <note/>
                  </altIdentifier>
               </msIdentifier>
               <head>
                  <title type="main">Cava de' Tirreni, Biblioteca Statale del Monumento Nazionale
                     Badia di Cava, 4</title>
                  <origDate notBefore="1000" notAfter="1010">Um 1005</origDate>
                  <origPlace ref="http://d-nb.info/gnd/4072965-5"> Süditalien (<placeName
                        ref="http://www.geonames.org/6542123/benevento.html http://d-nb.info/gnd/4005494-9 http://viaf.org/viaf/248052782"
                        >wohl Benevent</placeName>;<placeName
                        ref="http://www.geonames.org/6541985/capua.html http://viaf.org/viaf/240309844 http://d-nb.info/gnd/4009455-8"
                        > nach Garrison: Capua</placeName>); <placeName
                        ref="http://www.geonames.org/3173005/abbazia-di-montecassino.html http://viaf.org/viaf/304919998 http://d-nb.info/gnd/4040154-6"
                        >Montecassino</placeName> "oder zumindest in seinem unmittelbaren textuellen
                     Umfeld" (Pohl 2001, S. 113)</origPlace>
               </head>
               <msContents>
                  <summary>
                     <p>Der außergewöhnliche, mit Gesetzgeber-Bildern illuminierte Liber legum
                        Langobardorum et capitularium zählt nicht wenige Hss. seines
                        Entstehungsgebiets zu seinen Verwandten. So tradiert er mit Cod. Madrid,
                        Biblioteca Nacional, 413 (olim D. 117), einem gleichfalls bebilderten Liber
                        legum Langobardorum (früheres 11. Jh., wohl apulisch), das um
                        beneventanische Stücke vermehrte Langobardenrecht (dabei Sondergut gegenüber
                        dem Matritensis und umgekehrt); mit Cod. Vatikan Vat. Lat. 5001 und einigen
                        Montecassineser Hss. verbindet ihn historiographisches Material zur
                        Geschichte der Langobarden und des beneventanischen Raumes, mit Cod. <ref
                           type="internal" subtype="mss" target="vatikan-bav-chigi-f-iv-75"> Vatikan
                           Chig. F. IV. 75</ref> die nur in diesen beiden Hss. erhaltene Form einer
                        Kapitulariensammlung (nach Herrschern zu ordnen versucht von Karl dem Großen
                        bis Lothar I.), für die eine Entstehung nach 832 am Königshof von Pavia
                        angenommen wurde (Unikate: Pippini Italiae regis capitulare von 782/787,
                        Capitula de expeditione Corsicana von 825). Die juridische Besonderheit des
                        Cavensis liegt in der exklusiven, andere Leges ausschließenden Verbindung
                        langobardischen und karolingischen Rechts, die zur Zeit seiner
                        Niederschrift, kurz nach dem Ende der Italienpolitik Ottos III. († 1002),
                        offenbar immer noch aktuell war.</p>
                     <p>Vier Abschriften des 19. Jh. (nach Bluhme in Cava, Neapel, Paris und Turin)
                        und eine eigene Edition (mit Nachzeichnungen der Bilder und Schrift) durch
                        B. G. D'Aragonia, I manoscritti membranacei della Biblioteca della SS.
                        Trinità di Cava de' Tirreni, als Appendix gedruckt in: Codex diplomaticus
                        Cavensis, hg. von M. Morcaldi - M. Schiani - S. De Stephano, Bde. 3 und 4
                        (Mailand - Pisa - Neapel 1876 und 1877) zeugen vom großen wissenschaftlichen
                        Interesse am Cavensis.</p>
                  </summary>
                  <msItem n="1">
                     <p>
                        <locus>1r</locus> Federzeichnung einer unbekannten Personengruppe
                        (Fragment): links ein bärtiger Mann, den eine Frau umarmt, in der Mitte eine
                        weitere, der anderen Seite zugewandte Frau, der rechts eine bartlose Gestalt
                        mit einem Musikinstrument oder einem geöffneten Buch gegenübersteht
                        (Zusammenhang mit der Völkertafel fol. 1v?); darüber jüngere Federproben
                           (<hi rend="italic">Tu autem domine miserere nobis, Quinimo beati qui
                           audiunt</hi> und weiter Unlesbares). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="2">
                     <p>
                        <locus>1v</locus> Völkertafel wie in Cod. Montecassino 384, p. 71 (vgl.
                        Dold, Zur ältesten Handschrift des <hi rend="italic">Edictus Rothari</hi>,
                        S. 47 f., mit Transkription S. 46; ediert auf breiter Überlieferungsbasis
                        von K. Müllenhoff, Über den Anhang zu dem Provinzialverzeichniss von 297,
                        in: Th. Mommsen, Verzeichniss der römischen Provinzen aufgesetzt um 297
                        [Abh. Berlin 1862] S. 532-534, wiederabgedruckt in: Müllenhoff, Deutsche
                        Altertumskunde 3 [Berlin 1892] S. 325-328, und neuerdings Goffart, S.
                        110-112); direkt anschließend Notiz von anderer Hand (auch Tintenwechsel):
                           <hi rend="italic">Istud codices</hi> (!) <hi rend="italic">habet Quat.
                           XXXIII fol CCLXV.</hi>
                     </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="3">
                     <p>
                        <locus>2r</locus> Miniatur zur folgenden Origo gentis Langobardorum (mit
                        Lemmata über den dargestellten Personen): Oben dreht <hi rend="italic"
                           >FREA</hi> den auf seinem Bett ruhenden <hi rend="italic">GODAN </hi>den
                        langbärtigen <hi rend="italic">VVINNILES</hi> (Langobarden) zu, die mit
                        Helmen und Lanzen zum Kampf gerüstet sind; unten berät sich Königin <hi
                           rend="italic">GAMBARA</hi> mit ihren Söhnen <hi rend="italic">YBOR</hi>
                        und <hi rend="italic">AGIO.</hi>
                     </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="4">
                     <p>
                        <locus>2v-5r</locus> Origo gentis Langobardorum wie in den Codd. Madrid,
                        Biblioteca Nacional, 413 und Modena, Biblioteca Capitolare, O. I. 2;
                        Blattverlust nach fol. 2 (MGH LL 4, S. 641 - S. 642 Z. 19, S. 643 Z. 27 [ab
                           <hi rend="italic">erunt. Et occidit</hi>] - S. 646 Z. 7 [jeweils linke
                        Spalte]; MGH SS rer. Lang., S. 2 mit Anm. g, S. 3-6). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="5">
                     <p>Leges Langobardorum mit Darstellungen der Gesetzgeber:</p>
                     <p>
                        <locus>5r-70v</locus> Edictus Rothari, Verlust eines Blattes nach fol. 22
                        und eines Quaternio nach fol. 55 (MGH LL 4, S. 1 - S. 18 Z. 13 <hi
                           rend="italic">et si manus</hi>, S. 19 Z. 16 - S. 60 Z. 16 <hi
                           rend="italic">ad hereditatem</hi>, S. 71 Z. 3 <hi rend="italic">qui sepem
                           ipsam</hi> - S. 90; hierzu, wie zu den folgenden Langobardengesetzen,
                        Glossen S. 657; Sigle 9). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="6">
                     <p>Miniaturen: <lb/>
                        <locus>--15v</locus> (zwischen Capitulatio und Textkorpus) <hi rend="italic"
                           >ROTHARI REX</hi> thront mit Krone und Zepter auf einem Faldistorium und
                        diktiert in Gegenwart eines Großen und zweier Wächter Recht, ausgedrückt
                        durch das Lemma <hi rend="italic">Lex</hi> auf dem rechten Handrücken des
                        Königs und nochmals <hi rend="italic">Lex</hi> auf dem Rotulus des
                        Schreibers, darunter ein gesatteltes Roß mit Knecht; foll. 16r-17r bis auf
                        wenige jüngere Skizzen (fol. 16v) und Schriftzüge (fol. 17r) leer. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="7">
                     <p>
                        <locus>--69v</locus> (gegen Ende des Edictus Rothari) Miniatur eines
                        gekrönten Königs, der bei Tische von seinem Personal bedient wird. Ein
                        klarer Hinweis nach Art des Lemmas zum ersten Rothari-Bild fehlt (nur eine
                        unscheinbare, kaum lesbare Kursive notiert zwischen König und Mundschenk:
                           <hi rend="italic">iuss...ex</hi> [?]), doch deutet die Plazierung der
                        Miniatur zwischen Rothari c. 385 und c. 386 (Rubrik: <hi rend="italic"
                           >CCCLXXXVI. Confirmatio legis qui supra rothari regis</hi>) eher auf
                        Rothari als auf den folgenden Grimoald, der dann allerdings eines Bildnisses
                        entbehrt hätte. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="8">
                     <p>
                        <locus>70v-74r</locus> Leges a Grimoaldo additae mit Rothari cc. 387 und 388
                        als Kapitel <hi rend="italic">I</hi> und <hi rend="italic">II</hi> (MGH LL
                        4, S. 91-95). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="9">
                     <p>
                        <locus>74r-147r</locus> Liutprandi leges; Blattverlust nach fol. 78, wodurch
                        das Ende der Capitulatio und die Miniatur Liutprands verlorengingen (MGH LL
                        4. S. 96-175). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="10">
                     <p>
                        <locus>147v-148v</locus> Memoratorium de mercedibus commacinorum, ohne
                        Capitulatio; Rubrik: <hi rend="italic">Ista capitula postea sunt adiuncta
                        </hi>(MGH LL 4, S. 177-180). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="11">
                     <p>
                        <locus>148v-156v</locus> Ratchis leges (MGH LL 4, S. 183 - S. 192 Z. 20 mit
                        Anm. f). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="12">
                     <p>Miniatur: <lb/><locus>--150v</locus> (zwischen Capitulatio und Textkorpus)
                           <hi rend="italic">RACHIS REX</hi> steht mit Krone und Zepter zwischen
                        seinem Waffenträger und zwei Großen, die er mit erhobener, den Schriftzug
                           <hi rend="italic">Lex</hi> tragender Linken belehrt. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="13">
                     <p>
                        <locus>156v-167r</locus> Aistulfi leges; Blattverlust nach fol. 158, wodurch
                        die Miniatur Aistulfs und der Text von c. 1 und teilweise c. 2
                        verlorengingen (MGH LL 4, S. 194-204). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="14">
                     <p>
                        <locus>167r-v</locus> Fingierter Briefwechsel zwischen einem namentlich
                        nicht genannten byzantinischen Kaiser und Karl dem Großen, ein merkwürdiger
                        Text, der in ähnlicher Form auch in Cod. Montecassino 175, p. 564, und im
                        Chronicon Salernitanum c. 34 des Cod. Vatikan Vat. Lat. 5001 überliefert ist
                        (ed. N. Cilento, Sul preteso scambio di lettere fra il 'Basileus' e Carlo
                        Magno, in: BISI 75 [1963] S. 32 f., wiederabgedruckt in: ders., Italia
                        meridionale longobarda [Mailand - Neapel 1966] S. 215 f.; Chronicon
                        Salernitanum: ed. U. Westerbergh [Acta Universitatis Stockholmiensis. Studia
                        Latina Stockholmiensia 3, Lund 1956] S. 36 f.). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="15">
                     <p>
                        <locus>167v-171v</locus> Glossarium Cavense, verwandt mit den Glossaren in
                        den Hss. des Langobardenrechts Vatikan Vat. Lat. 5001 und Madrid 413 (MGH LL
                        4, S. 652-657; ed. Leoni, Tre glossari, S. 53-63). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="16">
                     <p>
                        <locus>171v-178r</locus> Catalogus regum Langobardorum et ducum
                        Beneventanorum (ähnlich in Cod. Vatikan Vat. Lat. 5001) mit chronikalischen
                        Zusätzen (MGH SS rer. Lang., S. 491-495, dazu S. 491 f. Anm. ** von S. 491,
                        S. 492 Anm. ** und S. 495 Anm. c). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="17">
                     <p>
                        <locus>178r-181v </locus>Chronik von Capua (ähnlich Cod. Montecassino 175)
                        (MGH SS rer. Lang., S. 498 f. [bis Z. 30] und 500 f.; ed. Cilento, La
                        Cronaca dei Conti e dei Principi Longobardi di Capua, S. 22-34 [rechte
                        Spalte]). </p>
                     <p>Beneventanische Leges mit Darstellungen der Gesetzgeber, beginnend auf neuer
                        Lage: </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="19">
                     <p>
                        <locus>182r</locus> Miniatur des <hi rend="italic">DOMNUS ARECHIS
                           PRINCEPS</hi>, mit Krone und Zepter zwischen einem Waffenträger und einem
                        Großen thronend, dem er die Linke entgegenstreckt, in deren Innenhand <hi
                           rend="italic">Lex</hi> zu lesen ist; der Große wiederum zeigt mit der
                        Linken auf ein zwischen ihm und dem Herrscher aufgeschlagenes Gesetzbuch mit
                        dem Titel <hi rend="italic">Lex firma</hi>. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="20">
                     <p>
                        <locus>182v-187v</locus> Arichis II principis capitula (MGH LL 4, S.
                        207-210). Wenig glaubwürdig scheint die Behauptung Martínez Díez', El
                        Epítome Hispánico, S. 54, das von den Codd. Verona, Biblioteca Capitolare,
                        LXI (59) und Merseburg, Bibliothek des Domstifts, 104 überlieferte Kapitel
                           <hi rend="italic">De incestis coniugiis</hi> sei ein Kapitular Arichis'
                        II. († 784). Dagegen spricht nicht nur das Alter der Veroneser Hs., die von
                        einem Kenner wie E. A. Lowe ins endende 7. oder beginnende 8. Jh. datiert
                        wird (CLA 4 [1947] Nr. 511, S. 31), sondern auch - trotz gewisser
                        Textanklänge an c. 8 der echten Capitula - der Inhalt (<hi rend="italic"
                           >Incesta et illicita coniugia, qualia dicimus qui consobrinas, novercas
                           id est matrinias, privignas id est filiastras, uxores fratrum, sorores
                           uxorum hoc est cognatas et usque dum parentellae consanguinitatem
                           memorari possunt, nullus hominum contrahat, nam qui in talibus delictis
                           inventus fuerit a coniugio separetur et in districta penitentia per
                           quinquennium perduret</hi>); auf einen eher kirchenrechtlichen Text weist
                        zudem das rein kanonistische Ambiente. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="21">
                     <p>
                        <locus>188r-190v</locus> Adelchis principis capitula, ohne Prolog (MGH LL 4,
                        S. 210, 211 f.). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="22">
                     <p>Miniatur: <lb/><locus>--188r</locus> (über der Capitulatio) <hi
                           rend="italic">ADELCHIS PRINCEPS</hi>, stehend mit Krone und Zepter, weist
                        mit dem Zeigefinger seiner Linken auf die Capitulatio und das Lemma <hi
                           rend="italic">Lex</hi>. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="23">
                     <p>
                        <locus>190v-196v</locus> Pactiones de Leburiis (MGH LL 4, S. 213-216). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="24">
                     <p>Miniatur: <lb/>
                        <locus>196v</locus> (am Ende) <hi rend="italic">IOANNES CONSUL ET DVX</hi>
                        (Johannes III. von Neapel) thront mit Kronreif und Stab zwischen einem
                        Waffenträger und einem Großen; auf seinem rechten Handrücken steht <hi
                           rend="italic">Lex</hi>. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="25">
                     <p>
                        <locus>197r-v</locus> Drei Memoratoria (MGH LL 4, S. 657 f.). </p>
                     <p>Karolingische Kapitularien, nahezu wie in Cod. Vatikan Chig. F. IV. 75,
                        foll. 59vff., mit Darstellungen der Gesetzgeber (Anfang auf neuer Lage:)
                     </p>
                  </msItem>

                  <msItem n="27">
                     <p>
                        <locus>198r</locus>
                        <title corresp="BK.232">Capitula incerta</title>, cc. 3-4: <hi rend="italic"
                           >Si quis percusserit subdiacono et defensor - hoc est sol. CC</hi> (MGH
                        Capit. 2, Nr. 232, S. 128 Z. 3-6); Blattverlust vor fol. 198, wodurch die
                        Miniatur Karls des Großen und cc. 1 und 2 der Capitula incerta, verbürgt
                        durch die Parallelüberlieferung des Chigianus, foll. 59v-60r, verlorengingen
                        (eine weitere, doch abweichende Version der Capitula incerta aus dem unweit
                        von Cava gelegenen Ravello [Cod. London Add. 47676, olim Holkham 210]
                        druckte A. Gaudenzi, Un'antica compilazione del diritto romano e visigoto
                        con alcuni frammenti delle leggi di Eurico tratta da un manoscritto della
                        biblioteca di Holkham [Bologna 1886] S. 206 f.). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="28">
                     <p>
                        <locus>198r-200v</locus>
                        <title corresp="BK.20b">Capitulare Haristallense</title> (a. 779) in der
                        Forma Langobardica: <hi rend="italic">Annos feliciter regni caroli
                           gloriosissimi regis in mense mar. Facto capitulare - consenserunt
                           decretum. Ut eorum subfragonis epis.</hi> (korr. aus <hi rend="italic"
                           >eps.</hi>) <hi rend="italic">ei secundum canones - firmiter
                           deseruiant</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 20, S. 47 Z. 16 - S. 50 Z. 35). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="29">
                     <p>
                        <locus>200v-202r</locus>
                        <title corresp="BK.92">Capitulare Mantuanum primum, mere
                           ecclesiasticum</title> (a. 813) in der auf den Namen Karls bearbeiteten
                        Form (wie Cod. Vatikan Chig. F. IV. 75): <hi rend="italic">Placuit nobis
                           caroli gloriosissimi regis - uel episcopo inponatur</hi>; Homoioteleuton
                        von c. 3 zu c. 4 (MGH Capit. 1, Nr. 92, S. 194 Z. 35 - S. 195 Z. 9 [vgl.
                        Apparat Anm. h], S. 195 Z. 13-33). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="30">
                     <p>
                        <locus>202r-204v</locus>
                        <title corresp="BK.93">Capitulare Mantuanum secundum, generale</title> (a.
                        813) in der zur Karl-Version von Nr. 92 passenden Form: <hi rend="italic"
                           >Uolumus primo ut neque abbates - deo duces inueniatur</hi> (MGH Capit.
                        1, Nr. 93, S. 196 Z. 13 - S. 198 Z. 3). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="31">
                     <p>
                        <locus>204v</locus>
                        <hi rend="italic">XLIIII-XLV</hi> - <title corresp="BK.39">Capitulare
                           legibus additum</title> (a. 803), cc. 1 und 2 (Anfang) (wie Cod. <ref
                           type="internal" subtype="mss" target="vatikan-bav-chigi-f-iv-75">Vatikan
                           Chig. F. IV. 75</ref>, fol. 65r-v): <hi rend="italic">Qui subdiacono
                           hocciderit CCC sol. componat - DC sol. componat</hi> (MGH Capit. 1, Nr.
                        39, S. 113 Z. 4-7). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="32">
                     <p>
                        <locus>204v-205v</locus>
                        <hi rend="italic">cap. I</hi> - <title corresp="BK.61">Capitulare
                           Aquisgranense</title> (a. 809), endet fragmentarisch in c. 6 wegen
                        Blattverlusts nach fol. 205: <hi rend="italic">Incip. cap. quod domnus
                           Imperator institu&lt;i&gt;t aquis palatio. De illi hominibus qui propter
                           eorum culpas - aut sacramentum iuret</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 61, S. 148
                        Z. 6-32). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="33">
                     <p>
                        <locus>206r-208v</locus>
                        <title corresp="BK.102">Pippini regis capitulare Italicum</title> (a.
                        806/810), beginnt wegen des Blattverlusts fragmentarisch mit c. 2: <hi
                           rend="italic">Ut abbates qui monasteribus presumit - effugatiua nullum
                           recipiat</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 102, S. 209 Z. 22 - S. 211 Z. 14);
                        Datierung des Kapitulars nach Manacorda, Ricerche, S. 118 ff. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="34">
                     <p>
                        <locus>208v</locus>
                        <title corresp="BK.135">Item capitula legi addita</title> (a. 816), c. 3:
                           <hi rend="italic">De manire uero nisi de</hi> (<hi rend="italic">de</hi>
                        über der Zeile) <hi rend="italic">ingenuitate - per placita opprimant</hi>
                        (MGH Capit. 1, Nr. 135, S. 270 Z. 5-8). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="35">
                     <p>
                        <locus>209r-210r</locus>
                        <title corresp="BK.98">Capitulare Italicum</title> (a. 801), cc. 1, 2, 5-8,
                        ohne Rubriken: <hi rend="italic">Si quis langobardus facientem casum -
                           antiquitus est constitutos</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 98, S. 205 Z. 6-19
                        [mit Zusatz Z. 43 f., Anm. o], S. 205 Z. 28 - S. 206 Z. 7). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="36">
                     <p>
                        <locus>210r-v</locus>
                        <title corresp="BK.99">Karoli Magni capitulare missorum Italicum</title> (a.
                        802/810), cc. 6 und 13: <hi rend="italic">De prauis iudicibus auocati
                           bicedomini - alibannum requirant</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 99, S. 206 Z. 31
                        f., S. 207 Z. 9-11). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="37">
                     <p>
                        <locus>210v</locus>
                        <title corresp="BK.39">Capitulare legibus additum</title> (a. 803), cc.
                        9-10: <hi rend="italic">Omnia debita que ad partem regis - iudicauerunt
                           accipiat</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 39, S. 114 Z. 20-25). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="38">
                     <p>
                        <locus>210v</locus>
                        <title corresp="BK.40">Capitulare missorum</title> (a. 803), cc. 4-5: <hi
                           rend="italic">De his qui legem serbare contempserit - ad
                           aribannitorem</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 40, S. 115 Z. 24-26). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="39">
                     <p>
                        <locus>210v-212v</locus>
                        <title corresp="BK.39">Capitulare legibus additum</title> (a. 803), cc. 2-8
                        (c. 1 [mit Beginn von c. 2] schon oben fol. 204v, cc. 9-10 oben fol. 210v):
                           <hi rend="italic">Si quis inmunitate damnum aliquid fecerit - liberi
                           permaneant</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 39, S. 113 Z. 7 - S. 114 Z. 19). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="40">
                     <p>
                        <locus>212v-213r</locus> Noch einmal <title corresp="BK.40">Capitulare
                           missorum</title> (a. 803), cc. 4, 6, 8-9, 11-12, 15, 17, 20 und 22: <hi
                           rend="italic">De his qui legem seruare - filiorum eius iurare</hi> (MGH
                        Capit. 1, Nr. 40, S. 115 Z. 24 f., Z. 27 f., Z. 30 f., Z. 33, S. 116 Z. 1
                        f., Z. 7 f., Z. 10 f., Z. 17 f., Z. 20). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="41">
                     <p>
                        <locus>213r</locus>
                        <title corresp="BK.44">Capitulare missorum in Theodonis villa datum
                           secundum, generale</title> (a. 805), c. 22: <hi rend="italic">De liberis
                           hominibus qui uxore fiscalinas - seruatum esse cognouimus</hi> (MGH
                        Capit. 1, Nr. 44, S. 125 Z. 38 - S. 126 Z. 3); direkt angehängt: </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="42">
                     <p>
                        <locus>213r-v</locus>
                        <title corresp="BK.141">Capitulare missorum</title> (a. 818/819), c. 25, 2.
                        Teil: <hi rend="italic">Ut causa que huc coram comiti - iterum comiti
                           commendaretur</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 141, S. 291 Z. 14 f.; Boretius'
                        Korrektur an Pertz war unzutreffend). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="43">
                     <p>
                        <locus>213v</locus>
                        <title corresp="BK.140">Capitula per se scribenda</title> (a. 818/819), c.
                        3, ohne Rubrik (alles andere unten foll. 229v-231r): <hi rend="italic"
                           >Quicumque beneficium occasione proprii - beneficium admittat</hi> (MGH
                        Capit. 1, Nr. 140, S. 287 Z. 18-20). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="44">
                     <p>
                        <locus>213v-214r</locus>
                        <title corresp="BK.98">Capitulare Italicum</title> (a. 801), Einleitung: <hi
                           rend="italic">In nomine domini nostri iesu christi Karolus - auctoritatis
                           santio preualere</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 98, S. 204 Z. 27 - S. 205 Z. 4).
                     </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="45">
                     <p>
                        <locus>214r-217r</locus>
                        <title corresp="BK.121">Missi cuiusdam admonitio</title> (a. 802?): <hi
                           rend="italic">Ammonitionem domni caroli imperatori. Audistis fratres
                           dilectissimi - conserue dilectissimi fratres</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 121,
                        S. 239 Z. 1 - S. 240 Z. 32). Das Stück, das, fragmentarisch, nur noch von
                        Cod. <ref type="internal" subtype="mss" target="paris-bn-lat-4613">Paris
                           Lat. 4613</ref> tradiert wird, und zwar an passenderer Stelle, dürfte vom
                        Sammler bewußt nach der Praefatio des Capitulare eingerückt sein; es fehlt
                        im verwandten Chigianus. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="46">
                     <p>
                        <locus>217r</locus>
                        <title corresp="BK.98">Capitulare Italicum</title> (a. 801), Inskription und
                        cc. 3-4 (ohne Rubriken): <hi rend="italic">Cap . que nobis addere placuit.
                           Si quis adeo contumax aut superbus - sententia uita exsoluat</hi> (MGH
                        Capit. 1, Nr. 98, S. 205 Z. 4 f., 20-27). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="47">
                     <p>
                        <locus>217r-218v</locus>
                        <title corresp="BK.90">Capitulare Mantuanum</title> (a. 781): <hi
                           rend="italic">De singulis capitulis qualiter manum tua</hi> (!) <hi
                           rend="italic">ad placitum generalem tu nobis</hi> (!) <hi rend="italic"
                           >fecimus. De iustitiis ęcclesiarum dei - recipiant et reddant </hi>(MGH
                        Capit. 1, Nr. 90, S. 190 Z. 9 - S. 191 Z. 13); außer in dieser Sammlung
                        (Codd. Cava 4 und <ref type="internal" subtype="mss"
                           target="vatikan-bav-chigi-f-iv-75">Vatikan Chig. F. IV. 75</ref>) nur
                        noch in Cod. <ref type="internal" subtype="mss" target="st-paul-abs-4-1">St.
                           Paul 4/1</ref> überliefert. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="48">
                     <p>
                        <locus>218v-220r</locus>
                        <title corresp="BK.95">Karoli Magni capitulare Italicum</title> (a. 787?),
                        mit verkürzter Inskription und ohne cc. 6 und 14: <hi rend="italic">De
                           quibusdam ut a primo capitulo de senodochiis - tunc sit factis</hi> (MGH
                        Capit. 1, Nr. 95, S. 200 Z. 29 - S. 201 Z. 12, 16-32, 35-40); das Kapitular
                        steht im Chigianus weiter hinten (foll. 88v-90r). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="49">
                     <p>
                        <locus>220r-221r</locus>
                        <title corresp="BK.134">Capitula legi addita</title> (a. 816), Einleitung,
                        cc. 2-3: <hi rend="italic">In nomine domini nostri iesu christi Loduicus
                           Imperator A deo coronatus serenissimus Augustus.</hi> (dazwischen
                        Miniatur) <hi rend="italic">Cap. domni loduicus imperator. Omnibus episcopis
                           abbatibus ducibus comitibus seo cunctis fidelibus nostris capitula quę
                           nobis addere placuit. Si quis in alia patria - soluere debent</hi> (MGH
                        Capit. 1, Nr. 134, S. 267 Z. 41 - S. 268 Z. 2, S. 268 Z. 18-31). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="50">
                     <p>Miniatur: <lb/>
                        <locus>--220v</locus>
                        <hi rend="italic">LODUICUS REX</hi>, stehend mit Krone und Zepter, weist mit
                        dem Zeigefinger seiner Linken auf die Rubrik <hi rend="italic">Cap. domni
                           loduicus imperator</hi> und den folgenden Text; links neben ihm hält ein
                        Großer das aufgeschlagene Gesetzbuch mit der Aufschrift <hi rend="italic"
                           >Lex</hi>. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="51">
                     <p>
                        <locus>221r-v</locus>
                        <title corresp="BK.135">Item capitula legi addita</title> (a. 816),
                        Inskription, c. 1 und Teil von c. 2: <hi rend="italic">Ita sicut scriptum
                           est. Si duo testimonia de qualibem</hi> (!) <hi rend="italic">rem - per
                           XL den. soluantur</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 135, S. 269 Z. 20, S. 269 Z. 30
                        - S. 270 Z. 2). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="52">
                     <p>
                        <locus>221v-223r</locus>
                        <title corresp="BK.88">Karoli Magni notitia Italica</title> (a. 776): <hi
                           rend="italic">Primus omnium placuit nobis ut cartula - relegi fecimus.
                           facta notitia aminorum</hi> (!) <hi rend="italic">nostrorum</hi> (MGH
                        Capit. 1, Nr. 88, S. 187 Z. 22 - S. 188 Z. 23). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="53">
                     <p>
                        <locus>223r-v</locus>
                        <title corresp="BK.104">Capitula Francica</title>, cc. 7 und 8: <hi
                           rend="italic">Si quis per cartula ingenuus dimissus fuerit - eum
                           dimittere</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 104, S. 215 Z. 1-20). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="54">
                     <p>
                        <locus>223v-229v</locus>
                        <title corresp="BK.139">Capitula legibus addenda</title> (a. 818/819), ohne
                        cc. 10, 18 und 19: <hi rend="italic">Incip. cap. que legi addanda sunt et
                           emissi comi. habere debent et ceteri nota facere. Capitula de honore
                           ęcclęsiarum. Si quis qualibet causa aut sine causa - qualis ei
                           placuerit</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 139, S. 281 Z. 1 - S. 282 Z. 39, S. 283
                        Z. 21 [mit Zusatz Z. 40-42, Anm. x] - S. 285 Z. 3, S. 285 Z. 13-23); meist
                        ohne Rubriken; c. 6 ab <hi rend="italic">Sed quoheredes</hi> (lies <hi
                           rend="italic">coheres</hi>) mit Initiale in neuer Zeile. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="55">
                     <p>
                        <locus>229v-231r</locus>
                        <title corresp="BK.140">Capitula per se scribenda</title> (a. 818/819), ohne
                        Inskription, Rubriken und ohne c. 3, das oben fol. 213v ausgeschrieben ist:
                           <hi rend="italic">Si mancippia a domino suo fugient - emendare eos
                           studeant</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 140, S. 287 Z. 8-17, S. 287 Z. 21 - S.
                        288 Z. 19). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="56">
                     <p>
                        <locus>231r-v</locus>
                        <title corresp="BK.67">Capitula per missos cognita facienda</title> (a.
                        805/813), cc. 1-3: <hi rend="italic">Ut nullus ad mallum uel ad placitum -
                           est ei senior</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 67, S. 156 Z. 27 - S. 157 Z. 3).
                           <hi rend="italic">Expl. cap. lodoyci rex</hi>. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="57">
                     <p>
                        <locus>231v-235v</locus>
                        <title corresp="BK.91">Pippini Italiae regis capitulare </title> (a.
                        782/787): <hi rend="italic">In nomine domini nostri iesu christi qualiter
                           complacuit nobis pipini excellentissimo regis gentis langobardorum
                           adesset nobis cum singulis episcopis Abbatibus seo reliquos fideles
                           nostros francos et langobardos qui nobiscum sunt uel in italia
                           commoratur</hi>. (dazwischen Miniatur) <hi rend="italic">Incipit capitula
                           pipini excellentissimi regis. Ut ęcclesia baptismales seu oraculas -
                           qualiter melius preuiderimus</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 91, S. 191 Z. 27 -
                        S. 193 Z. 32); nur noch im verwandten Cod. <ref type="internal"
                           subtype="mss" target="vatikan-bav-chigi-f-iv-75">Vatikan Chig. F. IV.
                           75</ref> sowie im Fragment <ref type="internal" subtype="mss"
                           target="muenchen-bsb-lat-29555-1">München Lat. 29555/1</ref> überliefert.
                     </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="58">
                     <p>Miniatur: <lb/>
                        <locus>--232r</locus> (zwischen Prolog und <hi rend="italic">Incipit</hi>)
                           <hi rend="italic">PIPINVS REX</hi> mit Krone und Zepter, auf einem
                        dunklen Roß reitend. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="59">
                     <p>
                        <locus>235v-238r</locus>
                        <title corresp="BK.94">Pippini Italiae regis capitulare Papiense</title> (a.
                        787), ohne Einleitung: <hi rend="italic">Placuit nobis atque conuenit ut
                           omnes iustitias - bannum componat</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 94, S. 198 Z.
                        25 - S. 200 Z. 9). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="60">
                     <p>
                        <locus>238r</locus> Miniatur des <hi rend="italic">LOTTHARIVS REX</hi>
                        (darüber in Textschrift nochmals <hi rend="italic">Domnus Luttharius
                           rex</hi>), thronend mit Krone und Zepter; die Rechte weist auf eine in
                        Proskynesis niedergestreckte Gestalt zu seinen Füßen, die auf einem Schemel
                        mit der Aufschrift <hi rend="italic">Lex</hi> ruhen. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="61">
                     <p>
                        <locus>238v-239v</locus>
                        <title corresp="BK.158">Memoria Olonnae comitibus data</title> (a. 822/823),
                        cc. 12, 2-8, 1, 18 (c. 16 unten fol. 245v): <hi rend="italic">Ut cancellarii
                           electi boni et ueraces - legem suam hoc emendet</hi>; cc. 3 und 4 in
                        einem Abschnitt und unter einer Initiale zusammengefaßt (MGH Capit. 1, Nr.
                        158, S. 319 Z. 13-15, S. 318 Z. 32 - S. 319 Z. 7, S. 318 Z. 28-31, S. 319 Z.
                        29 - S. 320 Z. 4). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="62">
                     <p>
                        <locus>239v-240v</locus>
                        <title corresp="BK.159">Concessio generalis</title> (a. 823?): <hi
                           rend="italic">Cum enim iam paruo spatio temporis - iuuentuti fuerint</hi>
                        (MGH Capit. 1, Nr. 159, S. 320 Z. 20 - S. 321 Z. 13); cc. 2 und 3 in einem
                        Abschnitt und unter einer Initiale zusammengefaßt. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="63">
                     <p>Angehängt:<lb/>
                        <locus>240v</locus> Inskription der <title corresp="BK.161">Constitutio
                           Romana</title> (a. 824) (Text unten foll. 247r-248v): <hi rend="italic"
                           >In nomine domini Incip. capitula quod domnus Lotharius inperator tempore
                           eugenii pape instituit ad liminaria beati petri apostoli</hi> (MGH Capit.
                        1, Nr. 161, S. 322 Z. 19-21). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="64">
                     <p>
                        <locus>241r</locus> Miniatur: <hi rend="italic">LOTTHARIVS REX</hi> mit
                        Krone und Zepter hoch zu Roß; seine Rechte hält eine Leine mit einem winzig
                        gezeichneten Jagdhund, der einen kaum größeren Hirsch verfolgt (über den
                        Tieren ein heute nicht mehr lesbares Lemma); hinter ihm ein Jagdhelfer mit
                        Lanze und Horn. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="65">
                     <p>
                        <locus>241r-242r</locus>
                        <title corresp="BK.162">Capitula de expeditione Corsicana</title> (a. 825):
                           <hi rend="italic">Uolumus ut singulis comitibus - comitibus
                           obseruanda</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 162, S. 325 Z. 4-24); nur in dieser
                        Sammlung (Codd. Cava 4 und <ref type="internal" subtype="mss"
                           target="vatikan-bav-chigi-f-iv-75">Vatikan Chig. F. IV. 75</ref>)
                        überliefert. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="66">
                     <p>
                        <locus>242r-243r</locus>
                        <title corresp="BK.163">Capitulare Olonnense ecclesiasticum primum</title>
                        (a. 825), cc. 1-5 und 8-10: <hi rend="italic">Placuit nobis ut quibuslibet
                           culpis - tenenda reuocetur</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 163, S. 326 Z. 21 - S.
                        327 Z. 3, S. 327 Z. 22-31). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="67">
                     <p>
                        <locus>243v-244r</locus>
                        <title corresp="BK.164">Capitulare Olonnense ecclesiasticum alterum</title>
                        (a. 825), ohne Datierungszeile: <hi rend="italic">Iubemus ut baptismalium
                           ęcclesiarum rectores - in nostra praesentia</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 164,
                        S. 328 Z. 17 - S. 329 Z. 7); Beginn von c. 6 irrtümlich wiederholt. </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="68">
                     <p>
                        <locus>244r-247r</locus>
                        <title corresp="BK.165">Capitulare Olonnense mundanum</title> (a. 825): <hi
                           rend="italic">Statuimus ut Uberi homines - ita faciat</hi> (MGH Capit. 1,
                        Nr. 165, S. 329 Z. 33 - S. 331 Z. 20); cc. 8 und 9 in einem Abschnitt und
                        unter einer Initiale zusammengefaßt. Nach c. 4 ist eingeschoben: </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="69">
                     <p>
                        <locus>--245v</locus>
                        <title corresp="BK.158">Memoria Olonnae comitibus data</title> (a. 822/823),
                        c. 16 (die meisten anderen Kapitel oben foll. 238v-239v): <hi rend="italic"
                           >Ut mulier romanas que uiros habuerit - nationum mulierum</hi> (MGH
                        Capit. 1, Nr. 158, S. 319 Z. 23-25). </p>
                  </msItem>
                  <msItem n="70">
                     <p>
                        <locus>247r-248v</locus>
                        <title corresp="BK.161">Constitutio Romana</title> (a. 824), endet mit c. 8
                        (Verlust von wohl drei Blättern): <hi rend="italic">Cap. quod domnis
                           lotharius tempore eugenii pp. instituit ad liminaria beati petri apostoli
                           Constitutum habemus ut omnes qui sub speciali defensione</hi> - (Explicit
                        nach Boretius, da, zumindest im Film, unleserlich) <hi rend="italic"
                           >admonitione sibi facere</hi> (MGH Capit. 1, Nr. 161, S. 322 Z. 19-21, S.
                        323 Z. 11 - S. 324 Z. 7). Die in MGH Capit. 1, S. 324 noch gedruckte
                        Eidesformel dürfte im folgenden nicht gestanden haben, denn sie fehlt in der
                        Parallelhs. <ref type="internal" subtype="mss"
                           target="vatikan-bav-chigi-f-iv-75">Vatikan Chig. F. IV. 75</ref> und wird
                        auch nicht von Cod. <ref type="internal" subtype="mss"
                           target="wolfenbuettel-hab-blankenb-130">Wolfenbüttel Blankenb. 130</ref>
                        überliefert. Boretius übernahm den Text aus Cod. Padua, Biblioteca
                        Antoniana, 182 (Anfang 9. Jh.; Verona), einer Augustinushs., in der das
                        Sacramentum auf der letzten Seite (221v) nachgetragen ist. </p>
                  </msItem>
               </msContents>
               <physDesc>
                  <objectDesc form="codex">
                     <supportDesc>
                        <support>
                           <material>Pergament</material>
                        </support>
                        <extent>248 foll. (neuere Stempelzählung unten; fol. 1 fragmentarisch, fol.
                           248 beschädigt; Verlust von 9 Blättern und einer Lage, die von Pertz und
                           Bluhme bei der Blatt- und Lagenzählung meist berücksichtigt wurden). Vom
                           ersten, einst angeklebten Blatt ist nur das obere Drittel erhalten.
                              <dimensions type="leaf" unit="mm" precision="medium">
                              <height>240</height>
                              <width>170</width>
                           </dimensions>
                           <dimensions unit="mm" type="written" precision="medium">
                              <height>175</height>
                              <width>110-120</width>
                           </dimensions>
                        </extent>
                        <collation><formula> 1 + (IV-1)<hi rend="super">8</hi> + IV<hi rend="super"
                                 >16</hi> + (IV-1)<hi rend="super">23</hi> + 6 IV<hi rend="super"
                                 >71</hi> + (IV-1)<hi rend="super">78</hi> + 10 IV<hi rend="super"
                                 >158</hi> + (IV-1)<hi rend="super">165</hi> + 4 IV<hi rend="super"
                                 >197</hi> + 2 (IV-1)<hi rend="super">211</hi> + 4 IV<hi
                                 rend="super">243</hi> + (IV-3)<hi rend="super">248</hi> (nach
                              Bluhme); </formula>
                           <catchwords>hin und wieder jüngere Kustoden und
                           Reklamanten</catchwords></collation>
                     </supportDesc>
                     <layoutDesc>
                        <layout writtenLines="20 21">20-21</layout>
                        <layout columns="1"/>
                     </layoutDesc>
                  </objectDesc>
                  <handDesc>
                     <handNote/>
                  </handDesc>
                  <scriptDesc>
                     <scriptNote>Beneventana</scriptNote>
                  </scriptDesc>
                  <decoDesc>
                     <p>Rubriken und Zahlen in Rot; farbige Initialen, oft phantasievoll in Menschen
                        oder Tiergestalt</p>
                  </decoDesc>
                  <bindingDesc>
                     <binding>
                        <p/>
                     </binding>
                  </bindingDesc>
               </physDesc>
               <history>
                  <origin>
                     <p>
                        <origDate notBefore="1000" notAfter="1010">Um 1005</origDate>;<origPlace
                           ref="http://d-nb.info/gnd/4072965-5"> Süditalien (<placeName
                              ref="http://www.geonames.org/6542123/benevento.html http://d-nb.info/gnd/4005494-9 http://viaf.org/viaf/248052782"
                              >wohl Benevent</placeName>;<placeName
                              ref="http://www.geonames.org/6541985/capua.html http://viaf.org/viaf/240309844 http://d-nb.info/gnd/4009455-8"
                              > nach Garrison: Capua</placeName>)<note type="corr">Montecassino
                              "oder zumindest in seinem unmittelbaren textuellen Umfeld" (Pohl 2001,
                              S. 113)</note></origPlace>
                        <!-- <placeName
                                 ref="http://www.geonames.org/3173005/abbazia-di-montecassino.html http://viaf.org/viaf/304919998 http://d-nb.info/gnd/4040154-6"
                                 > -->
                     </p>
                  </origin>
                  <provenance>
                     <p>Provenienz: Als <hi rend="italic">orago langobardorum</hi> Teil des
                        Kirchenschatzes von Casal Rotto bei Mottola (Apulien, Provinz Tarent), den
                        der dortige Archipresbyter Eustasius am 11. Februar 1263 der Caveser Abtei
                        zuwies (Registrum des Abtes Thomas: <hi rend="italic">Die dominico undecimo
                           februarii, VI indictionis, dompnus Eustasius archipresbyter Casalis
                           Ructi, assignavit dompno Goffrido vestarario Cavensis monasterii et
                           dompno Alebrandino armario eiusdem monasterii bona ecclesiastica ecclesie
                           Sancti Angeli de Casale Ructo, per eos de cetero ad opus et fidelitatem
                           dicti monasterii conservanda</hi>; ed. Ebner, I rapporti
                        economico-sociali della Badia di Cava, S. 71 [<hi rend="italic">orago
                           langobardorum</hi>: S. 72]; vgl. auch die im Vorderspiegel
                           eingehefteten<cb n="99"/> Ausführungen von De Blasi [a. 1782], zitiert
                        bei Bluhme, MGH LL 4, S. XXX f., Rotili, La miniatura, S. 156]). Alte
                        Signatur: <idno>22</idno>.</p>
                  </provenance>
                  <acquisition/>
               </history>
               <additional>
                  <surrogates/>
                  <listBibl>

                     <listBibl type="cap">
                        <bibl corresp="#Fobelli_1989">Fobelli 1989</bibl>
                        <bibl corresp="#Gontrum_1993">Gontrum 1993, 2, S. 148-158</bibl>
                        <bibl corresp="#Bougard_1995">Bougard 1995, S. 21, 31, 37-39, 42-43</bibl>
                        <bibl corresp="#Mordek_1995">Mordek 1995, S. 98-111</bibl>
                        <bibl corresp="#Buck_1997">Buck 1997, S. 168-170, 178-184</bibl>
                        <bibl corresp="#Bracciotti_1998">Bracciotti 1998, S. 64-67</bibl>
                        <bibl corresp="#Pohl_2001">Pohl 2001, S. 108-151</bibl>
                        <bibl corresp="#Pohl_2001a">Pohl 2001a, S. 354-361</bibl>
                        <bibl corresp="#Kaiser_W_2007">Kaiser W 2007, S. 201-202, 255, 260, 266-272,
                           352</bibl>
                        <bibl corresp="#Zanichelli_2010">Zanichelli 2010</bibl>
                        <bibl corresp="#Hayduk_2011">Hayduk 2011, S. 98-99, 134, 136-137, mit Abb.
                           71 (fol. 182r)</bibl>
                        <bibl>Bibliotheca legum regni Francorum manuscripta, Karl Ubl (Hrsg.) unter
                           der Mitarbeit von Dominik Trump und Daniela Schulz, Köln 2012 ff. <ref
                              type="external" subtype="Bl" target="cava-dei-tirreni-bdb-4"/></bibl>
                        <bibl resp="capit"><ref type="internal" subtype="mom"
                              target="handschrift-des-monats-august-2016"/></bibl>
                        <bibl resp="capit"><ref type="internal" subtype="collom"
                           target="sammlung-des-monats-juni-2022"/></bibl>
                        <bibl resp="capit"><ref type="internal" subtype="collom"
                              target="sammlung-des-monats-juli-2021/"/></bibl>
                        <bibl resp="capit"><ref type="internal" subtype="collom"
                              target="sammlung-des-monats-maerz-2021/"/></bibl>
                        <bibl resp="capit"><ref type="internal" subtype="mom"
                              target="handschrift-des-monats-oktober-2022"/></bibl>
                     </listBibl>

                     <listBibl type="lit">
                        <bibl> C. Peregrini, Historia principum Langobardorum, in: L. A. Muratori,
                           Rerum Italicarum Scriptores 2, 1 (Mailand 1723) S. 332 ff.</bibl>
                        <bibl corresp="#Pertz_G_1824-1825"> Pertz G 1824-1825, S. 247 ff.</bibl>
                        <bibl corresp="#Pertz_G_1835">Pertz G 1835, S. XXVII</bibl>
                        <bibl> L. Bethmann, Die Geschichtschreibung der Langobarden, in: Archiv 10
                           (1851) S. 359-362, 394, 396 f.</bibl>
                        <bibl corresp="#Baudi_di_Vesme_1855"> Baudi di Vesme 1855, S.
                           XXXII-XXXVII</bibl>
                        <bibl corresp="#Boretius_1864"> Boretius 1864, S. 50-54</bibl>
                        <bibl corresp="#Bluhme_1868a">Bluhme 1868a, S. XXX-XXXIV</bibl>
                        <bibl corresp="#Clemen_1890"> Clemen 1890, S. 75-77</bibl>
                        <bibl corresp="#Boretius_1897">Boretius 1897, S. XIV</bibl>
                        <bibl corresp="#Schramm_1928"> Schramm, S. 50 f.</bibl>
                        <bibl corresp="#de_Clercq_C_1936"> de Clercq C 1936, S. 160 Anm. 3, S. 163
                           Anm. 1</bibl>
                        <bibl> A. Dold, Zur ältesten Handschrift des <hi rend="italic">Edictus
                              Rothari</hi>. Mit Anhang: Der Bildschmuck zur Gesetzessammlung der
                           Langobarden im Codex Cavensis nach 13 Leica-Vergrößerungen (Stuttgart u.
                           a. 1955) S. 27-47</bibl>
                        <bibl> E. B. Garrison, Studies in the History of Mediaeval Italian Painting
                           2 (Florenz 1955-1956) S. 35</bibl>
                        <bibl> N. Cilento, La Cronaca dei Conti e dei Principi Longobardi di Capua
                           dei Codici Cassinese 175 e Cavense 4 (815-1000), in: BISI 69 (1957) S. 14
                           f. u. ö.</bibl>
                        <bibl corresp="#de_Clercq_C_1958"> de Clercq C 1958, S. 226, 229 Anm.
                           1</bibl>
                        <bibl corresp="#Bullough_1970"> Bullough 1970, S. 94 Anm. 1</bibl>
                        <bibl> P. Ebner, I rapporti economico-sociali della Badia di Cava nel XIII
                           secolo attraverso il suo più antico codice cartaceo, in: Ricerche di
                           storia sociale e religiosa 1 (1972) S. 9</bibl>
                        <bibl corresp="#Rotili_1978">Rotili 1978, S. 58-70 (mit Anm. S. 81-83), S.
                           156-158</bibl>
                        <bibl> F. A. Leoni, Vitalità della tradizione longobarda nell'Italia
                           meridionale, in: Medioevo romanzo 6 (1979) S. 8 ff.</bibl>
                        <bibl corresp="#Lowe_1980"> Lowe 1980, 1, S. 67 und 2, S. 31 (mit
                           ausführlichem Literaturverzeichnis)</bibl>
                        <bibl> H. Taviani, L'image du souverain lombard de Paul Diacre a la
                           Chronique de Salerne (VIIIe-Xe siècle), in: Atti del 6° congresso
                           internazionale di studi sull'alto medioevo, Milano, 21-25 ottobre 1978,
                           Bd. 1 (Spoleto 1980) S. 682 mit Anm. 17</bibl>
                        <bibl> F. A. Leoni, Tre glossari longobardo-latini (Fonti e ricerche per la
                           storia sociale e culturale del Mezzogiorno d'Italia 1, Neapel 1981) S. 9
                           ff.</bibl>
                        <bibl> W. Goffart, The supposedly "Frankish" table of nations. An edition
                           and a study, in: Frühmittelalterliche Studien 17 (1983) S. 105 f.</bibl>
                        <bibl corresp="#Schramm_1983"> Schramm 1983, S. 155, 159, 163</bibl>
                        <bibl> G. Cavallo, Per l'origine e la data del cod. Matrit. 413 delle <hi
                              rend="italic">Leges Langobardorum</hi>, in: Studi di storia dell'arte
                           in memoria di Mario Rotili (Napoli 1984) S. 139 f.</bibl>
                        <bibl corresp="#Mordek_1986a"> Mordek 1986a, S. 41 Anm. 85 und 86</bibl>
                        <bibl corresp="#Mütherich_1994"> Mütherich 1994, S. 81, 86</bibl>
                        <bibl corresp="#Mordek_1995a"> Mordek 1995a</bibl>
                     </listBibl>

                     <listBibl type="cat">
                        <bibl>L. Mattei-Cerasoli, Codices Cavenses 1: Codices membranacei (Cava de'
                           Tirreni 1935) S. 22-25</bibl>
                     </listBibl>

                     <listBibl type="abb">
                        <bibl> A. Dold, Zur ältesten Handschrift des <hi rend="italic">Edictus
                              Rothari</hi>, S. 28-29 (foll. 15v, 69v), S. 32-33 (150v, 188r), S.
                           35-38 (foll. 182r, 196v, 232r, 220v), S. 40-41 (foll. 241r, 238r), S. 44
                           (fol. 2r) S. 46-47 (fol. 1r-v, Fragment)</bibl>
                        <bibl corresp="#Rotili_1978"> Rotili 1978, S. 64-65 Abb. 26-27 (foll. 1r
                           [Fragment], 2r) Taf. XXa und b (foll. 112r und 143v [nicht 126v],
                           Ausschnitte), XXIa und b (foll. 157v und 190v, Ausschnitte), XXII-XXXI
                           (foll. 238r, 15v, 69v, 150v, 182r, 188r, 196v, 220v, 232r, 241r; außer
                           fol. 238r in Farbe)</bibl>
                        <bibl> P. Delogu, Il regno longobardo, in: G. Galasso (Ed.), Storia d'Italia
                           1: Longobardi e Bizantini (Turin 1980) nach S. 80 (foll. 69v und 182r,
                           Ausschnitte, 15v, 188r)</bibl>
                     </listBibl>
                  </listBibl>
               </additional>
            </msDesc>
         </sourceDesc>
      </fileDesc>
      <encodingDesc>
         <p>Transkriptionsvorlage: Farbdigitalisat in guter Auflösung.</p>
         <projectDesc>
            <p xml:lang="ger">Capitularia. Edition der fränkischen Herrschererlasse: <ptr
                  target="http://capitularia.uni-koeln.de/project/about/"/>
            </p>
            <p xml:lang="eng">Capitularia. Edition of the Frankish capitularies: <ptr
                  target="http://capitularia.uni-koeln.de/project/about/"/>
            </p>
         </projectDesc>
         <editorialDecl>
            <p xml:lang="ger">Die Transkription folgt den Richtlinien des Capitularia-Projektes:
                  <ptr target="http://capitularia.uni-koeln.de/project/workflow/"/>
            </p>
            <p xml:lang="eng">The transcription adheres to the guidelines of the Capitularia
               project: <ptr target="http://capitularia.uni-koeln.de/project/workflow/"/>
            </p>
         </editorialDecl>
      </encodingDesc>
      <revisionDesc>
         <change who="DS" when="2015-04-01">Datei erstellt aus Mordek-XML</change>
         <change when="2016-02-10" who="SK">Datei veröffentlicht (BK 134, 135, 139, 161)</change>
         <change who="SK" when="2016-09-09">Transkription ergänzt (BK 140, 141, 159, 162)</change>
         <change who="SK" when="2016-11-04">Vorbemerkung erweitert</change>
         <change who="SK" when="2017-02-14">Transkription ergänzt (BK 88, 104, 158, 163, 164,
            165)</change>
         <change who="SK" when="2020-10-07">Transkription ergänzt (BK 232)</change>
      </revisionDesc>
   </teiHeader>
   <facsimile>
      <graphic
         url="http://www.internetculturale.it/jmms/iccuviewer/iccu.jsp?id=oai%3Awww.internetculturale.sbn.it%2FTeca%3A20%3ANT0000%3ACNMD0000205012&amp;mode=all&amp;teca=MagTeca+-+ICCU"
      />
   </facsimile>
   <text>
      <front>
         <div type="content">


            <list>


               <item n="05">
                  <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-198r-1" type="internal"/>[fragmentarisches
                  Ende einer Liste] <list>
                     <item n="05.1"><ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-198r-1" type="internal"
                        />(Si quis percusserit subdiacono ...) </item>
                     <item n="05.2"><ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-198r-2" type="internal"
                        />(Si quis lectores percusserit ...) </item>
                  </list>
               </item>

               <item n="10">
                  <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-204v-3" type="internal"/>Incipit capitulare
                  quod domnus imperator institut aquis palatio <list>
                     <item n="10.27"><ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-208v-5" type="internal"
                        />(De mannire uero ...) </item>
                     <item n="10.56"><ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-213r-4" type="internal"
                        />(De liberis hominibus qui uxore ...) </item>
                     <item n="10.57"><ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-213v-1" type="internal"
                        />(Quicumque beneficium occasione ...) </item>
                  </list>
               </item>

               <item n="36">
                  <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-220r-7" type="internal"/>In nomine domini
                  nostri iesu christi Loduicus imperator ...</item>

               <item n="38">
                  <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-220v-2" type="internal"/>Capitula domni
                  loduicus imperator <list>
                     <item n="38.1"><ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-220v-3" type="internal"
                        />(Omnibus episcopis abbatibus ...) </item>
                     <item n="38.2"><ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-220v-4" type="internal"
                        />(Si quis in alia patria ...) </item>
                     <item n="38.3"><ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-221r-1" type="internal"
                        />(Ut omnis solacio atque compositio ...) </item>
                  </list>
               </item>

               <item n="40">
                  <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-221r-2" type="internal"/>Ita sicut scriptum
                  est <list>
                     <item n="40.1"><ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-221v-1" type="internal"
                        />(Si duo testimonia ...) </item>
                     <item n="40.2"><ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-221v-2" type="internal"
                        />(De omnibus diuitis ...) </item>
                     <item n="40.3"><ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-221v-3" type="internal"/>
                        (Primus omnium placuit nobis ut cartula ...) </item>
                     <item n="40.4"><ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-221v-4" type="internal"/>
                        (Qui pulsa quod res uenundans ...) </item>
                     <item n="40.5"><ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-222v-1" type="internal"/>
                        (Cartula illa que legitur de donatione ...) </item>
                     <item n="40.6"><ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-222v-2" type="internal"/>
                        (De donatione uel uenditione ...) </item>
                     <item n="40.7"><ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-223r-1" type="internal"/>
                        (Si quis per cartula ingenuus dimissus ...) </item>
                     <item n="40.8"><ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-223v-1" type="internal"/>
                        (Si quis seniorem suum dimittere uoluerit ...) </item>
                  </list>
               </item>

               <item n="50">
                  <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-223v-2" type="internal"/>Incipiunt capitula
                  que legi addanda sunt ... <list>
                     <item n="50.1">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-224r-1" type="internal"/>Capitula de
                        honore ęcclęsiarum</item>
                     <item n="50.2">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-224v-1" type="internal"/>De iniuriis
                        sacerdoti</item>
                     <item n="50.3">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-225r-1" type="internal"/>(De uiduis et
                        pupillis ...)</item>
                     <item n="50.4">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-225r-2" type="internal"/>(Qui uidua
                        intra primos triginta dierum ...)</item>
                     <item n="50.5">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-225r-3" type="internal"/>(Qui hominem
                        puplicam penitentiam ...)</item>
                     <item n="50.6">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-225v-1" type="internal"/>(Si quis res
                        suas pro salutem anime sue ...)</item>
                     <item n="50.7">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-226r-1" type="internal"/>(Sed
                        quoheredes eius si sponte ...)</item>
                     <item n="50.8">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-226r-2" type="internal"/>(Quicumque
                        hominem aut ex qualibet causa ...)</item>
                     <item n="50.9">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-226v-1" type="internal"/>(In
                        compositione uuidrigild uolumus ...)</item>
                     <item n="50.10">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-226v-2" type="internal"/>(Si quis
                        sponsa aliena rapuerit ...)</item>
                     <item n="50.11">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-226v-3" type="internal"/>(Si
                        cuiuscumque hominis proprietas ...)</item>
                     <item n="50.12">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-227v-1" type="internal"/>(Si quis de
                        statu suo ...)</item>
                     <item n="50.13">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-227v-2" type="internal"/>(Si quis
                        aliquam necessitatem cogentem ...)</item>
                     <item n="50.14">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-227v-3" type="internal"/>(Ibi
                        sacramento iuranda sunt ...)</item>
                     <item n="50.15">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-228r-1" type="internal"/>(Si quis liber
                        homo de furto ...)</item>
                     <item n="50.16">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-228v-1" type="internal"/>De dispectu
                        litteras domnica</item>
                     <item n="50.17">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-228v-3" type="internal"/>De theloneum
                        dare</item>
                     <item n="50.18">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-229r-1" type="internal"/>(Si quis
                        proprium nostrum ...)</item>
                     <item n="50.19">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-229r-2" type="internal"/>(Si quis
                        puerum parentes totonderit ...)</item>
                     <item n="50.20">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-229v-1" type="internal"/>(Si mancippia
                        a domno suo ...)</item>
                     <item n="50.21">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-229v-2" type="internal"/>(Quicumque
                        terra tributaria ...)</item>
                     <item n="50.22">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-229v-3" type="internal"/>(Si quis terra
                        censalem ...)</item>
                     <item n="50.23">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-230r-1" type="internal"/>(Consideratum
                        est unde frugibus terre ...)</item>
                     <item n="50.24">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-230v-1" type="internal"/>(Si cuius
                        mancipia ibi ...)</item>
                     <item n="50.25">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-231r-1" type="internal"/>(Ut quicumque
                        illas habent ...)</item>
                     <item n="50.26">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-231r-2" type="internal"/>(Volumus ut
                        missi nostri ...)</item>

                     <item n="50.30">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-231v-2" type="internal"/> Explicit
                        capitula lodovici rex </item>
                  </list>
               </item>


               <item n="65">
                  <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-231v-3" type="internal"/>In nomine domini
                  nostri iesu christi qualiter complacuit nobis pipini ... </item>

               <item n="66">
                  <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-232r-2" type="internal"/> Incipit capitula
                  pipini excellentissimi regis</item>

               <item n="67">
                  <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-238r-2" type="internal"/>Domnus Luttharius
                  rex <list>
                     <item n="67.01">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-238v-1" type="internal"/> (Ut
                        cancellarii electi boni...)</item>
                     <item n="67.02">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-238v-2" type="internal"/> (Si quis homo
                        aliena uxore adulterauerit ...)</item>
                     <item n="67.03">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-238v-3" type="internal"/> (Ut comitibus
                        nostris licentiam habeant ...)</item>
                     <item n="67.04">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-238v-4" type="internal"/> (Uolumus ut
                        cum collecta ...)</item>
                     <item n="67.05">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-238v-5" type="internal"/> (De
                        sanctimoniale feminas statuimus ...)</item>
                     <item n="67.06">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-239r-1" type="internal"/> (Uolumus ut
                        episcopi abbatibus eorum ...)</item>
                     <item n="67.07">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-239r-2" type="internal"/> (De homines
                        qui res suas alienauerunt ...)</item>
                     <item n="67.08">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-239r-3" type="internal"/> (Statuimus si
                        liber homo se ipsum ...)</item>
                     <item n="67.09">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-239r-4" type="internal"/> (Quicumque
                        enim liber homo ...)</item>
                     <item n="67.10">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-239v-1" type="internal"/> (Cum enim iam
                        paruo spatio ...)</item>
                     <item n="67.11">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-240r-1" type="internal"/>(Similiter
                        concedere uolumus ...)</item>
                     <item n="67.12">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-240v-1" type="internal"
                        />(Considerauimus etiam castaldeis ...)</item>
                  </list>
               </item>


               <item n="70">
                  <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-240v-2" type="internal"/>In nomine domini
                  Incipiunt capitula quod domnus lotharius inperator tempore eugenii pape instituit
                  ... <list>
                     <item n="70.01">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-241r-2" type="internal"/>(Uolumus ut
                        singulis comitibus ...)</item>
                     <item n="70.02">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-241r-3" type="internal"/>(Ut domnici
                        bassalli qui castaldi sunt ...)</item>
                     <item n="70.03">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-241v-1" type="internal"/>(Homines uero
                        episcoporum ...)</item>
                     <item n="70.04">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-241v-2" type="internal"/>(Ceteris uero
                        liberis hominibus ...)</item>
                     <item n="70.05">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-242r-1" type="internal"/> (Placuit
                        nobis ut quibuslibet culpis ...)</item>
                     <item n="70.06">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-242v-1" type="internal"/> (Uolumus aut
                        omnimodis inmunitate ...)</item>
                     <item n="70.07">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-242v-2" type="internal"/> (Uolumus ut
                        tres que a liberis personis locis ...)</item>
                     <item n="70.08">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-242v-3" type="internal"/> (Si linguuis
                        episcopis abbatibus ...)</item>
                     <item n="70.09">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-242v-4" type="internal"/> (Proibemus ut
                        nemo usura facere ...)</item>
                     <item n="70.10">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-243r-1" type="internal"/> (PRecipimus
                        ut singule pleuis ...)</item>
                     <item n="70.11">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-243r-2" type="internal"/> (De decimis
                        uero dandis statuimus ...)</item>
                     <item n="70.12">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-243r-3" type="internal"/> (De precariis
                        quoque ac rectoribus ...)</item>
                     <item n="70.13">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-243v-1" type="internal"/> (Iubemus ut
                        baptismalium ęcclesiarum ...)</item>
                     <item n="70.14">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-243v-2" type="internal"/> (Placuit
                        etiam ut presbiteri baptismalium ecclesiarum ...)</item>
                     <item n="70.15">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-243v-3" type="internal"/> (Statuimus
                        etiam si obedientia ...)</item>
                     <item n="70.16">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-243v-4" type="internal"/> (De
                        senodochia placuit nobis ...)</item>
                     <item n="70.17">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-243v-5" type="internal"/> (De feminis
                        qui cum presbiteris ...)</item>
                     <item n="70.18">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-244r-1" type="internal"/> (Si episcopis
                        contestationem uel correptionem ...)</item>
                     <item n="70.19">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-244r-2" type="internal"/> (Si episcopi
                        contestatione uel correptione ...)</item>
                     <item n="70.20">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-244r-3" type="internal"/> (De
                        senodochia precepimus ...)</item>
                     <item n="70.21">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-244r-4" type="internal"/> (Statuimus ut
                        liberi homines qui tantum ...)</item>
                     <item n="70.22">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-244v-1" type="internal"/> (Placuit
                        nobis ut liberi homines ...)</item>
                     <item n="70.23">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-245r-1" type="internal"/> (Uolumus ut
                        similem mensuram in laycali ordine ...)</item>
                     <item n="70.24">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-245r-2" type="internal"/> (PRecipimus
                        de his fratribus ...)</item>
                     <item n="70.25">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-245v-1" type="internal"/> (Ut mulier
                        romanas ...)</item>
                     <item n="70.26">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-245v-2" type="internal"/> (De liberis
                        uero hominibus ...)</item>
                     <item n="70.27">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-246r-1" type="internal"/> (De fratribus
                        namque que simul ...)</item>
                     <item n="70.28">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-246r-2" type="internal"/> (Ut in
                        testimonium non recipiatur ...)</item>
                     <item n="70.29">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-246v-1" type="internal"/> (Statuimus
                        u[.] iuratores omnes ...)</item>
                     <item n="70.30">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-246v-2" type="internal"/> (Uidetur
                        nobis ut quicumque liber ...)</item>
                     <item n="70.31">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-246v-3" type="internal"/> (De his qui
                        propietatem suam habent ...)</item>
                     <item n="70.32">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-247r-1" type="internal"/> (QUicumque
                        per legem propter alia ...)</item>
                     <item n="70.33">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-247r-2" type="internal"/> (De fugitibis
                        precipimus ...)</item>
                     <item n="70.34">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-247r-3" type="internal"/> (Uidetur
                        nobis de aldionibus ...)</item>
                  </list>
               </item>

               <item n="80">
                  <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-247r-4" type="internal"/>Capitulare quod
                  domnus lotharius tempore eugenii pape instituit ... <list>
                     <item n="80.1">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-247r-5" type="internal"/>(Constitutum
                        habemus ut omnes ...)</item>
                     <item n="80.1">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-247v-1" type="internal"/>(Ut
                        depredatione quę actenus ...)</item>
                     <item n="80.1">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-247v-2" type="internal"/>(Volumus ut in
                        electione pontificis ...)</item>
                     <item n="80.1">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-248r-1" type="internal"/>(Uolumus ut
                        missi constituantur ...)</item>
                     <item n="80.1">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-248r-2" type="internal"/>(Uolumus ut
                        cunctos populus romanus ...)</item>
                     <item n="80.1">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-248v-1" type="internal"/>(De rebus
                        ęcclesiarum iuste ...)</item>
                     <item n="80.1">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-248v-2" type="internal"/>(Prohibim[.]s
                        ut nemo ...)</item>
                     <item n="80.1">
                        <ptr target="#cava-dei-tirreni-bdb-4-248v-3" type="internal"/>(Placuit nobis
                        ut cunctis ...)</item>
                  </list>
               </item>

            </list>
         </div>
         <div type="mshist"/>
         <div type="scribe">
            <p><!-- Folgendes auf Basis der Transkriptionen von BK 134-135, 139, 158-159, 161, 163-165 -->
               Der hier transkribierte Teil der Handschrift ist von einem Schreiber in einer gut
               lesbaren Beneventana geschrieben. Unregelmäßige, aber wiederkehrende Vertauschung von
               b/v und umgekehrt, z.B. bei <mentioned>serbus</mentioned>,
                  <mentioned>mouilium</mentioned>, <mentioned>bestitura</mentioned>,
                  <mentioned>bibens</mentioned> (für <mentioned>uiuens</mentioned>) oder
                  <mentioned>inbentarum</mentioned>. Gelegentliche Hinzufügung von h am Wortanfang,
               z.B. bei <mentioned>huna</mentioned>, <mentioned>hutrum</mentioned> und
                  <mentioned>hoccasione</mentioned>. Gelegentliche Ersetzung von x durch s, ss oder
               st, besonders bei <mentioned>iuxta</mentioned>. Wiederholt entfällt das zweite r bei
                  <mentioned>propri(um)</mentioned>.</p>
            <!--  sk: der Schreiber arbeitete evtl. mit einer bereits in Beneventana geschriebenen Vorlage 
          (Verwechslung von a und t, was bei karol. Minuskel deutlich schwieriger ist als bei einer
            Beneventana). Außerdem hatte er mutmaßlich größte Schwierigkeiten, Kürzungen seiner
            Vorlage korrekt zu deuten; jedenfalls ist auffällig, wie häufig seine Endungen von 
            der BK-Fassung abweichen (z.B. BK 163 c. 10: obligantur statt obligabant; oft auch
            singular statt plural (-t statt -nt) oder fehlende Akkusativendungen (-a statt -am).
            Für einen Schreiber, der so völlig gleichgültig den größten Unfug schrieb ("de vita" statt
            "debitam", "antea" statt "Mantua", "si linguuis" statt "singulis") ist es schwer vorstellbar,
            dass er bewusst die Endungen seiner Vorlage "korrigiert" haben sollte; umgekehrt wiederum
            nicht anzunehmen, dass bereits die Vorlage derart fehlerhaft war, denn selbst dann müsste
            der Kopist von Cava 4 entweder genauso unfähig wie der Produzent der Vorlage gewesen sein, oder
            mit einer wenig glaubhaften Autoritätshörigkeit wider besseren Wissens auch die offenkundigsten
            Fehler ohne den geringsten Versuch einer Korrektur abgeschrieben haben.
            Siehe auch fol. 223r bei BK 104 c. 7: "tuam rem" evtl. zu erklären mit "auctorem" (in einer 
            Benev.-Vorlage) verlesen zu "tuamrem"?
            -->
         </div>
         <div type="letters">
            <p>Einzelbuchstaben: durchgehende Verwendung von oc-a, c ist häufig zweistöckig. I-longa
               findet sich am Wortanfang (<mentioned>Interficere</mentioned>) oder halbvokalisch
                  (<mentioned>deinde</mentioned>). Besonders nach kleinem l sowie t wird ein kleines
               i öfters j-artig in die Unterlänge verlängert.</p>
            <p>Ligaturen: nt-Ligatur mit nach unten verschobenem Querbalken beim t (<locus>fol. 222v
                  Z. 4</locus>). Parallel auch Verwendung der Beneventana-typischen 8-förmigen
               ti-Ligatur. Weitere markante Ligaturen bei fi, nt, ri, ru, st. Sofern nicht durch
               Korrektur aus si zu erklären, sehr selten auch eine ungewöhnliche sp-Ligatur
                  (<locus>fol. 240r Z. 14</locus>). </p>
            <p>Besonderheiten: Bei den Auszeichnungsbuchstaben findet sich eine Mischung aus
               Capitalis und Unziale, die farblich in Rot und Gelb ausgestaltet werden. </p>
         </div>
         <div type="abbreviations">
            <p>Es finden sich die herkömmlichen Kürzungen für <mentioned>per</mentioned>,
                  <mentioned>q(uo)d</mentioned>, <mentioned>sec(un)d(um)</mentioned>,
                  <mentioned>eccl(esi)a</mentioned>, aber auch ungewöhnliche Kürzungszeichen. Durch
               ein 3-förmiges Kürzungszeichen wird beispielsweise die Endung –m ausgedrückt. Kürzung
               von -en oder -er wird durch einen einfachen Strich über dem jeweils vorhergehenden
               Buchstaben ausgedrückt, z.B. bei <mentioned>sacram(en)tum</mentioned> oder
                  <mentioned>int(er)fectus</mentioned>. Der einfache Kürzungsstrich findet jedoch
               auch bei <mentioned>com(e)s</mentioned>, <mentioned>comi(tem)</mentioned> oder
                  <mentioned>fuer(unt)</mentioned> Verwendung. Umfangreichere Kürzungen werden durch
               einen Doppelstrich über dem Wort bzw. Buchstaben angezeigt, z.B. bei
                  <mentioned>siq(uis)</mentioned> oder <mentioned>comp(onat)</mentioned>. Us-Kürzung
               durch einfaches Semikolon, z.B. bei <mentioned>man(us)</mentioned>, manchmal auch als
               3-förmiges z (mit Unterlänge). Der Schreiber verwendet pauschal die Kürzung
                  <mentioned>comi</mentioned> für die unterschiedlichsten Wortformen
                  (<mentioned>comites</mentioned>, <mentioned>comitis</mentioned>,
                  <mentioned>comiti</mentioned>, <mentioned>comitem</mentioned>, siehe <locus>fol.
                  223v, 228v, 231r, 225v</locus>). </p>
         </div>
         <div type="punctuation">
            <p>Am Satzende meist ein Komma mit zwei darübergesetzten Punkten. Verwendung von media
               distinctio als Standard-Pausenzeichen, jeweils im (niedrigen) Mittelband, selten auch
               puncuts elevatus.</p>
         </div>
         <div type="structure">
            <p>Die Sammlung ist chronologisch nach Herrschern geordnet, vgl. Mordek 1995, S. 99. Den
               einzelnen Teilen der Sammlung geht in der Regel eine Herrscherminiatur voran. Wo eine
               solche Miniatur fehlt und zugleich ein Blattverlust vorliegt, ist anzunehmen, dass
               ein Sammler das Blatt wegen einer darauf befindlichen Miniatur ausgeschnitten hat,
               vgl. exemplarisch Kaiser W 2007, S. 260 Anm. 274 (zum mutmaßlichen Verlust einer
               Miniatur Karls des Großen vor <locus>fol. 198</locus>). Eine ähnlich strukturierte
               Sammlung findet sich in der Handschrift <ref type="internal" subtype="mss"
                  target="vatikan-bav-chigi-f-iv-75">Vatikan Chig. F. IV. 75</ref>. Innerhalb des
               einem Herrscher zugeordneten Teils sind die einzelnen Kapitel durch farbig gestaltete
               Initialen (Umrisse in Texttinte mit rot-gelber Füllung) gut unterscheidbar, sie
               werden aber nicht durchnummeriert und haben nur selten Rubriken in roter Tinte. Eine
               weitere Gliederungsebene wird durch Zwischenüberschriften (ebenfalls in roter Tinte)
               angedeutet. Innerhalb der Kapitel werden gelegentlich Anfangsmajuskeln mit farbiger
               Tinte verziert, ohne dass eine Gliederungsfunktion damit verbunden zu sein scheint. </p>
            <p>Fol. 198r:</p>
            <p>Aufgrund eines zuvor ausgeschnittenen Blatts (Boretius 1897, S. 127; Kaiser W 2007,
               S. 260 mit Anm. 274) beginnt die Seite mit dem fragmentarischen Schluss von BK 232
               (c. 3-4). Die farbigen Initialen der beiden Kapitel sind deutlich kleiner und
               einfacher gehalten als die Initialen der anschließenden Liste (die mit BK 20b
               beginnt). </p>
            <p>Fol. 204v-213v:</p>
            <p>Eine umfangreiche Kapitelliste, überwiegend bestehend aus Kapitularien Karls des
               Großen (ab 801), dazu ein Kapitular Pippins von Italien sowie drei eingestreute
               Kapitel Ludwigs des Frommen. Aufgrund eines Blattverlusts nach <locus>fol.
                  205</locus> fehlen der Schluss von BK 61 sowie der Anfang von BK 102 (zu
               rekonstruieren aufgrund der verwandten Kapitelliste in Vatikan Chig. F. IV. 75).
               Erhalten sind 57 Kapitel, darunter an 27. Stelle Kapitel 3 von Ludwigs des Frommen BK
               135, an 56. Stelle das mit BK 44 c. 22 verbundene Kapitel 25 von Ludwigs BK 141,
               sowie an 57. Stelle Kapitel 3 von Ludwigs BK 140. </p>
            <p>Fol. 220r-223v:</p>
            <p>Ab fol. 220r setzt eine neue Kapitelliste ein, die zugleich den Beginn der
               Kapitularien Ludwigs des Frommen markiert (Herrscherminiatur auf fol. 220v), auch
               wenn die Hälfte des Materials wohl von Karl dem Großen stammt (BK 88 und 104). Die 11
               Kapitel der Liste beginnen mit der als eigenes Kapitel gestalteten
               promulgationsartigen Einleitung von BK 134 (<mentioned>Omnibus episcopis - addere
                  placuit</mentioned>) gefolgt von deren c. 2-3. An 4.-5. Stelle stehen BK 135 c.
               1-2, sodann BK 88 c. 1-4 (6.-9. Stelle) und abschließend BK 104 c. 7-8 (10.-11.
               Stelle). </p>
            <p>Fol. 223v-231v:</p>
            <p>Diese 29-teilige Kapitelliste besteht aus Ludwigs des Frommen BK 139 und 140 sowie
               den ersten drei Kapiteln von Karls des Großen BK 67. Dabei wird das Material von BK
               139 auf die Absätze 1-19, BK 140 auf 20-26 und BK 67 auf 27-29 verteilt. Die Liste
               wird von einer Zwischenüberschrift in roter Tinte eingeleitet (<mentioned>Incipiunt
                  capitula que legi addanda sunt </mentioned>...). Kapitelrubriken in roter Tinte
               finden sich nur bei den BK 139 c. 1, 2, 16 und 17 entsprechenden Absätzen. Innerhalb
               der Kapitel stehen ohne strenge Systematik nach den unterschiedlichsten Satzzeichen
               leicht vergrößerte Majuskel in Texttinte, zunächst mit rot-gelb gemischten Füllungen
               oder Schattierungen. Das lange Kapitel BK 139 c. 6 ist in zwei Absätze aufgespalten,
               die beide mit einer gewohnt aufwändig gestalteten, 2-zeiligen Initiale mit gelber und
               roter Füllung beginnen. Es fehlen Kapitel BK 139 c. 10, 18 und 19, BK 140 c. 3 sowie
               BK 67 c. 4-6. </p>
            <p>Fol. 238r-240v:</p>
            <p>Eingeleitet von einer Herrscherminiatur Lothars I. beginnt eine erste, 12 Einträge
               umfassende Kapitelliste mit dessen Kapitularien BK 158 (Absatz 1-9) und 159 (Absatz
               10-12). Die Reihenfolge der Kapitel von BK 158 ist dabei z.T. stark durcheinander:
               Die Liste beginnt mit c. 12, gefolgt von c. 2, 3+4, 5-8, 1 und 18. Das anschließende
               BK 159 ist auf drei Absätze verteilt, wobei Praefatio und c. 1 sowie c. 2+3 jeweils
               zu einem Absatz verbunden sind. Es fehlen hier Kapitel BK 158 c. 9-17, wobei c. 16 in
               der anschließenden Liste aufgenommen ist. </p>
            <p>Fol. 240v-247r:</p>
            <p>Eine weitere Herrscherminiatur Lothars I. (fol. 241r) eröffnet diese von der
               zweckentfremdeten Rubrik von BK 161 eingeleitete 34-Kapitelliste. Dabei bildet BK 162
               den Auftakt mit Absatz 1-4, wobei die Praefatio des Stückes als eigenes Kapitel
               behandelt ist. Absatz 5-12 entsprechen BK 163 c. 1-5 und 8-10 (c. 6-7 fehlen) und
               Absatz 13-20 entsprechen BK 164 c. 1-7, wobei hier im Anschluss an c. 6 der Anfang
               des Kapitels als eigener Absatz mit kleinsten Änderungen wiederholt wird, dann aber
               mitten im Satz abbricht. Den Abschluss bilden BK 165 mit eingeschobenem Kapitel 16
               von BK 158 (an 25. Stelle), wobei BK 165 c. 1-4 Absatz 21-24, BK 165 c. 5-7, 8+9 und
               10-14 Absatz 26-34 entsprechen. Ein leichter Einschnitt innerhalb der Liste ist
               zwischen BK 163 und 164 beim Wechsel von fol. 243r-v auszumachen. BK 163 endet unten
               auf fol. 243r, wobei das letzte Wort mit stark vergrößerten Buchstabenabständen in
               die Länge gezogen ist. Auf fol. 243v wiederum beginnt BK 164 mit einer Initiale, die
               nicht wie sonst über zwei (oder seltener drei), sondern ausnahmsweise über vier
               Zeilen verlängert ist. </p>
            <p>Fol. 247r-248v:</p>
            <p>Eingeleitet von einer auf Kaiser Lothar und Papst Eugen verweisenden Rubrik
                  (<mentioned>Capitulare quod domnus lotharius tempore eugenii pape
                  instituit</mentioned> ...) beschließt eine aus BK 161 c. 1-8 gebildete
               Kapitelliste die Handschrift. Auf dem stark beschädigten letzten Blatt (fol. 148)
               sind nach c. 8 die verbleibenden drei Zeilen des Seite freigelassen, was vermuten
               lässt, dass das fehlende c. 9 bereits in der Vorlage des Kopisten nicht mehr
               enthalten war.</p>
         </div>
         <div type="annotations">
            <p>Gelegentlich dünne Striche unklarer Funktion über einzelnen Worten (z.B. <locus>fol.
                  224r</locus> bei <mentioned>facinori</mentioned> und <mentioned>se</mentioned>),
               wohl Betonungs- und/oder i-Striche späterer Nutzer. </p>
            <p>Auf fol. 213v verschiedene neuzeitliche Notizen mit Blei auf dem linken Rand. </p>
         </div>
         <div type="other">
            <p><locus>Fol. 248</locus> ist stark beschädigt, mit zwei großen Rissen, die z.T.
               Textverlust verursachen. Das Pergament ist stark gewellt bzw. verkrümmt, die Tinte an
               manchen Stellen stark verblasst.</p>
         </div>
      </front>
      <body>


         <cb n="198r"/>
         <lb n="1"/>

         <milestone unit="capitulare" n="BK.232"/>

         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-198r-1" corresp="BK.232_3">
            <seg type="initial" rend="coloured">S</seg>i quis percusserit subdiacono . et defensor
            ęcclesię . <lb/>det penas auri libras . V . <hi rend="coloured">H</hi>oc est <choice>
               <abbr>soli</abbr>
               <expan>solidos</expan>
            </choice>
            <hi rend="coloured">CCCXL</hi> . <lb/>
         </ab>

         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-198r-2" corresp="BK.232_4">
            <seg type="initial" rend="coloured">S</seg>i quis lectores percusserit . det pena auri
            libre . III . <lb/>
            <hi rend="coloured">H</hi>oc est <choice>
               <abbr>sol</abbr>
               <expan>solidos</expan>
            </choice> . <hi rend="coloured">CC</hi> . <lb/>
         </ab>


         <gap reason="editorial"/>
         <cb n="204v"/>
         <lb n="19"/>

         <ab type="meta-text" rend="coloured" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-204v-3"><choice>
               <abbr>Incip</abbr>
               <expan>Incipit</expan>
            </choice>
            <choice>
               <abbr>cap</abbr>
               <expan>capitulare</expan>
            </choice> quod <rs type="person"><choice>
                  <abbr>dom</abbr>
                  <expan>domnus</expan>
               </choice> imperator</rs>
            <lb/>
            <sic>institut</sic>
            <rs type="place">aquis</rs> palatio . </ab>

         <gap reason="editorial"/>
         <cb n="208v"/>
         <lb n="16"/>
         <milestone unit="capitulare" n="BK.135"/>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-208v-5" corresp="BK.135_3">
            <seg type="initial" rend="coloured">D</seg>e mannire uero . nisi <add>de</add>
            Ingenuitate . <lb/>aut hereditate . non sit <sic>oporte</sic> ob<lb break="no"
            />seruandum . de ceteris uero . Inquisitionibus <lb/>per districtione comitis ad mali
            ueniant , <lb/> et Iuste examinentur ad Iustitiam facien<lb break="no"/>dum <choice>
               <abbr>coms</abbr>
               <expan>comes</expan>
            </choice> uero non semper pauperes per placita opprimant ;. </ab>

         <milestone unit="capitulare" n="BK.44"/>

         <gap reason="editorial"/>
         <cb n="213r"/>
         <lb n="12"/>

         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-213r-4" corresp="BK.44_22 BK.141_25">
            <milestone unit="span" corresp="BK.44_22" spanTo="#cava-dei-tirreni-bdb-4-213r-4_1"/>
            <seg type="initial" rend="coloured">D</seg>e liberis hominibus qui uxore fiscalinas
            <lb/> regias . et feminas liberas similiter . qui <lb/>homines fiscalinos regios
            accipiunt . Ut de <lb/>hereditate parentorum . uel causa queren<lb break="no"/>da . nec
            testimonia probare habiciantur . <lb/>Sed tales etiam nobis causa ordo seruentur .
            <lb/>qualis et antecessoribus nostris . seruatum esse <lb/> cognouimus . <anchor
               xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-213r-4_1"/>
            <milestone unit="capitulare" n="BK.141"/>
            <milestone unit="span" corresp="BK.141_25" spanTo="#cava-dei-tirreni-bdb-4-213r-4_2"/>
            Ut causa que <sic>duc</sic> coram comiti <lb/>non fuit . Et his qui reclamat propter sua
               uiolen<lb break="no"/>tia . Aut contumacia comiti Inde appella<cb n="213v" break="no"
            />re noluerint . <hi rend="coloured">I</hi>terum <choice>
               <abbr>comi</abbr>
               <expan>comiti</expan>
            </choice> commendaretur ;. <lb/>
            <anchor xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-213r-4_2"/>
         </ab>
         <milestone unit="capitulare" n="BK.140"/>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-213v-1" corresp="BK.140_3">
            <expan><seg type="initial" rend="coloured">Q</seg>uicumque</expan> beneficium occasione
            proprii desertum <lb/>habuerit Intra annum . postquam ei <add>a</add> comiti <lb/>uel a
            misso nostro . Notum factum fuerit . et illum emen<lb break="no"/>datum non habuerit .
            ipsum beneficium admittat . <lb/>
         </ab>

         <gap reason="editorial"/>
         <cb n="220r"/>
         <lb n="18"/>

         <milestone unit="capitulare" n="BK.134"/>

         <ab type="meta-text" rend="coloured" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-220r-7"
            corresp="BK.134_inscriptio" next="#cava-dei-tirreni-bdb-4-220v-3"> In nomine domini
            nostri iesu christi . <rs type="person">Loduicus <lb/> Imperator . A deo coronatus
               serenissimus . Augustus</rs> . <cb n="220v"/>
         </ab>

         <figure xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-220v-1">
            <figDesc>Herrscherminiatur (als <mentioned>LODUICUS REX</mentioned>
               identifiziert)</figDesc>
         </figure>

         <ab type="meta-text" rend="coloured" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-220v-2"><choice>
               <abbr>Cap</abbr>
               <expan>Capitula</expan>
            </choice>
            <choice>
               <abbr>dom</abbr>
               <expan>domni</expan>
            </choice>
            <rs type="person">loduicus</rs> Imperator . <lb/></ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-220v-3" corresp="BK.134_inscriptio"
            prev="#cava-dei-tirreni-bdb-4-220r-7"><seg type="initial" rend="coloured">O</seg>mnibus
            episcopis . abbatibus . ducibus . Comitibus . <lb/>seo cunctis fidelibus nostris
            capitula quę no<lb break="no"/>bis addere placuit ;. <lb/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-220v-4" corresp="BK.134_2"><seg
               type="initial" rend="coloured">S</seg>i quis in alia patria . uel propter alium
            beneficium . <cb n="221r"/>uel propter alia quolibet hoccasione conuersari solet .
            <lb/>qualibet causa fuerit Interpellatus . ibi secundum <!-- bm: Was ist das da eigentlich
               am Rand? Evtl. eine sehr verlaufene Notiz? Ich meine, in der zweiten Zeile so etwas 
               wie "... Ordo" erkennen zu können? 
            sk: knifflig; müssten aber schon extrem verlaufene Buchstaben sein, denn richtig erkennen 
            lässt sich nichts, außer dass ein runder Tintenklecks einem o ähneln kann... -->
            <lb/>suam legem Iustitiam faciat . et cum tale qualem In eodem <lb/>regione uel
            prouincia secum habere potuerit coniu<lb break="no"/>ratoribus
               legitim<unclear>i</unclear> sacramentum Iuret . <sic>etscepto</sic> si quis <lb/>eum
            de stato suo . id est . de libertate . uel de hereditate <lb/>quam ei pater suus
               mort<unclear>u</unclear>um dereliquid appellauerit <lb/>de his duabus liceat ei
            sacramentum In patria sua ! id est <lb/>In legitimum sacramentum loca Iurandum offerre
            ;. <lb/>
            <hi rend="coloured">E</hi>t his qui cum eo litigantur si uelle sequatur illum <lb/>In
            patria ad recipiendum ipsum sacramentum ;. <hi rend="coloured">I</hi>pse <lb/>tam primis
            In eodem loco s<unclear>at</unclear>isfaciat ante <choice>
               <abbr>coms</abbr>
               <expan>comes</expan>
            </choice> . <lb/>et Iudicibus . quam aduersario suo testes perducen<lb break="no"/>dum
            quod <unclear>rem</unclear> quam ei querit pater suus eidem reliquid ;. <lb/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-221r-1" corresp="BK.134_3"><seg
               type="initial" rend="coloured">U</seg>t omnis solacio atque <expan>compositio</expan>
            . que lege <lb/>salicha continetur ! per duodecim denarios <lb/>soluantur . <hi
               rend="coloured">E</hi>xcepto ubi contio Inter <rs>saxo<lb break="no"/>nes</rs> et
               <rs>frisone</rs> ex<unclear>o</unclear>rta fuerit ubi uolumus . ut <lb/>per <hi
               rend="coloured">XL</hi> denarios quantitate solidus quem habet <lb/> quę uel
               <rs>saxo</rs> . uel <rs>frixo</rs> . ad par<unclear>t</unclear>em
               <rs>salicha . fran<lb break="no"/>cis</rs> . cum eo litigan<unclear>t</unclear>
            <unclear>di</unclear>ssoluere debeant . </ab>
         <milestone unit="capitulare" n="BK.135_1"/>
         <ab type="meta-text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-221r-2" corresp="BK.135_inscriptio">Ita
            sicut scriptum est<note type="editorial"><mentioned>Ita ... est</mentioned> nach Mordek
               1995, S. 107 Inskription zu BK 135, das auf der folgenden Seite mit c. 1 anschließt.
               Optisch ist der Passus jedoch ohne jeglichen Einschnitt dem Text von BK 134 c. 3
               angehängt. Die mit dem Vermerk ausgedrückte inhaltliche Korrespondenz besteht
               zwischen BK 134 c. 3 und BK 135 c. 2 (zu Sachsen und Friesen).</note> ;. <cb n="221v"
            />
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-221v-1" corresp="BK.135_1"><seg
               type="initial" rend="coloured">S</seg>i duo testimonia de <sic>qualibem</sic> rem
               testimo<lb break="no"/>niaberint . et Inter se discordant . <hi rend="coloured"
               >T</hi>unc <choice>
               <abbr>oms</abbr>
               <expan>omnes</expan>
            </choice>
            <lb/><sic>agigant</sic> unum e<mod>x</mod> una partem . et alium ex alia . <lb/> Ut illi
            duo decertent cum scutis et fustibus ;. <hi rend="coloured">N</hi>am <lb/>si flebores
            fuerint ipse testes . tunc ad crucem <lb/>examinentur ;. <hi rend="coloured">Q</hi>uodsi
            maiori etati sunt <lb/>et non possunt ad crucem stare . Tunc mittat <lb/>filios suos aut
            parentes . aut <expan>qualecumque</expan> homi<lb break="no"/>ne possunt qui pro eis
            contendunt . <hi rend="coloured">E</hi>t ille qui de <lb/>ipsa falsitate conuinctus
            fuerit . dextra ma<lb break="no"/>num perdat ;. </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-221v-2" corresp="BK.135_2"><seg
               type="initial" rend="coloured">D</seg>e omnibus diuitis soluendis . <lb/> Sicut per
            antiquitus fuit constitutus . per dena<lb break="no"/>rios soluantur per totam legem
            salicha . excepto <lb/>leudes . si <rs>saxo</rs> . Aut <rs>f<mod>r</mod>ixo</rs> aliquem
            occiderit per <lb/>XL <choice>
               <abbr>den</abbr>
               <expan>denarios</expan>
            </choice> soluantur ;. <lb/></ab>



         <milestone unit="capitulare" n="BK.88"/>


         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-221v-3" corresp="BK.88_1"><seg
               type="initial" rend="coloured">P</seg>rimu<mod>s</mod> omnium placuit . nobis ut
            cartula ob<lb break="no"/>ligationis que facte sunt de singulis ho<lb break="no"
            />minibus qui se et uxores filios . uel filias in ser<lb break="no"/>uitio tradiderunt .
            ubi inuente fue<mod>ru</mod>nt fran<lb break="no"/>gantur . et ipsi sint liberi sicut
            primitus <choice>
               <abbr>fuer</abbr>
               <expan>fuerunt</expan>
            </choice> ;. <lb/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-221v-4" corresp="BK.88_2">
            <seg type="initial" rend="coloured">Q</seg>ui pulsa quod res uenundans . sed et non <cb
               n="222r"/> iusto pretio . <hi rend="coloured">A</hi>ccedant ambas partes supra <lb/>
            res quas uenundasset . et estimatores . et reme<lb break="no"/>moret . et appretient res
            ipsa . <hi rend="coloured">S</hi>icut tunc uale<lb break="no"/>uat quando res ipsa bene
            restaurate <choice>
               <abbr>fuer</abbr>
               <expan>fuerunt</expan>
            </choice> ;. <lb/>
            <hi rend="coloured">A</hi>ntequam nos hic cum exercitum introissemus . <lb/>
            <hi rend="coloured">E</hi>t si res ipsa sicut adprętiatum fuerit iusta pre<lb break="no"
            />tio . sicut in ipsa cartula legitur . quod res <lb/> ipsa legitimo pretio uenundasset
            sicut tunc <lb/> ualuerunt sicut dictum est uenditio ipsa fir<lb break="no"/>ma
            permaneat . <hi rend="coloured">N</hi>am si res ipsius . amplius <lb/> estimauerit quod
            tunc ualuissent . quando <lb/> pretio ipso quod accepit . et ipse qui uenunda<lb
               break="no"/>uerit ostendere potuerit ut ei necessitate <lb/> famis uenditio ipsam
            fecisset . aut in cartu<lb break="no"/>la ipsa manifestauerit tempore necessi<lb
               break="no"/>tate famis . cartula ipsa frangantur ;. <lb/>
            <hi rend="coloured">E</hi>t pretium iusta ipsa cartula legitur <lb/> reddat . et
            recipiant res suas . sicut modo in<lb break="no"/>uenitur eas ;. <hi rend="coloured"
               >A</hi>nteposito ędi<subst>
               <del>cto</del>
               <add>ficio</add>
            </subst> . Aut <lb/> sicut inter eos conuenerint faciant . et de <lb/> ista uenditio
            ipsa persona agat qui uenundauit <cb n="222v"/> aut filius eius . nam non alter
            propinquus ;. <lb/>
         </ab>

         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-222v-1" corresp="BK.88_3">
            <seg type="initial" rend="coloured">C</seg>artula illa que legitur de donatione .
               simili<lb break="no"/>ter uolumus ut appretietur sicut am<lb break="no"/>plius
            ualuerunt . et res ipsa bene restaurate <choice>
               <abbr>fuer</abbr>
               <expan>fuerunt</expan>
            </choice> . <lb/> quam ipsa launigild fuisset quando accepit et <lb/> ipsa donatio
            stricto necessitate famis fecisset . <lb/> et si approbare potuerit reddat launigild .
            et reci<lb break="no"/>piat res suas . et cartula ipsa frangantur ;. <lb/>
         </ab>

         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-222v-2" corresp="BK.88_4">
            <seg type="initial" rend="coloured">D</seg>e donatione uel uenditione . que in loca
               uene<lb break="no"/>rabilia facta sunt suspendi iussimus . in <sic>sido<lb break="no"
               />no</sic> cum episcopi . et comitibus quomodo fieri debeant ;. <lb/>
            <hi rend="coloured">E</hi>t in hoc iubemus ut illi partibus iustum procedat <lb/>
            iudicium ubi nos uel nostra oste fuerimus pro illud ut <lb/> superius scriptum est . et
            hoc statuimus . ut cartu<lb break="no"/>la illa que tempore necessitate facte fuerunt
            <lb/> per districtione famis . aut per <expan>qualecumque</expan> ignium . <lb/> ut ista
            causa non <expan>computetur</expan> ;. <hi rend="coloured">S</hi>ed iusta le<lb
               break="no"/>gem ipsorum . exinde procedant iudicium . et oc damus <lb/> in mandatis .
            Ut <expan>quicumque</expan> homo ab <date>hanc die <lb/> uiginti . mense .
               februario</date> res suas benundare . <lb/>
            <hi rend="coloured">A</hi>ut alienare uoluerit in omnibus permaneat <cb n="223r"/>
            potestatem tantum sic facia<add>n</add>t sicut eorum fuit <lb/> lex ;. Unde qualiter
            nobis complacuit <expan>presentem</expan>
            <lb/> deliberationis notitias pro amputandas in<lb break="no"/>tentiones fieri .
            iussimus et nobis relegi fecimus <lb/> facta notitia a minorum nostrorum ;. <lb/>
         </ab>

         <milestone unit="capitulare" n="BK.104"/>

         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-223r-1" corresp="BK.104_7">
            <seg type="initial" rend="coloured">S</seg>i quis per cartula ingenuus dimissus fue<lb
               break="no"/>rit et ad quolibet hominem ad seruitium inter<lb break="no"/>pellatus
            fuerit . primus legitimum sue liberta<lb break="no"/>tis proferat . et in sua libertate
            perseruet ;. <hi rend="coloured">S</hi>i <lb/> uero legitimum tuam
            rem<!-- sk: könnte evtl. für eine Vorlage in Beneventana sprechen;
               ein etwaiges "auctorem" kann da schon leichter als "tuamrem" verlesen werden
            (aber das o für m nicht ganz plausibel dabei) --> defuerit testimonium <lb/>
            bonorum hominum . qui tunc aderat quando liber <lb/> dimissus fuerit se defendere
            permittatur ;. <lb/>
            <hi rend="coloured">S</hi>i uero testes defuerint . cum duobus aliis cartis . <lb/> que
            eiusdem cancellarii manum firmate sunt <lb/> uel subscripte sua carta que tertia est
            ueram <lb/> et legitimam esset confirmet ;. <hi rend="coloured">C</hi>ancellarius <lb/>
            tamen talis esset debet quę pagensibus locis <lb/> illius . notum sit et acceptus ;. <hi
               rend="coloured">S</hi>i uero qui in<lb break="no"/>terpellatus fuerit . nec auctorem
            . nec te<lb break="no"/>stimonia . nec carta collatione hostendere <lb/> potuerit ipse
            qui eum inscripsit sęcundum legem carta . <cb n="223v"/> ipsae falsa esse faciat . et
            seruum suum conqui<lb break="no"/>rat . aut carte collatione uinctu<mod>s</mod> fuerit .
            <lb/> et hoc quod uoluerit efficere non potuerit . <lb/> multa quę in ipsa
               <sic>igneuitate</sic> continetur <lb/> cogatur exoluere ;. <lb/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-223v-1" corresp="BK.104_8">
            <seg type="initial" rend="coloured">S</seg>i quis seniorem suum dimittere uoluerit . et
            ei <lb/> adprouare potuerit hunum <sic>reis</sic> criminibus . <lb/>
            <hi rend="coloured">I</hi>d est ! primo capitulo . <hi rend="coloured">S</hi>i senior
            eum iniuste in <lb/> seruitio redigere uoluerit . <hi rend="coloured">II</hi> . capitulo
            . <hi rend="coloured">S</hi>i in uita <lb/> ei consiliauerit . et homo hoc sentiens .
            liceat e<subst>
               <add>um</add>
               <del>i</del>
            </subst>
            <lb/> dimittere . III capitulo ! <hi rend="coloured">S</hi>i senior bassalli sui uxo<lb
               break="no"/>rem adulterauerit ! IIII capitulo . <hi rend="coloured">S</hi>i
               euagina<lb break="no"/>to gladio super eum hoccurrerit hoccidere uolue<lb break="no"
            />rit uoluntarie . <hi rend="coloured">V</hi>
            <hi rend="coloured">c</hi>apitulo . <hi rend="coloured">S</hi>i senior bassalli <lb/>
            sui defendere poterit . postquam ipse manibus <lb/> suis <expan>commendauerit</expan> !
            et non fecerit . liceat bas<lb break="no"/>sallum eum dimittere ;. <expan><hi
                  rend="coloured">Q</hi>ualecumque</expan> de his quinque <lb/> capitolis senior
            contra bassallum suum perpe<lb break="no"/>trauerit . liceat bassallum eum dimittere ;.
            <lb/>
         </ab>


         <milestone unit="capitulare" n="BK.139"/>

         <ab type="meta-text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-223v-2" corresp="BK.139_1_incipit"
            rend="coloured"><choice>
               <abbr>Incip</abbr>
               <expan>
                  <seg type="initial">I</seg>ncipiunt</expan>
            </choice> capitula que legi addanda sunt et emissi <lb/><choice>
               <abbr>comi</abbr>
               <expan>comites</expan>
            </choice> habere debent . et ceteri nota facere <cb n="224r"/>
         </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-224r-1" corresp="BK.139_1_inscriptio"
            rend="coloured">Capitula de honore ęcclęsiarum ;. <lb/></ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-224r-2" corresp="BK.139_1">
            <seg type="initial" rend="coloured">S</seg>i quis qualibet causa . aut sine causa .
               ho<lb break="no"/>minem In ęcclesia Interficere uoluerit de ui<lb break="no"/>ta . <choice>
               <abbr>comp</abbr>
               <expan>componat</expan>
            </choice> . <hi rend="coloured">S</hi>i uero rixati fuerint . et unum <lb/>alterum In
            ęcclesia fugerint ! ibi se defendendum <lb/>eum Interficerint si huius facti testes non
            <lb/>habuerint . cum . XII . Iuratoribus legitimi per sa<lb break="no"/>cramentum
            adfirmet ! se defendendum eum Inter<lb break="no"/>fecissent . <hi rend="coloured"
               >E</hi>t post hec . DC . solidos ad partem ipsius <lb/>ecclesia quam illo homicidio
            polluerat <choice>
               <abbr>comp</abbr>
               <expan>componat</expan>
            </choice> . <lb/>et Insuper bannum nostrum solbere cogatur ;. <hi rend="coloured"
            >H</hi>is ue<lb break="no"/>ro qui Interfectus est . absque compositiones Iaceat .
            <lb/>hac deinde Interfector secundum canonicum <lb/>Iudicium congruum facinori quod
            admisit peni<lb break="no"/>tentiam accipiat ;. <hi rend="coloured">S</hi>i proprio
            seruo hoc <expan>commi<lb break="no"/>serit</expan> Iudicio aquę feruentur essaminen<lb
               break="no"/>tur . hutrum hoc sponte a se defendendum <lb/>fecisset . et si manus eius
            exusta fuerit ! Interfi<lb break="no"/>ciatur ;. <hi rend="coloured">S</hi>i autem non
            fuerint . et domnus eius Iusta <lb/>quod guidrigildum eius e<subst>
               <del>ius</del>
               <add>st</add>
            </subst> . ad ecclesia persoluat ;. <lb/>
            <hi rend="coloured">D</hi>ę ęcclesiastico <sic>efficali</sic> et beneficiali seruo . <cb
               n="224v"/>uolumus ut pro una uice guidrigild eius pro eo com<lb break="no"/>ponatur
            altera uice ipsum serbum ad suppli<lb break="no"/>cio tradatur ;. <hi rend="coloured"
               >H</hi>ereditas tamen liberis <lb/> homines qui propter talem fecimus ad mortem
               fue<lb break="no"/>rit Iudicatus ad legitimum heredes illius perueni<lb break="no"
            />at ;. <hi rend="coloured">S</hi>i In atrio ęcclesie cuius portas reliquia sanctorum
            <lb/>est consecratas . et huiuscemodi . homicidium <lb/><sic>properatum</sic> fuerit .
            simili modo emendetur . uel <lb/>componatur . <hi rend="coloured">S</hi>i uero propter
            ęcclesię non est <lb/> consecratas ut modo <expan>componatur</expan> ! sicut
                  <expan>com<lb break="no"/>poni</expan> debet quod In emunitate <sic>uiala</sic>
               com<lb break="no"/>mittitur ;. </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-224v-1" corresp="BK.139_2_inscriptio"
            rend="coloured"><seg type="initial" rend="coloured">D</seg>e iniuriis sacerdoti .
            <lb/></ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-224v-2" corresp="BK.139_2">
            <seg type="initial" rend="coloured">S</seg>anguis effusio in ecclesiis facta cum fu<lb
               break="no"/>rore ;. <hi rend="coloured">S</hi>i <expan>presbiter</expan> fuerit in
            triplo <expan>componatur</expan><lb/> duos partes eiusdem <expan>presbitero</expan> .
            tertia pro fredo ad <lb/>ęcclesia . et insuper bannum nostrum <expan>componatur</expan>
            ;. <hi rend="coloured">D</hi>e <lb/>subdiacono similiter triplo
               <expan>componatur</expan> . <lb/>et insuper bannum nostrum ;. <hi rend="coloured"
               >S</hi>imiliter et de <lb/> ictos sine sanguine effusione de uni<lb break="no"
            />uscuiusque ordinis clericorum . sęcundum suam <lb/>
            <expan>compositionem</expan> triplo . et bannum nostrum <choice>
               <abbr>comp</abbr>
               <expan>componat</expan>
            </choice>
            <del unit="chars" quantity="1"/>
            <cb n="225r"/><hi rend="coloured">E</hi>t qui non habet unde ad ęcclesię persolbat !
               tra<lb break="no"/>dat se in seruitium eiusdem ęcclesię . usque dum to<lb break="no"
            />tum debitum persoluat ;. <lb/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-225r-1" corresp="BK.139_3">
            <seg type="initial" rend="coloured">D</seg>e uiduis et pupillis pauperibus ut
                  <expan>quan<lb break="no"/>documque</expan> in mallo uenerunt ! ante comi<lb
               break="no"/>tem ! primum eorum causa audiatur . et <add>de</add>fi<lb break="no"
            />niatur . et si testes per se ad causas suas <lb/> querendas habere non potuerit . uel
               le<lb break="no"/>ge nescierint ; <choice>
               <abbr>coms</abbr>
               <expan>comes</expan>
            </choice> illos . uel illas adiu<lb break="no"/>bent dandum ei<del>us</del> talem
            hominem qui rationem <lb/>eorum teneat . uel pro eis loquatur ;. <lb/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-225r-2" corresp="BK.139_4">
            <seg type="initial" rend="coloured">Q</seg>ui uidua intra primos triginta die<lb
               break="no"/>rum uiduitatis suę . uel inuita sua . uel <lb/>uoluntate sibi copulauerit
            . bannum nostrum . <lb/>id est . LX . solidos . triplo <choice>
               <abbr>comp</abbr>
               <expan>componat</expan>
            </choice> . et sibi inuitum <lb/>eam duxerit ! legem suam ei <choice>
               <abbr>comp</abbr>
               <expan>componat</expan>
            </choice> . illa uero <lb/>ulterius non adtingat ;. <lb/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-225r-3" corresp="BK.139_5">
            <seg type="initial" rend="coloured">Q</seg>ui hominem puplicam penitentiam agen<lb
               break="no"/>tem interficerit . bannum nostrum in trip<lb break="no"/>plo <choice>
               <abbr>comptur</abbr>
               <expan>componatur</expan>
            </choice> . et guidrigildum ei ad proximos <lb/>parentes persoluat ;. <cb n="225v"/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-225v-1" corresp="BK.139_6"
            next="#cava-dei-tirreni-bdb-4-226r-1">
            <seg type="initial" rend="coloured">S</seg>i quis res suas pro salutem anime sue ad
               ali<lb break="no"/>quem uenerabilem locum . uel appropinquos <lb/> suos . sibe etiam
            cuilibet alteri tradere uo<lb break="no"/>luerit . <hi rend="coloured">E</hi>t eo
            tempore infra ipsos comita<lb break="no"/>tum fuerit in quo res posite sunt . legitima
            <lb/> traditione facere studeant . quodsi eo tem<lb break="no"/>pore quod illa tradere
            uult . extra eodem <lb/>comitatum fuerit ;. <hi rend="coloured">I</hi>d est ! sibe in
            exercitum . <lb/> siue in palatio . sibe in alio quolibet loco . adhi<lb break="no"
            />beant sibe de suis pagensibus . uel de aliis <lb/>qui eam legem uibant . quam ipse
            uidebant te<lb break="no"/>stes idoneos . et si illos habere non potuerint ;. <lb/><hi
               rend="coloured">T</hi>unc de aliis quales meliores inuenire po<lb break="no"/>tuerint
            inueniat . et coram eis rerum suarum <lb/> traditionem faciat . et uestiture<del>t</del>
            donet ei . <lb/>qui illa traditionem accepit uestitura <lb/>faciat . <hi rend="coloured"
               >E</hi>t postquam hęc traditio ista fac<lb break="no"/>ta fuerit . de res<note
               type="editorial"> Offenbar verlesen aus <mentioned>heres</mentioned>.</note> illius .
            nulla de predictis <lb/> rebus ualeat facere . repetitionem . et insu<lb break="no"/>per
            ipse quod faciat eisdem uestiture . ne <lb/>ea de redes<note type="editorial">Wohl
               erneut verlesen aus <mentioned>heredes</mentioned> bzw.
               <mentioned>heredi</mentioned></note> nulla remaneat occasionem . <cb n="226r"/>uel
            traditionem inmutandi . sed potius neces<lb break="no"/>sitas incumbas illa perficiendi
            . et sinodum res <lb/>suas cum quoheredibus suis diuisas habuerit . <lb/>non sit ei
            inpedimento ;. <lb/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-226r-1" corresp="BK.139_6"
            prev="#cava-dei-tirreni-bdb-4-225v-1">
            <seg type="initial" rend="coloured">S</seg>ed quoheredes eius si sponte uolu<lb
               break="no"/>erit . aut per <choice>
               <abbr>comi</abbr>
               <expan>comitem</expan>
            </choice> . aut per missus eius <lb/>distringantur . ut diuisione cum illo fa<lb
               break="no"/>ciat . atque defuncti . hereditatem suam <lb/>uoluit peruenire . et si
            cuilibet ęcclesię ea tra<lb break="no"/>dere rogauit . coheredes eius eam legem cum
            <lb/>illa ęcclesia de predictis rebus habeat . quam <lb/>cum illos qui heredes suos
            habere debuit . et <lb/>hoc obserbetur . ergo pater et filium . et nepo<lb break="no"
            />tes usque ad annum legitimum postea ipsa res . <lb/> ad Inmunitate ipsius . ęcclesię
            reddant ;. <lb/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-226r-2" corresp="BK.139_7">
            <expan><seg type="initial" rend="coloured">Q</seg>uicumque</expan> hominem . aut ex
            qualibet cau<lb break="no"/>sa . aut sine causa interfecerit . <lb/>guidrigild ei <choice>
               <abbr>comp</abbr>
               <expan>componat</expan>
            </choice> his a quo ille pertinuit . <lb/>et pro talem presumptionem in exilio mitta<lb
               break="no"/>tur . et ad quantum tempus nobis placuerit . <lb/>res tamen suam non
            admittam ;. <cb n="226v"/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-226v-1" corresp="BK.139_8">
            <seg type="initial" rend="coloured">I</seg>n <expan>compositione</expan> uuidrigild
            uolumus . ut detur <lb/>ea . que in lege continentur . Excepto acci<lb break="no"/>pitre
            . et spata . quapropter illa dua aliquoti<lb break="no"/>ens periurium
               <expan>committitur</expan> . quanto maioris <expan>pretii</expan>
            <lb/>quam illa iuratur ;. <lb/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-226v-2" corresp="BK.139_9">
            <seg type="initial" rend="coloured">S</seg>i quis spon<mod>sa</mod> aliena rapuerit .
            aut patri eius . <lb/>aut ei qui legibus eius defensor est cum sua <lb/>legem ei reddat
            . et quicquid cum eo tulerit <sic>semoti</sic>
            <lb/> unaquemque . re freda sęcundum legem reddat . et si hoc <lb/>a defensor eius
            perpetrare consenserit . et ideo rap<lb break="no"/>tori . nichil querere uoluerit <choice>
               <abbr>coms</abbr>
               <expan>comes</expan>
            </choice> singulari<lb break="no"/>ter de unaquemque rem <sic>feda</sic> nostra hab eo
               exacta<lb break="no"/>re faciat ;. <hi rend="coloured">E</hi>t quantum tempus nobis
            placuerit . <lb/>In exilio maneat . et illa femina habere non liceat .: </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-226v-3" corresp="BK.139_11">
            <seg type="initial" rend="coloured">s</seg>i <expan>cuiuscumque</expan> hominis
               proprietas<note type="editorial">Der Schreiber vergaß nach der pro-Kürzung den
               Kürzungsstrich über dem zweiten <mentioned>p</mentioned>.</note> . hoc cri<lb
               break="no"/>men aliquod hab eo . <expan>commissum</expan> In uannum fuerit
            <lb/>missum ille rem cognita ne iustitia faciunt . an<lb break="no"/>no illo esse
            permiserit . ulterius eum non adquirat . <lb/>sed ipso fisco nostro societur . debitum
            uero quod his <lb/>cuius res ipsa fuerit . soluere debuit . per <choice>
               <abbr>comi</abbr>
               <expan>comitem</expan>
            </choice> . <lb/>hac ministros eius iusta estimatione damni rebus <cb n="227r"
            />mobilibus qui in eadem ! proprietate<note type="editorial">Der Schreiber vergaß hier
               erneut nach der pro-Kürzung den Kürzungsstrich über dem zweiten
                  <mentioned>p</mentioned>.</note> inuente fue<lb break="no"/>rint his quibus
            debitor fuit exolbatur . quod<lb break="no"/>si rerum mouilium ibidem bibentarum quam
            quod <lb/><sic>titas</sic> ad <expan>compositione</expan> nos sufficerint sicut dic<lb
               break="no"/>tum est fiscus noster possideat ;. <hi rend="coloured">S</hi>i nichil
            super <expan>com<lb break="no"/>positione</expan> remanere potuerit totum in illa ex<lb
               break="no"/>pendatur ;. <hi rend="coloured">S</hi>i autem homo ille cuius coheredibus
            <lb/>proprium suum . diuisum non habuerunt et conuocet <lb/>eos comes . et cum eis
            legitimam traditionem faciat ;. <lb/>
            <hi rend="coloured">E</hi>t tunc sicut dictum est partem eius . fisco nostro abs<lb
               break="no"/>dicat . et <expan>compositionem</expan> iusta modum superius com<lb
               break="no"/>prehensus . his a quos ille legibus pertinet exolbat . <lb/>quodsi non de
            alias res . sed de sua ipsa proprieta<lb break="no"/>te que in bono missus fuit . hac
            per hoc in nostra <lb/>potestate redactum est ;. <hi rend="coloured">S</hi>i autem
               interpella<lb break="no"/>tus comes . In cuius ministerio esse constiterit ! <lb/>hoc
            ad notitiam nostram perferre curret ;. <hi rend="coloured">N</hi>os eadem
               <lb/>proprietatem<note type="editorial">Der Schreiber vergaß hier erneut nach der
               pro-Kürzung den Kürzungsstrich über dem zweiten <mentioned>p</mentioned>. </note> que
            sęcundum supradictum modum ;. <lb/>
            <hi rend="coloured">I</hi>n nostro dominio redacte sunt . per precepti nostri auc<lb
               break="no"/>toritatem illa peruenire . et si <expan>quicumque</expan> ad suum
               proprium<note type="editorial"> Der Schreiber vergaß hier erneut nach der pro-Kürzung
               den Kürzungsstrich über dem zweiten <mentioned>p</mentioned> .</note>
            <lb/>pertraxerit . liceat ei suum sacramentum habere . <cb n="227v"/> et si exinde
            postea conuinctus fuerit dextra ma<lb break="no"/>nus amputetur ;. <note
               type="editorial"> Über der Zeile ein durchgestrichenes <mentioned>-n(us)</mentioned>.
               Offenbar wollte der Schreiber zunächst das Satzende dort eintragen, entschied sich
               dann aber, es in der folgenden Zeile rechtsbündig einzutragen, evtl. nachdem er
               bemerkte, dass er das erste (gestrichene) <mentioned>-n(us)</mentioned> zu weit
               rechts angesetzt hatte und nicht mehr genug Platz bis zum Zeilenende verblieb.</note>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-227v-1" corresp="BK.139_12">
            <seg type="initial" rend="coloured">S</seg>i quis de statu suo id est <lb/>de libertate
            . uel de hereditate compel<lb break="no"/>landus est iusta compositionis manniatur ;.
               <hi rend="coloured">S</hi>ed per comiti banniatur . et si post huna altera
            <lb/>comitis acquisitiones aliquis ad mallum uenire nolu<lb break="no"/>erit . rebus
            eius in bannum missis uenire ! et iustitia <lb/>facere compellantur ;. <lb/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-227v-2" corresp="BK.139_13">
            <seg type="initial" rend="coloured">S</seg>i quis aliquam necessitatem cogentem .
               homi<lb break="no"/>cidium <expan>commiserit</expan> . <hi rend="coloured">C</hi>omes
            in cuius <sic>misterium</sic> . <lb/>rex perpetrata est compositione soluere . <hi
               rend="coloured">E</hi>t fay<lb break="no"/>da per sacramentum pacificare faciat .
            quodsi <lb/>huna pars ei ! ad hoc <add>con</add>sentire uoluerit . id est . aut
            <lb/>ille qui homicidium <expan>commisit</expan> . aut his . qui com<lb break="no"
            />positione suscipere debet ! faciat illos qui ei con<lb break="no"/>tumas fuerit . ad
            presentia nostra uenire ;. <hi rend="coloured">A</hi>n<lb break="no"/>te eum ad tempus
            quod nobis placuerit in exilio <lb/>mittamus . donec ibi castigetur . et comiti <lb/>suo
            ibi obędientes se ulterius non audeant . et <lb/>maius damnum non crescat ;. <lb/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-227v-3"
            corresp="BK.139_14_inscriptio BK.139_14">
            <milestone unit="span" corresp="BK.139_14_inscriptio"
               spanTo="#cava-dei-tirreni-bdb-4-227v-3_1"/><seg type="initial" rend="coloured"
               >I</seg>bi sacramento iuranda sunt . <anchor xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-227v-3_1"
               /><milestone unit="span" corresp="BK.139_14"
               spanTo="#cava-dei-tirreni-bdb-4-227v-3_2"/>ubi antiqui<cb n="228r" break="no"/>tus
            consuętudo fuit . deliberare sacramentum . <lb/>ibi mallum habeatur . et ibi sacramentum
               iure<lb break="no"/>tur ;. <hi rend="coloured"> M</hi>allus tamen neque in ecclesia .
            neque in atrio <lb/>eius habeatur ;. <hi rend="coloured">P</hi>lacita uero comiti . siue
            <lb/>intra sua potestate . uel ubi impetrare potu<lb break="no"/>erit habeat ;. <hi
               rend="coloured">U</hi>olumus adque iubemus . a comi<lb break="no"/>te In locum ubi
            mallum tenere debet . constituan<lb break="no"/>tur ;. <hi rend="coloured">U</hi>t
            propter calorem solis . et pluuiam . puplica <lb/>utilitatem non remaneat ;. <anchor
               xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-227v-3_2"/><lb/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-228r-1" corresp="BK.139_15">
            <seg type="initial" rend="coloured">S</seg>i quis liber homo de furto . <hi
               rend="coloured">A</hi>ccusatus fuerit . <lb/>et res proprias . habuerit in mallo . a
               pre<lb break="no"/>sentia comiti se adremiat . et si res non habue<lb break="no"/>rit
            . fideiussorem donet . qui eum adremire . et in <lb/>placitum adduci faciat ;. <hi
               rend="coloured">E</hi>t sic liceat prima <lb/>uice per sacramentum secundum legem
            ędoniare <lb/>si potuerit . et si alia uice duo uel tres . eum <lb/>de furto accusauerit
            . liceat eum contra <lb/>unum ex ipsis . cum scuto . et fuste in campo ten<lb break="no"
            />dere . quod si serbus de furto accusatus fue<lb break="no"/>rit . domnus eius pro eum
            emendet . aut eum cum sacra<lb break="no"/>mentum excuset . nisi talem furtum
            perpetratum <cb n="228v"/>habeat . propter quod ad supplicium tradiderit ;. <lb/>
         </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-228v-1" corresp="BK.139_16_inscriptio"
            rend="coloured"><seg type="initial" rend="coloured">D</seg>e dispectu litteras domnica ,
            <lb/></ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-228v-2" corresp="BK.139_16">
            <seg type="initial" rend="coloured">S</seg>i quis licteras nostras dedispexerit . Id est
            ! <lb/>tractoria que propter missos recipiendos <lb/> direxerimus . Ut honorem quod
            habet ad<lb break="no"/>mittat . <hi rend="coloured">A</hi>ut In eo loco prędictos
            missos re<lb break="no"/>cipiendos debuit . tamdiu resedeat . et de <lb/>suis rebus
            legationes . illic uen<unclear>i</unclear>entes ! susci<lb break="no"/>piat quousque
            animo nostro satisfactum habe<lb break="no"/>at . qui uero <expan>epistolam</expan>
            nostram . <expan>quodc<unclear>umque</unclear></expan> modo dispe<lb break="no"/>xerit .
            Iussum nostrum ad palatium ueniat ;. <hi rend="coloured">E</hi>t Iusta <lb/>uoluntate
            nostra congruum stul<unclear>t</unclear>itię suę casti<lb break="no"/>gationem accipiat
            . <hi rend="coloured">E</hi>t si homo liber . uel ministeria<lb break="no"/>le <choice>
               <abbr>comi</abbr>
               <expan>comitis</expan>
            </choice> hoc fecerit . honorem <expan>qualecumque</expan> habue<lb break="no"/>rint .
               si<note type="editorial"> Wahrscheinlich wollte der Schreiber, wie schon öfters,
                  <mentioned>sibe</mentioned> statt <mentioned>sive</mentioned> schreiben und vergaß
               dabei, die Silbe <mentioned>be</mentioned> zu wiederholen.</note> beneficium uapulent
            . et caput ei <lb/>tundantur ;. </ab>
         <ab type="meta-text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-228v-3" corresp="BK.139_17_inscriptio"
            rend="coloured"><seg type="initial" rend="coloured">D</seg>e theloneum dare ;.
            <lb/></ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-228v-4" corresp="BK.139_17">
            <seg type="initial" rend="coloured">U</seg>t eo tempore habii nostri <rs type="person"
               >pipini</rs> consue<lb break="no"/>tudo fuit . th<add>e</add>loneum<note
               type="editorial">e<hi rend="super">1</hi> ergänzt</note> dare ibi . et In fu<lb
               break="no"/>turo detur . <hi rend="coloured">N</hi>am ubi nobiter Inceptum est .
            <lb/>ulterius non agatur . et ubi necesse non est <lb/>fl<unclear>uuiu</unclear>m
            aliquem transmeare ponte . uel ubi <cb n="229r"/>nauis per medium aqua . aut sibi ponte
            pergere ! <lb/>et ad ripa adpropinquauerit . neque ibidem aliquid <lb/> detrimentum .
            uel <expan>benumdatum</expan> fuerit alteri<lb break="no"/>us theloneum non detur . et
            nemo cogatur <lb/>ad pontem Ire ubi Iusta ponte aqua trans<lb break="no"/>meare potest !
            et qui ulterius . In talibus locis . uel <lb/>de his qui ad palatium . uel In ostem
            pergunt thelo<lb break="no"/>neum . exactauerint cum sua legem . ipsum the<lb break="no"
            />loneum reddat . et bannum nostrum . id est . LX . solidos <choice>
               <abbr>comp</abbr>
               <expan>componat</expan>
            </choice><note type="editorial"> Über dem Kürzungsstrich von <mentioned>comp</mentioned>
               ein weiteres, in seiner Bedeutung unklares Zeichen mit gleicher Tinte, ähnlich einem
               gespiegelten, nach rechts geneigten E mit nach oben verlängertem Schaft.</note> .
            <lb/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-229r-1" corresp="BK.139_20">
            <seg type="initial" rend="coloured">S</seg>i quis proprium nostrum . quod In uesti<lb
               break="no"/>tura . <rs type="person">genitori nostri</rs> fuit alicui quęrenti
            <lb/>reddiderit . sine nostra Iussione alium tantum <lb/>nobis restituat de suo proprio
            . cum suam legem . et <lb/><expan>quicumque</expan> illa s<unclear>ci</unclear>enter .
            per malum Ingenium ad<lb break="no"/>quirere temptauerit . pro Infidele <sic>tatur</sic>
            . quia <lb/>sacramentum fidelitatis quod nobis promisit Irri<lb break="no"/>tum fecit .
            et Ideo sęcundum nostra uoluntate dis<lb break="no"/>iudicandum est ;. </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-229r-2" corresp="BK.139_21">
            <seg type="initial" rend="coloured">S</seg>i quis puerum parentes <lb/> totonderit . ad
            puella uenerint legem <lb/>suam In <unclear>tri</unclear>plo <choice>
               <abbr>comp</abbr>
               <expan>componat</expan>
            </choice> . aut ipsum puerum . uel <lb/>puelle . si Iam s<unclear>ue</unclear> potestati
            sunt . aut ille In <cb n="229v"/>cuius potestatem fuerint . ille uero potesta<lb
               break="no"/>tem habeant capiti suo . In talia uita perma<lb break="no"/>nere qualis
            ei placuerit ;. <lb/>
         </ab>
         <milestone unit="capitulare" n="BK.140_1"/>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-229v-1" corresp="BK.140_1">
            <seg type="initial" rend="coloured">S</seg>i mancippia a domno suo fugierit In alie<lb
               break="no"/>na potestate . ut propter hoc nullum premium <lb/> accipiat ille In cuius
            potestate fuerint In<lb break="no"/>uenta pro eo . quod ei reddiderit . uel foras eie<lb
               break="no"/>cerit . et non solum hoc . sed etiam si ea nec redde<lb break="no"/>re .
            nec foras eicere uoluerit . et legitimo domno <lb/>eam contradixerit . et Inde illa
            postea effu<lb break="no"/>gerit secundum legem ea soluere cogatur ;. <lb/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-229v-2" corresp="BK.140_2">
            <expan><seg type="initial" rend="coloured">Q</seg>uicumque</expan> terra tributaria unde
            tributa <lb/> ad partem nostram exigere solebat . uel ad <lb/> ęcclesiam . uel cuilibet
            . alteri tradere uolue<lb break="no"/>rit . his qui eam susceperit tributum quod In<lb
               break="no"/>de solebat soluere omnimodis ad partem <lb/> nostra soluat . nisi fortem
            talem firmita<lb break="no"/>tem de nostra partem habeat . per quam ipsum tri<lb
               break="no"/>butum . sibe perdonatum possit ostendere ;. <lb/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-229v-3" corresp="BK.140_4">
            <seg type="initial" rend="coloured">S</seg>i quis terra censalem habuerit . quam
            <lb/>antecessores suis . uel ad aliquam ęcclesia . <cb n="230r"/> uel ad uillam nostra
            dederunt . nullatenus eas <lb/> sęcundum legem tenere potest . nisi uoluerit <lb/> ad
            cuius potestatem . uel illam ęcclesia . uel ille <lb/> uille pertinente sunt . nisi
            forte filius eius . <lb/>aut nepus sit . qui eam tradiderit . et cum ea ad <lb/>
            tendendum . nostra placita sunt . sed In hanc rem <lb/> considerandum est . utrum ille
            qui hanc rem <lb/> tenet . dibes . an pauper sit . et utrum alium <lb/> beneficium . uel
            etiam propium habent . et quorum <lb/> neutrum habet erga . hunc misericorditer
            <lb/>agendum est . nec est totum dispoliatum . In e<lb break="no"/>gestate Incidatur .
            et talem censum ille <lb/>persolbat . qualis ei fuerit constitutu<subst>
               <del>m</del>
               <add>s</add>
            </subst> . uel <lb/>portionem aliquam Inde beneficium accipi<lb break="no"/>at . unde se
            sustinere ualeat ;. <lb/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-230r-1" corresp="BK.140_5">
            <seg type="initial" rend="coloured">C</seg>onsideratum est . unde frugibus terre <lb/>
            et animalium nutrimine persoluantur . <lb/>
            <hi rend="coloured">D</hi>e opere uero . uel restauratione ęcclesiarum . <lb/>
            <hi rend="coloured">C</hi>omis . et episcopis . similiter abbas . una cum <lb/> misso
            nostro que ipse sibi ad hoc eligeri<add>n</add>t . con<lb break="no"/>sideratione
            faciant . et unusquisque eorum <cb n="230v"/> tantum Inde accipiat ad
            o<add>pe</add>randum . et restau<lb break="no"/>randum ! quantum ipsis de rebus
            ecclesiarum habent . uel unusquisque per se Iusta quantitate . <lb/>quam ipse qui tenet
            . aut si Inter eos <sic>conuene</sic>
            <lb/> ut pro operata faciendum . <hi rend="coloured">A</hi>rgentum donent <lb/> Iusta
            estimationis operis . In argentum persoluant . <lb/> cum quo pretio rector ęcclesię ad
            predicta resta<lb break="no"/>uratione operarios conducere . et materia <lb/> emere
            possit ;. <hi rend="coloured">Et</hi> qui nonas . et decimas <lb/> dare neglesserit .
            primum quidem illum cum sua legem <lb/> restituat . Insuper bannum nostrum solbat . ut
            Ita <lb/> castigatus cabeant . ne sepio Iterando <sic>bene<lb break="no"/>ficiunt</sic>
               admitta<del>n</del>t ;. <lb/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-230v-1" corresp="BK.140_6">
            <seg type="initial" rend="coloured">S</seg>i cuius mancipia . ibi illam nostra
               confugie<lb break="no"/>rit . auctor eiusdem uille . querenti domno . <lb/> eam non
            contradicat . sed statim foras de <lb/> eadem<note type="editorial">über
                  <mentioned>a</mentioned> ein dünner Strich unklarer Funktion</note> uilla eiciat
            ;. <hi rend="coloured">E</hi>t si se putat ad <lb/> ea repetenda Iustitiam habere petat
            . et secundum <lb/> legem adquirat ;. <hi rend="coloured">S</hi>i uero tempore <rs
               type="person">domni <lb/> Karoli . genitoris nostris</rs> In uilla confugerunt .
            <lb/> et domnus eius eam querit . et au<mod>c</mod>tor eiusdem uille <cb n="231r"/> aut
            ea legitime contendat . aut que<lb break="no"/>renti domno reddat ;. <hi rend="coloured"
               >N</hi>am propter bestitura . <lb/>
            <rs type="person">domni Karoli genitori nostri</rs> . eam accipiat . <lb/> contradicere
            non audeat . nisi illius propia esset noscuntur ;. <lb/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-231r-1" corresp="BK.140_7">
            <seg type="initial" rend="coloured">U</seg>t <expan>quicumque</expan> illas <lb/> habent
            dimittat . nisi fortes Iudi<lb break="no"/>ci ostendere possit . quod per Iussionem <rs
               type="person">domni Ka<lb break="no"/>roli genitori nostri</rs> . eam Instituisset
            preter <lb/> illas que nostra opus pertinunt . unde nos <lb/> decernere uolumus .
            quicquid nobis placuerit ;. <lb/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-231r-2" corresp="BK.140_8">
            <seg type="initial" rend="coloured">V</seg>olumus ut missi nostri ! per singulas
               ciuita<lb break="no"/>tes ! una cum episcopi . et <choice>
               <abbr>comi</abbr>
               <expan>comiti</expan>
            </choice> . uel misso nostro . ho<lb break="no"/>mines ibidem<note type="editorial">über
                  <mentioned>i</mentioned><hi rend="super">2</hi> ein dünner Strich unklarer
               Funktion</note>
            <expan>commanentes</expan> eligant . quorum <lb/>curam sint potentes . per diuersa loca
               emenda<lb break="no"/>re debent . et nostra Iussione admonere debe<lb break="no"/>ant
            . et unusquisque Iusta possibilitatem suam . et <lb/>quantitate emendare eos studeant ;. </ab>
         <gap reason="editorial"/>
         <cb n="231v"/>
         <lb n="17"/>

         <ab type="meta-text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-231v-2" rend="coloured"><choice>
               <abbr>Expli</abbr>
               <expan> Explicit</expan>
            </choice>
            <choice>
               <abbr>cap</abbr>
               <expan>capitula</expan>
            </choice>
            <rs type="person">lodovici <lb/> rex</rs> . </ab>

         <milestone unit="capitulare" n="BK.91"/>

         <ab type="meta-text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-231v-3" corresp="BK.91_inscriptio"
            rend="coloured"> In nomine domini nostri iesu christi qualiter com<lb break="no"
            />placuit nobis <rs type="person">pipini excellentissimo regis . <lb/>
               <rs>gentis langobardorum</rs></rs> . adesset nobis cum sin<lb break="no"/>gulis
            episcopis . abbatibus . seo reliquos fideles nostros <cb n="232r"/>
            <rs type="person">francos</rs> . et <rs type="person">langobardos</rs> qui nobiscum sunt
            . uel in <rs type="place">i<lb break="no"/>talia</rs> commoratur ;. </ab>

         <figure xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-232r-1">
            <figDesc>Herrscherminiatur (als <mentioned>PIPINVS REX</mentioned>
               identifiziert)</figDesc>
         </figure>

         <ab type="meta-text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-232r-2" rend="coloured">
            <seg type="initial">I</seg>ncipit capitula <rs type="person">pipini excellentissimi
               regis</rs> . <lb/>
         </ab>


         <gap reason="editorial"/>
         <cb n="238r"/>
         <lb n="5"/>
         <ab type="meta-text" rend="coloured" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-238r-2">
            <rs type="person">Domnus Luttharius rex</rs> . <lb/>
         </ab>

         <figure xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-238r-3">
            <figDesc>Herrscherminiatur (als <mentioned>LOTHARIVS REX</mentioned>
               identifiziert)</figDesc>
         </figure>

         <cb n="238v"/>
         <lb n="1"/>

         <milestone unit="capitulare" n="BK.158"/>

         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-238v-1" corresp="BK.158_12">
            <seg type="initial" rend="coloured">U</seg>t cancellarii electi boni et ueraces . carta
            <lb/> publica conscribantur ;. <hi rend="coloured">A</hi>nte <choice>
               <abbr>comi</abbr>
               <expan>comitem</expan>
            </choice> . et escauinis . <lb/> uel uicariis eius . et nulli modis hoc facere presumat
            <lb/> de pecunia . antequam legimu<subst>
               <del>m</del>
               <add>s</add>
            </subst> pretium dentur ;. <lb/>
         </ab>

         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-238v-2" corresp="BK.158_2">
            <seg type="initial" rend="coloured">S</seg>i quis homo aliena uxore adulterauerit .
            <lb/> et sęcundum legem ei in manu tradita fuerint . <lb/> Et postea conuinctus fuerint
            . partibus publi<lb break="no"/>cis recipi<unclear>a</unclear>ntur . et qui ipsum
            comparatum <lb/> habuerint . pretium suum perdat ;. <lb/>
         </ab>

         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-238v-3" corresp="BK.158_3 BK.158_4">
            <milestone unit="span" corresp="BK.158_3" spanTo="#cava-dei-tirreni-bdb-4-238v-3_1"/>
            <seg type="initial" rend="coloured">U</seg>t comitibus nostris licentiam habeant
               inqui<lb break="no"/>sitionem facere . <anchor
               xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-238v-3_1"/>
            <milestone unit="span" corresp="BK.158_4" spanTo="#cava-dei-tirreni-bdb-4-238v-3_2"/>
            <hi rend="coloured">U</hi>olumus de obligationibus ! <lb/> Ut nullus homines per
            sacramentum . nec per alia <lb/> obligatione . adunationem facere presumat . et <lb/> si
            hoc facere presumpserit . <hi rend="coloured">T</hi>unc de illis qui prius <lb/> ipsum
            consilium inchoauerint . <hi rend="coloured">A</hi>ut qui hoc factum <lb/> habent . In
            exilio ab ipso <choice>
               <abbr>coms</abbr>
               <expan>comes</expan>
            </choice> in <rs type="place">corsica</rs> mittan<lb break="no"/>tur . et illa alia
            bannum <choice>
               <abbr>comp</abbr>
               <expan>componat</expan>
            </choice> . <hi rend="coloured">LX</hi> . ictos accipiant <lb/> ;. <anchor
               xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-238v-3_2"/>
         </ab>

         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-238v-4" corresp="BK.158_5">
            <seg type="initial" rend="coloured">U</seg>olumus ut cum collecta . <lb/> uel scutis .
            in placita comis . nullis presumat <lb/> uenire . si presumpserit bannum <choice>
               <abbr>comp</abbr>
               <expan>componat</expan>
            </choice> ;. </ab>

         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-238v-5" corresp="BK.158_6">
            <seg type="initial" rend="coloured">D</seg>e sanctimoniale feminas statuimus . si
               adul<cb n="239r" break="no"/>terium fecerint . et inuentum fuerint . res quam ha<lb
               break="no"/>bent fiscos socientur . persona uero eorum sit in <lb/> potestate
            episcopi ! in cuius parrochia est . ut in mo<lb break="no"/>nasterio intromittant ;.
            <lb/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-239r-1" corresp="BK.158_7">
            <seg type="initial" rend="coloured">U</seg>olumus . ut episcopi . abbatibus eorum .
            habeatos <lb/> habeant . et pleniter iustitia faciant an<lb break="no"/>te comite suo ;.
            <lb/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-239r-2" corresp="BK.158_8">
            <seg type="initial" rend="coloured">D</seg>e homines qui res suas alienauerunt
                  <expan>ubi<lb break="no"/>cumque</expan> et super resedunt distringat eos comes
            <lb/> per scubia publica . sicut lex continet ;. <lb/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-239r-3" corresp="BK.158_1">
            <seg type="initial" rend="coloured">S</seg>tatuimus . si liber homo se ipsum ad
            seruitium <lb/> implicat pro aliquibus ex causis libera femina <lb/> habuit . aut
            infantes ipsis . in eorum libertate <lb/> permaneat . et ipsa mulier defuncta fuerint .
            <lb/> et alia femina sibi complacuerit . seruientem <lb/> ipsum . in seruitio permaneat
            ;. <lb/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-239r-4" corresp="BK.158_18">
            <seg type="initial" rend="coloured">Q</seg>uicumque enim liber homo . <hi
               rend="coloured">A</hi>ut comite suo ! <lb/> Aut ad ministris eius ad patriam de<lb
               break="no"
            />fendendam<!-- sk: die Einpassung von -fen- in die Initiale ist ein schöner Beleg dafür, dass 
               die Initialen vor (oder gleichzeitig) mit dem Text geschrieben wurden, d.h. mutmaßlich beides 
               vom gleichen Schreiber  --> ire neglexerit . et exercitum <lb/>
            superuenerit ad istius regni . <hi rend="coloured">U</hi>t stationem . <lb/> uel
            contrarietatem fidelium nostrorum capitale <cb n="239v"/> subiaceat sententiam .
            similiter obseruandum . <lb/> si uocati fuerint auditum inimicorum nostrorum <lb/>
            aduentum ;. <hi rend="coloured">E</hi>t ita contigerit quod hoste non su<lb break="no"
            />peruenerint . hii qui uocati fue<mod>r</mod>unt uenire <lb/> uoluerint . Unusquisque
            secundum legem suam hoc emendet ;. <lb/>
         </ab>


         <milestone unit="capitulare" n="BK.159"/>

         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-239v-1" corresp="BK.159_prolog BK.159_1">
            <milestone unit="span" corresp="BK.159_prolog" spanTo="#cava-dei-tirreni-bdb-4-239v-1_1"/>
            <seg type="initial" rend="coloured">C</seg>um enim iam paruo spatio temporis iusta <lb/>
            quod potuimus hoc tota intentionem <sic>la<lb break="no"/>bolare</sic>
            <sic>studiuimus</sic> qualiter saluatio <lb/> nostra . et istius regni maneant in futuro
            . etiam <lb/> hoc nobis desiderium fuit inquirere . qualiter erga <lb/> nos uenibolos
            ostendamus . generaliter cum <lb/> cunctis ęcclesiasticis . ac liberis personis ad
               conso<lb break="no"/>latione eorum . et ad illorum bona uoluntate <lb/> corroborand<subst>
               <del>u</del>
               <add>a</add>
            </subst>m . et fidelitate illorum sicuti <lb/> semper erga nos seuerunt conseruent ;.
               <hi rend="coloured">T</hi>amen <lb/> uolumus hoc beneficium prestare ! <anchor
               xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-239v-1_1"/>
            <milestone unit="span" corresp="BK.159_1" spanTo="#cava-dei-tirreni-bdb-4-239v-1_2"/> ut
                  <expan>cuius<lb break="no"/>cumque</expan> seruus libera femina . sibi eam
               consen<lb break="no"/>tientem In coniugio sociauerint . sicut lex <lb/> talem persona
            . nostro fisco sociant . <hi rend="coloured">I</hi>ta nostra libe<lb break="no"
            />ralitate concedimus . Ut In potestate . <lb/> et In seruitio domni illius . cuius
            seruus fuerit . <cb n="240r"/> ambo reuertatur ;. <lb/>
            <anchor xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-239v-1_2"/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-240r-1" corresp="BK.159_2 BK.159_3">
            <milestone unit="span" corresp="BK.159_2" spanTo="#cava-dei-tirreni-bdb-4-240r-1_1"/>
            <seg type="initial" rend="coloured">S</seg>imiliter concedere uolumus . Ut cunc<lb
               break="no"/>tis liberis personis . Ut nullus Iudex publicus . <lb/> seo ministris
            publicis . eos contra legem aude<lb break="no"/>at pignerare . Immobilibus qui audiuimus
            <lb/> multa damna . atque afflictione propter hoc po<lb break="no"/>pulo nostro
            sustinere neque cogatur ad placita ue<lb break="no"/>nire preter In anno . <hi
               rend="coloured">S</hi>icut In capitulare <lb/>continetur . <hi rend="coloured"
            >E</hi>xceptos scauinis . et causato<lb break="no"/>ribus . et testibus necessariis .
            quia omnibus uolumus <lb/> offerre . ut populus noster pacifice sub nostro regimi<lb
               break="no"/>ne uiuere possit ;. <anchor xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-240r-1_1"/>
            <milestone unit="span" corresp="BK.159_3" spanTo="#cava-dei-tirreni-bdb-4-240r-1_2"/>
            <hi rend="coloured">N</hi>isi uero qui se nobis <expan>commen<lb break="no"
               />dauerunt</expan> . aut In futuro <expan>commendauerint</expan> . <lb/> uolumus
            specialiter . hoc onori priuilegium <lb/> concedere . pre ceteris liberis . ut
               <expan>ubicumque</expan> ue<lb break="no"/>nerint sibe In placito . sibe In quolibet
            loco omni <lb/> honore digni habeantur ;. <hi rend="coloured">Et</hi> ceteri ante<lb
               break="no"/>ponatur . et quicquid adquirendum habuerint . <lb/> absque ulla dilatione
            Iustitiam suam accipere <lb/> mereatur ;. <hi rend="coloured">Et</hi> de illorum liberis
            hominibus <lb/> qui eis <expan>commendati</expan> sunt . aut fuerint . <hi
               rend="coloured">S</hi>i ipse <cb n="240v"/> senior eum secum In seruitium non
            habuerit . propter Iusti<lb break="no"/>tiam faciend<unclear>a</unclear>m . nec
            distringantur . nec pigne<lb break="no"/>rentur . quousque de nostro seruitio reuersi
            fuerint . <lb/>
            <hi rend="coloured">Et</hi> tunc si quis ab eis quęritur primum senioribus <lb/>
            admoneatur <unclear>u</unclear>t Iustitiam querentibus faci<lb break="no"/>at . Et si
            ipse facere noluerint . tunc legaliter distringatur ;. <lb/>
            <anchor xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-240r-1_2"/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-240v-1" corresp="BK.159_4">
            <seg type="initial" rend="coloured">C</seg>onsidera<add>ui</add>mus etiam <lb/>
            castaldeis nostris curtis nostras preuidentibus . <lb/> si propio eorum pretio si res
            emerint . aut quolibet <lb/> Iustum actractatum acquisierint . sicut lex <lb/> illas ad
            nostram partem concedit ;. <hi rend="coloured">I</hi>ta noscat <lb/> illis ! concedimus
            . dum In seruitium nostrum fideles <lb/> Iuuentuti fuerint ;. </ab>
         <milestone unit="capitulare" n="BK.161"/>
         <ab type="meta-text" rend="coloured" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-240v-2"
            corresp="BK.161_inscriptio">In nomine domini <choice>
               <abbr>Incip</abbr>
               <expan>Incipiunt</expan>
            </choice>
            <lb/> capitula . quod <rs type="person">domnus lotharius inpera<lb break="no"/>tor</rs>
            . tempore <rs type="person">eugenii <choice>
                  <abbr>pp</abbr>
                  <expan>pape</expan>
               </choice></rs> instituit <lb/>ad <rs>liminaria beati petri apostoli</rs> . <note
               type="editorial">Die letzten fünf Zeilen der Seite wurden vom Schreiber frei
               gelassen.</note>
         </ab>
         <cb n="241r"/>
         <figure xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-241r-1">
            <figDesc>Herrscherminiatur (als <mentioned>LOTTHARIVS REX</mentioned>
               identifiziert)</figDesc>
         </figure>
         <gap reason="editorial"/>
         <lb n="17"/>
         <milestone unit="capitulare" n="BK.162"/>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-241r-2" corresp="BK.162_inscriptio_2">
            <seg type="initial" rend="coloured">U</seg>olumus ut singulis comitibus hac distric<lb
               break="no"/>tione teneantur . Inter eos qui cum eis <lb/>
            Intro<unclear>ie</unclear>runt In <rs type="place">corsica</rs> . uel remanere debent ;.
            <lb/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-241r-3" corresp="BK.162_1">
            <seg type="initial" rend="coloured">U</seg>t domnici bassalli qui castaldi sunt . <lb/>
            In nostro placito frequenter seruiunt ;. <cb n="241v"/>
            <hi rend="coloured">U</hi>olumus ut remaneant eorum homines quos <lb/> ante habuerunt .
            propter hac occasionem ei se <lb/>
            <expan>commendauerunt</expan> . cum eorum senioribus remane<lb break="no"/>ant . uolumus
            scire qui sint . et adhuc conside<lb break="no"/>rare uolumus quis eat . aut quis
            remaneant . <lb/>
            <hi rend="coloured">I</hi>lli uero qui beneficia nostra habent et foris manent : <lb/>
            uolumus ut eant ;. <lb/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-241v-1" corresp="BK.162_2">
            <seg type="initial" rend="coloured">H</seg>omines uero episcoporum . seu abbatorum .
            <lb/> et qui foris manet ;. <hi rend="coloured">U</hi>olumus ut cum comitibus <lb/>
            eorum uadant . <hi rend="coloured">E</hi>xceptis ducibus quod ipse elige<lb break="no"
            />rint . et eorum aut castaldi liberi . Exceptis <lb/> quattuor uolumus ut pleniter
            dirigantur ;. <lb/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-241v-2" corresp="BK.162_3">
            <seg type="initial" rend="coloured">C</seg>eteris uero liberis hominibus quos uocant <lb/>
            <abbr>uuadrildi</abbr><note type="editorial"><mentioned>l</mentioned> mit einem
               Kürzungsstrich unbekannter Funktion</note> . <hi rend="coloured">U</hi>olumus ut
            singuli comitibus <lb/> hoc modum teneat . <hi rend="coloured">U</hi>idelicet ut qui
               tan<lb break="no"/>tam substantiam facultatem habent <subst>
               <del>qu†</del>
               <add>qui</add>
            </subst> per se <lb/> hire possint . et ad hoc sanitas erit <sic>utices</sic> ad<lb
               break="no"/>probauerit . Uadant In libero . qui substantia ha<lb break="no"/>bent ;.
               <hi rend="coloured">Et</hi> tamen si ipse Ire non ualent ! ad<lb break="no"/>iubet
            ualentem . et minus habentem . <lb/> sęcundum uero ordinis liberis . quis pro
               pauperta<cb break="no" n="242r"/>te sua per se Ire non possit . et tamen ex parte
            <lb/> possunt coniungantur . duo uel tres . Aut <lb/> quattuor . <hi rend="coloured"
               >A</hi>lii uero si necessitas fuerit quid <lb/> Iusta considerationem
               <expan>committit</expan> . eunti adiu<lb break="no"/>torium faciant quomodo Ire
            possint ! et In <sic>unc</sic>
            <lb/> modum ordo Iste serbetur . usque ad alios qui pro <lb/> anima paupertate ! neque
            ipse Ire ualent . <lb/> neque adiutorium eunti prestare . a comi<lb break="no"/>tibus
            habeatur excusatus post antiqua con<lb break="no"/>suetudo ei fidelium comitibus
            obseruanda ;. <lb/>
         </ab>


         <milestone unit="capitulare" n="BK.163"/>

         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-242r-1" corresp="BK.163_1">
            <seg type="initial" rend="coloured">P</seg>lacuit nobis ut quibuslibet culpis adque
            <lb/> criminibus que <unclear>cu</unclear>m persona . totius fuerint <lb/> correpta ! ut
            etiam <sic>excommcatione</sic> episco<lb break="no"/>palis . pro contemptum dignum
            habeatur . commis <lb/> suum episcopum . siue consocii . et amborum consensum <lb/>
            huiuscemodis distringatur . contemptum . ut <lb/> iussionibus episcopi sui obediens
            existant ;. <hi rend="coloured">S</hi>i ue<lb break="no"/>ro adsensum non dederit .
            bannum nostrum nobis per<lb break="no"/>soluat . quod si adhuc contumas
               <sic>perstitetit</sic> . <lb/> tunc ab episcopo excommunicentur ;. <hi
               rend="coloured">S</hi>i ue<lb break="no"/>ro excommunicatus corrigere nequiuerit ,
               <cb n="242v"/> a <choice>
               <abbr>comit</abbr>
               <expan>comite</expan>
            </choice> uinculi constringatur . quousque nostrum <lb/> his contemptor suscipiat
            iudicium ;. <hi rend="coloured">S</hi>i uero <lb/> ita in talibus <choice>
               <abbr>coms</abbr>
               <expan>comes</expan>
            </choice> repertum fuerit noxius ! <lb/> per <expan>ępistolam</expan> nobis nuntietur ;.
               <hi rend="coloured">S</hi>i autem bassallum <lb/> noster in hoc culpa lapsus fuerit
            sicut supra <lb/>
            <choice>
               <abbr>comi</abbr>
               <expan>comiti</expan>
            </choice> distringatur . quod si non audierit <lb/> nobis innotescant . antequam in
            uinculis <expan>committatur</expan> ;. <lb/>
         </ab>

         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-242v-1" corresp="BK.163_2">
            <seg type="initial" rend="coloured">U</seg>olumus aut omni<lb break="no"/>modis .
            inmunitate per <rs type="person">genitorem nostrorum</rs>
            <lb/> seo noster pleniter ac <sic>tiuste</sic> conserbentur ;. <lb/>
         </ab>

         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-242v-2" corresp="BK.163_3">
            <seg type="initial" rend="coloured">U</seg>olumus ut tres que a liberis personis locis
            <lb/> deo dicatis . conferantur . licet sibi usum<lb break="no"/>fructum et ordinatione
            earum de rerum si aliter <lb/> sibi placuerit reseruet si aliter eos non ordi<lb
               break="no"/>nauerit ita maneant . sicut prius date fuerunt ;. <lb/>
         </ab>

         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-242v-3" corresp="BK.163_4">
            <seg type="initial" rend="coloured">S</seg>i lingu<mod>uis</mod> episcopis . abbatibus .
            <lb/> abbatisse . duos concedimus aduoca<lb break="no"/>tos . eosque <sic>quamdium</sic>
            aduocationes tenu<lb break="no"/>erit . ab hoste relaxemus ;. </ab>

         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-242v-4" corresp="BK.163_5">
            <seg type="initial" rend="coloured">P</seg>roibemus ut nemo usura facere <expan>presu<lb
                  break="no"/>mat</expan> . post episcopi sui contestatione . quod si quis <cb
               n="243r"/> post eius interdictus facere presumpserit a co<lb break="no"/>mitibus
            sicut supra de contestoribus preci<lb break="no"/>pimus distringatur ;. <lb/>
         </ab>

         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-243r-1" corresp="BK.163_8">
            <seg type="initial" rend="coloured">P</seg>Recipimus ut singule pleuis . secundum <lb/>
            antiqua consuetudine fiat restaurate <lb/> quod si filii eiusdem ęcclesie eos restaurare
               nolu<lb break="no"/>erit a ministri rei publice distringantur . ut <lb/> uolentes
            nolentesque obseruent <expan>preceptione</expan> ;. <lb/>
         </ab>

         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-243r-2" corresp="BK.163_9">
            <seg type="initial" rend="coloured">D</seg>e decimis uero dandis statuimus . Si<lb
               break="no"/>cut in capitulare continetur . quod in<lb break="no"/>antea factum est .
            et itaque eos dare noluerint <lb/> distringatur . atque soluatur ;. <lb/>
         </ab>

         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-243r-3" corresp="BK.163_10">
            <seg type="initial" rend="coloured">D</seg>e precariis quoque ac rectoribus ęcclesiarum
            . <lb/> inrationabiliter fiebat su<unclear>o</unclear>sque succes<lb break="no"/>sores
               pe<unclear>n</unclear>a graui<unclear>a</unclear> obligabant . ut facta <lb/> ipsius
            nequire dissoluere precepimus . ut ne<lb break="no"/>mo successores sui . pena statuta .
            sit obli<lb break="no"/>gantur . sed sue prouidentie sit concessum , <lb/> ut si
               antecesso<unclear>r eius . res ęcclesię inratio</unclear>nabili<lb break="no"/>ter
            distribuit <unclear>h</unclear>ab eo ad eius ęcclesię tenen<lb break="no"/>da reuocet ;.
               <cb n="243v"/>
         </ab>

         <milestone unit="capitulare" n="BK.164"/>

         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-243v-1" corresp="BK.164_1">
            <seg type="initial" rend="coloured">I</seg>ubemus ut baptismalium ęcclesiarum rectores
            <lb/> sint <expan>presbiteri</expan> . singulorum singulis ! nam non dia<lb break="no"
            />cones . Aut cuiuslibet de inferioris ordinis clerici ;. <lb/>
         </ab>

         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-243v-2" corresp="BK.164_2">
            <seg type="initial" rend="coloured">P</seg>lacuit etiam ut <expan>presbiteri</expan>
            <lb/> baptismalium ecclesiarum . sęcundum suam pos<lb break="no"/>sibilitate de uita
            obedientia rei publi<lb break="no"/>ce et honorem exibeatur episcopi sui . absque
               grau<mod>a</mod><lb break="no"/>mine quomodo necessitas . et ordo
            p<mod>o</mod>poscerit ;. <lb/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-243v-3" corresp="BK.164_3">
            <seg type="initial" rend="coloured">S</seg>tatuimus etiam si obedientia <lb/> rei
            publice episcopi tale iniungitur . qua per se <lb/> facilem adimplere nequiuerit ut
            prebeat <lb/> solacium . subiecti sęcundum qualitatem inuic<lb break="no"/>ti seruitii
            ;. <lb/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-243v-4" corresp="BK.164_4">
            <seg type="initial" rend="coloured">D</seg>e senodochia placuit nobis . ut sęcundum
            <lb/> possibilitatem . uel tempore fertilitatem , <lb/> testamentorum scripta sequantur
            ;. </ab>

         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-243v-5" corresp="BK.164_5">
            <seg type="initial" rend="coloured">D</seg>e feminis qui cum <expan>presbiteris</expan>
            cohabitantibus <lb/> placuit nobis . ut presentaliter ei<lb break="no"/>ciantur ne
            ulterius . cum eisdem quibus <lb/> suspicantur . quomodo conuersatur . <lb/> et si prima
            contestatione episcopi sui . A septimo . <cb n="244r"/> usque ad tertium idoneis
            testibus conuincitur . <lb/>
            <unclear>p</unclear>reuaricasse <sic>propio</sic> grado periculo subiaceat ;. <lb/>
         </ab>

         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-244r-1" corresp="BK.164_6"
            next="#cava-dei-tirreni-bdb-4-244r-2">
            <seg type="initial" rend="coloured">S</seg>i episcopis contestationem . uel correptionem
            <lb/> huiuscemodi neglexerit . <hi rend="coloured">A</hi>ut post hoc <lb/> sinodalem
            consilium infra dies <hi rend="coloured">XL</hi> . emenda<lb break="no"/>tione digna non
            emendauerit . <hi rend="coloured">I</hi>udicio <lb/> metropolitanis subiaceat ad
            sententiam ;. <lb/>
         </ab>

         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-244r-2" corresp="BK.164_6"
            prev="#cava-dei-tirreni-bdb-4-244r-1">
            <seg type="initial" rend="coloured">S</seg>i episcopi contestatione . uel correptione
            <lb/> huiuscemodi . neglesserit . Aut post hoc <lb/> sinodalem consiliis ;. <lb/>
         </ab>

         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-244r-3" corresp="BK.164_7">
            <seg type="initial" rend="coloured">D</seg>e senodochia precepimus . Ut
               <expan>quicumque</expan>
            <lb/> illas habet omnia secundum deum . et secundum <lb/> canones inde faciat . et
            quicquid inde non <lb/> fuit datum per pauperibus . post obitum <rs type="person">domni
               <lb/> pipini</rs>
            <!-- sk: schönes Beispiel für die damnatio memoriae Bernhards von Italien --> . in
            omnibus fiat restauratum ;. <hi rend="coloured">Q</hi>uod si hoc facere noluerit . de
            ipsos sinodo<lb break="no"/>chias non habeant potestatem . usque dum <lb/> ueniant cum
            ipsis missis in nostra presentia ;. <lb/>
            <hi rend="coloured">E</hi>t missi cum ipso episcopo illa imbreuient in nostra
               <expan>presentia</expan> ;. <lb/>
         </ab>

         <milestone unit="capitulare" n="BK.165"/>

         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-244r-4" corresp="BK.165_1">
            <seg type="initial" rend="coloured">S</seg>tatuimus ut liberi <lb/> homines qui tantum <choice>
               <abbr>ppietate</abbr>
               <expan>proprietatem</expan>
            </choice> habet <cb n="244v"/> unde hoste bene facere possunt . et iussionem fa<lb
               break="no"/>cere nolunt . <hi rend="coloured">p</hi>rima uice sęcundum legem ipsorum
            <lb/> statutum damnum subiaceat . <hi rend="coloured">S</hi>i uero secunda inuen<lb
               break="no"/>tum fuerit . <sic>negleges</sic> bannum nostrum . id est . XL . solidos
               persol<lb break="no"/>uat ;. <hi rend="coloured">S</hi>i uero tertio qui in eadem
            culpa fuerint impli<lb break="no"/>catum sciant se omnes substantiam suam ammix<gap
               unit="chars" quantity="1"/><lb break="no"/><unclear>r</unclear>us in exilio . esse
            mittendus ;. <hi rend="coloured">D</hi>e mediocribus <lb/> qui pro liberis hominibus qui
            non possunt per se hostem face<lb break="no"/>re . comi<del>ta</del>tum fidelitatis
            committimus . ut in<lb break="no"/>ter duos . Aut tres . seo quat<unclear>tuo</unclear>r
            . uel si neces<lb break="no"/>sitas fuerit . amplius unus qui si
               ueli<unclear>o</unclear>res esse <lb/> uidetur . adiutorium prebeat . ad nostrum
               seru<gap quantity="1" unit="chars"/>
            <lb break="no"/>tium faciendum . de his quoque propter nimia pau<lb break="no"/>pertate
            . neque hoste facere . neque adiutorium <lb/> prestare possunt . conseruetur usque dum
               ual<unclear>e</unclear><lb break="no"/>ant recuperare ;. <lb/>
         </ab>

         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-244v-1" corresp="BK.165_2">
            <seg type="initial" rend="coloured">P</seg>lacuit nobis ut liberi homines . qui non
               prop<lb break="no"/>ter paupertatem
            s<unclear>ed</unclear><!-- dt: ja, wirkt komisch, könnte es sein, dass
               hier seo zu sed korrigiert wurde? sh: im Original prüfen? --> dubitandam
            reipublice <lb/> fraudulenter hanc ingeniose res suas <lb/> ecclesia delegant .
               e<mod>a</mod>sque denuo successo ut <lb/> tendant recipiunt . Ut quousque ipsa res
               <cb n="245r"/> possedent . hostem et reliquas publicas functio<lb break="no"/>nem
            faciant . quod iussa facere neglesserint . <lb/> licentiam distringendi comitibus .
               permitti<lb break="no"/>mus per ipsas res nostrum non resistente emunita<lb
               break="no"/>te . ut statutus et utilitas regni huiusce<lb break="no"/>modi .
            adinuentionibus non infirmetur ;. <lb/>
         </ab>

         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-245r-1" corresp="BK.165_3">
            <seg type="initial" rend="coloured">U</seg>olumus ut similem mensuram in lay<lb
               break="no"/>cali ordine . de hac re seruetur uide<lb break="no"/>licet . Ut si quis
            alterius propietate . qui hostem <lb/> facere potest merita . aut quod absistis . <lb/>
            modo ad eum peruenerit eique ad utendum <lb/> eas dimiserit . si neglegens . ad hoste
            fuerit <lb/> per ipsas res <choice>
               <abbr>comi</abbr>
               <expan>comiti</expan>
            </choice> distringantur . ut in <expan>quo<lb break="no"/>cumque</expan> publica non
            minuretur utilitas ;. <lb/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-245r-2" corresp="BK.165_4">
            <seg type="initial" rend="coloured">P</seg>Recipimus de his fratribus qui in <rs
               type="place">nostris . et ro<lb break="no"/>manis finibus</rs> . paterna seu mater<lb
               break="no"/>na . quod unus eorum ecclesiastice militie <lb/> sit mancipatus . et
               <sic>itca</sic> his qui seculariter <lb/> militare debuerat . ut se ad defensione
            <lb/> re<mod>g</mod>ni nostri subtraat in <rs type="place">nostris finibus</rs> parte
            <lb/> substantie importione suscipere dissi<cb break="no" n="245v"/>mulauerit . ut circo
            ut nequead comiti distrin<lb break="no"/>gi ualeat . ubi comites suus eum inuenerit . <lb/>
            <hi rend="coloured">L</hi>icentia ei distringendi concedimus ! <hi rend="coloured"
               >I</hi>ta ut <lb/> primum fideiussorem donet . usque ad placitum <lb/> suum et bannum
            nostrum <choice>
               <abbr>comp</abbr>
               <expan>componat</expan>
            </choice> ;. <hi rend="coloured">S</hi>i uero fideiusso<lb break="no"/>rem . non
            inuenerit tandiu sub custodia <lb/> comiti teneatur . quousque fideiussore inue<lb
               break="no"/>niat . <hi rend="coloured">A</hi>ut bannum nostrum solutum habeat ;.
            <lb/>
         </ab>

         <milestone unit="capitulare" n="BK.158_1"/>

         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-245v-1" corresp="BK.158_16">
            <seg type="initial" rend="coloured">U</seg>t mulier <rs>romanas</rs> que uiros habu<lb
               break="no"/>erit <rs>langobardus</rs> . eo defuncto . a le<lb break="no"/>ge uiri sit
            soluta . et sua reuertatur le<lb break="no"/>gem . hoc statuens . ut similis modum
               ser<lb break="no"/>uetur in <sic>eterrarum</sic> nationum mulierum ;. <lb/>
         </ab>

         <milestone unit="capitulare" n="BK.165_1"/>

         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-245v-2" corresp="BK.165_5">
            <seg type="initial" rend="coloured">D</seg>e liberis uero hominibus qui in aliena <lb/>
            potestate . mobilem suum transferunt . <lb/> ut causator eorum pignerare non <lb/>
            possit . placet nobis ut res eorum infixentur <lb/> quousque ueniente iustitiam faciant
            ;. <lb/>
            <hi rend="coloured">S</hi>i uero uenire contempserit secundum capitu<lb break="no"/>lare
               <rs type="person">domni hac genitori nostri</rs> . de eorum rebus <lb/> agatur . <hi
               rend="coloured">N</hi>am et de ipsis rebus auita exti<cb break="no" n="246r"/>matio .
            damno quęsitori sortiatur . quiue illum <lb/> mouilem suscepit . si hoc per sacramentum
               proua<lb break="no"/>re non potuerit quod propter iustitiam alterius <lb/> differenda
            illum non recepisset ! bannum nostrum serbat ;. <lb/>
         </ab>

         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-246r-1" corresp="BK.165_6">
            <seg type="initial" rend="coloured">D</seg>e fratribus namque que simul <lb/> in paterna
            . seu materna heredita<lb break="no"/>te commune uibunt ;. <hi rend="coloured"
            >N</hi>olentes substantiam <lb/> eorum . diuidere in occasionem ! ut nos tan<lb
               break="no"/>tum eorum . in<note type="editorial">Vor dem Wort der c-förmige Ansatz zu
               einem weiteren Buchstaben; mutmaßlich wollte der Kopist nach Augensprung zunächst
               erneut <mentioned>eorum diuidere</mentioned> schreiben, bemerkte seinen Fehler aber
               nach Ausführung des linken Bogenabschnitts des <mentioned>d</mentioned>.</note> hoste
            uadant . <hi rend="coloured">U</hi>olumus ut <lb/> si solus est uadat . si autem sunt
            similiter . si <lb/> tres fuerint . unus remaneant ;. <hi rend="coloured">S</hi>i ul<lb
               break="no"/>tra tres numerum fratrum creuerit unum tantum <lb/> propter domesticam
            curam . atque rerum communio . <lb/> excolenda remaneat ;. <hi rend="coloured">S</hi>i
            uero inter eos <lb/> aliquam ortas fuerit intentio . quis eorum expe<lb break="no"
            />ditione facere debeat ;. <hi rend="coloured">P</hi>roibemus ut ne<lb break="no"/>mo
            eorum remaneat in etate . quoque illorum <lb/> lex propria seruetur ! similiter et de
               nepoti<lb break="no"/>bus hec <sic>condicine</sic> teneat ;. <lb/>
         </ab>

         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-246r-2" corresp="BK.165_7">
            <seg type="initial" rend="coloured">U</seg>t in testimonium non recipiatur de his <cb
               n="246v"/> capitulis . <hi rend="coloured">I</hi>d est ! de libertate . de
               heredita<lb break="no"/>te . uel proprietate in mancipiis . et terris . <lb/> siue de
            homicidium . et de incendium illi quod <lb/> non habet . si coniunctus fuerint falsum
            <lb/> dississet testimonium . unde secundum legem <lb/> compositione plena reddere
            possit ;. <lb/>
         </ab>

         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-246v-1" corresp="BK.165_8 BK.165_9">
            <milestone unit="span" corresp="BK.165_8" spanTo="#cava-dei-tirreni-bdb-4-246v-1_1"/>
            <seg type="initial" rend="coloured">S</seg>tatuimus u<gap unit="chars" quantity="1"/>
            iuratores omnes simul <lb/> iurent . <anchor xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-246v-1_1"/>
            <milestone unit="span" corresp="BK.165_9" spanTo="#cava-dei-tirreni-bdb-4-246v-1_2"/> Ut
            quicumque sacramentum . uel debi<lb break="no"/>tum ante solis occasum persoluerit .
               secur<unclear>u</unclear>s inde sit ;. <lb/>
            <anchor xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-246v-1_2"/>
         </ab>

         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-246v-2" corresp="BK.165_10">
            <seg type="initial" rend="coloured">U</seg>idetur nobis ut quicumque <lb/> liber
               ingenio<mod>s</mod>e in seruitium alicui <lb/> tradiderit . his qui eum recepit hoc
            quod eum <lb/> recepit . hoc quod ille in seruitium se tradidit . <lb/> in publica per
               antiq<unclear>ua</unclear> consuetudine <lb/> facere debeat impleat ;. <lb/>
         </ab>

         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-246v-3" corresp="BK.165_11">
            <seg type="initial" rend="coloured">D</seg>e his qui <sic>propietatem</sic> suam habent
            . et ex<lb break="no"/>pontanea alicui delegant ; <hi rend="coloured">E</hi>t po<lb
               break="no"/>stea fraudulenter ab alio aliquo . igno<lb break="no"/>ranti pretio de
            easdem res uenundantes <lb/> accipiunt . et his cui easdem res prius tradi<cb break="no"
               n="247r"/>tas fuerint ;. <hi rend="coloured">C</hi>ognito negotio annum integrum
            <lb/> silens ! non contradixerit . set propter in iussionem <lb/> tacens ! ut tempore
            inludere possit . <hi rend="coloured">S</hi>i in<lb break="no"/>fra patria annum spatium
            ut dictum est fuerit . <lb/> prior traditio nichil ualeat ;. <hi rend="coloured"
            >I</hi>lle uero qui <lb/> post prima traditionem res uendiderit ;. <hi rend="coloured"
               >S</hi>i bi<lb break="no"/>bens conprobatus fuerit hanc inlusione fecis<lb break="no"
            />set . bannum <choice>
               <abbr>comp</abbr>
               <expan>componat</expan>
            </choice> . id est LX solidos si uero bannum non <lb/> habuerit uerberentur ;. <lb/>
         </ab>

         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-247r-1" corresp="BK.165_12">
            <seg type="initial" rend="coloured">Q</seg>Uicumque per legem propter alia contemptione
            <lb/> pugna fuerit iudicata . preter infi<lb break="no"/>delitate cum fustibus pugnent .
            sicut in <lb/> capitulare dominico prius constitutum fuit ;. <lb/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-247r-2" corresp="BK.165_13">
            <seg type="initial" rend="coloured">D</seg>e fugitibis precipimus ut ministri <lb/> rei
            . publice ab homine fugitibus nichil <lb/> accipiant cum reddiderit eum ;. <lb/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-247r-3" corresp="BK.165_14">
            <seg type="initial" rend="coloured">U</seg>idetur nobis <mod>d</mod>e aldionibus . Ut
            sicut lex <lb/> habet ita faciat ;. </ab>

         <milestone unit="capitulare" n="BK.161_1"/>

         <ab type="meta-text" rend="coloured" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-247r-4"
            corresp="BK.161_inscriptio">
            <choice>
               <abbr>Cap</abbr>
               <expan>Capitulare</expan>
            </choice> quod do<mod>m</mod>nus <rs type="person">lotha<lb break="no"/>rius</rs>
            tempore <rs type="person">eugenii <expan>pape</expan></rs> instituit . ad <rs>liminaria
               <lb/>beati petri apostoli</rs> ;. <lb/>
         </ab>


         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-247r-5" corresp="BK.161_1">
            <seg type="initial" rend="coloured">C</seg>onstitutum habemus ! ut omnes qui sub <cb
               n="247v"/>speciali defensione domni apostolici . seo nostra fuerint <lb/> suscepti
            Impetrata . Inuiolabiliter Iussit <lb/>utantur defensi<add>o</add>ne . quos si quis In
            quoque hoc con<lb break="no"/>tentiue uiolare presumpserit . <sic>stiad</sic> se
            periculum . <lb/>uite sue esset Incursuros ;. <hi rend="coloured">N</hi>am et hoc
            decernimus <lb/>a d<subst>
               <del>n</del>
               <add>o</add>
            </subst>mno<note type="editorial"><mentioned>domo</mentioned> (korr. aus
                  <mentioned>dnmo</mentioned>) mit Kürzungsstrich</note> apostolico . In omnibus
            Ipsi Iusta seruient <lb/>obedientia . seo ducibus . hac Iudicibus suis ad Iu<lb
               break="no"/>stitia facienda . In h<mod>o</mod>c capitulo fiat commemo<lb break="no"
            />ratum . de uiduis . <rs type="person">theodoris </rs>
            <rs type="person">florinis</rs> . et <rs type="person">sergii</rs> ;. <lb/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-247v-1" corresp="BK.161_2">
            <seg type="initial" rend="coloured">U</seg>t depredatione quę actenus fiere sole<lb
               break="no"/>bant . prohibemus ne fiant . neque uiuen<lb break="no"/>te pontifice .
            neque defuncto ;. <hi rend="coloured">S</hi>i quis uero ul<lb break="no"/>terius hoc
            fecerit . sciat se legali sententia <lb/> esse . condemnandum . que retro acte sunt .
            placet <lb/>nobis ut per dispositionem nostram fiad legaliter emen<lb break="no"/>date
            ;. </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-247v-2" corresp="BK.161_3">
            <seg type="initial" rend="coloured">V</seg>olumus ut In electione <lb/> pontificis
            nullus presumat uenire . <lb/>neque liber . neque seruus . per aliquod Impedi<lb
               break="no"/>mento faciat ;. <hi rend="coloured">I</hi>lli solummodo <rs>romanis</rs>
               qui<lb break="no"/>bus antiquitus fuit consuetudo . <sic>cum</sic> con<lb break="no"
            />cessa per constitutione sanctorum . patrum . elegen<cb break="no" n="248r"/>di
            pontificem . quod si quisque contra hac Ius<lb break="no"/>sionem nostram facere
            presumpserit . In exilio tradatur <lb/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-248r-1" corresp="BK.161_4">
            <seg type="initial" rend="coloured">U</seg>olumus ut missi constituantur <lb/> de parte
            domni apostolici . et nostra . qui annua<lb break="no"/>tim no<gap unit="chars"
               quantity="1"/> renuntia<gap unit="chars" quantity="3"/>aleant .
            e<unclear>q</unclear>ualiter <lb/> singuli d<unclear>u</unclear>ces . et Iud<gap
               unit="chars" quantity="8"/> faciant I<unclear>n</unclear>
            <lb/> populo . et q<gap unit="chars" quantity="2"/><unclear>m</unclear>od<gap
               unit="chars" quantity="3"/>a constitutio obseruent <lb/>qui missi d<gap unit="chars"
               quantity="5"/><unclear>imu</unclear>s . <hi rend="coloured"
               >U</hi><unclear>t</unclear> prim<gap unit="chars" quantity="2"/>s
               c<unclear>unct</unclear>os <lb/>clam<unclear>o</unclear><gap unit="chars"
               quantity="8"/> per negle<unclear>ge</unclear>ntia du<gap unit="chars" quantity="1"
            />um . aut Iu<lb break="no"/>dicu<gap unit="chars" quantity="1"/> f<gap unit="chars"
               quantity="2"/>rit ad <gap unit="chars" quantity="2"/>ti<gap unit="chars" quantity="4"
            /> do<unclear>mni</unclear> ap<gap unit="chars" quantity="7"/>
            <lb/>
            <gap unit="chars" quantity="2"/>fe<gap unit="chars" quantity="1"
            /><unclear>an</unclear>tur . et Ipse <gap unit="chars" quantity="8"
               /><unclear>uab</unclear><gap unit="chars" quantity="10"/>
            <lb/>
            <gap unit="chars" quantity="6"/> aut statim per e<gap unit="chars" quantity="4"/>m
            missos <unclear>f</unclear><gap unit="chars" quantity="4"/>
            <lb/>
            <gap unit="chars" quantity="4"/><unclear>c</unclear>essitates
               emenda<unclear>te</unclear>
            <unclear>aut si</unclear> non <lb/>
            <gap unit="chars" quantity="3"/><unclear>a Iu</unclear>ssi<unclear>on</unclear>e fiat
            nobis not<unclear>um . ut</unclear> per n<gap unit="chars" quantity="2"/>
            <lb/>
            <unclear>m</unclear>issos a nobis . directus Iterum emen<unclear>den</unclear>tur ;.
            <lb/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-248r-2" corresp="BK.161_5">
            <seg type="initial" rend="coloured">U</seg>olumus ut cun<unclear>ct</unclear>os
               <rs>populus romanus</rs>
            <lb/>Interrogetur quale lege uul<unclear>t</unclear>
            <lb/>uiuere . uel uibant illi qui denuntietur . <lb/>quod hoc unusquisque
               <sic>stiant</sic> ta<unclear>m</unclear> duces . <unclear>qua</unclear>m <lb/>et
            Iudices . uel reliquos populos quod si In <unclear>of</unclear><lb break="no"/>fensio
            sua contra eadem lege fecerint <cb n="248v"/>eidem legi qu<gap unit="chars" quantity="2"
            /> profitentur per dispositione po<gap unit="chars" quantity="2"/>i<lb break="no"/>fici
            . hanc nostra subiacebunt ;. <lb/></ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-248v-1" corresp="BK.161_6">
            <seg type="initial" rend="coloured">D</seg>e rebus ęcclesiarum Iuste Inbassis sub
                  <sic>occan<lb break="no"/>sione</sic> quasi l<unclear>ic</unclear>entia
               accep<unclear>ta</unclear> p<unclear>o</unclear>ntifice . <lb/>et de his qui necdum
               redd<gap unit="chars" quantity="1"/>ta sunt . et <gap unit="chars" quantity="2"/>men <choice>
               <abbr>fuer</abbr>
               <expan>fuerunt</expan>
            </choice>
            <lb/>Iniuste a po<gap unit="chars" quantity="7"/> pontificum . I<unclear>nu</unclear>ase
            uolumus <lb/>ut per missos nostr<gap unit="chars" quantity="3"/>nt emendat<gap
               unit="chars" quantity="2"/>
            <lb/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-248v-2" corresp="BK.161_7">
            <seg type="initial" rend="coloured">P</seg>rohibim<gap unit="chars" quantity="1"
               /><unclear>s</unclear> ut ne<unclear>mo</unclear> depred<gap unit="chars"
               quantity="3"/>ne . Inter <lb/> conf<gap unit="chars" quantity="3"
               /><unclear>a</unclear> nostra legem . de u<unclear>tri</unclear>sque
               <unclear>p</unclear>ar<gap unit="chars" quantity="1"/><unclear>i</unclear>bus ordine
               <lb/><gap unit="chars" quantity="6"/>endetur . <hi rend="coloured"
               >S</hi>im<unclear>il</unclear>iter <unclear>uo</unclear>lu<unclear>m</unclear>us . ut <lb/>
            <gap unit="chars" quantity="4"/> Iniustitię de ut<unclear>ri</unclear>sq<gap
               unit="chars" quantity="4"/>tib<unclear>us</unclear>
            <unclear>fiant</unclear> eme<gap unit="chars" quantity="4"/>
            <lb/>
         </ab>
         <ab type="text" xml:id="cava-dei-tirreni-bdb-4-248v-3" corresp="BK.161_8">
            <seg type="initial" rend="coloured">P</seg>lacuit nobis ut cunctis <lb/> Iudices . sibe
            his <unclear>qui cun</unclear><gap unit="chars" quantity="3"/>s preesse d<gap
               unit="chars" quantity="4"/>
            <lb/> per quos Iudicaria . p<gap unit="chars" quantity="5"/><unclear>as</unclear> In hac
               urb<gap unit="chars" quantity="4"/>
            <lb/>
            <rs type="place">roma</rs> agi deben<unclear>t in prese</unclear>ntia
               n<unclear>ostra</unclear> ueniant <lb/> uolentes nume<unclear>rum</unclear> et
               no<unclear>min</unclear>a eorum scire . <lb/>et singulos de m<gap unit="chars"
               quantity="4"/>st<gap unit="chars" quantity="3"/>
            <unclear>s</unclear>ibi credito ad<lb break="no"/>monitione sibi facere<note
               type="editorial">Die letzten drei Zeilen der Seite scheinen frei geblieben zu
               sein.</note>
         </ab>
      </body>
   </text>
</TEI>
